Dersim Quotes

“bizi kamyona doldurdular.
tüfekli iki erin nezaretinde.
sonra o iki erle yük vagonuna doldurdular.
günlerce yolculuktan sonra bir köye attılar.
tarih öncesi köpekler havlıyordu”
― Cemal Süreya

“Abdülhamid'in Alevi ve Ezidileri Sunnileştirme politikası başarılı olmamış; ancak Kürt blokunun parçalanmasında ve misyonerlerin uzaklaştırılmasında başarılı olmuştu.

Öte yandan Arapların yanı sıra gerek Sunni gerekse Alevi Kürt aşiret reislerini yanına çekebilmek için Aşiret Mektebi'ni kuruyor ve Dersim'den kimi aşiret reislerinin çocuklarını da burada kendi ilkeleri doğrultusunda yetiştiriyordu. Yaptığı bir başka uygulama ise, bu gençlerin geldikleri yörelere misyoner niteliğinde Hanefi din adamları göndermekti.

Nitekim bu misyoner faaliyetinin sonucudur ki, Dersimli Aleviler o tarihten sonra başta cenaze törenleri olmak üzere kimi alanlarda Kuran'a başvuruyorlardı.”
― Mehmet Bayrak, Alevi - Bektaşi Edebiyatında Ermeni Aşıkları

“Dersim özgürlüğün arka bahçesi, zulümden kaçan, kılıçtan kurtulanların barınağı, hainliğe, hileye-hurdaya, korkaklığa, kalleşliğe yol vermeyen, gönüllerinde insan sevgisi, beyinlerinde sömürüsüz-sınıfsız ideallerin volta attığı bir gül bahçesi. Bahçeyi kucaklayan dağları yüce, ırmakları coşkuludur.
Dersim, silah olur patlar, saz olur çalınır, öykü olur anlatılır, semah olur dönülür, cem olur tutulur...”
― Huseyin Akar

“Vartan bana, yanımda kıymetli evrak veya para varsa Marhatun'a vermemi hatırlattı; çünkü Dersimli haydutlar kadınlara tepeden tırnağa altın veya elmasla dahi olsalar yanaşmazlardı.”
― Antranik Yeritsyan, Dersim - Seyahatname

“Manastır, bundan önce de söylediğimiz gibi Dersimli Ermeniler ve Kızılbaşlar için çok önemliydi. Tanrı'ya olan inançlarını güçlendirmesi ve Ermenilere ait olan bu kutsal yere yürekten bağlanmalarını sağlamasıyla, dağlılar üzerinde etkisi şüphesiz büyük olan bu manastır eski ihtişamını ve güçlü din adamı kadrosunu yitirmiş olsa da, Dersim'deki tek faal manastır olarak yine de bölgenin her yerinde büyük manevi etkiye sahiptir. Havlor Surp Garabed manastırı herkes için, herkes de onun için var. Ermenisi de Kürdü de tapar ona. Senede bir iki kez büyük armağanlarla, kurbanlarla Dersim'in her yerinden adağa gelirler.”
― Antranik Yeritsyan, Dersim - Seyahatname

“Pertek, Harputlu ve Dersimliler için alışveriş merkezi durumunda olduğundan her cuma pazar haline geline gelmesi kaçınılmazdır. Her hafta Harputlu Ermeni ve dacig* tüccarlar, Dersimlilerle bir araya geldiklerinde tatsız olaylar da olur; hatta Kürtler ve dacigler arasında kan bile dökülür. Buna fırsat verenler aşağılayıcı sözler ve bağnaz davranışları ile dacigler olur. Öyle ki Kürtler kendilerine yapılan bu saygısızlık karşısında sabredemeyerek onların üzerine saldırır, mallarını talan eder, çoğunu cansız yere sererler.

*dacig: Türk Müslümanlara denir”
― Antranik Yeritsyan, Dersim - Seyahatname

“Dersim'i kapsayan Yukarı Fırat havzasında Ermeniler, kesin verilerle en az 2600 yıllık bir geçmişe sahiptir. Ondan önceki tarih, Ermeni dili ve kimliğinin şekillenmesine dair farklı tezler nedeniyle hala tartışmalıdır.”
― Hovsep Hayreni, Yukarı Fırat Ermenileri 1915 ve Dersim

“Gülizar Ana: Utuz sekiz zulum vi, adır vi, be bex ti ye viye ekser ama ma qırkerdime vesnayme est me. Awaqe ma diya kes mevino. (38 zulümdü, ateşti, namertlikti, bizi kırdılar, yaktılar, astılar, sürdüler gittiler. Bizim gördüğümüzü hiç kimse görmesin.)”
― Cafer Solgun

“Asker kasaturayı defalarca Yusuf’un göğsüne, karnına vurup çıkarıyordu. (…) Yusuf sesini çıkarmıyordu. Sadece akrabalarından, Keko’dan su istedi. Keko cesaret edemedi. Hiçbirimiz cesaret edemedik, kimse Yusuf’a su veremedi ve Yusuf son kez konuştu: “Ah Keko, bunların yaptığı değil, sizin bu haliniz bana daha çok acı veriyor.” Yusuf’tan duyduğumuz son sözler bunlardı. Yusuf ölmüştü. Ölüsünü alıp gömmemiz lazımdı; lakin cesaret edemiyorduk. Ertesi sabah cesedin iplerini çözdüler. Kaskatı kesilmişti. Ayakta duruyor gibiydi. Taşıyıp uçurumdan aşağı attılar.”
― Cafer Solgun, Dersim... Dersim...

“Oysa Horasan konusu yıllarca Dersimlilerin Türk, hem de ‘öz Türk’ oldukları yönünde şoven bir asimilasyon politikasının argümanı olarak kullanıldı. Dersimliler Horasan’dan gelmişlerdi ve Horasan ‘Türk yurdu’ idi… Bu ‘resmi’ görüşü Kürt Alevileri açısından ‘güncelleyerek’ halen savunan kalemler olduğu biliniyor. Bu kişilerin savundukları görüşe göre ‘İslam’ın özü’ olan Alevilik bir ‘Türk inancı’dır… Bu durumda hem ‘Türk yurdu’ Horasan’dan geldikleri hem de Alevi oldukları için Dersimliler ‘öz be öz Türk’ oluyorlar(!)
(…)
Faik Bulut Horasan meselesine değinirken ‘Bize kalırsa Kürt Kızılbaşlığın özyurdu Horasan elidir’ diyor. ‘Çünkü orası eski Med ülkesi ve yoğun Kürt coğrafyasıdır. Daha doğrusu; Kürt, Afgan, Beluci, Fars, Hint kültürünün bir arada yoğuran Zerdüşlük, Budizm, Manilik, Brahmanizm inancının beşiğidir.’
(…)
Aynı konuda Mehmet Bayrak şunu söylemektedir: ‘Safevi Şahları tarafından Kuzey Horasan’a yerleştirilen ve kuzeydeki Sünni Özbeklere ve Türkmenlere karşı kullanılan Dersin kökenli bu Alevi Kürt aşiret topluluklarından bir bölümü savaş sonrasında barış aşamasında eski topraklarına geri dönüyorlar. İşte ‘Horasan’dan gelme olayı’ budur.”
― Cafer Solgun, Dersim... Dersim...

“Dr. Nuri Dersimi, ‘Dersimliler, Kürtçenin en eski lehçesi olan Zazakiyi konuşurlar. Bazı aşiretler Kurmanciyi konuşur ve Zazaki lehçesini de bilirler’ dedikten sonra ‘Dersim Kürtçesinin Horasan Kürt lehçesine yakınlığı vardır’ der. Dersimi’nin bahsettiği ‘Horasan Kürtçesi’ belli ki Goran-Hewraman Kürtçesidir.”
― Cafer Solgun, Dersim... Dersim...

“-Amca biz Cumhuriyet Halk Partisi adına seçim çalışması yürütüyoruz. Cumhurbaşkanı ve milletvekili adaylarımız için sizden oy istemeye geldik.

Bu sırada Bego Amca ayağa kalktı, grubun sözcüsüne iki parmağı eksik sağ elini uzattı ve şunu dedi:

-Kızım hoş geldiniz! Hele Cumhuriyet, elimde boşluğu duran parmaklarımı geri versin önce! (Emirali Yağan'ın yazısından)”
― Rose Polat Agum, Bego: Dersim 1938 ve Sonrası

“Kadınları seviyordu ama dinleyemezdi. Hayatın kendisiyle değil, kuyruğuyla ilgileniyorlardı.”
― Muzaffer Oruçoğlu, Dersim

“Ermeni mezalimini bırakın, bu değneğe bakın!’ diye bağırdı. ‘vicdan gözüyle, merhamet gözüyle bakın! Bu değnek, Xızır’ın değneğidir. İtikat eden, seven öpsün, altından geçsin!’ Herkes susmuş, gün boyu boşuna tartıştığını anlamıştı. ‘Bunu bext bilin! Bir tek Ermeni’yi bile teslim etmeyeceksiniz!”
― Muzaffer Oruçoğlu, Dersim

“Çok şükür Ana Fatma Sıpiye, şefaatinden mahrum etmedi beni’ diye mırıldanarak kafasını sağında oturan Şeyh Hasenanlı Alişer’e çevirdi Seyit Rıza. ‘Beni, darda kalanların yardımına koşturan odur. Ne vakit zalim bir düşmanımı esir aldıysam o mübarek kadının sesini duydum, serbest bıraktım.”
― Muzaffer Oruçoğlu, Dersim

“Hani karga değişmiş, bülbül olmuştu; Osmanlı’dan sonra Dersim rahat edecekti? Nerede bunu söyleyen bahtsız ağalar?’
Zarife’nin çıkışını gülümseyişle karşıladı Seyit Rıza. ‘Kargadan bülbül olmaz’ diye mırıldandı. ‘Dersim yürüyen ayağının burnunu kendi içine doğru çevirse, kendi ruhundaki düşmanlarını bulsa, arınsa kimse dokunamaz Dersim’e’.”
― Muzaffer Oruçoğlu, Dersim

“Dersim, kendi cesaretinden köklenen bir aslanlar diyarıdır.”
― Muzaffer Oruçoğlu, Dersim

“Ölülerini kaldırmayan Dersimlilerin köküne okkalı bir küfür savurdu. Kelam ustası Sey Gulinî’nin, ‘Biz doymadık, bırak hiç değilse kurt kuş doysun’ sözü çınladı kulaklarında.”
― Muzaffer Oruçoğlu, Dersim

“Raporlarda tasvir edilen Dersimli, âdeta XIX. yüzyıl sonlarındaki veya XX. yüzyıl başlarındaki anti-semitist Alman literatüründeki Yahudi kadar yabancı, vücuda aykırı, fremdkörper bir unsurdur.”
― Mehmet Yıldız, Dersim'in Etno-Kültürel Kimliği

“Ma xore vanime Kırmanc, zone xora Kırmancki. Yie ke hem Elewie hem Kırdaşki qesey kene, yinu re vanime Kırdaş; yie ke hem zone ma qesey kene hem raa xo caverda, Zaza. Yie ke hem Şafie hem herre werre qesey kene, Khurr. Herdo ke ma sero fetelime cıre vanime Kırmanciye Beleke"/

(Biz kendimize Kırmanc, dilimize Kırmancki deriz. Alevi olup Kırdaşki konuşanlara Kırdaş; inançlarını terk ettikleri halde dilimizi konuşanlara Zaza deriz. Şafii olup herre werre konuşanlara Khurr deriz. Üzerinde dolaştığımız topraklara 'Çok renkli Kırmanciye' deriz.)
Abasan aşiretinden bir kadın.”
― Mehmet Yıldız, Dersim'in Etno-Kültürel Kimliği

“Na Bamansurê ma ke shi ortê Sadiz u Hizoli
Kılemê Haqiye vurnê, charne lo loê Kırdaşi"

Sey Weli
Piye Sey Qaji/ Sey Qaji'nin babası

(Şadillilerin ve Hizolluların arasına göçen Bava Mansurlularımız
Hakkın kelamını* bozmuşlar, çevirmişler Kırdaş'ın lo losuna)”
― Mehmet Yıldız, Dersim'in Etno-Kültürel Kimliği

“Wertê made iqrarê Eli yo
Sırrê Xızırê khal yo
Sondê Haqi werriyo
Qalê iqrari ke bi
Derude wue, asme ra roz ceriyo"

Dersimli şair Sey Qaji

(Aramızdaki Ali ikrarıdır.
Xızır'ın sırrıdır
Hakk'a yemin edildi, ikrar verildi
Derelerde su, gökte ışık tutuldu)”
― Mehmet Yıldız

“1937 yılında öncelikle Dersim toplumunun ileri gelenleri öldürüldü. Sivil grupların öldürülmesi "çatışma" olarak gösterildi; köyler bombalandı, yakıldı, ekinler ateşe verildi ve hayvanlara el konuldu. 1938 yılında bütün bu uygulamaların daha sistematik ve yaygın hale geldiğini görüyoruz.”
― Mehmet Yıldız, Dersim'in Etno-Kültürel Kimliği

“Güneş daha en başta Ra idi. Dersim'de 'Raa Haq' inancı olmuş, Güneş'e, ışığa, aydınlığa, ateşe giden yola dönüşmüştü. Bu yol üzerinden gidilen yoldan gelenekleşen yola dönüşmüştü. Dersim'de inanç itikat erkanını doğurmuştu. En başlarda Güneş, ateş, aydınlık, ışık kadın Tanrıçalarla temsil edilmişlerdi. Sonra Güneş'i (Ra'yı) temsil eden kadın Tanrıçalar düşman olarak ilan edildiler. Tanrılar onlara yani Güneş Tanrıçalarına, kadınlara savaş açtı, anaerkil düzen yıkıldı. Güneş, ateş, aydınlık, ışık erkek olarak görüldü. Bu defa kadın karanlık olarak görüldü. Karanlık Tanrıçasına dönüştürülerek yeraltı Tanrıçası oldu. Yukarı Mezopotamya'da ise ateşi, aydınlığı, Güneş'i temsil eden ateş ve ocak Tanrıçası Hassa, karanlığı temsil eden yeraltı ve karanlık Tanrıçası Taru Tanrıçaya dönüştürüldü.”
― Turabi Saltık, Dersim Tarihi

“Biliyorsunuz, sistem, cesitli dönemlerde devrimciler tarafindan cesitli analizlerle açiklandı. Yani kimi dönem komprador, patron aga devleti, kimi dönemlerde oligarsi, kimilerin-
de fasizm, kimilerinde isbirlikçi, sömürgeci, isgalci ve ilhakçı gibi...

Dersim'de solun atakta oldugu, darbenin ayak seslerinin henüz duyulmadigı günlerden birinde, bir grup devrimci bir köye giderek propaganda yapar. Anlatirlar, oligarsi sistemi böyle berbattir, söyle lanettir, söyle yikacagiz, böyle ezecegiz diye. Yaşi 80'e gelmis bir amca da kulak kabartıp dinlemektedir gençlerin hararetli tartsmasini. Fakat tartisma ve ajite iyice hararetlenmistir ve amca, cumlelerdeki haksizliga daha fazla dayanamayıp atlar söze:

"Ero bra, bu Ali Qarşi dediginizin iki inegi, iki keçisi olan fukara adamın biridir, siz bu fukaradan ne istiyorsunuz?”
― Evrim Alataş, Mayoz Bölünme Hikayeleri

“Ya piyê mao ke asmên de, namey to mibarek bo. Qilawuzê to bêro. Miradê to bibo hem erd u hem ki asmên de, Nana mawa vêrey ewro bide ma. Se ke ma gunekaranê xo ef kenime, ti ki gunanê ma ef ke. Ma mesinevne, ma xirabiye ra rareyne. Çira ke na padisaine, no hukm u qeder ebediyen ê toyê. Amin!”
― lajeHaq