پینتر گونه

پس از بحث ها و گفتگوی بسیار و یک هفته ای تاخیر، چند ساعت پیش بالاخره نام "هارولد پینتر" (Harold Pinter) خیاط زاده ی کلیمی که چهار روز پیش، هفتاد و پنج ساله شد، به عنوان برنده ی جایزه ی نوبل ادبیات امسال اعلام گردید. با وجودی که صحبت از "اسماعيل كاداره" نویسنده ی آلبانیایی، "ادونيس" شاعر سوری، "اورهان پاموك" نویسنده ی ترك، "ايموس اوز" نویسنده ی اسراييلی و "آسيه جبار" از الجزاير بود که بخصوص دوتای اولی سال هاست روی دست کمیته ی انتخاب مانده اند، اما کمتر کسی برای "هارولد پینتر" شانسی در نظر گرفته بود. ظاهرن اختلاف نظر در کمیته که منجر به استعفای یکی از اعضاء آن شد، کار خود را کرد. عضو مستعفی کمیته ی انتخاب آکادمی اعتراض داشت که داوران، ادبیات را در صدر اولویت ها قرار نمی دهند. او با اشاره به خانم "آلفریده یلینک" اتریشی که سال گذشته برنده ی جایزه شد، گفت که آثار خانم یلینک هرگز در حد دریافت نوبل نبوده است. امسال در حدس و گمان های رسانه ها و محافل نزدیک به کمیته اعطای جایزه، از جمله انجمن بین المللی قلم هم کمتر نام پینتر به گوش می رسید.
باری، اعلام نام پینتر به عنوان برنده، حتی طرفداران بسیارش در سراسر جهان را که دیگر ناامید شده بودند، بصورتی غیر مترقبه شاد کرد. پینتر که در دوران جوانی و جنگ، از یهودی ستیزی آزار و رنج بسیار دیده بود، جایی گفته است که این آزارها یکی از عوامل مهم روی آوردنش به نمایش نامه نویسی بوده است. او نه ساله بود که به دلیل جنگ، همراه خانواده اش از لندن مهاجرت کرد و دوازده ساله بود که باز به شهر زادگاه و مدرسه اش بازگشت. در همان مدرسه بود که با بازی در نقش "مکبث" و "رمیو" به تیاتر گرایش بیشتر پیدا کرد. در 1948 به "آکادمی سلطنتی هنر درام" پذیرفته شد و در تورهای نمایشی دور انگلستان با نام "دیوید بارون" به کار بازیگری پرداخت.
در 1957 با اولین نمایش نامه اش "اتاق" به جامعه ی تیاتری معرفی شد. همان سال "جشن تولد" را منتشر کرد که اگرچه در ابتدا شکست بزرگی بود اما بعدها یکی از نمایش نامه های او شد که بیشترین اجرا و چاپ را در سراسر دنیا به خود اختصاص داد. در پایان 1957 نمایش نامه ی "مستخدم لال" از او منتشر شد. اما آنچه نام پینتر را به ناگهان در تیاتر "ابزورد" (که در فارسی به اشتباه "تیاتر پوچی" ترجمه شده) کنار نام آوران پیشتازی چون “آنتونن آرتو"، "ساموئل بکت" و "اوژن یونسکو" مطرح کرد، انتشار نمایش نامه ی "سرایدار" در سال 1959 بود.
کسانی از نسل من که درخشش تیاتر ایران در اواخر دهه ی 1340 و اوایل 50 را به یاد دارند، بی تردید اجرای "سرایدار" در "تالار موزه" با بازیگری هنرمند قدیمی تیاتر و رادیو، زنده یاد صادق بهرامی را هم به خاطر می آورند. بهرامی که همان سال ها هم پیرمردی بود و حافظه ی خوبی نداشت و به قول خودش "تیاتر تو خالی" بازی نکرده بود، در طی 9 ماه تمرین که دیگر همه ی گروه را خسته و ناامید کرده بود، بالاخره توانست آن همه گفتگو را به خاطر بسپرد و در نقش یک سرایدار پیر انگلیسی چنان بدرخشد که منتقدین بالاتفاق بنویسند؛ تیاتر ایران از صادق بهرامی چنین بازی درخشانی به یاد ندارد.
پینتر که به حق پیشگام تیاتر انگلستان در نیمه ی دوم قرن بیستم است، از نگاه خلق فضا و شخصیت و نوشتن گفتگوها تا آنجا رسید که سبک کارش به نام او "پینترسک" (Pinteresque) (پینتروار؟) در تیاتر انگلستان و جهان ثبت شد. اگرچه سبک کارهای پینتر به تیاتر "ابزورد" مشهور است، اما دوره ی دوم آثارش بیشتر به "کمدی وحشت" نزدیک است؛ نوعی کمدی که به راستی بیننده را از وضعیت مخاطره آمیز امروز بشر به هراس می اندازد. در تیاتر پینتر با شخصیت هایی روبروییم که در مقابل هستی محدود شده و شکننده ی انسان معاصر، پیوسته در حال ستیز و دفاع اند. انسان هایی که گذشته شان از هر تصویر خوش چهره ای عاری ست!
در سال های دهه ی شصت، هارولد پینتر چند نمایش نامه اش را بصورت فیلم نامه تنظیم کرد که دو تای آنها به کارگردانی "جوزف لوزی"، سینماگر صاحب سبک آمریکایی مقیم انگلیس، کارگردانی شد. "پیشخدمت" و "تصادف" دو فیلم به یاد ماندنی تاریخ سینما هستند که هم نسلان من هر دو را دوبله به فارسی، بارها در سینما و تلویزیون آن سال های ایران دیده اند. بازی "دیرک بوگارد" هنرپیشه ی صاحب سبک انگلیسی که از دوستان نزدیک پینتر بود، در فیلم "پیشخدمت" به راستی فراموش نشدنی ست.
از نمایش نامه ی "منظره" که در سال 1967 منتشر شد، سبک پینتر بیشتر به سبکی روایی و شاعرانه متمایل شد. از همین سال هاست که خود در مقام کارگردان، برخی از کارهایش را به ویژه برای تلویزیون کارگردانی کرد و دوستان نزدیکش، بازیگران مشهوری چون "آلن بیتس" و "دیرک بوگارد" همراه با خود او در آنها نقش داشتند. از نمایش نامه ی "ناکجا آباد"(1974) به بعد، "یکی برای جاده"(1984)، "کوه زبان" (1988)، "نظم نوین جهانی"(1991) و ... کم کم خمیرمایه های سیاسی آثار پینتر نمایان تر شد. هرچه پا به سن گذاشت، مواضع سیاسی اش ابتدا در مورد قشار جهان آزاد بر کوبا و نیکاراگوا پس از انقلاب و بالاخره علیه آمریکا و انگلیس و جنگ عراق، خشمگینانه تر و تهاجمی تر شد.
آثار هارولد پینتر، غیر از نمایش نامه، شامل یکی دو مجموعه ی شعر، یک رمان و مجموعه ی مقالات هم هست. آثار منتشر شده ی او به ترتیب تاریخ انتشار، اینها هستند. (از میان آنها، جشن تولد، سرایدار، اتاق، مستخدم و یکی دو تای دیگر آثارش به فارسی ترجمه شده اند).
The Room (1957)/ The Birthday Party (1957)/ The Dumb Waiter (1957)/ A Slight Ache (1958)/ The Hothouse (1958)/ The Caretaker (1959)/ A Night Out (1959)/ Night School (1960)/ The Dwarfs (1960)/ The Collection (1961)/ The Lover (1962)/ Tea Party (1964)/ The Homecoming (1964)/ The Basement (1966)/ Landscape (1967)/ Silence (1968)/ Old Times (1970)/ Monologue (1972)/ No Man's Land (1974)/ Betrayal (1978)/ Family Voices (1980)/ Other Places (1982)/ A Kind of Alaska (1982)/ Victoria Station (1982)/ One for the Road (1984)/ Mountain Language (1988)/ The New World Order (1991)/ Party Time (1991)/ Moonlight (1993)/ Ashes to Ashes (1996)/ Celebration (1999)/ Remembrance of Things Past (2000)…

جمعه 22 مهر 1384


Harold Pinter