Alexander’s review of Προσκύνημα στη γη > Likes and Comments

4. Προσκύνημα στη Γη (Pilgrimage to Earth/Love Inc) ⭐ ⭐ ⭐ ⭐

Χαρακτηριστικό του στυλ του συγγραφέα και σίγουρα διασκεδαστικό, το διήγημα αυτό του Robert Sheckley διακρίνεται για το καυστικό, σαρκαστικό χιούμορ του και τη σάτιρα της εμπορευματοποίησης των ανθρώπινων συναισθημάτων.

Ο πρωταγωνιστής είναι ένας νεαρός από έναν μακρινό, αγροτικό και τεχνολογικά καθυστερημένο αποικιακό πλανήτη (κάτι σαν Κάνσας σε άλλο ηλιακό σύστημα). Έχει μεγαλώσει με ρομαντικά ιδανικά και το μεγάλο του όνειρο είναι να ταξιδέψει στη Γη, που έχει μετατραπεί σε ένα τεράστιο τουριστικό θεματικό πάρκο. Το κυριότερο «προϊόν» που πουλάει στους αποίκους από άλλους πλανήτες είναι τα αληθινά, αυθεντικά συναισθήματα, τα οποία λείπουν από τις σκληρές αποικίες.

Ο νεαρός επισκέπτεται ένα ειδικό κατάστημα συναισθημάτων και πληρώνει για να ζήσει την εμπειρία του «αληθινού έρωτα». Εκεί γνωρίζει μια πανέμορφη γυναίκα, την ερωτεύεται, τον ερωτεύεται και εκείνη και ζει μαζί της μια συγκλονιστική, απόλυτα ρομαντική ιστορία αγάπης.

Νετι; Θα ρωτήσετε.

Εδώ μπαίνει η ανατροπή: Όταν λήγει ο χρόνος του συμβολαίου του, ο Σάιμον συνειδητοποιεί με σοκαριστικό τρόπο την πραγματικότητα: για εκείνον η αγάπη ήταν αληθινή, αλλά για τη γυναίκα (και την εταιρεία) παρ’ όλο που βίωσε όντως το συναίσθημα στο έπακρο, ήταν απλώς μια επαγγελματική υπηρεσία με την ώρα.

Ο Sheckley χρησιμοποιεί την ιστορία για να σχολιάσει πώς ο καπιταλισμός μπορεί να μετατρέψει ακόμα και τα πιο ιερά ανθρώπινα συναισθήματα σε καταναλωτικό εμπόρευμα.

Μαζί με το εμβληματικό και κορυφαίο A Ticket to Tranai («Η ουτοπία του Τρανάι» στα ελληνικά, εκδόσεις Ωρόρα, το πρώτο πρώτο διήγημα της σειράς https://www.goodreads.com/book/show/1...), αποτελούν δύο από τις πληρέστερες σάτιρες του Sheckley, καθώς χρησιμοποιούν τον ίδιο αφηγηματικό μηχανισμό: έναν αφελή, ιδεαλιστή πρωταγωνιστή που ταξιδεύει σε έναν «θρυλικό» προορισμό ψάχνοντας την τέλεια ζωή, μόνο για να ανακαλύψει τον απόλυτο αλλά… θεσμισμένο παραλογισμό που επικρατεί εκεί… Στο τέλος και των δύο διηγημάτων, η «ουτοπία» αποδομείται πλήρως. Στο Pilgrimage, ο πρωταγωνιστής μένει με την πληγή της ψεύτικης αγάπης να πυροβολεί γυναίκες (που είναι εκεί ακριβώς για αυτό το λόγο!) σε πανηγύρι, ενώ στο Tranai, ο Μάρβιν αναγκάζεται να δραπετεύσει από τον πλανήτη επιστρέφοντας πίσω στη Γη, συνειδητοποιώντας ότι η ιδανική κοινωνία δεν υπάρχει.

Από την εποχή του φασίστα before it was cool (Ε! ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΚΟΥΛ!) Πλάτωνα και στη συνέχεια του Τόμας Μορ, η λογοτεχνία (παραγνωρίζοντας την άκαρπη πάλη της φιλοσοφίας με το θέμα) προσπαθεί να σχεδιάσει την «ιδανική κοινωνία». Ο Sheckley παίρνει τις πιο δημοφιλείς πολιτικές και οικονομικές θεωρίες της εποχής του και τις τραβάει στα άκρα. Δείχνει, δικαίως, ότι κάθε προσπάθεια δημιουργίας μιας «τέλειας» κοινωνίας κρύβει μέσα της το δικό της παράλογο και δυστοπικό πρόσωπο (όπως «η απόλυτη δικαιοσύνη είναι η απόλυτη αδικία»).

Ενώ η κλασική επιστημονική φαντασία της δεκαετίας του '50 εστίαζε σε τεχνολογικά επιτεύγματα, διαστημικά ταξίδια και ρομπότ, ο Sheckley εστίασε στην ανθρώπινη καταναλωτική μανία (η οποία έκτοτε ΔΕΝ υποχώρησε). Στο διήγημα, η τεχνολογία δεν χρησιμοποιείται για να λύσει μεγάλα προβλήματα, αλλά για να συσκευάσει και να πουλήσει το πιο αγνό ανθρώπινο βίωμα: την αγάπη. Πρόκειται για μια προφητική σάτιρα του πώς ο ύστερος καπιταλισμός μετατρέπει ακόμα και την ψυχική επαφή σε υπηρεσία με την ώρα.

Ο πρωταγωνιστής αντιπροσωπεύει τον αφελή ιδεαλιστή που εξιδανικεύει το «παρελθόν» και τη «Μητέρα Γη». Η Γη παρουσιάζεται στη φαντασία των αποίκων ως ένας σχεδόν ιερός τόπος (εξού και ο τίτλος Προσκύνημα). Η σκληρή απομυθοποίηση που υφίσταται όταν συνειδητοποιεί ότι η Γη είναι απλώς μια τουριστική παγίδα γεμάτη επαγγελματίες «εραστές» λειτουργεί ως καυστικό σχόλιο για την ψευδαίσθηση της νοσταλγίας.

Ο Sheckley δεν μεταχειρίζεται την ανατροπή στο τέλος απλώς ως ένα φθηνό σοκ (gimmick). Η αποκάλυψη ότι η γυναίκα με την οποία έζησε τον απόλυτο έρωτα είναι απλώς μια υπάλληλος που κάνει τη δουλειά της (δεν χρειάζεται να προσποιείται, μπορεί να αισθανθεί πραγματικά έρωτα και παρ' όλα αυτά, μόλις τελειώσει η σύμβαση, να επιστρέψει στη δουλειά της), ενώ ο ήρωάς μας παραμένει βαθιά ερωτευμένος, δημιουργεί μια έντονη συναισθηματική ασυμμετρία:
• Για τον πελάτη, η εμπειρία είναι υπαρξιακή και μοναδική.
• Για το σύστημα, είναι άλλη μια διεκπεραιωτική συναλλαγή στη βάρδια της ημέρας.

Αν και γράφτηκε το 1956, το διήγημα διαβάζεται σήμερα ως μια αλληγορία για την τεχνητή οικειότητα (parasocial relationships, «κάνε με αδδ κούκλα», swipe) και τις σύγχρονες εφαρμογές γνωριμιών ή υπηρεσιών συντροφικότητας. Θέτει το διαχρονικό ερώτημα: Αν το sentiment (συναίσθημα) παραχθεί ή αγοραστεί, διαφέρει στην πράξη από το πραγματικό για αυτόν που το νιώθει;

Ενώ το A Ticket to Tranai σατιρίζει τους πολιτικούς και κοινωνικούς θεσμούς, το Pilgrimage to Earth χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά της ανθρώπινης ευάλωτης φύσης, καθιστώντας το μία από τις πιο χαρακτηριστικές κωμικοτραγικές στιγμές του Sheckley.


«ΓΙΑΜΙΑΣΤΙΓΜΗ», θα πεταχτεί κάποιος, όχι άδικα και θα ρωτήσει, «αφού όλα τα διηγήματα παίρνουν 4, γιατί το βιβλίο παίρνει 5;»
Η απάντηση είναι απλή: Επειδή ένα σύνολο είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών του (γκεστάλτ) και… επειδή Sheckley και ΑΠΟΠΕΙΡΑ (μια ταπεινή εκδοτική που έφερε κατά καιρούς απίστευτα βιβλία στην Ελλάδα και σπανίως παίρνει credit, ενώ κάτι σουπερμάρκετ βιβλίων πλουτίζουν και χοντραίνουν).

Ωρόρα ονειρικές εποχές!

D'Ailleurs wrote: "Ωρόρα ονειρικές εποχές!"

Νοσταλγία, Μπαλάνος και το απόλυτο cream of the crop της παγκόσμιας Ε.Φ. στους 10 πρώτους τόμους...

Ακριβώς. Οι πρώτοι δέκα τόμοι ήταν κορυφαίοι. Μετά είχε επίσης καλά διηγήματα, αλλά σίγουρα είχε πέσει ο μέσος όρος.

Μιχάλης wrote: "Ακριβώς. Οι πρώτοι δέκα τόμοι ήταν κορυφαίοι. Μετά είχε επίσης καλά διηγήματα, αλλά σίγουρα είχε πέσει ο μέσος όρος."

Επίσης μετά άρχισε να κερδίζει έδαφος το φάνταζυ, έπαψε να είναι αμιγώς Ε.Φ.

Η συγκεκριμένη συλλογή αφορά μια σειρά των εκδόσεων Απόπειρα, αν θυμάμαι καλά, με τίτλο Τροχιές στην ΕΦ. 8 τομάκια, όλα πρώτης διαλογής. Νομίζω τα έχω όλα, ή τα 7/8

Νίκος wrote: "Η συγκεκριμένη συλλογή αφορά μια σειρά των εκδόσεων Απόπειρα, αν θυμάμαι καλά, με τίτλο Τροχιές στην ΕΦ. 8 τομάκια, όλα πρώτης διαλογής. Νομίζω τα έχω όλα, ή τα 7/8"

Θυμάσαι τίτλους;

Όχι από το εξώφυλλο του, Dick, Δεν εχω στόμα και πρέπει να ουρλιαξω, Ellison, Ματσιως ζουν οι σαρωτές, C. Smith, Αυτοκρατορικό Αστέρι, Delany, Ο γυρισμός του Δημιου, Zelazny, Προσκύνημα στη Γη, Sheckley, Χιούστον! Χιούστον! Με λαμβάνεις;, Tiptree Jr και νομίζω το Ιδέ ο Άνθρωπος του Moorcock

Ναι! Έχω διαβάσει 5 από αυτά, όλα εξαιρετικά!

Είναι όλα τοπ. Τα σκότωναν στα τέλη των '90ς στα στοκατζίδικσ, τα πιο πολλά τα ειχα παρει με 200-300 δραχμές, κάποια 500.