نقدی بر کتاب «خون خردمندانه» از فلانری او کانر

[Mojtaba]

این کتاب یک شاهکاره
پیشنهاد میکنم همراه با فیلمی که از روی آن سال 1979 جان هاستون ساخته و همچنین مستند 2019 با عنوان فلانری که از زندگی فلانری او کانر ساخته شده با هم دیده و مطالعه شود

شخصیت هیزل موتز بسیار پیچیده و پر از پیچیدگی ترسیم شده همچون شخصیت مورسو در رمان بیگانه تاریخ ماندگار شده است
چند تا مطلب در ارتباط با این کتاب است:

1- مقایسه ادیپوس با کاری که عیسی برای رسیدن به رستگاری کرد یک مقایسه نبوغ آموز است
کل کتاب به حالت Satire است
ادیپوس پدرش را به اشتباه کشت و از پشیمانی و درد این اشتباهش چشمان خود را کور کرد
و حالا در این داستان هیزل موتز پدری که جرات نداشت چشمان خود را کور کند تا از طرف کلیسا مورد بخشش قرار گیرد
justification
در مقابل میگوید کسی که ماشین دارد نیازی به توجیه و بحشش کلیسا ندارد
اما خود که در نهایت این فرد شیاد را میبیند و میکشد حالا خود برای رنج آن چشمان خود را کور میکند
توجه کنید که طبق شرط توضیح داده شده در کتاب در کلیسای آنها تنها کورها هستند که میتوانند مورد بخشش قرار گیرند
یعنی انتقادی به کلیسا که بانابینا شدن و بستن چشم به روی واقعیت های زندگی آدم ها را در توهمات متافیزیکی ایزوله میکند

2-مذهب جایگزین حذف مذهب
اینجا هیزل موتز که سرباز زخم خورده از جنگ است و حالش از هرچی دین و دنیداری و خاطره سختگیری های پدر مذهبی اش در کودکی بهم میخورد حالا کلیسا را نفی میکند و جای آن کلیسای خود را معرفی میکند
the church of the Truth, the church without Christ
یعنی ضمن طرد دینداری کشیده شدن شخصیت اول داستان به خود دین بابت پر کردن جای خالی آن توصیف می شود
یاد عبارت ژیژک افتادم که در جوامع اورتودوکس برای پر کردن خلاء دین این ایدئولوژی است که خود حجم دین جدید را بازی میکند چون ذهن نمیتواند در مقابل آموزه هایی که از بچگی با آن بزرگ شده است مقاومت کند و جایگزینی برای خلاء حذف دین ایچاد کند

3-تمثیل پیدا کردن جایگزینی برای عیسی که خود تبدیل به فرزندی در آغوش مدونا می شود
من مطمئن نیستم چند درصد از خواننده های فارسی زبان میتوانند با این کتاب و مفاهیم به شدت عمیق آن ارتباط برقرار کنند
در خود آمریکا منتقدان ادبی به این کتاب در ابتدا نقد ضعیفی نشان دادند و خود کتاب و فیلم هم با استقبالی در خود آمریکا روبرو نشد چه برسد به اینکه حالا مخاطب ایرانی که مفاهیم تمثیل های مسیحیت برایش نا آشنا است بتواند با این کتاب ارتباط برقرار کند

4- redemption یا همان رستگاری در مسیحیت
که میگه ما انسان ها همه دارای گناه نخستین هستیم و تا بخشیده نشین در این دنیا به رستگاری نمیرسیم
و راهش اینه که زجر بکشیم
اینکه همواره مورد قضاوت قرار داشته باشی چیزی است که سرباز جنگ ویتنام در مقابل آن طغیان میکند اما این شورش از نوع شورشی که کامو ذکر میکند از نوع شورشی متافیزیکی است که در همین مسیر در مقابل سوء استفاده عده ای شیاد برای جا زدن مذهبی جدید جای قبلی قرار میگیرد


5-و اما مطالعه این کتاب برای ما هایی که در داخل یک کشور به شدت مذهبی و بسته زندگی میکنیم از جهاتی بسیار حیاتی است
اینکه متاسفانه در خون ما حتی اگر خون از نوع خرد و منطق هم جای مفاهیم باستانی و مذهبی قرار گیرد هم باز نتیجه نهایی فرق چندانی نخواهد داشت
تا وقتی انسان ، انسان است این وضع در همه تاریخ با هر ایدئولوژی و مذهبی برقرار است
چه ادیپوس رکس در قبل از مسیحیت و چه مسیح و اسلام
انسان مجبور است برای خود دروغی اختراع کند تا به وسیله آن پیچیدگی های بی جواب و بی منطق زندگی را بتواند برای خود اندکی قابل تحمل کند
اما از طرفی شیاد هایی که با نام دین برای خود کاسبی میکنند و از رستگاری و گناه نخستین توجیهی برای کیسه دوزی خود درست کرده اند در هر فرهنگ و مذهبی بوده و خواهد بود
که البته فرق ما این است که این شباه ها فعلا با نام جمهوری اسلامی اینجا همه سیاست و زندگی ما را هم یکجا با هم تصاحب کرده اند

این دیالوگ فیلم شاهکاره:
(ضمنا فیلم با اقتباسی کامل و دقیق از روی متن کتاب ساخته شده است)
Look a-here, I ain't no preacher.
- Now I understand it ain't anybody perfect on this green earth... -not preachers, not nobody
Listen I don't believe in anything.
- Well, that's the problem with you preachers. You've all got too damn good to believe in anything!