Nữ Sinh lah một tác phẩm hết sức trong sáng của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh
ytôi chỉ nói tới khía cạnh đặc biệt của tác phẩm: tính độc lập của mỗi nhân vật
Xin lưu ý:
1/ Bài này là full spoil; chủ đích dành cho ai đọc rồi, và khi bạn đọc rồi và đọc bài này, và thấy hợp lý, thì có thể khuyến khích người khac đọc, nhưng đừng spoil gì hết; mục đích của bài này tôi cũng chỉ ra một điểm mà nhà văn Nguyễn Nhật Ánh làm rất tốt chính là đảm bảo tính độc lập/chân thật của từng nhân vật;
2/ Tính độc lập của mỗi nhân vật không phải nói về "tự do" trong suy nghĩ gì ráo; nhà văn Nguyễn Nhật Ánh thực ra rất tận dụng lối suy nghĩ rập khuôn đời thường để tạo tình tiết hài hước trong tác phẩm; do vậy, xin lưu ý tính độc lập mà tôi đề cập, trong khuôn khổ bài viết này, là để nói rằng: mỗi nhân vật như có đời sống độc lập của họ;
vì con người ai lo thân nấy, mỗi người sống cuộc đời của mình; bạn sống càng lâu bạn càng thấy chuyện của bạn ít ai quan tâm lắm, bạn sống một ngày 24h giờ của bạn, nhưng người khác, ví dụ như bạn bè cùng lớp hay đồng nghiệp chỉ nhiều lắm là chung không gian với bạn trong 8-9 tiếng, mà họ cũng lo việc của họ chứ ai đâu mà biết bạn thế nào; nên mỗi hành động, mỗi lời nói của mỗi người sẽ được người khác nhìn nhận và hiểu theo cách khác; KHÁC chứ không phải là ngược hoàn toàn;
Hãy hình dung: nếu bạn có một bàn đầy những viên bi-da, bạn thục một gậy thì bi bắn toán loạn, khi hai viên bi chạm nhau thì không phải tất yếu đầy hướng này thì đi hướng này, mà có khi là xéo theo góc nọ góc kia; một người sáng tạo tốt và kỹ lưỡng sẽ làm khối lượng công việc rất lớn để tạo ra một thế giới với những nhân vật có đời sống riêng, chứ không phải chỉ có mỗi lớp nhân vật chính là có đời sống, còn lại toàn NPC (nhân vật ma-nơ-canh); nói dễ hiểu, không phải truyện chỉ có mỗi chuyện cứ một người thích một người thì khi được thích thì vui, không được thích thì buồn (dù đó là bề nổi của nhiều truyện của NNA), mà "người kia" cũng có cuộc sống của họ; trong bài trước tôi viết về truyện "Quán Gò đi lên", bạn thấy hầu hết câu truyện là từ góc độ cả nhân vật chính là Lâm lẫn các nhân vật như thằng Cải, con Lan, lẫn giọng dẫn truyện đều nhiều lần nói con Cúc là gái quê, thật thà và ruột để ngoài da, trong khi nếu mà bốc riêng nhân vật này ra xem xét ta thấy nhân vật này cũng không đơn giản đâu, chí ít là trong cách Cúc tính toán kế hoạch giúp Lâm và kết thúc "chuyện tình" của hai đứa, một cách tính toán đầy tình người lẫn sự tinh tế;
Tính độc lập của nhân vật (vì tôi không có trình độ thạc sĩ hay tiến sĩ về văn học hay dịch thuật để biết có từ nào khác để gọi hay không) là một phần rất quan trọng trong công việc dịch thuật, tôi rất thường gặp tranh cãi với những dịch giả khi tôi biên tập lẫn làm việc, đó là họ hay dịch theo lối đối ứng 1:1, cứ y như giữa hai nhân vật luôn theo kiểu nồi nào vung nấy, trong khi mỗi người sống mỗi cuộc đời khác nhau và bên viết kịch bản đã làm tốt, xuất sắc công việc của họ thì người dịch lại làm ngược lại.
Sau này tôi sẽ đưa thêm ví dụ là một tập trong phim truyền hình Young Sheldon để minh họa điều này cho bạn dễ hình dung (dù gì thì xem phim thì dễ hình hơn là đọc truyện)
Nữ sinh là một trong hai tác phẩm tiêu biểu khi tôi nói tới tính độc lập của mỗi nhân vật: Thứ nhất là truyện Dãy Cô Tô của nhà văn Sơn Nam, thứ hai là truyện Nữ Sinh của Nguyễn Nhật Ánh.
Khi bạn đọc xong hết truyện bạn sẽ có góc nhìn mới về toàn bộ câu truyện (vâng, tức là "toàn bộ truyện", chứ không phải chỉ tới đoạn bộ 3 nữ sinh tinh quái biết "anh Gia" là "thầy Gia", mà cả đoạn anh Gia cố gắng giúp Hùng Quăn, đọc tới đây thì mới hoàn chỉnh). Cá nhân, theo thiển cận của tôi, thì tôi cho rằng đây là một truyện viết rất tốt, vẫn có chút gượng ép rất nhẹ, nhưng là một tác phẩm làm rất chỉn chu, nó không phải chỉ là một truyện hài hước với tình tiết anh Gia là thầy giáo:
Cốt truyện xoay quanh tình tiết anh Gia là hóa ra sắp thành giáo viên chủ nhiệm của bộ ba nữ sinh tinh quái, nhưng không phải là hài hước đơn thuần mà viết rất chỉn chu và đặc biệt thể hiện tinh thần yêu nghề & trách nhiệm cũng như đạo đức nghề nghiệp của một giáo viên; đây thực sự là một truyện mà ai làm nghề giáo cũng có thể đọc để giải trí, suy ngẫm, theo kiểu nghề nào thì đọc một truyện tốt đẹp về nghề đó để nhắc mình nhớ ý nghĩa của nghề mình làm.
Bạn có thể nảy ra đủ thứ thắc mắc lẫn câu hỏi khó nhằm bắt lỗi dọc hành trình khám phá câu truyện, ví dụ như là 1/ nghi ngờ ý đồ của anh Gia, anh ta có "tán khéo" các cô nữ sinh hay không; 2/ hành động của anh ta có quân tử, trong sáng không, hay anh cũng tinh quái muốn chọc mấy cô học trò, nói trắng ra là anh ta giấu nhẹm thông tin do động cơ nào? Hay anh chỉ giáu thông tin nhằm giữ một mối quan hệ tự nhiên nhằm hiểu hơn "nhất quỷ nhì ma, thứ ba học trò?" cho tiện cho việc dạy học về sau; nhưng đọc hết truyện và đánh giá lại những gì xảy ra từ phía anh Gia, về những gì anh nói, anh làm, anh nghĩ, thì có thể anh cũng có phần tinh quái, nhưng anh là người có đạo đức nghề nghiệp lẫn những chuẩn mực đạo đức nghiêm khắc.
Đoạn này là full spoil; bạn cứ đọc và xem những lời bình của tôi có khớp với hành xử của anh Gia không nha:
Anh Gia là một cử nhân ngành sư phạm đang chờ nhận nhiệm sở để thành giáo viên chính thức; những ngày anh học việc từ giáo viên chủ nhiệm cũ lẫn các đồng nghiệp mới, trong khi các đồng nghiệp thì công việc đâu vào đó cũng gần nửa học kỳ, anh thì còn học việc, rãnh thì ngồi cà phê; tự nhiên một ngày có 3 cô nữ sinh tinh quái tới với thái độ "như đúng rồi" rằng là anh ngồi đó là để me... các cô. Trời má ơi, mấy con nhỏ này ảo tưởng sức mạnh dữ.
Các cô gái này cũng cởi mở và tinh quái, anh coi như mấy đứa con nít giỡn, thành ra rãnh anh mới ra quán ngồi chứ không phải từ đầu anh định ra quán theo lịch cố định mà gặp mấy đứa nhóc tì mới lớn; chỉ sau này khi các cô nhờ anh "gia sư" dùm thì anh mới theo bệnh nghề nghiệp mà hỗ trợ việc học tập của các cô nữ sinh;
Gần như phần chính của câu truyện là vậy. Chuyện thầy Gia và Hùng "quăn" về sau tuy không có gì đặc biệt lắm, nhưng nó cũng quan trọng ở chỗ khẳng định rõ thái độ nghề nghiệp & tiêu chuẩn làm người của thầy Gia, xác định rõ thái độ quan tâm của anh cho học sinh là như nhau chứ không phải thầy Gia chỉ lo cho nữ sinh; phần lớn tuyến truyện xoay quanh ba cô nữ sinh nhiều quá làm cho ấn tượng về thầy Gia và ba cô gái quá nhiều; mạch truyện giữa thầy Gia và Hùng "quăn" có tác dụng cân bằng lại và định nghĩa cho đúng hơn về con người của thầy Gia.
Bình: tức là anh Gia tốt nghiệp ngành sư phạm, anh đã có quãng đời học sinh, sinh viên, cũng yêu đương các kiểu, giờ tới giai đoạn mới chớm của sự nghiệp, anh đang hoang mang vì chưa được sắp xếp nhiệm sở, công việc bị chậm hơn người khác (trong khi anh là người rất tâm huyết với nghề nghiệp) thì tâm trí anh chủ yếu là lo chuyện công việc; mấy con nhỏ học trò tinh quái làm, thấy tụi nó cũng vui miệng thành ra lâu lâu anh cũng tiếp chuyện tụi nó, rồi một thằng nhóc tới nói với anh theo kiểu rất "giang hồ nhí" (bình thường nha) là đây địa bàn của nó, anh già rồi đi chỗ khác mà tán gái; anh tính vừa là đàn anh vừa là thầy giáo mà nhắc nhở nó tí "đạo đức học đường" nhưng chưa gì thì bị nó cho ăn gạch;
Tôi đọc nhiều lần nhưng trí nhớ không tốt, không nhớ chi tiết đoạn anh lật ngửa bài với mấy cô học trò là anh biết mình sẽ làm GVCN các cô là từ điểm nào; nhưng tựu chung anh cũng không muốn tiết lộ công việc của mình, càng không tiết lộ chuyện anh là GVCN để vừa là hiểu hơn về tâm lý học trò lẫn tâm lý học trò lớp anh (nhưng đoán là từ lúc anh biết ai giỏi văn ai giỏi toán thì chắc là đoạn anh được cô GVCN cũ chỉ cho tiếp quản công việc);
Với anh Gia thì anh anh tuy tôn trọng các cô nữ sinh, nhưng vẫn là người lớn và con nít, với các trò tinh quái của các cô học trò thì như giọng dẫn truyện nói, thiệt là anh cũng chỉ biết bó tay, không biết bao giờ mới hết cái vinh dự "được" trả tiền chè