Głód Quotes

“Conocemos el hambre, estamos acostumbrados al hambre: sentimos hambre dos, tres veces al día. No hay nada más frecuente, más constante, más presente en nuestras vidas que el hambre –y, al mismo tiempo, para la mayoría de nosotros, nada más lejos que el hambre verdadero.

Conocemos el hambre, estamos acostumbrados al hambre: sentimos hambre dos, tres veces al día. Pero entre ese hambre repetido, cotidiano, repetida y cotidianamente saciado que vivimos, y el hambre desesperante de quienes no pueden con él, hay un mundo de diferencias y desigualdades. El hambre ha sido, desde siempre, la razón de cambios sociales, progresos técnicos, revoluciones, contrarrevoluciones. Nada ha influido más en la historia de la humanidad. Ninguna enfermedad, ninguna guerra ha matado más gente. Ninguna plaga sigue siendo tan letal y, al mismo tiempo, tan evitable como el hambre.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Tirar a la basura es un gesto de poder. El poder prescindir de bienes que otros necesitarían; el poder de saber que otros se ocuparían de desaparecerlo.
El poder de poseer es placentero; nunca más que el poder de deshacerse: el poder de no necesitar la posesión.
El poder verdadero es desdeñarlo.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Cuentan que a principios del siglo pasado una dama inglesa que debía viajar a un pueblo indio mandó una carta al maestro de la escuela local para preguntarle si el lugar disponía de un WC. Las autoridades locales no conocían esa palabra y debatieron; tras muchas dudas, decidieron que la dama debía querer decir wayside chapel —una capilla cercana— y le encargaron al maestro que respondiera con toda la amabilidad del vasallo colonial: "Querida señora, tengo el placer de informarle que el WC se encuentra a nueve millas de la casa, en medio de un delicioso bosque de pinos. El WC puede recibir 229 personas sentadas y funciona los domingos y los jueves. Le sugeriría que acudiese temprano, sobre todo en verano, cuando la concurrencia es grande. Puede también quedarse de pie pero sería incómodo, sobre todo si va usted con frecuencia. Sepa usted que mi hija se casó allí, porque fue donde conoció a su futuro esposo (...). Le recomendaría que fuera un jueves, día en que podrá disfrutar del acompañamiento de un órgano. La acústica es excelente y los sonidos más delicados pueden ser apreciados en todos los rincones. Hace poco se instaló una campana, que suena cada vez que entra alguien. Un pequeño comercio ofrece almohadones, muy apreciados por el público. Será un placer acompañarla personalmente y ubicarla en lugar bien visible...”
― Martín Caparrós, El hambre

“Cały proces stanowi syntezę funkcjonowania kapitalizmu: naukowcy osiągają postęp techniczny, który może przynieść korzyść tysiącom ludzi. Pracują jednak dla prywatnej firmy, tak więc korzyści czerpie tylko firma. A za nimi stoi państwo, gwarantujące odbieranie zysków: na mocy prawa patentowego wszyscy muszą mu płacić.
W tym układzie postęp techniczny nie jest dążeniem do poprawy życia ludzi, lecz troską o pomnażanie bogactwa nielicznych.
(Wielkie korporacje bioinżynieryjne są oczywiście bardzo sprytne. Wprowadzają niewielkie zmiany do patentów, które są bliskie wygaśnięcia, żeby rozszerzyć stan posiadania – i dalej zarabiać. Czasem stwarzało to sytuacje zgoła absurdalne: firma teksaska Rice-Tec uzyskała w 1977 roku patent na ryż basmati, który jest uprawiany przez Hindusów i Pakistańczyków od tysiącleci. Albo weźmy tylko Monsanto, które ma patent na pszenicę nap bal, używaną do wyrobu podpłomyków chapati – najpopularniejszego chleba w Indiach – i zachowuje tę własność w Stanach Zjednoczonych).”
― Martín Caparrós, El hambre

“Los habitantes de países más o menos ricos comemos al revés de como comió la enorme mayoría de la humanidad desde el principio de los tiempos. Es un cambio cultural radical, y no parece que lo notemos demasiado. Los hombres siempre comieron sobre todo hidratos de carbono y fibras vegetales; a veces, cada tanto, los acompañaban con un trocito de proteínas animales. Cada vez que comemos un bife con ensalada, una pata de pollo con arroz, una hamburguesa con puré, un choripán, estamos dando vuelta esa costumbre milenaria: poniendo el trozo de animal como centro al que acompañan esos hidratos o fibras vegetales.
Creo que no nos damos cuenta de la pompa que eso significa. Creo que cualquier indio, cualquier africano, muchos sudacas lo notarían enseguida. Porque, para la mayoría de los habitantes del OtroMundo, el sistema sigue siendo el mismo: el consumo mundial de alimentos parece muy variado, pero tres cuartos de la comida consumida en el planeta es arroz, trigo o maíz; solo el arroz es la mitad de la comida mundial.
Digo: la mitad de toda la comida que los 7.000 millones de humanos comemos cada día es arroz. (…) Comer carne es un alarde bestial de poder. La carne es la metáfora más perfecta de la desigualdad.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Jest coś okrutnego w tych splotach okoliczności, które nazywamy krajami i które – jak się nam wmawia – są czymś nam bliskim, co powinniśmy kochać całą duszą i chronić, nawet za cenę życia.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Tak jak powtarzający się głód w Korei Północnej powinien być klasycznym przykładem tego, do czego zdolna jest dyktatura, kiedy chodzi jej wyłącznie o utrzymanie się przy władzy, tak głód w Nigrze w 2005 roku mógłby pokazywać, do czego zdolny jest rynek, kiedy nic nie krępuje jego działań.”
― Martín Caparrós, El hambre

“W systemie obejmującym bogów – istoty, które to wszystko stworzyły – mamy jeszcze więcej powodów, by zintegrować ból z całością. Trzeba wytłumaczyć jego istnienie, natarczywą obecność czegoś, co jest nie do wytłumaczenia. Wytłumaczenie zła – cierpienia, bólu – to jeden z najbardziej fascynujących wątków wielkich podań: jak i dlaczego bohaterowie tych podań dopuszczają się czegoś, co radykalnie przeczy przypisywanej im dobroci. Aby znaleźć tę usprawiedliwiającą rację, wymyślono wiele rzeczy: między innymi zbawczy walor cierpienia – błogosławieni ubodzy, albowiem do nich należy królestwo; nadano cierpieniu funkcję, przypisano mu użyteczność. Bóg zsyła ci cierpienie, żeby cię wypróbować i uczynić lepszym. Cierpienie nie jest czymś niepotrzebnym, stratą. Poprzez cierpienie coś gromadzisz, zbierasz, żeby odebrać to w jakimś niebie. Cierpienie jest błogosławieństwem, pod warunkiem – tylko pod tym warunkiem – że w to niebo wierzysz. Inni poszli jeszcze dalej i, jak Nuerowie, uznali, że ból – zdolność znoszenia bólu – jest przywilejem, miarą dzielności mężczyzny. Że ten, kto więcej i w godniejszy sposób cierpi, jest więcej wart – teraz, a nie gdzie indziej i kiedy indziej, w jakiejś niepewnej zawsze przyszłości.”
― Martín Caparrós, El hambre

“(...) sprawy, które mogą zostać przedyskutowane w spokoju, bez emocji, bez złości, to sprawy mało istotne.”
― Martín Caparrós, Głód

“(...) to, co dziś dla nas oczywiste, nie było takie wczoraj i nie będzie jutro.”
― Martín Caparrós, Głód

“To najsprytniejsza sztuczka ludzi, którzy chcą, żebyśmy przyjęli świat takim, jaki jest: wszystko, co się zdarzyło, powinno było się zdarzyć, i obecnie również jest tak, jak być powinno; innej drogi nie ma.”
― Martín Caparrós, Głód

“Biedni pracują rękami, bogaci pieniędzmi.”
― Martín Caparrós, Głód

“Desde el principio de la civilización, el hambre fue una de las armas más potentes, una forma extrema de ejercer poder. Para rendir una ciudad cortando su suministro de alimentos hasta que el hambre la derrote; para ganarse el aprecio o la tolerancia de una población evitando su hambre con aquellos repartos de comida; para forzarla a trabajar en tal o cual palacio, templo, mausoleo; para obligarla, en general, a hacer lo que algún jefe decidía.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Comer es ensolarse. Comer —ingerir alimentos— es hacerse de energía solar. Fotones diversamente cargados caen incesantes sobre la superficie del planeta: por ese proceso extraordinario que llamamos fotosíntesis, las plantas los atrapan y los transforman en materia digerible. El”
― Martín Caparrós, El hambre

“Conocemos el hambre, estamos acostumbrados al hambre: sentimos hambre dos, tres veces al día. No hay nada más frecuente, más constante, más presente en nuestras vidas que el hambre —y al mismo tiempo, para la mayoría de nosotros, nada más lejos que el hambre verdadera.”
― Martín Caparrós, El hambre

“We know hunger, we are used to hunger: we feel hungry two, three times a day. There is nothing more frequent, more constant, more present in our lives than hunger - and, at the same time, for most of us, nothing more distant than real hunger.

We know hunger, we are used to hunger: we feel hungry two, three times a day. But between this repeated, daily, repeatedly and daily satiated hunger that we live with, and the desperate hunger of those who cannot cope with it, there is a world of differences and inequalities. […] Nothing has had a greater influence on the history of mankind. No disease, no war has killed more people. No plague remains as lethal and, at the same time, as avoidable as hunger.”
― Martín Caparrós, Głód

“Wykorzystywanie przez kraje bogate ziemi w Tym Innym Świecie do produkcji żywności, surowców do biopaliw albo w celach spekulacyjnych należy do zjawisk, na które nie zwracamy zwykle uwagi. A jeśli nawet - to i tak zagadnienie wydaje się nam odległe. Tymczasem każdy ciułacz w Europie czy Ameryce może być posiadaczem jakiegoś hektara ziemi w Etiopii czy Kambodży; nie jest wykluczone, że jego bank czy fundusz emerytalny zainwestował w ten dochodowy interes, który obiecuje zyski rzędu 25 procent rocznie.
(...)
Fundusze emerytalne na świecie operują w zaokrągleniu sumą 23 bilionów dolarów. Te wielkie źródła kapitału na świecie kontrolowane są przez rządy, banki albo instytucje finansowe. Do największych należy fundusz japoński, norweski, koreański i kalifornijski. Według obliczeń GRAIN fundusze już zainwestowały około 20 miliardów dolarów w grunty zawłaszczone w Tym Innym Świecie. Na czele listy figurują emerytury urzędników państwowych w Holandii i Szwecji, pracowników naukowych w USA, wojskowych w Danii i jeszcze parę grup - a za nimi idzie wiele, wiele innych.
Trudno określić dokładanie co to za grupy; łatwo, natomiast, zorientować się, że to my wszyscy.”
― Martín Caparrós, El hambre

“(...) Tymczasem ani Monsanto, ani inne firmy zawłaszczające ziemię w Tym Innym Świecie nie mówią, że na naszej planecie już produkuje się dość żywności dla wykarmienia 12 miliardów ludzi, a mimo to miliard nie je tyle, ile potrzeba, Samego tylko zboża - nie licząc jarzyn, warzyw, owoców, mięsa, ryb - wystarczyłoby, aby każdy mężczyzna, kobieta, dziecko spożywało 3200 kilokalorii dziennie, czyli o połowę więcej niż wynosi zapotrzebowanie. Zawsze lepiej produkować więcej żywności - będzie ona łatwiejsza do zdobycia, tańsza - ale problemem nie jest jej brak, tylko to, że niektórzy zabierają wszystko. A proponowana forma eksploatacji nie rozwiązuje problemów, przeciwnie: pogłębia jeszcze nierówność podziału.
Działalność kolonialna nazywana przez nas zawłaszczaniem ziemi stanowi najbardziej pospolitą, najbrutalniejszą postać nierówności między krajami - jedne kraje wykorzystują ziemię należącą do innych, aby produkować żywność, której potrzebują wszyscy; jedne ją wywożą, inne pozostają bez niczego.
Dwie trzecie zawłaszczonych terenów leży na obszarach, na których wielu ludzi cierpi głód. Jest ziemia, są produkty jej uprawy, tyle że ci, którzy mają władzę i pieniądze, wywożą te produkty tam, gdzie mogą za nie dostać więcej pieniędzy. Albo w ogóle nic nie uprawiają, żeby móc spekulować cenami produktów. W rezultacie im mniej będzie żywności, tym bardziej wzrośnie popyt na nią i tym łatwiej będzie można podwyższyć ceny.”
― Martín Caparrós, El hambre

“(...) To więcej niż błędne koło: drobni rolnicy afrykańscy ledwie się utrzymują ze swojego kawałka gruntu - nie mogą rozszerzyć produkcji z powodu braku narzędzi, kapitału, infrastruktury. Ale z kolei globalny wzrost cen żywności sprawia, że eksploatacja tych ziem staje się bardziej opłacalna i pilniejsza dla wielkiego kapitału. Dlatego wypędza się chłopów, którzy trafiają do miast, gdzie muszą kupować żywność o wiele drożej, ponieważ jej producenci chcą, aby im się zwróciła inwestycja, albo, mówiąc mniej oględnie: wyprowadzają towary z rynku, eksportując je. W rezultacie chłopi - dla odmiany - jedzą mniej.”
― Martín Caparrós, El hambre

“(...) W rezultacie subsydia przełożyły się na liczby, o których zrobiło się głośno. Catholic Agency for Overseas Development, CAFOD, Katolicka Agencja na rzecz Rozwoju, przeprowadziła w 2002 roku analizę, która wykazała, że jedna krowa europejska otrzymuje od Unii około 2,2 dolara na dzień - 800 rocznie. Czyli każda z tych krów była bogatsza niż 3,5 miliarda ludzi, połowa ludności świata.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Niger jest drugim na świecie producentem uranu. Znajdujące się na pustyni zasoby są naprawdę ogromne, a uran jest bardzo poszukiwanym surowcem. Kraj nie czerpie jednak z tego wielkich korzyści, Monopol na wydobycie posiadała zawsze państwowa firma francuska Areva, płacąc państwu nigeryjskiemu niewielki procent za dzierżawę. W 2007 roku odkryte zostały złoża w Azeliku i prezydent Mamadou Tandja postanowił rozpocząć nową grę: wydobyciem miała się zająć spółka chińsko-nigerska. Areva protestowała, ale bez skutku. Dwa lata później znaleziono kolejne złoże, w Imourarene. Uranem zainteresowana była Francja, najbardziej "nuklearne" państwo świata: trzy czwarte jego elektryczności pochodzi z elektrowni jądrowych wykorzystujących surowiec, którego ten kraj nie posiada. Niemal połowa pochodzi z Nigru.
W lutym 2010 roku prezydent Tandja przystąpił do rozmów z Chińczykami, chcąc rozpocząć eksploatację nowych złóż. Kilka dni później został odsunięty od władzy w wyniku zamachu stanu, którym kierował pułkownik Djibo. Objąwszy rządy, pułkownik zerwał rozmowy z Chińczykami, potwierdzając "wdzięczność i lojalność" swego kraju wobec Francji i Arevy. W następnym roku w wyborach powszechnych został wyłoniony nowy prezydent, Mahamadou Issoufou, inżynier górnictwa pracujący dla Arevy.”
― Martín Caparrós, El hambre

“W Ameryce 35 lat temu jeden procent najbogatszych obywateli posiadał dziewięć procent bogactw narodowych, teraz zaś posiada 24 procent, prawie trzy razy więcej. Najbogatsi - 0,01 procent - posiadali jeden procent tych bogactw, a teraz jest tych ludzi pięć razy więcej: 16 tysięcy rodzin skupia w swoim ręku pięć procent bogactw najbogatszego kraju świata. Kiedyś dyrektorzy wielkich przedsiębiorstw zarabiali 40 razy więcej niż przeciętny urzędnik, a teraz 500 razy więcej. Proces ten spowodował, oczywiście, zubożenie ubogich i skurczenie się klasy średniej.
Spowodowało to poszerzenie strefy ubóstwa: jako ubogich kwalifikuje się obecnie w USA 50 milionów ludzi, 16 procent ludności. I, jakżeby inaczej, podobna liczba ludzi - 33 miliony dorosłych i 17 milionów dzieci - żyje w domach, w których stwierdza się "brak bezpieczeństwa żywnościowego". Połowa z nich to czarnoskórzy bądź Latynosi, razem stanowiący blisko jedną czwartą ludności.

Stany Zjednoczone to najbogatszy kraj świata.
Stany Zjednoczone to najbogatszy kraj świata z największą liczbą osób ubogich.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Firma Monsanto została założona w 1901 roku, w Saint Louis w stanie Missouri, i produkowała sacharynę sprzedawaną Coca-Coli. Przez pół wieku wytwarzała preparaty owadobójcze, plastik, rozmaite środki chemiczne, sławę zyskała jednak w latach sześćdziesiątych, kiedy to wojna w Wietnamie spopularyzowała produkt zwany Agent Orange, czynnik pomarańczowy - silny środek powodujący opadanie liści. Amerykanie stosowali go w lasach i na polach uprawnych, chcąc doprowadzić swoich wrogów na skraj głodu. Samoloty bojowe rozpylały wówczas nad krajem chmury trucizny: pół miliona Wietnamczyków zmarło, pół miliona dzieci urodziło się zdeformowanych - a tymczasem firma rozwijała się i bogaciła.
W latach siedemdziesiątych wynaleziono bardzo silny środek chwastobójczy oparty na glifosacie, nazwany Roundup, po latach wyprodukowano nasiona soi, kukurydzy i pszenicy odporne na spore nawet ilości tego herbicydu - nazwane Roundup Ready - i bardzo wydajne.
Nasiona te rozprowadzone zostały wśród wielkich producentów w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, w Ameryce Łacińskiej. Obecnie firma kontroluje 90 procent światowego rynku nasion transgenicznych.”
― Martín Caparrós, El hambre

“este país el sector que más creció en los últimos veinte años no es la tecnología, no es el software; es la desigualdad, que creció más que en ningún otro momento de nuestra historia.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Vivimos bajo el imperio de la cifra: nunca los números tuvieron tanto peso en nuestra visión del mundo. Todo parece mensurable; instituciones, gobiernos, universidades, empresas gastan fortunas en computar las variables más recónditas y las más visibles: poblaciones, enfermedades, producciones, mercados, audiencias, geografías, miserias, perspectivas. Todo tiene un número. Es difíci, es nuevo: los Estados y los patrones llevan siglos intentando censar cuanto más mejor; recién ahora tienen herramientas para hacerlo a su gusto. Y lo hacen: para saber cómo somos, hay que medir; para saber qué sirve y qué no sirve, hay que medir; para saber qué hacer, medir; para saber si lo hecho estuvo bien o mal, medir medir medir. Nunca el mundo estuvo tan medido, comedido. Durante siglos, alguien atento podía notar que los chicos indios eran muy flacos y comían muy poco; ahora puede leer en los informes más detallados que el 47,2 sufre de bajo peso —y suponer que entendió lo que pasaba.
La apariencia de mensurabilidad hace que creíamos que tenemos todos los datos necesarios. Los números dan apariencia de solidez a cualquier iniciativa, a cualquier política, a cualquier negocio, a cualquier protesta. Pero son, antes que nada, una herencia torcida, el reflejo de ese universo donde los decisivo es si la empresa ganó 34.480.415 o 34.480.475. Una adaptación de la mirada a esa mirada.
Los números son el idioma en que creemos que nos entendemos —pretendemos que nos entendemos, tratamos de entendernos. Este libro también está lleno de números —y me avergüenza levemente, cómo me avergüenza pronunciar la ce y la zeta cuando estoy en España: hablar en un idioma que no es del todo mío para creer que me aseguro que me entiendan.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Świat o tym nie wiedział – i wydawał się nie chcieć wiedzieć. W 1959 roku lord Boyd Orr, pierwszy dyrektor generalny FAO, wybitny specjalista od spraw wyżywienia, ogłosił, że „rządy Mao skończyły z tradycyjnym cyklem głodu w Chinach”. Jeszcze w 1961 roku pewien dziennikarz francuski, który przeprowadził wywiad z Mao Tse-Tungiem, napisał, że „naród chiński nigdy nie był bliski głodu”. Nazwisko dziennikarza brzmiało François Mitterand.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Szefowie firmy chwalą się kreowaniem miejsc pracy, jakby automatycznie mieli się stać przez to dobroczyńcami ludzkości - albo przynajmniej tego fragmentu ludzkości, który obrabia ich pola. Znów jest to stosowanie różnych miar. Jeśli dają ludziom pracę, to dlatego że będą umieli zatrzymać dla siebie istotną część wartości, która dzięki tej pracy zostanie wytworzona. Jeśli zatrudniają tamtejszych mieszkańców, to dlatego że mogą zapłacić im nieskończenie mniej, niż musieliby płacić w swoich krajach. Uważają jednak - i nie są w tym mniemaniu odosobnieni - że robotnicy powinni być im wdzięczni za wyzysk.”
― Martín Caparrós, Głód

“W społeczeństwach, w których tylu ludzi cierpiało głód, ci, którzy byli od niego wolni, narzucali sobie posty. Głód zawsze stanowił formę pewnego oczyszczenia. Religie monoteistyczne kładą silny nacisk na stan braku pokarmu, starając się narzucić post, czyli kontrolowaną formę głodu, i udowodnić, że jakiś bóg i jego słudzy potrafią zmusić nas do robienia tego, czego byśmy inaczej nie zrobili. Zmusić do zadawania sobie gwałtu dla oddania hołdu najbardziej absolutnej władzy. Religia musi być narzucana wbrew naturze. Jest to kultura w postaci ekstremalnej: kultura, która tłumaczy ten świat, stwarzając inne. Post jest triumfem kultury, pomnikiem jej dumy. W myśleniu religijnym – takim, które zakłada, że istnieje coś lepszego niż ludzie, czyli że my, ludzie, jesteśmy rasą niższą – jedzenie stanowi wyraz słabości. Bylibyśmy lepsi, gdybyśmy nie musieli jeść. Jedzenie zawsze było pojmowane jako powinność przykra, niska. Istoty wyższe są od niej wolne. Tradycja chrześcijańska nie wspomina nigdzie, żeby Bóg cokolwiek jadł; w grecko-rzymskiej, na przykład, antropomorficzni bogowie żywili się nektarem i ambrozją. Post jest właściwy aniołom – twierdzili chrześcijanie – wykracza poza to, co naturalne. Pościć to znaczy akceptować zakłócenie naturalnego porządku, przyjąć porządek kulturowy, religijny, który jawi się jako nadprzyrodzony, czy raczej prenaturalny, uprzedni w stosunku do natury, stwarzający ją. Natura to dekadencja – ciało to dekadencja. Do dekadencji prowadzi karmienie ciała; to, co nadprzyrodzone, naprawia, koryguje ciało.   Nie ma nic bardziej prymitywnego niż jeść, aby zaspokoić głód.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Jest to sytuacja absolutnie nienormalna; nie wiem, czy kiedykolwiek wystąpiła z taką intensywnością, w takim natężeniu. Czasem myślę, że na tym polega jedna z wielkich zmian w naszej epoce: po raz pierwszy w historii szósta czy piąta część ludności świata jest niepotrzebna. Niemiło byłoby kazać tym ludziom tak po prostu umrzeć, więc się ich utrzymuje na granicy życia i śmierci, niedożywionych, ale nie umierających z głodu.”
― Martín Caparrós, El hambre

“Jesteśmy niczym, czymś naprawdę znikomym: westchnieniem w krótkim trwaniu kawałka skały zagubionego w niewielkim systemie słonecznym w nieobjętej galaktyce. Jeśli się nad tym zastanowimy – jeśli akurat o tym pomyślimy – dojdziemy do wniosku, że może najrozsądniejszą odpowiedzią na tę refleksję będzie zaakceptować nasz los i skupić się na rzeczach najdrobniejszych: na sobie samych, własnym życiu, tym, czym chcemy albo zgadzamy się to życie nasycić. Jest to pewien wybór – który wydaje się nawet dość racjonalny. Ale może wobec tej znikomości lepiej udać głupiego i zignorować ją – i zapuścić się myślą w najdalsze rejony, na jakie pozwala nam skromna skala. Pamiętając, że może się to okazać bezużyteczne. I że zazwyczaj nie ma nic bardziej bezużytecznego niż to, co użyteczne.”
― Martín Caparrós, El hambre