What do you think?
اختناق ایران
مورگان شوستر آمریکایی در سال1911 (1289) به مدت هشت ماه خزانه دار کل ایران بود. حضور او و اقدامات اصلاحی اش در ایران با مخالفت شدید روس ها و تا حدی انگلیسی ها روبرو شد. یکی از موارد اصلی اولتیماتوم روسیه به ایران، اولتیماتومی که در نهایت منجر به انحلال مجلس و پایان مشوطه شد، خروج شوستر از ایران بود.
شوستر بلافاصله بعد از بازگشت از ایران، خاطراتش از آن هشت ماه را در این کتاب نوشت که به یکی از اصلی ترین منابع تاریخی مربوط به مشروطه دوم تبدیل شد.
این کتاب چند سال بعد از انتنشار به فارسی برگردانده و منتشر شد. اما حسن افشار آن را با زبان روز مجددا ترجمه کرده و به نشر ماهی سپرده است.
شوستر بلافاصله بعد از بازگشت از ایران، خاطراتش از آن هشت ماه را در این کتاب نوشت که به یکی از اصلی ترین منابع تاریخی مربوط به مشروطه دوم تبدیل شد.
این کتاب چند سال بعد از انتنشار به فارسی برگردانده و منتشر شد. اما حسن افشار آن را با زبان روز مجددا ترجمه کرده و به نشر ماهی سپرده است.
380 pages
First published January 1, 1912
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 42 reviews
May 3, 2024
اختناق ایران ، کتابی ایست نوشته مورگان شوستر ، اقتصاد دان و وکیل آمریکایی که به دعوت دولت مشروطه ایران برای سامان بخشیدن امور مالی و خزانه همیشه خالی به ایران آمد . او با آنکه جوان بود اما هم در کوبا و هم در فیلیپین سابقه کاری مهم و ارزشمندی هم در امور گمرکات و هم در امور مالی داشت .
ماموریت شوستر که 4 سال پس از قرارداد 1907 و تقسیم ایران بین روسیه و انگلستان و 3 سال قبل از جنگ جهانی اول و فاجعه اشغال به ایران آمده بود تنها 8 ماه طول کشید . لحظه به لحظه ، ساعت به ساعت و روز به روز دوران ماموریت مستر شوستر با بحران هایی گذشت که حتی در تاریخ سرشار از فراز و نشیب ایران هم بی سابقه بوده . با بازگشت ممد علی قاجار و برادران او از روسیه ، جنگ داخلی سختی در ایران شروع شد که افزون بر هزینه های جانی ، هزینه مالی زیادی هم به خزانه خالی مملکت وارد کرد . هم چنین دولت مشروطه ، تنها بر بخشهایی از تهران و دیگر شهرهای کشور تسلط داشت و طبق قرارداد 1907 ، شمال در کنترل روسها و جنوب در سلطه انگلیس بود . افزون بر این مشکلات ، سران مشروطه غالبا درک درستی از مناسبات بین الملل و یا آشنایی با سیاست یا زبان مشترکی با شوستر نداشتند .به گفته شوستر سیستم مالیات ایران از عهد کهن تغییر نکرده بود و برای نمونه به جای طلا ، نقره و یا دست کم پول رایج مملکت ، ولایات کشور ، کالاهایی مانند گندم ، جو ، آرد و یا پشم به خزانه کل می فرستادند که همان هم به دلایلی مانند نبود امنیت در راه ها و فساد گسترده به خزانه وصول نمی شد . اما فاجعه ای که سرنوشت غم انگیز شوستر را رقم زد ، حمله نظامی روسها به ایران و اشغال تبریز ، رشت و انزلی بود . حمله ای که با کشتار گسترده مردم و آزادی خواهان به ویژه در تبریز همراه بود . این گونه شوستر به آمریکا برگشت و کتاب اختناق ایران را نوشت . او در این کتاب تلاش کرده تا انگیزه های واقعی روسیه و انگلیس در مخالفت با اصلاحات او و به بیان دیگر خصومت و دشمنی آنان را با دولت مشروطه را شرح دهد . دشمنی که به سقوط و سرنگونی دموکراسی جوان و سخت شکننده و البته بی کفایت ایران انجامید و مسیر کشور را برای سالهای طولانی تغییر داد .
احتمالا شوستر از زمانی که به مرزهای ایران رسید و سفر زمینی خود را شروع کرد ، متوجه شده که ایران با فیلیپین و کوبا و اصولا هر کشور دیگر متفاوت است ، راه های خاکی ، کالسکه های بدون فنر با یابوهای نحیف و مردنی . شدت و سختی این سفر داخلی استخوان شکن تا اندازه ای بوده که یکی از همراهان مستر ، به سبب بیماری کودک خود ، ماموریت خود را شروع نکرده به آمریکا بازگشت .
شوستر را یا باید جاه طلب دانست و یا ناآگاه و نادان . مورگان به سرعت متوجه شد که ماهیت و جنس ماموریت او با تمامی کارهایی که تا حالا انجام داده متفاوت است . او مشکلات و مسائل بسیار مهمی مانند سیستم فشل مالی ، دولتی که عملا وجود خارجی نداشت ، فساد گسترده ای که همه جا را فرا گرفته بود ، دولتمردانی که چه وطن پرست و چه خائن ، غالبا دست پر توانی در فساد داشتند ، سنگ اندازی های روس و انگلیس و تفاوت های فرهنگی گسترده میان مستر شوستر و دولت مثلا حاکم را تنها می توان سرفصل و بخشی از مشکلات شوستر و نه تمامی و جزئیات آنها دانست .
همانگونه که خزانه دار کل در کتاب خود نوشته او با سری نترس و دلی پر شور به جنگ مشکلاتی رفت که گویی تمامی نداشت . مشخص بود که روسیه از همان روز اول ، تقریبا در تمامی کارهای شوستر ، سنگ اندازی می کرد . این قضیه خود را در هجوم دوباره ممد علی شاه قاجار و برادران او و جنگ داخلی گسترده ای که به ایران تحمیل شد خود را کامل نشان داد . شوربختانه این داستان هیچگاه شوستر را رها نکرد و سرنوشت خزانه دار کل را هم رقم زد .
دولت زپرتی
آن گونه که مستر شوستر از دولت مشروطه ایران یاد کرده و آن را دولت زپرتی نامیده را باید بهترین و کاملترین تعریف از دولت دانست . دولتی که مستشار گمرکی از بلژیک ، قزاق از روسیه ، ژاندارم از ایتالیا و مستشاران دیگری از انگلیس ، فرانسه و آلمان در اختیار داشت و البته بیشتر فرنگی ها هم از نگاه شوستر کار مفیدی انجام نمی دادند . مورگان بلژیکی ها مانند مورنارد و وزیر گمرکات تا قبل از انقلاب مشروطه را به درستی عامل روسها می دانست . درستی نظر او هنگامی ثابت شد که پس از اخراج شوستر از ایران به دستور و اولتیماتوم روسها ، موسیو مورنارد به عنوان خزانه دار کل انتخاب شد ، باز هم به دستور روسها !
اما ارتشی که باید در برابر انبوه گردنکشان داخلی که حامیان سفت و سختی هم در روسیه و انگلیس و عثمانی داشتند و دزدها و اشراری که امنیت راه ها و جان و مال مردم را تهدید می کردند و اشرار و لات های جاهلی که از ملت نگون بخت باج می گرفتند کجا این داستان بود ؟
شوستر عادتی به پاسخ های دیپلماتیک و سیاسی ندارد . پاسخ های او واضح و روشن است ، گرچه که افرادی قوی به دشمنی با او بر می خیزند . از نگاه شوستر اصولا ارتشی وجود ندارد . ارتش تنها یک لیست طولانی از از افراد و حقوق بگیرانی ایست که تنها در کاغد هستند وجود خارجی ندارند اما جیره و مواجب مملکت و بودجه ناچیز خزانه دار کل را می بلعند . او که دولت را زپرتی می داند ارتش را هم باید کاغذی بداند .
ابعاد فسادی که شوستر از آن صحبت می کند باور نکردنی ایست ، یکی از عمده ترین این فساد ها در مالیات است ، این که برخی ولایات اصولا مالیاتی نمی دهند ، گرچه که حاکم آن مالیات را از رعیت می ستاند و برخی دیگر هم مالیات را بسیار کم می دهند . برخی از رجال نامدار و سرشناس هم بابت همین مالیات با شوستر چانه می زنند !
مستر شوستر می ماند و مالیاتی به شکل گندم و جو و آرد که هم آن هم به ندرت وصول می شود .
شوستر از همان اول فهمیده که هر اقدامی که او انجام می دهد چون به صلاح دولت کارفرمایش یعنی ایران است ، با دشمنی روسیه و سکوت مخالفت آمیز انگلیس همراه می شود . شوستر که از مجلس و دولت مشروطه اختیارات تام گرفته ، تقریبا هیچ قدرتی ندارد . او هنگامی که تلاش می کند تا یک ژاندارمری به سرپرستی ماژور استوکس انگلیسی ایجاد کند تا حداقل همان مالیات را بتواند وصول کند با مخالفت آشکار روسیه و انگلیس روبرو می شود . آشکار است که منافع دولت های استعماری در ایرانی ضعیف با دولتی حداقلی ایست .
پایان کار شوستر از ماجرایی شروع می شود که شاید هیچ گاه نه او و نه سران مشروطه گمان نمی کردند به طوفانی بزرگ و جنگی خونین تبدیل شود . توقیف اموال شعاع السلطنه ، برادر ممد علی شاه سایق و از سران شورشی با اولتیماتومی از جانب روسیه همراه می شود که عذرخواهی رسمی وثوق الدوله ، وزیر امور خارجه هم نتوانست آنرا جبران کند . دولت مجلس را منحل کرد و به ماموریت شوستر هم پایان داد . شوستر هم به نیویورک برگشت و کتاب اختناق ایران را نوشت .
می ماند چند سوال مهم ، آیا استخدام شوستر و یا هر مستشار خارجی دیگر در دورانی که دولت عملا وجود ندارد به صلاح بوده ؟ آیا کسی بوده که شوستر را از ابعاد بزرگ ماموریت خود آگاه کند ؟ دولت و مجلس چه انتظاری از خزانه دار داشته و تا چه اندازه از او حمایت می کردند ؟ چه کسانی در شکست ماموریت شوستر مسئول بودند ؟ سیاست ورزی غلط و تصمیمات احساسی دولتمردان چه اندازه ای در ناکامی شوستر نقش داشته ؟ آیا اصلا سیاست مدونی هم وجود داشته ؟ دولتمردان آیا اطلاعی از سیاست بین الملل و وزن سنگین انگلیس و روسیه در آن داشتند ؟ مجلسی که اولتیماتوم اول روسیه را رد کرد با کدام ارتش می خواست از کشور دفاع کند ؟ و سرانجام اگر دولت مشروطه به هر شکل ممکن از این بحران نجات پیدا می کرد آیا می توانست برای ایران دستاوردی داشته باشد ؟
پاسخ به پرسشهای فوق را اکنون شاید بتوان داد ، اما یافتن پاسخی در بستر تاریخ و زمان آن است که می تواند کلید کشف آن چه باشد که در ذهن مشروطه خواهان می گذشت .
کتاب اختناق ایران ما را به کجا می برد ؟
خواندن کتاب شوستر ، آنچه برای او ماجراجویی بود و برای میلیون ها ایرانی سرنوشت و زندگی آنان ، تنها می تواند احساس سرخوردگی ، ناکامی ، دلسردی ، ناامیدی و یاس مطلق از هر حرکت اصلاحی در تاریخ طولانی این مملکت داشته باشد .
گویا نفرینی شوم بر این خاک حاکم شده که هیچ اصلاح‌گر یا دولت‌مردی با نیت پاک، توان برداشتن گامی کوچک برای رهایی آن از سیاهی و تباهی را ندارد. گویی تقدیر محتوم این سرزمین، اسارت در چنگال سیاهی و تباهی است و هر تلاشی برای رهایی از این یوغ سنگین، بیهوده و بی‌ثمر خواهد بود.
ماموریت شوستر که 4 سال پس از قرارداد 1907 و تقسیم ایران بین روسیه و انگلستان و 3 سال قبل از جنگ جهانی اول و فاجعه اشغال به ایران آمده بود تنها 8 ماه طول کشید . لحظه به لحظه ، ساعت به ساعت و روز به روز دوران ماموریت مستر شوستر با بحران هایی گذشت که حتی در تاریخ سرشار از فراز و نشیب ایران هم بی سابقه بوده . با بازگشت ممد علی قاجار و برادران او از روسیه ، جنگ داخلی سختی در ایران شروع شد که افزون بر هزینه های جانی ، هزینه مالی زیادی هم به خزانه خالی مملکت وارد کرد . هم چنین دولت مشروطه ، تنها بر بخشهایی از تهران و دیگر شهرهای کشور تسلط داشت و طبق قرارداد 1907 ، شمال در کنترل روسها و جنوب در سلطه انگلیس بود . افزون بر این مشکلات ، سران مشروطه غالبا درک درستی از مناسبات بین الملل و یا آشنایی با سیاست یا زبان مشترکی با شوستر نداشتند .به گفته شوستر سیستم مالیات ایران از عهد کهن تغییر نکرده بود و برای نمونه به جای طلا ، نقره و یا دست کم پول رایج مملکت ، ولایات کشور ، کالاهایی مانند گندم ، جو ، آرد و یا پشم به خزانه کل می فرستادند که همان هم به دلایلی مانند نبود امنیت در راه ها و فساد گسترده به خزانه وصول نمی شد . اما فاجعه ای که سرنوشت غم انگیز شوستر را رقم زد ، حمله نظامی روسها به ایران و اشغال تبریز ، رشت و انزلی بود . حمله ای که با کشتار گسترده مردم و آزادی خواهان به ویژه در تبریز همراه بود . این گونه شوستر به آمریکا برگشت و کتاب اختناق ایران را نوشت . او در این کتاب تلاش کرده تا انگیزه های واقعی روسیه و انگلیس در مخالفت با اصلاحات او و به بیان دیگر خصومت و دشمنی آنان را با دولت مشروطه را شرح دهد . دشمنی که به سقوط و سرنگونی دموکراسی جوان و سخت شکننده و البته بی کفایت ایران انجامید و مسیر کشور را برای سالهای طولانی تغییر داد .
احتمالا شوستر از زمانی که به مرزهای ایران رسید و سفر زمینی خود را شروع کرد ، متوجه شده که ایران با فیلیپین و کوبا و اصولا هر کشور دیگر متفاوت است ، راه های خاکی ، کالسکه های بدون فنر با یابوهای نحیف و مردنی . شدت و سختی این سفر داخلی استخوان شکن تا اندازه ای بوده که یکی از همراهان مستر ، به سبب بیماری کودک خود ، ماموریت خود را شروع نکرده به آمریکا بازگشت .
شوستر را یا باید جاه طلب دانست و یا ناآگاه و نادان . مورگان به سرعت متوجه شد که ماهیت و جنس ماموریت او با تمامی کارهایی که تا حالا انجام داده متفاوت است . او مشکلات و مسائل بسیار مهمی مانند سیستم فشل مالی ، دولتی که عملا وجود خارجی نداشت ، فساد گسترده ای که همه جا را فرا گرفته بود ، دولتمردانی که چه وطن پرست و چه خائن ، غالبا دست پر توانی در فساد داشتند ، سنگ اندازی های روس و انگلیس و تفاوت های فرهنگی گسترده میان مستر شوستر و دولت مثلا حاکم را تنها می توان سرفصل و بخشی از مشکلات شوستر و نه تمامی و جزئیات آنها دانست .
همانگونه که خزانه دار کل در کتاب خود نوشته او با سری نترس و دلی پر شور به جنگ مشکلاتی رفت که گویی تمامی نداشت . مشخص بود که روسیه از همان روز اول ، تقریبا در تمامی کارهای شوستر ، سنگ اندازی می کرد . این قضیه خود را در هجوم دوباره ممد علی شاه قاجار و برادران او و جنگ داخلی گسترده ای که به ایران تحمیل شد خود را کامل نشان داد . شوربختانه این داستان هیچگاه شوستر را رها نکرد و سرنوشت خزانه دار کل را هم رقم زد .
دولت زپرتی
آن گونه که مستر شوستر از دولت مشروطه ایران یاد کرده و آن را دولت زپرتی نامیده را باید بهترین و کاملترین تعریف از دولت دانست . دولتی که مستشار گمرکی از بلژیک ، قزاق از روسیه ، ژاندارم از ایتالیا و مستشاران دیگری از انگلیس ، فرانسه و آلمان در اختیار داشت و البته بیشتر فرنگی ها هم از نگاه شوستر کار مفیدی انجام نمی دادند . مورگان بلژیکی ها مانند مورنارد و وزیر گمرکات تا قبل از انقلاب مشروطه را به درستی عامل روسها می دانست . درستی نظر او هنگامی ثابت شد که پس از اخراج شوستر از ایران به دستور و اولتیماتوم روسها ، موسیو مورنارد به عنوان خزانه دار کل انتخاب شد ، باز هم به دستور روسها !
اما ارتشی که باید در برابر انبوه گردنکشان داخلی که حامیان سفت و سختی هم در روسیه و انگلیس و عثمانی داشتند و دزدها و اشراری که امنیت راه ها و جان و مال مردم را تهدید می کردند و اشرار و لات های جاهلی که از ملت نگون بخت باج می گرفتند کجا این داستان بود ؟
شوستر عادتی به پاسخ های دیپلماتیک و سیاسی ندارد . پاسخ های او واضح و روشن است ، گرچه که افرادی قوی به دشمنی با او بر می خیزند . از نگاه شوستر اصولا ارتشی وجود ندارد . ارتش تنها یک لیست طولانی از از افراد و حقوق بگیرانی ایست که تنها در کاغد هستند وجود خارجی ندارند اما جیره و مواجب مملکت و بودجه ناچیز خزانه دار کل را می بلعند . او که دولت را زپرتی می داند ارتش را هم باید کاغذی بداند .
ابعاد فسادی که شوستر از آن صحبت می کند باور نکردنی ایست ، یکی از عمده ترین این فساد ها در مالیات است ، این که برخی ولایات اصولا مالیاتی نمی دهند ، گرچه که حاکم آن مالیات را از رعیت می ستاند و برخی دیگر هم مالیات را بسیار کم می دهند . برخی از رجال نامدار و سرشناس هم بابت همین مالیات با شوستر چانه می زنند !
مستر شوستر می ماند و مالیاتی به شکل گندم و جو و آرد که هم آن هم به ندرت وصول می شود .
شوستر از همان اول فهمیده که هر اقدامی که او انجام می دهد چون به صلاح دولت کارفرمایش یعنی ایران است ، با دشمنی روسیه و سکوت مخالفت آمیز انگلیس همراه می شود . شوستر که از مجلس و دولت مشروطه اختیارات تام گرفته ، تقریبا هیچ قدرتی ندارد . او هنگامی که تلاش می کند تا یک ژاندارمری به سرپرستی ماژور استوکس انگلیسی ایجاد کند تا حداقل همان مالیات را بتواند وصول کند با مخالفت آشکار روسیه و انگلیس روبرو می شود . آشکار است که منافع دولت های استعماری در ایرانی ضعیف با دولتی حداقلی ایست .
پایان کار شوستر از ماجرایی شروع می شود که شاید هیچ گاه نه او و نه سران مشروطه گمان نمی کردند به طوفانی بزرگ و جنگی خونین تبدیل شود . توقیف اموال شعاع السلطنه ، برادر ممد علی شاه سایق و از سران شورشی با اولتیماتومی از جانب روسیه همراه می شود که عذرخواهی رسمی وثوق الدوله ، وزیر امور خارجه هم نتوانست آنرا جبران کند . دولت مجلس را منحل کرد و به ماموریت شوستر هم پایان داد . شوستر هم به نیویورک برگشت و کتاب اختناق ایران را نوشت .
می ماند چند سوال مهم ، آیا استخدام شوستر و یا هر مستشار خارجی دیگر در دورانی که دولت عملا وجود ندارد به صلاح بوده ؟ آیا کسی بوده که شوستر را از ابعاد بزرگ ماموریت خود آگاه کند ؟ دولت و مجلس چه انتظاری از خزانه دار داشته و تا چه اندازه از او حمایت می کردند ؟ چه کسانی در شکست ماموریت شوستر مسئول بودند ؟ سیاست ورزی غلط و تصمیمات احساسی دولتمردان چه اندازه ای در ناکامی شوستر نقش داشته ؟ آیا اصلا سیاست مدونی هم وجود داشته ؟ دولتمردان آیا اطلاعی از سیاست بین الملل و وزن سنگین انگلیس و روسیه در آن داشتند ؟ مجلسی که اولتیماتوم اول روسیه را رد کرد با کدام ارتش می خواست از کشور دفاع کند ؟ و سرانجام اگر دولت مشروطه به هر شکل ممکن از این بحران نجات پیدا می کرد آیا می توانست برای ایران دستاوردی داشته باشد ؟
پاسخ به پرسشهای فوق را اکنون شاید بتوان داد ، اما یافتن پاسخی در بستر تاریخ و زمان آن است که می تواند کلید کشف آن چه باشد که در ذهن مشروطه خواهان می گذشت .
کتاب اختناق ایران ما را به کجا می برد ؟
خواندن کتاب شوستر ، آنچه برای او ماجراجویی بود و برای میلیون ها ایرانی سرنوشت و زندگی آنان ، تنها می تواند احساس سرخوردگی ، ناکامی ، دلسردی ، ناامیدی و یاس مطلق از هر حرکت اصلاحی در تاریخ طولانی این مملکت داشته باشد .
گویا نفرینی شوم بر این خاک حاکم شده که هیچ اصلاح‌گر یا دولت‌مردی با نیت پاک، توان برداشتن گامی کوچک برای رهایی آن از سیاهی و تباهی را ندارد. گویی تقدیر محتوم این سرزمین، اسارت در چنگال سیاهی و تباهی است و هر تلاشی برای رهایی از این یوغ سنگین، بیهوده و بی‌ثمر خواهد بود.
April 15, 2008
اختناق ایران یکی از کتابهای دست‌اول دوران مشروطه است و برای من یکی از جذاب‌ترین و آموزنده‌ترینشان. مورگان شوستر یک مستشار مالی امریکایی بود که بعد از شکست استبداد صغیر و فتح تهران به استخدام دولت ایران درآمد تا نظام مالی و اداری ایران را سروسامان دهد. امریکا در آن دوران کشوری خیرخواه در عرصه بین‌المللی بود و خود شوستر هم آدمی جدی و خوش‌سابقه. شوستر شروع کرد به اصلاحات اداری و مالی و مبارزه با فسادهای موجود، چه فساد هیات حاکمه و اشراف قاجار و چه فساد روسها و انگلیسی‌ها. برای همین دشمنان زیادی پیدا کرد و در نهایت دولت روسیه به ایران اولتیماتوم داد که اگر شوستر را اخراج نکند به ایران حمله خواهد کرد. دولت ایران قبول نکرد و نیروهای روسیه وارد ایران شدند و تا قزوین آمدند. نهایتا ایران تسلیم شد، شوستر از ایران رفت و هرج‌ومرج و بی‌حساب‌وکتابی مملکت شدیدتر از قبل شد.
شوستر وقتی از ایران رفت کتاب «اختناق ایران» را نوشت که روایتش از نزدیک دو
سال حضورش در ایران است. به نظر من خواندن این کتاب خیلی به فهم مسائل بعد از مشروطه و کلا ناکارآمدی‌های سیاسی و اداری دولت در ایران کمک میکند.
هم ترجمه کتاب خوب است و هم نسخه‌پردازی‌اش (عکس‌ها و ضمایم و نمایه و ...). خلاصه که اگر تاریخ معاصر برایتان جالب است ، خواندنش را پیشنهاد می‌کنم.
شوستر وقتی از ایران رفت کتاب «اختناق ایران» را نوشت که روایتش از نزدیک دو
سال حضورش در ایران است. به نظر من خواندن این کتاب خیلی به فهم مسائل بعد از مشروطه و کلا ناکارآمدی‌های سیاسی و اداری دولت در ایران کمک میکند.
هم ترجمه کتاب خوب است و هم نسخه‌پردازی‌اش (عکس‌ها و ضمایم و نمایه و ...). خلاصه که اگر تاریخ معاصر برایتان جالب است ، خواندنش را پیشنهاد می‌کنم.
August 11, 2025
کتاب «اختناق ایران» نوشته مورگان شوستر، مستشار آمریکایی است که در دوره احمدشاه به عنوان خزانه‌دار کل ایران منصوب می‌شود تا سیستم مالی کشور را اصلاح کند. نکته‌ای که در کتاب خیلی جلب توجه میکند، جدیت و همت شوستر برای انجام مسئولیتش به بهترین شکل ممکن است.
اما دخالت‌های آشکار دولت‌های روس و انگلیس و بازگشت محمدعلی شاه به ایران، مانع بزرگی برای ادامه فعالیت‌های او می‌شود و در نهایت مجبور به ترک کشور می‌شود.
نثر کتاب روان و جذاب است و توصیف مواجهه شوستر با شخصیت‌های ایرانی، از زبان یک خارجی، ابعاد جالب و متفاوتی به روایت می‌دهد.
این کتاب برای هر کسی که به تاریخ معاصر ایران و پیچیدگی‌های سیاسی آن علاقه دارد، خواندنی و آموزنده است.
اما دخالت‌های آشکار دولت‌های روس و انگلیس و بازگشت محمدعلی شاه به ایران، مانع بزرگی برای ادامه فعالیت‌های او می‌شود و در نهایت مجبور به ترک کشور می‌شود.
نثر کتاب روان و جذاب است و توصیف مواجهه شوستر با شخصیت‌های ایرانی، از زبان یک خارجی، ابعاد جالب و متفاوتی به روایت می‌دهد.
این کتاب برای هر کسی که به تاریخ معاصر ایران و پیچیدگی‌های سیاسی آن علاقه دارد، خواندنی و آموزنده است.
April 23, 2021
برای مدیریت بهتر و همچنین اصلاح مشکلات مالی اداری ایران، مورگان شوستر مستشار آمریکایی به ایران می آید و روایتش را از هرج و مرج در آن دوران ایران، دخالت شوروی و انگلیس در امور کشور و... را بیان می کند. خیلی کتاب خوبی بود.
January 26, 2026
عارف قزوینی:
ننگ آن خانه که مهمان ز سر خوان برود
جان نثارش کن و مگذار که مهمان برود
گر رود «شوستر» از ایران، رود ایران بر باد
ای جوانان مگذارید که ایران برود
بخوانید این کتاب را…
ماجرا
مجلس دوم که از سال 1288 شروع به کار کرده بود 16 متخصص مالی آمریکایی به ریاست مورگان شوستر را به استخدام ایران در اورد تا هرج و مرج مالی ایران را سر و سامان دهد. کمی بعد با ارائه ی دستورالعملهای سفت و سخت و ایجاد نظم در روال‌های مالی و مالیاتی در کشور، برخی فشارها بر شوستر وارد شد و در این بین مجلس همچنان بر حمایت از این اطلاحات پافشاری میکند.
در موضوع بدهی مالیاتی یک از شاهزادگان روسوفیل خائن- شاهزاده شعاع‌السلطنه(برادر محمدعلی شاه)- باغ این شاهزاده به تصرف مالیاتی در می‌آید و روسیه که بیشترین سود را از آشفتگی مالی ایران می‌بُرد، به بهانه‌ی اینکه این باغ در رهن بانک وابسته به روس هست شهرهای رشت و انزلی را اشغال میکند و اولتیماتومی برای خروج شوستر و تیمش از ایران و برخی خواسته‌های دیگر صادر میکند و ایران را تهدید به توسل به زور و اشغال میکند. شروطی که در این اولتیماتوم گنجانده شده بود از این قرار بود:
از آنجا که استخدام کارشناسان آمریکایی توسط مجلس دوم بود، موضوع تصمیم‌گیری در این‌باره بر عهده‌ی ایشان قرار گرفت.
یکی از به یادماندنی ترین صحنه‌های تاریخ که یک آمریکایی به زیبایی به تصویر کشیده:
زنان ایرانی از دیدگاه شوستر
بخشی از روایت مورگان شوستر نشان می‌دهد زنان ایرانی چقدر آگاهی داشتند و چه اندازه شجاعت به خرج دادند.
در ماجرای تصرف باغ شاهزاده شعاع السلطنه، برادر محمدعلی شاه مخلوع:
و وقتی زنان ایرانی شایعه‌ی پذیرش شروط روسها توسط مجلس و وکلایشان می‌شنوند اینچنین خروش می‌کنند:
و وقتی موفق به دیدار با رییس مجلس می‌شوند:
خلاص
ننگ آن خانه که مهمان ز سر خوان برود
جان نثارش کن و مگذار که مهمان برود
گر رود «شوستر» از ایران، رود ایران بر باد
ای جوانان مگذارید که ایران برود
بخوانید این کتاب را…
ماجرا
مجلس دوم که از سال 1288 شروع به کار کرده بود 16 متخصص مالی آمریکایی به ریاست مورگان شوستر را به استخدام ایران در اورد تا هرج و مرج مالی ایران را سر و سامان دهد. کمی بعد با ارائه ی دستورالعملهای سفت و سخت و ایجاد نظم در روال‌های مالی و مالیاتی در کشور، برخی فشارها بر شوستر وارد شد و در این بین مجلس همچنان بر حمایت از این اطلاحات پافشاری میکند.
در موضوع بدهی مالیاتی یک از شاهزادگان روسوفیل خائن- شاهزاده شعاع‌السلطنه(برادر محمدعلی شاه)- باغ این شاهزاده به تصرف مالیاتی در می‌آید و روسیه که بیشترین سود را از آشفتگی مالی ایران می‌بُرد، به بهانه‌ی اینکه این باغ در رهن بانک وابسته به روس هست شهرهای رشت و انزلی را اشغال میکند و اولتیماتومی برای خروج شوستر و تیمش از ایران و برخی خواسته‌های دیگر صادر میکند و ایران را تهدید به توسل به زور و اشغال میکند. شروطی که در این اولتیماتوم گنجانده شده بود از این قرار بود:
1- عزل مورگان شوستر و مستر لکفر و کسانی که منصوب آنها هستند؛
2- منع استخدام کارشناس خارجی بدون اطلاع روس و انگلیس؛
3- پرداخت هزینه لشکرکشی روسیه به ایران، زیرا دولت روسیه به دلیل اقدامات شوستر ناگزیر از لشکرکشی شده و ایران باید غرامت آن را بپردازد!
در ادامه...
علاوه بر مطالب فوق وزیر مختار روس لزوماً اخطار میکند که دولت امپراطوری بیش از چهل و هشت ساعت برای اجرای تقاضای مزبور منتظر نخواهد بود و در ظرف این مدت عساکر روس در رشت توقف خواهند کرد، اگر تا انقضای این مدت جوابی نرسد یا جواب غیرمساعدی برسد عساکر مزبوره پیش خواهند آمد و البته این فقره باعث مزید مبلغی که دولت ایران باید به دولت روس بدهد خواهد شد.
از آنجا که استخدام کارشناسان آمریکایی توسط مجلس دوم بود، موضوع تصمیم‌گیری در این‌باره بر عهده‌ی ایشان قرار گرفت.
یکی از به یادماندنی ترین صحنه‌های تاریخ که یک آمریکایی به زیبایی به تصویر کشیده:
از یک ساعت به ظهر مانده محوطه خارج و داخل ساختمان‌هاى مجلس از جمعيت هيجان‌زده پر شد. بزرگان از همه قشرها و نمايندگان بسيارى از سفارت‌ها هم بالكن‌هاى مجلس را پر كردند. سرنوشت ملت ايران ظهر رقم مى‌خورد.
دولت كه تصميمش بر تسليم بود براى اين كه لايحه‌اش را به تصويب مجلس برساند به هر ترفندى متوسل شد. رييس الوزرا صمصام السلطنه مى‌دانست كه با انقضاى عنقريب مهلت مسخره ٢٨ ساعته عملا فرصتى براى بحث و مذاكره درباره لايحه باقى نمى‌ماند. ازاين رو لايحه را به صورت قطعنامه‌اى به مجلس ارائه كرد كه به موجب آن مجلس به دولت اجازه مى‌داد مطالبات روسها را بپذيرد.
لايحه رادر سكوت محض خواندند. تمام كه شد صدا ازكسى درنيامد. ۷۶ نماينده، پير و جوان، ملا و فقيه، پزشک و بازرگان و شاهزاده، روى صندلى‌هاى خود ميخكوب شده بودند.
روحانى پيرى برخاست. داشت دير مى شد.
ظهر كه مى گذشت ديگر رأى آنها به درد نمى‌خورد. بنده خدا حاشيه نرفت. گفت:
«حالاكه ظاهراً اراده خداوند براين قرار گرفته كه آزادى واستقلال ما را به زور از چنگمان درآورند نگذاريم با امضاى خودمان باشد!»
دست‌هاى لرزانش رابه سوى جمعيت دراز كرد و سر جايش نشست.
كلمات ساده‌اى كه به هدف مى‌نشستند. به زبان راحت بود، ولى بسيار دشوار در برابر قدرت مستبد ظالمى كه نمك پروردگانش از بالكن‌ها نظاره‌گر بودند و در اذهانشان او را نشان مى‌كردند براى حبس وشكنجه و تبعيد و بدتر از آن.
نمايندگان ديگر از او پيروى كردند. در نطق‌هايى كوتاه - به علت تنگى وقت_از غرور ملى سخن گفتند واز حق زندگى و حاكميت مستقلى كه به سختى به دست آورده بودند.
چند دقيقه به ظهر مانده رأى‌گيرى آغاز شد.
يكى دو نماينده بى دل‌وجرئت، در جست و جوى گوشهٔ عافيت، پاورچين از صحن مجلس بيرون رفتند. نام‌ها را يک به يک مى‌خواندند و هر نماينده از جاى خود برمى‌خاست و رأى خود را اعلام مى‌كرد.
رأى‌گيرى علنی بود.
هر نماينده، پير يا جوان، روحانى يا غيرروحانی، با رأيى كه داد سرنوشت‌اش را رقم زد و جان خود و خانواده‌اش را كف دستش گرفت و به خرس بزرگ شمالى پاسخ يكپارچه ملت مظلوم و مستأصلى را داد كه آينده مبهم پر وحشت را به تقديم داوطلبانه شرف ملى و حق نويافته تعيين سرنوشت خويش ترجيح مى‌داد.
زنان ایرانی از دیدگاه شوستر
بخشی از روایت مورگان شوستر نشان می‌دهد زنان ایرانی چقدر آگاهی داشتند و چه اندازه شجاعت به خرج دادند.
زنان ایرانی از آن زمان یکباره با جهشی پیشروترین، اگر نگویی انقلابی ترین، زنان جهان شده بودند. اگر این گفته، خیالی صدها ساله را آشفته کند چه باک، چون عین حقیقت است.
در تمام طول پنج سال بعد از انقلاب بدون خونریزی 1285 علیه ستمکاری و بیدادگری مظفرالدین شاه، آتش هیجان و گاه غضب در چشمان زنان محجب ایرانی زبانه کشیده بود و آنها در مبارزه برای آزادی و مظاهر امروزی‌اش برخی از مقدس‌ترین رسوم دیرینه دامنگیر زن در ایران را زیر پا گذاشته بود.
در ماجرای تصرف باغ شاهزاده شعاع السلطنه، برادر محمدعلی شاه مخلوع:
یک از کارمندان ایرانی من که مرد وطن‌دوست با تحصیلات عالی بود به دیدنم آمد و گفت خواهرش که یکی از زنان شعاع‌السلطنه است نسخه‌ای از وصیت‌نامه او را دارد. وصیت‌نامه در همان سال و درست پیش از خروج او از ایران و با رعایت همه ترتیبات و تشریفاتی که قانون کشور و شریعت اسلام از مردی در آن جایگاه بلند می‌طلبید تنظیم شده بود.
این سند صورتِ موجودیِ کاملِ اموال و املاک شاهزاده و اظهارنامه مفصلی در مورد کلیه طلب‌ها و قرض‌های او و در واقع گزارشی تام و تمام از وضع مالی اوست. خواهر کارمند از او خواسته بود سند را به من نشان دهد و با این کارش جان و مال خود و فرزندانش را به خطر انداخته بود، چون نسبت به وطنش احساس وظیفه میکرد.
و وقتی زنان ایرانی شایعه‌ی پذیرش شروط روسها توسط مجلس و وکلایشان می‌شنوند اینچنین خروش می‌کنند:
سیصد نفر از جنس لطیف با گونه‌های برافروخته از خشم و با چادرهای مشکی و روبنده‌های سفید از چاردیواری خانه‌ها و حرم‌سراها بیرون آمدند. بسیاری از
آنها زیر لباس‌های خود تپانچه مخفی کرده بودند. مستقیم به مجلس رفتند و خواستار ملاقات با رییس مجلس شدند.
و وقتی موفق به دیدار با رییس مجلس می‌شوند:
تپانچه‌ها را نشانش دادند و قسم خوردند که اگر مجلس از وظیفه حفظ آزادی و شرف ملک و ملت ایران کوتاه بیاید با دست خود، شوهران و پسرانشان را می‌کشند و خود را هم در کنار آنها هلاک می‌کنند
خلاص
September 16, 2018
خاطرات مورگان شوستر آمریکایی در مدت چند ماهی که سمت رییس کل خزانه‌داری ایران در سال ۱۲۹۰ را داشت، دخالت‌ها و جبر و استبداد و استعمار روسیه‌ی تزاری با همدستی بریتانیا و البته خیانت تعدادی از ایرانیان.
در قسمت‌های مختلف کتاب حس کردم قلبم درد گرفته از این میزان ظلم و زورگویی.
همین‌طور به کرات متوجه شدم با وجود گذشت بیش از ۱۰۰ سال همچنان درگیر مسایلی چون فساد گسترده، رشوه، فرار از مالیات، بی‌اعتنایی به حریم شخصی، تزویر و عدالتخانه هستیم.
گویی استبداد در ایران از بین نمی‌رود، تنها از شکلی به شکل دیگر بدل خواهد شد و هر کسی، ایرانی یا غیرایرانی، که سازی خلاف وضع تباه موجود بزند محکوم به کنار رفتن است.
مضاف بر این که می‌فهمیم سالیان سال است که در بر همان پاشنه می‌چرخد از جهت نقش روسیه در شکست مشروطه و تاریخ خود مشروطه، نقش زنان و افرادی چون یفرم‌خان ارمنی اطلاعات خوبی در اختیار خواننده می‌گذارد. می‌تواند جرقه‌ای باشد برای خواننده‌ی ناآشنا با تاریخ انقلاب مشروطه تا به مطالعه در این‌باره تشویق شود.
در قسمت‌های مختلف کتاب حس کردم قلبم درد گرفته از این میزان ظلم و زورگویی.
همین‌طور به کرات متوجه شدم با وجود گذشت بیش از ۱۰۰ سال همچنان درگیر مسایلی چون فساد گسترده، رشوه، فرار از مالیات، بی‌اعتنایی به حریم شخصی، تزویر و عدالتخانه هستیم.
گویی استبداد در ایران از بین نمی‌رود، تنها از شکلی به شکل دیگر بدل خواهد شد و هر کسی، ایرانی یا غیرایرانی، که سازی خلاف وضع تباه موجود بزند محکوم به کنار رفتن است.
مضاف بر این که می‌فهمیم سالیان سال است که در بر همان پاشنه می‌چرخد از جهت نقش روسیه در شکست مشروطه و تاریخ خود مشروطه، نقش زنان و افرادی چون یفرم‌خان ارمنی اطلاعات خوبی در اختیار خواننده می‌گذارد. می‌تواند جرقه‌ای باشد برای خواننده‌ی ناآشنا با تاریخ انقلاب مشروطه تا به مطالعه در این‌باره تشویق شود.
October 14, 2019
کاش بیشتر از ۵ ستاره بود و میتونستم رای منصفانه‌تری بدم.
بی‌نظیر، زنده، ملموس و دقیق بود.
"اختناق" در لغت به‌معنای سرکوب و خفگی‌ست. پس تصور کنید مطالعه روایت دست‌های اجنبی که از هر سمت بر گلوی ملت مظلوم ایران فشرده شد و نفس آزادی و ترقی رو تا صدها سال بعد برید؛ چقدر دردناکه.
ممکن نیست که ایرانی باشید و بعد از مطالعه کتاب قلب‌تون از اینهمه ظلم و بی‌کفایتی آشکارِ دولت های اروپایی و دولتمردان مزدور و خود فروخته، به‌درد نیاد.
روایت مورگان شوستر زاویه‌ای داشت که لانگ‌شاتِ دقیق و حساب شده‌ای به‌خواننده می‌داد. در بازه حضور شوستر، یعنی از زمان شکل‌گیری مجلس دوم تا اولتیماتوم روس ها، تمامی پیچ و خم اهدافِ استعمار روس و انگلیس، جریان‌های داخلی و نحوه دیپلماسی دولت ایران که با شتاب به‌آغوش انحطاط می‌تاخت، مو به مو در کتاب ذکر شده.
اگر قدرت و اختیارات لازم داشتم قطعا این کتاب رو به‌عنوان واحدی درسی در دبیرستان‌های ایران لازم التدریس و بررسی می‌کردم.
نگاه ترحم برانگیز بیگانه آمریکایی به اوضاع رقت‌انگیز مملکتی که دورانی از تاریخ، شکوه و عظمتش در سر تا سر خشکی های جهان مثال زدنی بود؛ قلب هر ایرانیِ رو به درد میاره، حتی اگر حبّ وطن در دل نداشته باشه.
اهمیت استقلال و دولت مرکزی کاردان و به‌معنای حقیقی کلمه، دموکرات. و البته تحلیل جامعه‌شناختی برای درمان برخی روحیات مهوع ایرانیان، که هنوز به حیات ادامه میده و خمیر مایه اختلاس‌ها و دزدی‌ها و وقاحت دولتمردان و صاحب منصبان امروزی شده.
پنج تا ستاره برای تضمینِ خواندنی بودن کتاب حق مطلب رو ادا نمی‌کنه؛ باید از هرکسی که علاقمند تاریخ هست و دوست‌داره درباره کارنامه قاجار و استقرار مشروطیت بدونه، کمی دغدغه‌های جامعه‌شناسی داره، از طرفی به‌دنبال شناخت عوامل انحطاط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایرانیان می‌گرده؛ بگم که اونی که دنبالش می گرده همین کتابه.
بی‌نظیر، زنده، ملموس و دقیق بود.
"اختناق" در لغت به‌معنای سرکوب و خفگی‌ست. پس تصور کنید مطالعه روایت دست‌های اجنبی که از هر سمت بر گلوی ملت مظلوم ایران فشرده شد و نفس آزادی و ترقی رو تا صدها سال بعد برید؛ چقدر دردناکه.
ممکن نیست که ایرانی باشید و بعد از مطالعه کتاب قلب‌تون از اینهمه ظلم و بی‌کفایتی آشکارِ دولت های اروپایی و دولتمردان مزدور و خود فروخته، به‌درد نیاد.
روایت مورگان شوستر زاویه‌ای داشت که لانگ‌شاتِ دقیق و حساب شده‌ای به‌خواننده می‌داد. در بازه حضور شوستر، یعنی از زمان شکل‌گیری مجلس دوم تا اولتیماتوم روس ها، تمامی پیچ و خم اهدافِ استعمار روس و انگلیس، جریان‌های داخلی و نحوه دیپلماسی دولت ایران که با شتاب به‌آغوش انحطاط می‌تاخت، مو به مو در کتاب ذکر شده.
اگر قدرت و اختیارات لازم داشتم قطعا این کتاب رو به‌عنوان واحدی درسی در دبیرستان‌های ایران لازم التدریس و بررسی می‌کردم.
نگاه ترحم برانگیز بیگانه آمریکایی به اوضاع رقت‌انگیز مملکتی که دورانی از تاریخ، شکوه و عظمتش در سر تا سر خشکی های جهان مثال زدنی بود؛ قلب هر ایرانیِ رو به درد میاره، حتی اگر حبّ وطن در دل نداشته باشه.
اهمیت استقلال و دولت مرکزی کاردان و به‌معنای حقیقی کلمه، دموکرات. و البته تحلیل جامعه‌شناختی برای درمان برخی روحیات مهوع ایرانیان، که هنوز به حیات ادامه میده و خمیر مایه اختلاس‌ها و دزدی‌ها و وقاحت دولتمردان و صاحب منصبان امروزی شده.
پنج تا ستاره برای تضمینِ خواندنی بودن کتاب حق مطلب رو ادا نمی‌کنه؛ باید از هرکسی که علاقمند تاریخ هست و دوست‌داره درباره کارنامه قاجار و استقرار مشروطیت بدونه، کمی دغدغه‌های جامعه‌شناسی داره، از طرفی به‌دنبال شناخت عوامل انحطاط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی ایرانیان می‌گرده؛ بگم که اونی که دنبالش می گرده همین کتابه.
November 11, 2017
خاطرات مورگان شوستر که بعد از مشروطه به ایران میاد تا در سمت خزانه دار کل وضعت خزانه ی قرون وسطایی ایران رو نظم بده... خوندن این کتاب و شباهت‌هایی که در اون دوره و حالا میبینی علاوه بر اینکه باعث حیرتت میشه بسیار غم انگیز هم هست. چقدر تاسف آوره وقتی از قول شوستر میخونی که میگه از همان ابتدا به ما گفتند نمیگذارند برای ایران کاری انجام دهید.
بخشی از کتاب
استیلای مشترک روس و انگلیس بر ایران آغاز شده است. البته روسیه سهم بیشتری دارد، اما این تنها به ناتوانی انگلستان برمیگردد و برای ایران فرقی نمی‌کند. ملت ایران محکوم به نابودی سیاسی و بردگی اقتصادی شده است.
صفحه 239
بخشی از کتاب
استیلای مشترک روس و انگلیس بر ایران آغاز شده است. البته روسیه سهم بیشتری دارد، اما این تنها به ناتوانی انگلستان برمیگردد و برای ایران فرقی نمی‌کند. ملت ایران محکوم به نابودی سیاسی و بردگی اقتصادی شده است.
صفحه 239
August 10, 2019
توی کتابهای تاریخی میتونم بگم یکی از بهترینهایی که خوندم اختناق ایران بود.
این کتاب به فهم مسائل بعد از مشروطه و اینکه چطور شد که دولت از پس مسائل سیاسی و اداری کشور برنیامد.خیلی چیز از سالهای مشروطه از این کتاب یاد گرفتم .و چیزی که جذابترش کرد نسخه پردازیش بود که شامل عکس و ضمایم و... بود.
این کتاب توسط مستشار امریکایی به نام مورگان شوستر که برای سر و سامان دادن نظام مالی از امریکا آمد و تنها دو سال در ایران ماند و بعد به دستور و تهدید روسیه اخراج شد.
خلاصه اگر دنبال کتاب دست اول از زمان مشروطه هستید اختناق ایران رو بزارید تو لیست.
این کتاب به فهم مسائل بعد از مشروطه و اینکه چطور شد که دولت از پس مسائل سیاسی و اداری کشور برنیامد.خیلی چیز از سالهای مشروطه از این کتاب یاد گرفتم .و چیزی که جذابترش کرد نسخه پردازیش بود که شامل عکس و ضمایم و... بود.
این کتاب توسط مستشار امریکایی به نام مورگان شوستر که برای سر و سامان دادن نظام مالی از امریکا آمد و تنها دو سال در ایران ماند و بعد به دستور و تهدید روسیه اخراج شد.
خلاصه اگر دنبال کتاب دست اول از زمان مشروطه هستید اختناق ایران رو بزارید تو لیست.
May 22, 2020
روایتی دست اول و درخشان از مواجهه‌ی تکنوکراتی عمل‌گرا با سرزمینی عقب‌نگه‌داشته شده و گرفتار. کتاب تصویر بسیار خوبی از اوضاع بوروکراسی ایران در اواخر قاجاریه به دست می‌دهد ولی در همین نمی‌ماند و راوی تلاشهای دلاورانه‌ی مردان و زنان عادی‌ای است که کیفیت زندگی‌شان فرقی با اجدادشان در هزاران سال قبل‌تر ندارد، اما امیدوارانه برای روزهایی بهتر می‌جنگند.
بی‌شک یکی از بهترین کتابهایی است که درباره‌ی دوران مشروطه خوانده‌ام و حتما باز هم به آن رجوع خواهم کرد
بی‌شک یکی از بهترین کتابهایی است که درباره‌ی دوران مشروطه خوانده‌ام و حتما باز هم به آن رجوع خواهم کرد
October 17, 2016
زمان که با گذشت خود پاره ای دردها را فرو می نشاند، درد تقدیر بیدادگر ایران را جانکاه تر میکند.
کتابی است که مورگان شوستر از ماموریت خود در ایران برای سر و سازمان دادن به خزانه داری و شرح وقایع اخراج خودش از ایران نوشته است. به زعم من این کتاب بیشتر از آنکه کتابی تاریخی باشد کتابی است که بسیار بسیار عالی ویژگی های فرهنگ و خصوصیات چوب لا چرخ گذارنده، بی قانونی و پرخاشگر منفعل بودن ایرانیان را شرح می دهد. این کتاب را باید خواند تا بدانیم چرا این گونه اییم.
کتابی است که مورگان شوستر از ماموریت خود در ایران برای سر و سازمان دادن به خزانه داری و شرح وقایع اخراج خودش از ایران نوشته است. به زعم من این کتاب بیشتر از آنکه کتابی تاریخی باشد کتابی است که بسیار بسیار عالی ویژگی های فرهنگ و خصوصیات چوب لا چرخ گذارنده، بی قانونی و پرخاشگر منفعل بودن ایرانیان را شرح می دهد. این کتاب را باید خواند تا بدانیم چرا این گونه اییم.
April 9, 2020
آقای مورگان شوستر آمریکایی که کمی بعد از فروپاشی استبداد صغیر و خلع محمدعلی شاه از سلطنت، توسط مجلس مشروطه به عنوان خزانه‌دار کل ایران انتخاب شد، روایت جالبی از مدت هشت ماهه حضور خودش در ایران ارائه میکنه. مدت قرارداد شوستر با دولت ایران سه سال بوده اما به خاطر کارشکنی دولتی‌ها، سنگ‌اندازی و مانع‌تراشی روسها و کنار ایستادن انگلیسی‌ها ایشون با درخواست مستقیم و در واقع اولتیماتوم شدید روسها بعد از فقط هشت ماه مجبور به ترک ایران میشه.
شوستر تصویر نسبتا کامل و خوبی از وضع مالیه دولت ایران در سالهای ابتدایی حکومت احمد شاه و هرج و مرج شدید در وضعیت مملکت که چند سال بعد منجر به کودتا و انقراض حکومت قاجاری‌ها شد ارائه میده.
خوندن تاریخ ایران در این دوران واقعا دردناکه و سایه اختناق و هجوم همه جانبه دولت‌های بیگانه رو به شکل تاسف‌باری به ما نشون میده.
آقای شوستر کتاب رو مدت کمی بعد از بازگشتش به آمریکا و تا حد زیادی به منظور مبرا کردن خودش از اتهامات وارده توسط دول روس و انگلیس به نگارش درمیاره، و وقایعی رو که در ایران شاهدش بوده (من جمله واقعه مهم هجوم دوباره محمدعلی شاه به ایران برای بازپسگیری سلطنت و حمایت زیر زیرکانه روسها از اون) به صورت دست اول به ما منتقل میکنه و با زاویه دید اول شخص در نقل وقایع تاریخی به جذابیت کتاب اضافه میشه.
یکی از مهمترین نکته‌هایی که کتاب بارها روی اون تاکید داره قرارداد کذایی ۱۹۰۷ بین روسیه و انگلیس و طرق مختلف زیر پا گذاشتن و عدول و سو استفاده از اون توسط این دو دولت در موارد متعدد و حساس تاریخ ایران هست.
شوستر تصویر نسبتا کامل و خوبی از وضع مالیه دولت ایران در سالهای ابتدایی حکومت احمد شاه و هرج و مرج شدید در وضعیت مملکت که چند سال بعد منجر به کودتا و انقراض حکومت قاجاری‌ها شد ارائه میده.
خوندن تاریخ ایران در این دوران واقعا دردناکه و سایه اختناق و هجوم همه جانبه دولت‌های بیگانه رو به شکل تاسف‌باری به ما نشون میده.
آقای شوستر کتاب رو مدت کمی بعد از بازگشتش به آمریکا و تا حد زیادی به منظور مبرا کردن خودش از اتهامات وارده توسط دول روس و انگلیس به نگارش درمیاره، و وقایعی رو که در ایران شاهدش بوده (من جمله واقعه مهم هجوم دوباره محمدعلی شاه به ایران برای بازپسگیری سلطنت و حمایت زیر زیرکانه روسها از اون) به صورت دست اول به ما منتقل میکنه و با زاویه دید اول شخص در نقل وقایع تاریخی به جذابیت کتاب اضافه میشه.
یکی از مهمترین نکته‌هایی که کتاب بارها روی اون تاکید داره قرارداد کذایی ۱۹۰۷ بین روسیه و انگلیس و طرق مختلف زیر پا گذاشتن و عدول و سو استفاده از اون توسط این دو دولت در موارد متعدد و حساس تاریخ ایران هست.
November 28, 2017
شاید بهترین جمله ای که بتونه کتاب رو توصیف کنه همینه که «نگذاشتند برای ایران کاری بکنند.»
مقصر اصلی اش هم روسیه و انگلیس و بی کفایتی مقامات ایرانی بود.
و جالب اینکه مورگان شوستر نویسنده ی آمریکایی کتاب در اون دوران بیشتر از هر ایرانی و وطن پرست دیگه ای برای استقلال ایران و مشروطه تلاش کرده
مقصر اصلی اش هم روسیه و انگلیس و بی کفایتی مقامات ایرانی بود.
و جالب اینکه مورگان شوستر نویسنده ی آمریکایی کتاب در اون دوران بیشتر از هر ایرانی و وطن پرست دیگه ای برای استقلال ایران و مشروطه تلاش کرده
July 22, 2026
یکی از تلخ‌ترین و دردناک‌ترین کتابهایی که در مورد تاریخ چند صد سال اخیر ایران خونده‌ام.
داستان تلاشهای گروهی از ایرانیان با کمک مورگان شوستر آمریکایی برای تغییر و اصلاح وضعیت کشور بعد از انقلاب مشروطه و مخالفت‌ها و کارشکنی‌های قدرتهای خارجی (خصوصا روسیه و انگلیس) که در نهایت به شکست این تلاشها و تعطیلی مجلس دوم مشروطه منجر میشه
داستان تلاشهای گروهی از ایرانیان با کمک مورگان شوستر آمریکایی برای تغییر و اصلاح وضعیت کشور بعد از انقلاب مشروطه و مخالفت‌ها و کارشکنی‌های قدرتهای خارجی (خصوصا روسیه و انگلیس) که در نهایت به شکست این تلاشها و تعطیلی مجلس دوم مشروطه منجر میشه
February 1, 2023
مورگان شوستر آمریکایی یکی از معدود مستشاران خارجی است که به درست‌کاری و خیرخواهی برای ایران معروف شد. در اوضاع بسیار بلبشو حدود سال ۱۲۹۰ او در تلاش بود تا با نظم دادن به امور مالی مملکت، ایران را از خطر ورشکستگی و تن دادن به خواسته های نابه‌جای کشورهای روسیه و انگلیس نجات دهد. اما در مجموع دوره مسئولیت او حدود ۸ ماه طول کشید و با قدرتی که روسیه در ایران داشت او اخراج شد.
بعد از این شوستر این کتاب را از خاطرات سفرش به ایران نوشت. کتاب جزئیات تاریخی دقیقی را مطرح میکنه و به درک از شرایط سیاسی و اقتصادی اون دوران خیلی کمک میکنه. نقش تاثیر‌گذار مجلس، اطرافیان شاه و دست درازی‌های گاه و بی‌گاه روسها و همچنین حمایت غیراخلاقی انگلیسی‌ها از روسها از نکته‌های مهم اشاره شده در کتاب است. خواندن این کتاب برای آشنایی با دوره تاریخی قاجاریه به خصوص سالهای بعد از محمدعلی شاه بسیار مفید است. همچنین تصاویر انتهای کتاب از اشخاص مطرح شده در کتاب جالب بود. خوندن پیوست‌ها شامل قانون اساسی و قرارداد ۱۹۰۷ روس و انگلیس و برخی نامه‌های رد و بدل شده هم خالی از لطف نبود.
بعد از این شوستر این کتاب را از خاطرات سفرش به ایران نوشت. کتاب جزئیات تاریخی دقیقی را مطرح میکنه و به درک از شرایط سیاسی و اقتصادی اون دوران خیلی کمک میکنه. نقش تاثیر‌گذار مجلس، اطرافیان شاه و دست درازی‌های گاه و بی‌گاه روسها و همچنین حمایت غیراخلاقی انگلیسی‌ها از روسها از نکته‌های مهم اشاره شده در کتاب است. خواندن این کتاب برای آشنایی با دوره تاریخی قاجاریه به خصوص سالهای بعد از محمدعلی شاه بسیار مفید است. همچنین تصاویر انتهای کتاب از اشخاص مطرح شده در کتاب جالب بود. خوندن پیوست‌ها شامل قانون اساسی و قرارداد ۱۹۰۷ روس و انگلیس و برخی نامه‌های رد و بدل شده هم خالی از لطف نبود.
This entire review has been hidden because of spoilers.
February 13, 2019
"شکی نیست که ایران قربانی بی‌دفاع بازی کثیفی شده که چند قدرت اروپایی، با مهارتی که حاصل قرن‌ها تجربه است، هنوز بدان مشغول‌اند. قمار بر سر ملت‌های ضعیف‌تر است و حیات و شرف و ترقی کل یک قوم جریمه‌ای است که بازنده می‌پردازد."
این فقط بخشی از دلسوزی‌های مورگان شوسترِ آمریکایی برای ایرانِ صد سال پیش است در کتابی که اصل به‌وجود آمدنش حاصل سرسپردگی اجباری دولت ایران مقابل دو قدرت بریتانیا و روسیه تزاری است. کتاب سراسر برخورد این مستشار آمریکایی است با سنت‌ها و فرهنگ و عجایب سیاست ایران در عهد قاجار. به یمن خاطره‌نویسی آقای شوستر، ملالت‌آوری بعضی کتابهای تاریخی را ندارد. ترجمه هم بسیار روان و امروزی است.
این فقط بخشی از دلسوزی‌های مورگان شوسترِ آمریکایی برای ایرانِ صد سال پیش است در کتابی که اصل به‌وجود آمدنش حاصل سرسپردگی اجباری دولت ایران مقابل دو قدرت بریتانیا و روسیه تزاری است. کتاب سراسر برخورد این مستشار آمریکایی است با سنت‌ها و فرهنگ و عجایب سیاست ایران در عهد قاجار. به یمن خاطره‌نویسی آقای شوستر، ملالت‌آوری بعضی کتابهای تاریخی را ندارد. ترجمه هم بسیار روان و امروزی است.
March 4, 2021
بی کفایتی افراد و گوشت قربونی شدن ایران در سرتاسر کتاب مشهوره. چیزی که نظر منو به خودش جلب کرد، انتظار سهم داشتن از کشور توسط کسایی بود که به اسم میهن و آزادی با نظام شاهنشاهی مبارزه می‌کردن و دست آخر یه چک ۵۰,۰۰۰ تومنی هم می‌خواستن.
خیلی زیاد می‌شنویم که مردم مقصر فلان اتفاق هستن اما اگه این کتاب رو بخونیم می‌تونیم عمق تاثیر قدرتهای خارج از مردم رو ببینیم.
خیلی زیاد می‌شنویم که مردم مقصر فلان اتفاق هستن اما اگه این کتاب رو بخونیم می‌تونیم عمق تاثیر قدرتهای خارج از مردم رو ببینیم.
May 18, 2016
کتابی در نوع خودش عالی. اگر میتونستم بیشتر از ۵ ستاره میدادم.
April 9, 2020
خلاصه‌ی کتاب را در این بند می‌توان یافت:
«پس علت واقعی اخراج ایشان چه بوده؟ جوابش در یک جمله خلاصه می‌شود. جمله هم از آن من نیست و از نامه‌ای است که چندی پیش از یک هموطن مقیم ایران به دستم رسید، کسی که دل‌ش با ملّیّون ایرانی یا حزب دموکرات آنها هم نیست. نامه را بلافاصله بعد از اخراج آقای شوستر نوشته است. جمله این است: «مأموریت آقای شوستر از ابتدا محکوم به شکست بود، چون ایرانِ آباد دیگر تن به اسارت روسیه نمی‌داد.»
«پس علت واقعی اخراج ایشان چه بوده؟ جوابش در یک جمله خلاصه می‌شود. جمله هم از آن من نیست و از نامه‌ای است که چندی پیش از یک هموطن مقیم ایران به دستم رسید، کسی که دل‌ش با ملّیّون ایرانی یا حزب دموکرات آنها هم نیست. نامه را بلافاصله بعد از اخراج آقای شوستر نوشته است. جمله این است: «مأموریت آقای شوستر از ابتدا محکوم به شکست بود، چون ایرانِ آباد دیگر تن به اسارت روسیه نمی‌داد.»
September 1, 2022
این کتاب جزو منابع دسته اول تاریخ مشروطه ست. مورگان شوستر مستشار امریکایی بود که برای سر و سامان دادن به اوضاع مالی ایران بعد از به توپ بسته شدن مجلس استخدام شد.
درک شوستر از وضعیت اجتماعی ایران قاجاری شگفت آوره. توی این کتاب از خیانت های سیاسیون گفته، از استقلال طلبی ایرانیان، استعمار آشکار و پنهان روس و انگلیس، شبکه ی حیرت انگیز زنان فرهیخته در اندرونی ها و نقش شون در تغییرات اجتماعی..
جمله ی آغازین این کتاب مثل خنجری به قلب فرو میره و جای هیچ امید و آرزویی باقی نمیذاره :
“ زمان، که با گذشت خود پاره ای دردها را التیام می بخشد، درد تقدیر بیدادگر ایران را جانکاه تر می کند.”
درک شوستر از وضعیت اجتماعی ایران قاجاری شگفت آوره. توی این کتاب از خیانت های سیاسیون گفته، از استقلال طلبی ایرانیان، استعمار آشکار و پنهان روس و انگلیس، شبکه ی حیرت انگیز زنان فرهیخته در اندرونی ها و نقش شون در تغییرات اجتماعی..
جمله ی آغازین این کتاب مثل خنجری به قلب فرو میره و جای هیچ امید و آرزویی باقی نمیذاره :
“ زمان، که با گذشت خود پاره ای دردها را التیام می بخشد، درد تقدیر بیدادگر ایران را جانکاه تر می کند.”
April 5, 2019
پس از خوندن کتاب، ارزش استقلال داشتن رو بهتر فهمیدم.
November 20, 2024
حیف و صد حیف …که کسی مثل مورگان شوستر رو از دست دادیم…همیشه روسیه جلوی پیشرفت ایران و ایرانی رو گرفته
January 1, 2019
روایتی خواندنی از حضور مردی در ایران که بنا بود دستی به نظام اداری‌مالی ناکارآمد ایران بکشد امّا خیلی زود فراری‌اش دادند. داستان ایران در آغاز مشروطه و دوران محمّدعلی شاه قاجار از زبان ناظر خارجی.
Currently Reading
September 7, 2008با سللام و عرض ادب سوالی داشتم ایا می توان کتابهای موجود را دانلود کرد
March 26, 2019
با خواندن کتاب مورگان شوستر، علاقه مندی عجیبی به این فرد و میزان تعهدی که داشته پیدا کردم.
مورگان شوستر اولین امریکایی است که بر مسند امور مالیه ایران نشسته و با تمام وجود سعی بر حل مشکلات ایرانی ها کرده است و ای کاش او مدت طولانی تری می توانست در ایران خدمت کند چرا که هشت ماه حضور با وجود انواع و اقسام تهاجم های سلطنت طلبانه محمدعلی شاه و برادرانش و فشارهای روس و بریتانیا نمی توانسته تمام پتانسیل های او را نشان دهد. و در مقابل هموطن او میلسپو (کتاب ماموریت امریکایی ها در ایران Americans In Persia) که در فاصله ای چند ساله اختیارات مالیه ایران را برعهده می گیرد به قدر فرصت چندساله تحولات خوبی در ایران رقم میزند.
مورگان شوستر در اردیبهشت 1290 وارد ایران شد و با ورودش به مسئولیت ریاست کل خزانه داری ایران، تغییرات متعدد خودش را شروع کرد، او با اطلاعات خوبی که از فعالیت های خارجی های دیگر مثل بلژیکی ها یا روس ها داشت و همچنین توصیه های برخی ایرانیان مثل میرزا علی خان (کاردار ایران در امریکا) یا تقی زاده، از همان اول جایگاه خودش را بدست اورد و به قولی باج به کسی نداد.
او در این کتاب با دقت بالا فعالیت های بریتانیا و روسیه را گزارش میکند و به نظر بنده برای اعمالی که این دولت ها انجام دادند اطلاعات جالبی در بردارد.
در جای جای کتاب، حس خدمت شوستر و علاقه مندی اش به پیشرفت ایرانی -که توسط دول خارجی به گونه ای استعمار میشد-، مشخص است. انگار او در همین جا زاده شده که اینگونه برای مردم ایران تلاش می کند و برای بهبود معیشتشان دغدغه دارد.
جملات او در مدح زنان ایرانی یکی از بهترین سطور این کتاب است.
کلمات او در لحظات اخر حضور در ایران و خروج اجباری اش از این سرزمین، بیانگر احساسات عمیق اوست:
"احساسم را موقعی که خیابان های شلوغ تهران را پشت سر گذاشتیم و وارد شاهراه خلوت شدیم هرگز فراموش نخواهم کرد. در یک لحظه همه ی خاطرات هشت ماه گذشته به مغزم هجوم آوردند، مگر می شود صحنه ی شوق سرکوفته ای را برای همیشه ترک کنی و دلت از فکر اینکه دیگر همه چیز به پایان رسیده به درد نیاید؛ شوق من خدمت به ملت ایران بود"
مورگان شوستر اولین امریکایی است که بر مسند امور مالیه ایران نشسته و با تمام وجود سعی بر حل مشکلات ایرانی ها کرده است و ای کاش او مدت طولانی تری می توانست در ایران خدمت کند چرا که هشت ماه حضور با وجود انواع و اقسام تهاجم های سلطنت طلبانه محمدعلی شاه و برادرانش و فشارهای روس و بریتانیا نمی توانسته تمام پتانسیل های او را نشان دهد. و در مقابل هموطن او میلسپو (کتاب ماموریت امریکایی ها در ایران Americans In Persia) که در فاصله ای چند ساله اختیارات مالیه ایران را برعهده می گیرد به قدر فرصت چندساله تحولات خوبی در ایران رقم میزند.
مورگان شوستر در اردیبهشت 1290 وارد ایران شد و با ورودش به مسئولیت ریاست کل خزانه داری ایران، تغییرات متعدد خودش را شروع کرد، او با اطلاعات خوبی که از فعالیت های خارجی های دیگر مثل بلژیکی ها یا روس ها داشت و همچنین توصیه های برخی ایرانیان مثل میرزا علی خان (کاردار ایران در امریکا) یا تقی زاده، از همان اول جایگاه خودش را بدست اورد و به قولی باج به کسی نداد.
او در این کتاب با دقت بالا فعالیت های بریتانیا و روسیه را گزارش میکند و به نظر بنده برای اعمالی که این دولت ها انجام دادند اطلاعات جالبی در بردارد.
در جای جای کتاب، حس خدمت شوستر و علاقه مندی اش به پیشرفت ایرانی -که توسط دول خارجی به گونه ای استعمار میشد-، مشخص است. انگار او در همین جا زاده شده که اینگونه برای مردم ایران تلاش می کند و برای بهبود معیشتشان دغدغه دارد.
جملات او در مدح زنان ایرانی یکی از بهترین سطور این کتاب است.
کلمات او در لحظات اخر حضور در ایران و خروج اجباری اش از این سرزمین، بیانگر احساسات عمیق اوست:
"احساسم را موقعی که خیابان های شلوغ تهران را پشت سر گذاشتیم و وارد شاهراه خلوت شدیم هرگز فراموش نخواهم کرد. در یک لحظه همه ی خاطرات هشت ماه گذشته به مغزم هجوم آوردند، مگر می شود صحنه ی شوق سرکوفته ای را برای همیشه ترک کنی و دلت از فکر اینکه دیگر همه چیز به پایان رسیده به درد نیاید؛ شوق من خدمت به ملت ایران بود"
November 30, 2019
تویسنده در بخش قابل توجهی از دوران بعد از فتح تهران تا اولتیماتوم روسها و تعطیل شدن مجلس خزانه دار کل ایران بوده و اطلاعات بسیار دست اولی از وضع اقتصادی و مالی و درآمد و مخارج ایران میده. همچنین با بسیاری مقامات بلندپایه ایران رفت و آمد داشته و تحلیل های بی طرفانه خیلی خوبی از این شخصیت ها اراءه میکنه البته معلومه که اصلا ملاقات و برخوردی با مردم عادی ایران نداشته و توی کتاب هم توصیفی از اخلاقیات مردم عادی نیست و بیشتر تحلیل‌هاش بر مبنای طبقه اشراف و تحصیلکرده ایرانه .
نکته جالب توجه دیگه کتاب هم برای من این بود که نظر خواننده رو به روابط و بده بستان‌های اون روز اروپا و تاثیرش بر ایران جلب میکنه. برای مثال این که چطور ترس انگلستان از قدرت گرفتن آلمان باعث میشه انگلستان دست روسیه رو در آسیا باز بگذاره . یا اینکه چطور روزنامه تایمز انگلستان حق رو به روسیه میده و مجلس مشروطه رو به خاطر رعایت ساده ترین حقوق هر کشوری در عرف بین الملل سرزنش میکنه .
در انتهای کتاب هم دو مقاله از یه روزنامه آزادی خواهانه تر انگلیس اومده که نویسنده ش نگران وجهه انگلستان بین ملل آسیایی و آفریقایی و میگه تباید دست روسیه رو بازمیذاشتیم و الان دیگه مردم آسیا و آفریقا ما رو کشور طرفدار خودشون نمیدونن :))
نکته جالب توجه دیگه کتاب هم برای من این بود که نظر خواننده رو به روابط و بده بستان‌های اون روز اروپا و تاثیرش بر ایران جلب میکنه. برای مثال این که چطور ترس انگلستان از قدرت گرفتن آلمان باعث میشه انگلستان دست روسیه رو در آسیا باز بگذاره . یا اینکه چطور روزنامه تایمز انگلستان حق رو به روسیه میده و مجلس مشروطه رو به خاطر رعایت ساده ترین حقوق هر کشوری در عرف بین الملل سرزنش میکنه .
در انتهای کتاب هم دو مقاله از یه روزنامه آزادی خواهانه تر انگلیس اومده که نویسنده ش نگران وجهه انگلستان بین ملل آسیایی و آفریقایی و میگه تباید دست روسیه رو بازمیذاشتیم و الان دیگه مردم آسیا و آفریقا ما رو کشور طرفدار خودشون نمیدونن :))
February 8, 2026
این کتاب را من در روزهای تاریک ۱۴۰۴ خواندم. جستجوی آزادی توسط ایرانیان گویا هنوز به سرمنزل مقصود نرسیده است و این سفر طولانی با به یاد آوردن روزگار مشروطه و ظلمهای رفته بر ایرانیان بسی طولانی‌تر می‌نماید.
دوران کوتاه حضور شوشتر در ایران مصادف با تلاش محمدعلی شاه معزول برای بازگشت به قدرت بود. شرح تلاش مجلس و سایر نیروی‌های آزادی‌خواه برای پاسداری از مشروطه خواندنی است. همچنین صداقت و امانتداری شوشتر نسبت به مسئولیتی که به واگذار شده بود و همچنین درک دقیقش از دخالت‌های روسیه، به خواننده، تصویر خوبی از انواع موانع در رسیدن به پیاده‌سازی یک دولت مقتدر و موثر می‌دهد.
در این کتاب، از نگاه فنی نیز، شیوه کسب درآمد و گرفتن مالیات در ایران مورد بررسی قرار گرفته که خود به تنهایی نشان می‌دهد مسیر ایران برای غلبه بر فساد و هرج و مرج مالی چقدر پر از دست‌انداز بوده و با اینکه مجلس آزادی‌خواه و مردم مصمم بودند به دلیل نداشتن ساختارهای مناسب و اصیل، از برپایی عدالت اداری و مالی ناکام می‌ماندند یا مجبور به صرف زمان طولانی بودند.
دوران کوتاه حضور شوشتر در ایران مصادف با تلاش محمدعلی شاه معزول برای بازگشت به قدرت بود. شرح تلاش مجلس و سایر نیروی‌های آزادی‌خواه برای پاسداری از مشروطه خواندنی است. همچنین صداقت و امانتداری شوشتر نسبت به مسئولیتی که به واگذار شده بود و همچنین درک دقیقش از دخالت‌های روسیه، به خواننده، تصویر خوبی از انواع موانع در رسیدن به پیاده‌سازی یک دولت مقتدر و موثر می‌دهد.
در این کتاب، از نگاه فنی نیز، شیوه کسب درآمد و گرفتن مالیات در ایران مورد بررسی قرار گرفته که خود به تنهایی نشان می‌دهد مسیر ایران برای غلبه بر فساد و هرج و مرج مالی چقدر پر از دست‌انداز بوده و با اینکه مجلس آزادی‌خواه و مردم مصمم بودند به دلیل نداشتن ساختارهای مناسب و اصیل، از برپایی عدالت اداری و مالی ناکام می‌ماندند یا مجبور به صرف زمان طولانی بودند.
April 9, 2020
از بهترین منابع برای شناخت وضع ایران در زمان پیروزی انقلاب مشروطه. چه بسیار قهرمانانی که حتی اسمشان را هم تا به حال نشنیده بودیم. یفرم خان ارمنی، ارباب کیخسروی زرتشتی، حسین‌قلی خان نواب، هاوارد باسکرویل آمریکایی و.... هرکدام به سهم خوب جان و مال خودشون رو در راه اعتلای این کشور گذاشتند. حیرت‌آور اینکه هنوز عینا به بلایای همان زمان مبتلا هستیم. این روحیه «برداشتن سهم از سفره انقلاب» که امروزه میشناسیم بسیار ریشه‌دار تر از این حرف‌هاست. حتی افراد غیوری مثل صمصام‌السلطنه که در بیرون راندن محمدعلی‌شاه نقش بزرگی ایفا کرد در ادامه بخاطر کارهایش از کشور سهم‌خواهی میکرد. به گمان من هر راه حلی که امروز میخواهیم برای این کشور ارائه دهیم باید در امتداد تجربه مشروطه باشد. این تجربه از هر لحاظ الگوی بزرگی است. و به گمان من مهمترین ویژگی آن همبستگی میان اقوام مختلف و اقلیت‌های دینی است. افسوس که داشتن چنان مجلسی هنوز هم برای ما رویاست.
May 16, 2026
منبع دست اول بسیار مهمیه از اوایل دورۀ احمدشاه قاجار. اطلاعات مهمی دربار ساختار نابه‌سامان اقتصادی ایران، نظام مالیاتی ناکارآمد و حتی فاسد، نبود بودجه‌بندی اصولی، ول‌خرجی‌های بی‌حساب‌وکتاب رجال سیاسی و غیره ارائه میده. همچنین اطلاعات بسیار مهمی از حضور و مشارکت زنان مشروطه‌خواه در صحنۀ سیاست و اجتماع ارائه میده که در کمتر منبع دست‌اولی موجوده. زبان شوستر واقعاً جالب و دوست‌داشتنیه و نوع نگاهش به مسائل جذابه. نثر فارسی کم‌نظیر حسن افشار هم باعث شده به‌مراتب کتاب خواندنی‌تر بشه. شوستر واقعاً ایران رو دوست داشت و نهضت مشروطۀ ایرانی رو عمیقاً می‌ستود. واقعاً کل کتاب برای من مهم و آموختنی بود. علاوه‌بر اون اطلاعات مهم فوق‌الذکر، خاطراتی که از آدم‌ها تعریف میکرد درعین اینکه بعضاً ناراحت‌کننده و بعضاً خنده‌دار بودن، به‌لحاظ تاریخی بسیار مهمن. به‌طور اخص، خاطراتی که از ناصرالملک تعریف میکنه بی‌نظیرن. با صدای بلند قهقهه می‌زنه آدم. البته از دارک‌بودن ماجرا.
June 2, 2026
گویی از رهگذر تاریخ بشود دستِ کم آنچه بر ما می رود را بازشناسیم تا سرانجام بلکه روزی مسیر رویدادها را به سویی دیگر رهنمون شویم تا چنین بر سر ما نرود هر روز. کتاب شوستر روایتِ دست اولی ست از دست اندازی‌های همیشگی روسها به جان و مال سرزمین ایرانشهر و از پس این روایت کشفِ همدستی خودفروختگانی (آگاه و ناآگاه) در حکومت است که نمونه هایش در تاریخ معاصر ایران زمین تاکنون و امروز بسیار بوده و زیسته و در مناصب گوناگون به این سرزمین و مردمانش بدی کرده اند. انگار روایتی ست از تاریخ هم اکنونی ما با همان پندارها و رفتارها و گفتارها. و به حق که خواندنی و آموختنی ست
در کنار این کتاب و پس از خواندنش، خواندن کتاب وقایع الزمانِ دوستعلی خان معیرالممالک هم بسی شگفت تر ست که وقایع را از دیدگاهی دگر بیان می کند و ارتباط این دو از درون و برون به هسته ای یکسان می رسد به گمانم. باشد تا رجاله ها را روزی به روایتی درست بگوییم شان تا اگر آیندگانی در کار بودند بدانند که داوریِ تاریخ را باید از منظر زمانه ی خودش انجام داد
در کنار این کتاب و پس از خواندنش، خواندن کتاب وقایع الزمانِ دوستعلی خان معیرالممالک هم بسی شگفت تر ست که وقایع را از دیدگاهی دگر بیان می کند و ارتباط این دو از درون و برون به هسته ای یکسان می رسد به گمانم. باشد تا رجاله ها را روزی به روایتی درست بگوییم شان تا اگر آیندگانی در کار بودند بدانند که داوریِ تاریخ را باید از منظر زمانه ی خودش انجام داد
Displaying 1 - 30 of 42 reviews