الملاك: الجاسوس المصري الذي أنقذ إسرائيل

by Uri Bar-Joseph, فادي داود (Translator, Editor)

يغطي كتاب "الملاك" لمؤلفه يوري بار – جوزيف إحدى أكثر قصص الجاسوسية إثارة في القرن العشرين؛ الحياة الباهرة والموت المريب لأشرف مروان، الموظف المصري الرفيع الذي عمل سراً لمصلحة الموساد الإسرائيلي. من موقعه كصهر للرئيس المصري الراحل جمال عبد الناصر ومستشار مقرَّب من خلفه، أنور السادات، استطاع أشرف مروان الوصول إلى أدق أسرار حكومة بلاده. لكن، كان لدى مروان سرّه الخاص: لقد كان جاسوساً للموساد، وكالة الاستخبارات الإسرائيلية الشهيرة. أشرف مروان، الذي كان معروفاً لدى مشرفه باسم "الملاك"، حوَّل مصر إلى كتاب مفتوح وأنقذ إسرائيل من هزيمة نكراء بتزويده الموساد معلومات مسبقة عن الهجوم المشترك المصري السوري في حرب اكتوبر 1973. الملفت في الأمر أن مروان استطاع تضليل الشرطة السرّية المصرية الصارمة لعقود في السنوات اللاحقة، استمتع بحياة مترفة، لكنها وصلت إلى نهاية صاعقة في عام 2007، حين عُثر على جثته في الحديقة أسفل مبنى شقته في لندن. شكَّت الشرطة في احتمال أن يكون قد رُمي من شرفته في الطابق الخامس، لكن القضية بقيت غير محسومة. ولغاية الآن، بعد موت مروان، لم يُكشف سوى النذر اليسير عن حياته الغامضة. إن كتاب "الملاك"، الذي يستند إلى أبحاث دقيقة ومقابلات حصرية مع الشخصيات الهامة ذات الصلة، هو أول كتاب يناقش دوافع مروان في التجسس، وكيف تم الكشف عن هويته كجاسوس للموساد ليس من أحد آخر سوى الرئيس السابق للاستخبارات العسكرية الإسرائيلية، وكيف تمت الاستفادة من – وإساءة استخدام – المعلومات التي قدَّمها. وبالتوسع حول هذه القضية، يُلقي الكتاب الضوء على التاريخ المعاصر للشرق الأوسط والدور الحاسم للجاسوسية البشرية في تشكيل مصير الأمم. وهو، لأول مرة، يجيب عن الأسئلة التي تلف ميراث مروان، وفي آخر الأمر، من الذي كان أشرف مروان يخونه حقاً؟ ومن قتله؟

Genres: History, Nonfiction, Politics, Biography, Israel, Middle East, Espionage

335 pages, Paperback

First published January 1, 2010

About the author

Uri Bar-Joseph (Hebrew: אורי בר-יוסף) is professor emeritus in the Department for International Relations of The School for Political Science at Haifa University. He specializes in national security, intelligence studies, and the Arab-Israeli conflict.

Reviews

[Kuszma · Rating 4 out of 5]

Ilyesmit szoktak kérni a titkosszolgálatok Jézuskától karácsonyra: hogy a velük leginkább ellenséges állam egyik magas rangú képviselője (mondjuk az elnök veje) csak úgy beszambázzon a nagykövetségükre, és kijelentse, ő márpedig kémkedni akar nekik. A Moszaddal épp ilyesmi történt (ami meglehetősen furcsa, hisz elvileg az izraeliek pont nem szoktak a Jézuskától kérni semmit, pláne nem karácsonyra): egy szép napon megjelent náluk egy bizonyos Asraf Marván, aki történetesen Nasszer elnök lányát méltóztatott feleségül venni, majd jelezte, szívesen kiszolgáltatná nekik Egyiptom féltett titkait. Ez a könyv róla, Marvánról szól, a XX. század egyik legeredményesebb kémjéről, aki Nasszer elnök, de különösen utódja, Szadat idején hozzáfért kábé mindenhez, amihez az izraelieknek nem volt szabad hozzáférniük, és nem is habozott továbbítani nekik. Egy főnyeremény volt az ürge, annyi szent.

(Közbevetőlegesen: szemre nincs izgalmasabb figura, mint egy kém. Permanens extrém sport az élete, csupa izgalom, ráadásul ha olyan pozícióban van, mint Marván, akkor a társasági élete is káprázatos, hercegnők és tábornokok kerti mulatságain szürcsöli az osztrigát. Ugyanakkor én a magam részéről nem javasolnám, hogy kémekkel kokettáljunk, vagy nagykorúvá serdült lányunkat kémekhez adjuk feleségül, mert a kémek többnyire toxikus egyéniségek. Vagy pénzéhesek, vagy adrenalinfüggők, de általában mindkettők, az pedig biztos, hogy velejükig hazugok és megbízhatatlanok.)

De igazából ebben a könyvben számomra nem is a kémsztori volt a legizgalmasabb, mert hát abból láttunk már eleget. Hanem hogy egy tökéletes kém is milyen használhatatlan tud lenni, ha egy tökéletlen hírszerzés kezébe kerül. Pedig a Moszad elméletileg akkoriban a legfélelmetesebb ilyen jellegű szervezetnek számított – aztán mégis, majdnem elherdálták a Marván nyújtotta taktikai előnyt, pusztán mert túlzottan ragaszkodtak saját megcsontosodott előfeltevéseikhez. A hatnapos háború* után ugyanis kidolgozták a maguk „kontzeptziá”-ját, aminek kulcsgondolata az volt, hogy a megalázott egyiptomi hadsereg nem fog újabb háborút kezdeményezni, amíg a szovjetektől nem kapja meg az ehhez szükséges ultramodern fegyverrendszereket, Szíria pedig Egyiptom nélkül végképp gyengének érzi magát a küzdelemhez. Ez egy alapvetően racionális elképzelés volt ugyan, csak azt nem vette számításba, hogy Szadat másfajta racionalitással szemléli a kérdést: rá ugyanis elképesztő társadalmi nyomás nehezedett, hogy szerezze vissza a hatnapos háborúban elveszített egyiptomi területeket, és úgy vélte, bármilyen véráldozatot hajlandó megfizetni, csak hogy ennek az elvárásnak megfeleljen. Ezek az információk persze Marvánon keresztül eljutottak a Moszadhoz is, de lesöpörték őket az asztalról, mert hittek a saját stratégiai racionalitásukban, és el se tudták képzelni, hogy az egyiptomi hadvezetés más szempontok alapján is dönthet. Az eredmény pedig a jom kippuri háború** lett, ami teljesen váratlanul érte védelmi vonalaikat, és csak hajszálon múlt, hogy nem mértek megalázó vereséget az amúgy lényegesen képzettebb és jobban felszerelt izraeli hadseregre. És hogy ez a vereség végtére is elmaradt, az nem kis részben éppen Marvánnak köszönhető.

Jófajta könyv, nemcsak a titkosszolgálatok működésébe nyújt alapos betekintést, de kielégítő vázlatot ad Izrael állam történelméről is, amely történelem – bár keveset tudunk róla itthon – a XX. század második felének egyik legmozgalmasabbja.

* https://hu.wikipedia.org/wiki/Hatnapo...
** https://hu.wikipedia.org/wiki/Jom_kip...