“სომხების მკაფიო გამიჯვნა 'სხვებისაგან' საკმაოდ ადრე დაიწყო. ამის მთავარი მიზეზია ის, რომ სომხები ქრისტიანობის ექკლუზიურ მიმართულებას მისდევენ.
დასავლეთ ევროპისა და მსოფლიოს მრავალი ქვეყნის სხვადასხვა ენებზე მოლაპარაკე ეთნოსების სულებზე დიდხანს ბატონობდა ზეეროვნული კათოლიკური ეკლესია, ცენტრით რომში. დღემდე არგენტინელ, ფილიპინელ თუ ავსტრიელ კათოლიკეს საერთო ტაძარში შეუძლია ილოცოს.
კათოლიციზმს გამოყოფილი პროტესტანტული ეკლესიები ასევე ზეეროვნულია. ასე მაგალითად, ბაპტისტი ან ანგლიკანი ინგლისელიც შეიძლება იყოს, ამერიკელიც, ზამბიელიც და ავსტრალიელიც; ლუთერანობა გერმანიის გარეთ (სადაც ის წარმოიშვა) გავრცელებულია სკანდინავიელებს, ესტონელებს, ფინელებს, ლიტველებს შორისაც.
ბიზანტიის (აღმოსავლეთ რომის) ძველი კულტურული გავლენის სფეროში ზეეროვნული მართლმადიდებლობა ბატონობს. რუს თუ ბერძენ, რუმინელ თუ უკრაინელ, ბულგარელ თუ ალბანელ, სერბ თუ ქართველ მართლმადიდებელს ერთ ტაძარში, თუნდაც სხვადასხვა ენაზე, შეუძლია ილოცოს. ქართველები ექსკლუზიურ ქრისტიანულ მიმართულებას არ მივდევთ, თუნდაც ზოგიერთი ასეთად მართლმადიდებლობას მიიჩნევდეს. თბილისში ზის "სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი" და მისი სამწყსო ქართველებთან ერთად მოიცავს საქართველოში მცხოვრებ ყველა მართლმადიდებელ რუსს, ოსს, აფხაზს, ბერძენს და სხვას.
სომხების სულიერი მოძღვარი კი იყო და დღემდე არის სომხური სამოციქულო ეკლესია, რომლის მეთაურია ეჩმიაწინში მყოფი "ყოველთა სომეხთა კათოლიკოსი". ეს ეკლესია მხოლოდ ერთ ერს ემსაკურება და რელიგიურზე არანაკლებ ეროვნული იდეით კვებავს მრევლის სულს. ამ ეკლესიის ნაციონალური ხასიათი ჩანს იქიდანაც, რომ კათოლიკოსის არჩევაში სასულიერო პირებთან ერთად მონაწილეობენ საერო პირებიც (მხოლოდ გრიგორიანობის მიმდევარ სომხები): ამ მიზნით დელეგატებს სომხური თემები მთელ მსოფლიოში ირჩევენ.”