داستان كوتاه discussion
گفتگو و بحث
>
فردوسی ، حافظ و صادق هدایت
date
newest »
newest »
از زینب خانم تشکر میکنم و منتظر نظرات دوستان میمانم چون خیلی برام مهمه
آقاي محسن با اين حرف موافقم كه شعر هاي حافظ به گونه اي هستند كه خواننده را گيج مي كنند.خود من يا شعر هاي حافظ را نمي خونم يا اينكه شايد دو يا سه بار مي خونم تا متوجه بشم و به نظر من شعر هاي حافظ شاهكار ادبي هستند و البته بيشتر شعرهاي او احتياج به تفسير دارنو راجع به صادق هدايت فعلا نظري ندارم
Mod
حافظ از یه نظر همون شراب خوار زن بازه بوالهوسِ
و از دیدگاه دیگه یه آدم کاملاً عرفانی
مهم نوع نگرش ماست به موضوع
مثلا به این شعر که یکی از شاهکارهای حافظ (البته به نظر من )یه نگاهی بنداز
بیا و کشتی ما در شط شراب انداز,
خروش و ولوله در جان شیخ و شاب انداز.
مرا به کشتی باده درافکن ای ساقی,
که گفته اند نکویی کن و در آب انداز
اینو از هر زاویه ای میشه تفسیرش کرد
میتونه پر از غم باشه
یا با اون ریتمش حتی به حرکت وادارت کنه
مهم اینه که برای شناخت یک شعر باید شاعرش را در ابتدا خوب بشناسی
تا اینکه کامل بدونی در چه موقعی و به اقتضاء چه چیزی از چه جور جملاتی استفاده می کنه
در مورد هدایت هممیتونم بگم
یه آدم معمولی که در زمان مناسب خودش به دنیا نیومد
اون این روحیه رو داشت که تو جنگهای صلیبی با تبر توپیشونی یکی بکوبه
یا شاید هم تو یه دنیا بعد از حالا یه گوشه تنها بشینه و صدای جغد در بیاره
هرچی بود مال این زمان نبود
درک نمی شد
واسه همین یه احساس خفقان همیشه باهاش بود
و همین درک نشدن باعث شد تا 19 فروردین 1330در پاریس خودکشی کنه
Mod
http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D...
ممنون از دوستان این لینک شما هم خیلی خوب بود دیوونه جان . اما در مورد صحبتت در مورداین که هر نوشته ای به هر نوعی قابل تفسیر است به نظر من صد در صد درست نیستمثلا یک نفر در مورد این شعر حافظ الا یا ایها الساقی ادرکاسا و ناولها میگفته یعنی ای ساقی ناز من توی کاسه ادرار کن تا من تناول کنم! البته تا حدودی حرف شما درست است چون یک اثر هنری و ادبی ممکن است چندین گونه قابل شرح باشد و این طبیعی است اما هدف نقد ادبی درست رسیدن به یک سری نتایج صحیح و قابل قبول در مورد یک موضوع است و قصد من هم رسیدن به این نتیجه است البته در حد توان ناچیز خودم و همان حرف شما که باید اول شاعر را خوب بشناسی ،از شما متشکرم و منتظر نظرات دیگر دوستان ، آقا حمید آقا مهدی اشکان خان صالح عزیز آقا کورش مهتابی خانم و ... منتظر شمام.
محسن عزیز این چند روزه گرفتاری الکی کاری امانم را بریده بود این بود که نرسیدم درست و حسابی این مطلب را بخوانم. امروز نسبتا سرم خلوت است و سر فرصت می خوانمش
ممنونم صالح و اشکان عزیز دوستان دیگر هم نظر بدهند.
نوشتتون رو خوندم . من یه دوره ای بدجوری معتاد حافظ شده بودم . گذشت زمان چیزی از زیباییش کم نکرده ولی این به نظرم منحصر به حافظ نیست . واقعت اینه که فکر می کنم برخی از نوشته ها شرها داستان ها نقاشی ها و اصولا شاید هر چیزی در این دنیا گاهی ان طور که باید در زمانه ای متولد شده مورد توجه قرار نمی گیره و ممکنه بعد از سالیان سال به اوج شهرت برسه که باز فکر می کنم به نوع شرایط اجتماعی و هر چیز که در اون سالها بر مردم تاثیر می گذاره بستگی داره . پس شعر حافظ تا الان تونسته دووم بیاره اما من نمی تونم قول بدم در سالیان بعد این اتفاق مجددا بیفته چون جهان در حال تغییره و معلوم نیست فرزندان ما به چه چیزهایی قراره فکر کنند .(منظورم عموم مردمه ) در هدایت داستان بوف کورش رو نخوندم چون باید کتابشو بگیرم . فکر م یکنم حاجی اقا رو خوندم . این کتاب رو مثل هر کتاب دیگری که خوندم بهش نمره دادم نه به واسطه اینکه نویسندش صادق هدایت بوده بیان جزئیات و شرح حال شخصیت به نظرم عالی بود و این ربطی به صادق هدایت بودن نویسندش نداره کلیست این کتاب جدا از اون بافت های ادبی ش مورد توجه من قرار می گیره چون موضوع اصلیش همون چیزیه که هر روز می بینم و باهاش سروکار دارم ریا دروغ حاجی اقایان محترم . هدایت برای خودش می بایست اشک بریزد اگر خواننده هاش و طرفدارانش کتاب هاش رو به خاطر سرنوشتش می خونن . که البته این یک نظر کاملا شخصیه .
محسن عزیز بحثی را که مطرح کردی از گستردگی زیادی برخوردار بود. فکر می کنم مقصودت از طرح این مسئله اولا به چالش کشیدن نقد ادبی در ایران را دارد و ثانیا می خواهی با تکیه بر نتایج بدست آمده خود نقدی از صادق هدایت عنوان کنی. پیش از آن که من هم در نظر سنجی طرح شده شرکت کنم بگویم که بسیار موافق هستم که نقد علمی و شفاف در ایران کم یافت می شود و از آن بدتر ما از ادبای بزرگ خدا می سازیم و دور آنها را دیوار معصومیت می کشیم و بری از خطا می دانیم. به عنوان مثال اگر من عنوان کنم که تصحیح حافظ احمدشاملو کیفیت چندانی در مقایسه با سایر تصحیحات نداشته است به من حمله خواهد شد که تو کی هستی که از استاد بزرگ ادبیات ایران ایراد می گیری؟ ولی کسی نقد من را با واقعیت منطبق نمی کند تا ببیند که آیا درست می گویم یا نه!؟
اما درباره سوالاتی که طرح کردی؛ به عقیده من دو دسته نویسنده وجود دارد: دسته اول تنها نویسنده هستند بدون آن که به دنبال فلسفه خاصی باشند (مانند دانیل استیل نویسنده رمان مشهور و پرفروش پیمان) دسته دوم که ماندگاری کلامشان به مراتب بیشتر از دسته اول است از ادبیات به عنوان وسیله ای برای ابراز تفکرات فلسفی خود استفاده می کنند.
من تصور نمی کنم درباره دسته دوم بتوان نویسنده را از نوشته تفکیک کرد. اگر بخواهی اشعار فرخی را نقد کنی مسلما نیازی به دانستن فلسفه فکری شاعر نخواهی داشت چون تنها پیزی که در شعر او متجلی است، هنر شعری است و نقد آن تنها تابعی از فن شاعری و زیبایی شناسی خواهد بود. اما در خصوص شاعری مثل حافظ این امر امکان پذیر نیست.
غزلیات حافظ که بخش عمده ای از اشعارش را تشکیل می دهد را باید یک غربال اولیه کرد.
برخی اشعار حافظ در وصف وقایع جاری سیاسی و یا شخصی اش گفته شده است و یا توصیف مکان هاست که خالی از فلسفه است و نقد آنها صرفا نیاز به دانستن قوائد شعری دارد. دسته دیگر که با فلسفه حافظ گره خورده است نوعی دیگر از نقد را می طلبد.
من با استفاده از نقدهای کم نظیر خرمشاهی توانستم تا حدودی بخشی از غزلیات حافظ را از نظر تاریخ سرایش به ترتیب کنم. تحلیل من از آنها این است که حافظ در جوانی بسیار تحت تاثیر اسلام بوده است اما به تدریج بویژه تحت تاثیر خیام قرار گرفته است و فکر می کنم در اواخر عمر اگر رباعی می سرود خیام ثانی می شد: همان مفاهیم ولی نه به آن روشنی که با پرده پوشی خاص غزلیاتش عنوان می کند.
یکی از منتقدان بزرگ حافظ، احمد کسروی است و نقد بسیار تندی علیه او نوشته است شاید مطالعه یک نظر مخالف هم در تحقیقت کمک موثری باشد. کسروی غزلیات حافظ را از جمله کتبی قرارداد که در "جشن کتاب سوزلن" به شعله های آتش سپرد.
از نظر من اگر فلسفه حافظ را با توجه به تغییراتی که کرده است برروی اشعارش منطبق کنیم از نظر معنوی هم ارزش خاصی پیدا می کنند. (دقیقا بر خلاف اعتقاد کسروی) هرچند که شاید خاصیت تعلیمی نداشته باشد ولی نوعی فلسفه را عنوان می کند که در نوع خودش قابل ملاحظه است. در آخر هم این را از یاد نبریم که حافظ جز چهار + دو ادیب بزرگ زبان فارسی است که آنها را پایه گذار زبان و ادبیات فارسی امروزی می دانند.
در خصوص صادق هدایت تنها سعی می کنم به سوالات طرح شده پاسخ دهم چون حرف برای گفتن خیلی زیاد است. بدون شک صادق هدایت یکی از بنیانگذاران داستان نویسی نوین در ایران است که شاگردان موفقی را هم تربیت کرد. با وجود رفت آمد با کومونیست های بسیار فعال در آن زمان هرگز خود به مرام آنها گرایشی پیدا نکرد و بر سر عقاید خود استوار ماند. از نظر ادبی من فکر می کنم نوشته های هدایت یک شاهکار ادبی است و همینطور و یک فیلسوف کامل بود هرچند که من عقایدش را نمی پسندم.
افکارش را من به سه بخش تقسیم می کنم:
برابری انسان و حیوان از نظر ارزش زندگی
نیهیلیسم
فاشیسم (ناسیونالیسم منفی)
از نظر پایگاه فلسفی و ادبی من برای هدایت قله را متصور هستم
کاملا درسته اشکان عزیز من نقد ادبی در ایران را تا حدود بسیار زیادی و به جز در مواردی کم مثل خرمشاهی شمیسا ، محسن سلیمانی و ... بسیار ناقص میبینم که در همان حد فلان شاعر یا نویسنده خوب است یا بد است میماند به هر حال ممنون از سارا و اشکان و از دوستانی که در ادامه نظر خواهند داد، منتظرم
خواهش می کنم محسن عزیز. امیدوارم نظراتم ارزشی در تحقیقی که روی آن کار می کنی داشته باشد
بحثی در مورد صادق هدایت و شهرت او شده که باعث نوشتن این مطلب شد خیلی دوست دارم نوشتهام منسجم و منظم باشه :
اول اینکه شعرا و نویسندگان و تا حدودی همه آدمهای بزرگ و نابغه چون مورد توجه بوده و هستند ، هر کسی و با هر دیدگاهی در مورد آنها اظهار نظر کرده ومیکند و این اظهار نظرها شامل عالمانه ، عاقلانه و نیز مغرضانه و جاهلانه و احمقانه هستند که گاهی باعث بوجود آمدن تضاد وتناقض در مورد شخصیت و آثار یک نفر می شود که کار تشخیص سره از ناسره را برای مردم عادی که هیچ برای روشنفکران و محققان یک موضوع هم بسیار دشوار و گاهی حتی غیر ممکن می کند در این مورد یک مثال بسیار خوب فردوسی است به گواه تاریخ در دوره های زیادی از تاریخ مملکت ما قدر و ارزش شاهنامه اصلا شناخته نمیشده و گاهی از آن بدتر شاهنامه به عنوان یک افسانه مزخرف و یک مشت دروغ به مردم معرفی می شده مثلا امیر معزی شاعردوره سلجوقی در شعری گفته است :
" من عجب دارم ز فردوسی که تا چندان دروغ
از کجا آورد و بیهوده چرا گفت آن سمر ( یعنی افسانه
گر چه او از روستم گفته است بسیاری دروغ /
گفته ما راست است از پادشاه نامور
و به همین منوال تا چند قرن پیش ارزش شاهنامه بر بسیاری ازاهالی فرهنگ پوشیده بوده است اگر چه در همه ادوار تاریخی کسانی بوده اند که برعکس ابن الوقت های همدوره شان ارزش فردوسی را میدانسته اند مثلا نظامی عروضی درکتاب چهارمقاله در مورد فردوسی و شعر او گفته" من در عجم سخنی بدین فصاحت نمی بینم و دربسیاری از سخن عرب هم !" جالب آنکه این دوگفته صد در صد مخالف هم ، با فاصله زمانی بسیار کمی اظهار شده اند . این گونه جبهه گیریها که متاسفانه فقط مال زمان قدیم نیست و الان هم در مورد صادق هدایت چنین جوی بر فضای ادبی کشور ما حاکم است البته قصد من مقایسه هدایت با فردوسی نیست اما نتیجه گیری مهمی که ازین قسمت میکنم وجود تناقض و مخالفت بین روشنفکران در مورد موضوعی به نام صادق هدایت است .
دوم همین اختلاف نظر و پافشاری بر عقیده باعث شده هیچ گاه در مورد اثری بزرگ مثل شاهنامه و درباره هیچ اثر ادبی دیگری در کل تاریخ ادبیات ایران نقد درستی وجود نداشته باشد و همه دعوا ها بر سر این است که شاهنامه خوب است یا بد است و از این فراتر نمیرود در حالی که نقد ادبی از دیدگاه من و به گمانم هر آدم عاقلی یعنی بررسی بدی ها و خوبی های یک اثر و به تبع آن سازنده آن اثر . یک مثال دیگر شخصیت و افکار حافظ است همه افراد جامعه ما شامل دکتر و مهندس و آخوند وشوفرو خاله خانباجی در مورد حافظ عقیده و نظری دارد که اگر خود خواجه حافظ هم بیاید نمیتواند نظر شان را تغییر بدهد .
سوم البته بحث و نقد ادبی درست در مورد یک نویسنده یا شاعر مثل راه رفتن بر روی لبه یک شمشیر است چون هر لحظه ممکن است به هر دلیل عاطفی عرفی یا شرعی آدم به بیراهه بیفتد اما حداقل کاری که وظیفه هر منتقدی است بررسی خوبی ها و بدی های هر اثر در یک نظام عقلی و سیستمیک است الان دیگر دوره بررسی یک اثر به صورت یک اثر سفید یا سیاه نیست و در این مورد کارهای بسیار خوبی صورت گرفته که من به عنوان مثال به یک مورد در باره حافظ اشاره میکنم که به گمانم در بخش قبلی صحبتم ناتمام ماند ، حافظ شخصیت پیچیده ای از خودش ترسیم کرده که در ظاهر کار را سخت میکند، او از ایهام ( یعنی استفاده از یک کلمه همزمان با چند معنی ) بسیار استفاده کرده و عوامل بسیاری دست به دست هم داده اند تا خواننده را گیج کنند و به همین دلییل از زمان حافظ تا به حال برخی او را انسانی وارسته ، کامل و تا حد یک امام و پیغمبر و بر عکس بعضی او را آدمی بی عقل ، میخواره ، شاهد باز و زن باز و ... معرفی کرده اند اما در سالیان اخیر این دید نسبت به حافظ در میان اهالی ادبیات در حال اصلاح است و کوتاه اشاره میکنم به قشنگ ترین حرفی که در باره حافظ شنیده ام که نشان دهنده یک نقد غیر مغرضانه بر شخصیت حافظ است : حافظ انسان کامل نیست اما کاملا انسان است ( بها الدین خرمشاهی )
در پایان این مطلب چند تا سوال دارم که دوست دارم همه دوستان علیرغم تازه وارد بودن من پاسخ بدهند و تا حد ممکن بدون در نظر گرفتن علایق :
1 . نظر شما در مورد شعر حافظ و نه خود او چیست آیا شعر حافظ از نظر معنی شاهکار ادبی است یا فقط ظاهری زیبا است که هر معنی ای از درونش بیرون می آید ؟
.
2. اگر آ ثار صادق هدایت و به خصوص بوف کور را خوانده اید نظر شما در مورد آنها از3 دیدگاه ادبی ، انسانی و عقلی چیست یا به عبارتی زیبایی ، نیکویی و دانایی؟
3 . جایگاه صادق هدایت درتاریخ ادبیات ایران کجاست او با کدام شاعر یا نویسنده ایران در طول تاریخ قابل مقایسه است،هدایت قله( خیلی خوب) است، تپه( متوسط) است یا دره( افتضاح) است ؟ به نظر شما آیندگان در مورد صادق هدایت چه خواهند گفت ؟
راستی من چند سال است که درباره صادق هدایت تحقیق میکنم و دارم مقاله ای در باره صادق هدایت تهیه میکنم اگر دوستان موافق باشند اولین جایی که آن را بنویسم همین گروه داستان کوتاه باشد ولی حداقل دو هفته دیگر که از نظرات شما هم استفاده کنم . خواهش میکنم از همه دوستان که نظر بدهند .