Δημώναξ: ο Κύπριος κυνικός φιλόσοφος που επηρέασε τον Καζαντζάκη
Ο Δημώναξ ήτανΚύπριος κυνικός φιλόσοφος του 2ου αιώνα μ.Χ., γνωστός για την ασκητική ζωή τουκαι την ήπια εκδοχή του Κυνισμού. Γεννήθηκε σε πλούσια οικογένεια στην Κύπρο,μαθήτευσε κοντά σε φιλοσόφους όπως ο Επίκτητος και ο Δημήτριος, και έζησεκυρίως στην Αθήνα, όπου κέρδισε την εκτίμηση όλων.
Ο Δημώναξαπέρριψε τα πλούτη και υιοθέτησε λιτό τρόπο ζωής, μιμούμενος τον Διογένη μόνοστην περιβολή, ενώ θαύμαζε τον Σωκράτη και τον Αρίστιππο. Κατηγορήθηκε ως άθεοςγια μη θυσίες στους θεούς και μη μύηση στα Ελευσίνια, αλλά αθωώθηκε με έξυπνηαπολογία, συγκρίνοντας τον εαυτό του με τον Σωκράτη. Συγκεκριμένα, ο Δημώναξκατηγορήθηκε από τους Αθηναίους ως άθεος επειδή αρνιόταν να θυσιάζει στουςθεούς και να μυηθεί στα Ελευσίνια Μυστήρια, πρακτικές που θεωρούντανυποχρεωτικές. Στην απολογία του, με χιούμορ και σοφία, δήλωσε ότι ο ίδιοςαποτελεί την καλύτερη θυσία στους θεούς, καθώς ζει μια αγνή, ασκητική ζωή χωρίςαμαρτίες, ακριβώς όπως ο Σωκράτης υπήρξε «θυσία» πριν τον θάνατό του με τοκώνειο, καθαρός και δίκαιος. Αυτήη αναφορά στον Σωκράτη, που πέθανε ως μάρτυρας της φιλοσοφίας χωρίς νααμαρτήσει, έπεισε το ακροατήριο για την ακεραιότητα του, οδηγώντας στην αθώωσήτου και ενισχύοντας τη φήμη του.
Έζησε σχεδόν 100 χρόνια χωρίς αρρώστια ήεχθρούς, και πέθανε εκούσια νηστεύοντας σε βαθιά γηρατειά, με δημόσια κηδείααπό τους Αθηναίους.
Δίδασκε τηναυτάρκεια, την απαλλαγή από φόβο και ελπίδα, και τη γαλήνη της ψυχής ωςυπέρτατα αγαθά, θεωρώντας την ψυχή αθάνατη και την ελευθερία προϋπόθεσηευδαιμονίας. Πίστευε ότι οι νόμοι είναι άχρηστοι και η θεραπεία των λαθώνγίνεται μέσω κατανόησης αιτιών και συγχώρεσης, ενώ η φιλία ήταν για αυτόν τοανώτατο αγαθό. Ήταν ιλαρός, πειστικός και πρακτικός, βοηθώντας φίλους καιπολίτες χωρίς να κρίνει σκληρά.
Δεν άφησε γραπτάέργα, αλλά ο βίος του από τον Λουκιανό (Δημώνακτος βίος) διασώζει τις ιδέες καιανέκδοτά του, όπως το απόφθεγμα «Μόνον εὐδαίμονα ἔφη τὸν ἐλεύθερον, ἐκεῖνον νομίζω τὸν μήτε ἐλπίζοντά τι μήτε δεδιότα» (μόνο ο ελεύθερος άνθρωπος είναι πραγματικά ευδαίμων, δηλαδή αυτός που δεν ελπίζει σε τίποτα και δεν φοβάται τίποτα). Επηρέασε μεταγενέστερους φιλοσόφους όπως τον ΝίκοΚαζαντζάκη, ο οποίος παράφρασε το ρητό του αρχαίου φιλοσόφου που υπάρχει σήμερα στον τάφο του ««Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος».Η κληρονομιά του είναι η ήπια κυνική ηθική, η ελευθερία από πάθη και ηκοινωνική ωφέλεια.
Χρονολογικάστοιχεία
Ήκμασε τον 2οαιώνα μ.Χ., μαθητεύοντας κοντά σε φιλοσόφους όπως ο Επίκτητος και ο Δημήτριος,πιθανώς γύρω στο μέσο του αιώνα. Ο βίος του γράφτηκε από τον Λουκιανό (περ.125-180 μ.Χ.), μαθητή του, υποδηλώνοντας ότι ο Δημώναξ ήταν ενεργός κατά τηνεποχή του Λουκιανού στην Αθήνα (μετά το 165 μ.Χ.). Πέθανε υπερήλικας,αρνούμενος τροφή όταν δεν μπορούσε πλέον να φροντίζει τον εαυτό του.
Κύπρος: Τόπος γέννησης και καταγωγής από αριστοκρατική οικογένεια, αλλά απέρριψε τα πλούτη από νεαρή ηλικία. Αθήνα: Κύριος τόπος δράσης και διδασκαλίας, όπου απέκτησε θαυμασμό, αθωώθηκε από κατηγορίες αθεΐας και πέθανε, με δημόσια κηδεία από τους Αθηναίους.Δεν υπάρχουν αναφορές σε άλλους τόπους, πέρα από σύντομες επισκέψεις όπως στην Ολυμπία.
