What do you think?
Rate this book
Furor & Mystery and Other Writings
Rene Char (1907-1988) was one of France's most respected 20th century poets. Part of the Surrealist group in the late 1920's-1930's, he gradually drifted away from the group. During WWII he joined the resistance and wrote his forceful prose poems describing what he saw and experienced. This large, bilingual anthology, includes all of his well known books Feuillets d'Hypnos and Fureur et Mystere as well as a sampling of other poems and prose poems. Insightful essays are provided by Sandra Bermann, Mary Ann Caws, and Nancy Kline.
558 pages, Paperback
Published February 16, 2011
36 people are currently reading
1319 people want to read
About the author
René Char
147 books130 followersRené Char spent his childhood in Névons, the substantial family home completed at his birth, then studied as a boarder at the school of Avignon and subsequently, in 1925, a student at L'École de Commerce de Marseille, where he read Plutarch, François Villon, Racine, the German Romantics, Alfred de Vigny, Gérard de Nerval and Charles Baudelaire.
His first book, Cloches sur le cœur was published in 1928 as a compilation of poems written between 1922 and 1926. In late November 1929, Char moved to Paris, where he met Louis Aragon, André Breton, and René Crevel, and joined the surrealists. He remained active in the surrealist movement through the early 1930s but distanced himself gradually from the mid-1930s onward. Throughout his career, Char's work appeared in various editions, often with artwork by notable figures, including Kandinsky, Picasso, Braque, Miró, Matisse and Vieira da Silva.
Char was a friend and close associate of Albert Camus, Georges Bataille and Maurice Blanchot among writers, Pablo Picasso, Joan Miró, Nicolas de Staël, Georges Braque and Victor Brauner among painters. He was to have been in the car involved in the accident that killed both Camus and Gallimard, but there was not enough room, and returned instead that day by train to Paris.
The composer Pierre Boulez wrote three settings of Char's poetry, Le Soleil des eaux, Le visage nuptial, and Le marteau sans maître. A late friendship developed also between Char and Martin Heidegger, who described Char's poetry as "a tour de force into the ineffable" and was repeatedly his guest at La Thor in the Vaucluse.
His first book, Cloches sur le cœur was published in 1928 as a compilation of poems written between 1922 and 1926. In late November 1929, Char moved to Paris, where he met Louis Aragon, André Breton, and René Crevel, and joined the surrealists. He remained active in the surrealist movement through the early 1930s but distanced himself gradually from the mid-1930s onward. Throughout his career, Char's work appeared in various editions, often with artwork by notable figures, including Kandinsky, Picasso, Braque, Miró, Matisse and Vieira da Silva.
Char was a friend and close associate of Albert Camus, Georges Bataille and Maurice Blanchot among writers, Pablo Picasso, Joan Miró, Nicolas de Staël, Georges Braque and Victor Brauner among painters. He was to have been in the car involved in the accident that killed both Camus and Gallimard, but there was not enough room, and returned instead that day by train to Paris.
The composer Pierre Boulez wrote three settings of Char's poetry, Le Soleil des eaux, Le visage nuptial, and Le marteau sans maître. A late friendship developed also between Char and Martin Heidegger, who described Char's poetry as "a tour de force into the ineffable" and was repeatedly his guest at La Thor in the Vaucluse.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 52 reviews
November 2, 2015
2015 Reread : I'll update my review after each Volume (review of the original version).
► FEUILLETS D'HYPNOS : 5 stars
"Les yeux seuls sont encore capable de pousser un cri."
(The eyes alone are still able to scream)
The Feuillets d'Hypnos, short prose poems written while WW2 was raging, stay every bit as powerful as the first time I've read them, about 10 years ago. Resistant, René Char relates there his daily fight between the slow descent into despair and the hope that someday, maybe, the world will be a better place to live in. I guess we're still waiting.
April 15, 2018
[…] how could I forget you since I
needn’t remember you: you are the present accumulating. We will
come together without having to approach each other or forewarn
each other, as two poppies make in love one huge anemone.
I will not enter your heart to limit its memory. I will not
possess your mouth to hinder it from opening to the blue of air,
the thirst for leaving. I want to be freedom for you, and the wind
of life that crosses the threshold of always before night turns
unfindable.
*
In the streets of the town goes my love. Small matter where
she moves in divided time. She is no longer my love, anyone may speak with her. She remembers no longer: who exactly loved her?
She seeks her equal in glances, pledging. The space she traverses
is my faithfulness. She traces a hope and lightly dismisses it.
She is dominant without taking part.
I live in her depth, a joyous shipwreck. Without her knowing,
my solitude is her treasure. In the great meridian where her soaring
is inscribed, my freedom delves deep in her.
In the streets of the town goes my love. Small matter where
she moves in divided time. She is no longer my love, anyone may
speak with her. She remembers no longer: who exactly loved her,
and lights her from afar, lest she should fall?
*
There came an evening when the heart no long recognized
itself in the words it was speaking for itself alone.
needn’t remember you: you are the present accumulating. We will
come together without having to approach each other or forewarn
each other, as two poppies make in love one huge anemone.
I will not enter your heart to limit its memory. I will not
possess your mouth to hinder it from opening to the blue of air,
the thirst for leaving. I want to be freedom for you, and the wind
of life that crosses the threshold of always before night turns
unfindable.
*
In the streets of the town goes my love. Small matter where
she moves in divided time. She is no longer my love, anyone may speak with her. She remembers no longer: who exactly loved her?
She seeks her equal in glances, pledging. The space she traverses
is my faithfulness. She traces a hope and lightly dismisses it.
She is dominant without taking part.
I live in her depth, a joyous shipwreck. Without her knowing,
my solitude is her treasure. In the great meridian where her soaring
is inscribed, my freedom delves deep in her.
In the streets of the town goes my love. Small matter where
she moves in divided time. She is no longer my love, anyone may
speak with her. She remembers no longer: who exactly loved her,
and lights her from afar, lest she should fall?
*
There came an evening when the heart no long recognized
itself in the words it was speaking for itself alone.
December 18, 2015
Indispensable.
September 22, 2018
LA COMPAGNE DU VANNIER
Je t'aimais. J'aimais ton visage de source raviné par l'orage et le chiffre de ton domaine enserrant mon baiser. Certains se confient à une imagination toute ronde. Aller me suffit. J'ai rapporté du déses-
poir un panier si petit, mon amour, qu'on a pu le tresser en osier.
***
ARGUMENT
L'homme fuit l'asphyxie.
L'homme dont l'appétit hors de l'imagination se calfeutre sans finir de s'approvisionner, se délivrera par les
mains, rivières soudainement grossies.
L'homme qui s'épointe dans la prémonition, qui déboise
son silence intérieur et le répartit en théâtres, ce second c'est le faiseur de pain.
Aux uns la prison et la mort. Aux autres la transhumance du Verbe.
Déborder l'économie de la création, agrandir le sang des gestes, devoir de toute lumière.
Nous tenons l'anneau où sont enchaînés côte à côte, d'une part le rossignol diabolique, d'autre part la clé angélique.
Sur les arêtes de notre amertume, l’aurore de la conscience s’avance et dépose son limon.
Aoûtement. Une dimension franchit le fruit de l’autre. Dimensions adversaires. Déporté de l’attelage et des noces, je bats le fer des fermoirs invisibles.
***
FEUILLETS D’HYPNOSE (fragments)
L'acte est vierge même répété.
Le poème est ascension furieuse ; la poésie, le jeu des berges arides.
Si l'homme parfois ne fermait pas souverainement les yeux, il finirait par ne plus voir ce qui vaut d'être regardé.
Notre héritage n'est précédé d'aucun testament.
On ne se bat bien que pour les causes qu'on modèle soi-même et avec lesquelles on se brûle en s'identifiant.
Agir en primitif et prévoir en stratège.
Nous sommes des malades sidéraux incurables auxquels la vie sataniquement donne l'illusion de la santé.
Pourquoi?
Pour dépenser la vie et railler la santé ?
(Je dois combattre mon penchant pour ce genre de pessimisme atonique, héritage intellectuel...)
....
La perte de la vérité, l'expression de cette ignominie dirigée qui s'intitule "bien" (le mal, non dépravé, inspiré, fantasque est utile) a ouvert une plaie au flanc de l'homme que seul l'espoir du grand lointain informulé (le vivant inespéré) atténue. Si l'absurde est maître ici-bas, je choisis l'absurde, l'antistatique, celui qui me rapproche le plus des chances pathétiques. Je suis homme des berges - creusement et inflammation - ne pouvant l'être toujours de torrent.
...
Je redoute l'échauffement tout autant que la chlorose des années qui suivront la guerre. Je pressens que l'unanimité confortable, la boulimie de justice n'auront qu'une durée éphémère, aussitôt retiré le lien qui nouait notre combat. Ici, on se prépare à revendiquer l'abstrait, là on refoule en aveugle tout ce qui est susceptible d'atténuer la dureté de la condition humaine de ce siècle et lui permettre d'accéder à l'avenir d'un pas confiant. Le mal partout déjà est en lutte avec son remède. Les fantômes multiplient les conseils, les visites, des fantômes dont l'âme empirique est un amas de flaires et de névroses. Cette pluie qui pénètre l'homme jusqu'à l'os c'est l'espérance d'agression, l'écoute du mépris.
June 9, 2022
"La lucidité est la blessure la plus rapprochée du soleil."
September 16, 2018
‘“Je t'aime “, repete le vent atout ce qu'il fait vivre. Je t'aime et tu vis en moi"
each prose is etched into my heart....i'm in awe...
each prose is etched into my heart....i'm in awe...
December 5, 2017
Verschenen op Mappalibri 4.12.2017
René Char, magiër van het onzekere
Laurent De Maertelaer
Uitgeverij IJzer werkt gestaag en onverdroten aan een heuse René Char-bibliotheek. Na de eerste integrale vertaling van het vroege, surrealistische De onbeheerde hamer, inclusief het toemaatje Eerste molen (respectievelijk Le marteau sans maître, 1934 en Moulin premier, 1936 ), is er nu — amper een jaar later — Woede en mysterie, Chars belangrijkste werk en volgens de publiekspeiling van Le Monde in 1999 een van de beste 100 boeken van de twintigste eeuw.
Wellicht om aan te geven dat er nog delen zullen volgen, is Woede en mysterie op een identieke manier als De onbeheerde hamer uitgegeven: het is wederom een gebonden editie met stofomslag en leeslint, in een strakke, sobere vormgeving en verschenen in een gelimiteerde, genummerde oplage (311 voor De onbeheerde hamer, 100 meer voor Woede en mysterie). Bovendien gaat het telkens om een tweetalige editie met integrale vertalingen die voorzien zijn van een uitgebreid notenapparaat, een korte inleiding, een nawoord en een beknopte bibliografie. Beide vertalingen zijn van de hand van Anno Lampe, die ook de inleidingen, de toelichtingen en noten verzorgt.
In de Poëziekrant (‘René Char jammerlijk verknoeid’, jaargang 41, nummer 4) maakte dichter, criticus en literair vertaler Bart Vonck brandhout van Lampes vertaling van Le marteau sans maître. Vonck eindigt zijn vlammende recensie met de woorden: ‘Ik hoop dat uitgeverij IJzer goed nadenkt alvorens ze ook de vertaling van Fureur et mystère aan deze moordende hand uitlevert.’ Niet dus, want Lampe vertáálde Woede en mysterie en helaas is ook die vertaling in hetzelfde bedje ziek. Meer dan eens — toegegeven, minder dan in De onbeheerde hamer — zijn de keuzes van de vertaler onbegrijpelijk of doen ze op zijn minst de wenkbrauwen fronsen.
In ‘Violences’ bijvoorbeeld wordt ‘Des fleurs serviles se recueillent’ vertaald als ‘Slaafse bloemen concentreren zich’. ‘Concentreren’ is zacht uitgedrukt een verrassende vertaling van het werkwoord ‘recueillir’ (verzamelen, plukken). Een beetje verder, in ‘Envoûtement à la Renardière’ vertaalt Lampe ‘Dès lors que les routes de la mémoire se sont couvertes de la lèpre infaillible des monstres […]’ als: ‘Sinds de wegen van het geheugen werden bedekt met de onvermijdelijke melaatsheid van de monsters’. ‘Infaillible’ betekent ‘onfeilbaar’, ‘foutloos’, niet ‘onvermijdelijk’. Dit zijn maar enkele voorbeelden uit de eerste bundel ‘Seuls demeurent’. Lampe trekt zijn wispelturige vertaallijn over het hele boek door. Eerlijkheidshalve dient gezegd dat Lampes vertaling vaak ook elegant, vindingrijk en raak is. Jammer genoeg ontsieren fouten zoals deze hierboven deze inspanning.
In de inleiding bij De onbeheerde hamer stelde Lampe (een microbioloog en kunstverzamelaar) dat zijn vertaling probeert ‘een hulpmiddel te zijn, een interpretatie van niet-alledaags Frans.’ Deze stelling parafraseert hij in de inleiding bij Woede en mysterie: ook hier gaat het over ‘hulp’ en ‘een houvast’ bieden, alsof de vertaler zichzelf opnieuw wil indekken. Ondertussen is duidelijk dat Lampe het Italiaanse traduttore, traditore (‘vertaler, verrader’) aanhangt. Daarentegen, in de twee erg uitgebreide notenapparaten (voor elk deel telkens tussen de 70 en 80 pagina’s) maakt Lampe veel goed: deze zijn bijzonder leerrijk en verhelderend, garanderen een diepere lectuur en zetten aan tot nadere beschouwingen. Lezers die het Frans voldoende beheersen om de vertaling te toetsen aan het origineel, zullen zich af en toe ergeren aan de bokkensprongen van de vertaler. Wie het Frans minder machtig is, zal erover lezen en de diepgang van Chars verzen waarderen mede dankzij de toelichtingen.
Fureur et mystère bevat verschillende dichtbundels die Char schreef tussen 1938 en 1947. Woede en mysterie bestaat uit drie grote delen: ‘Seuls demeurent’ (1938-1944), ‘Feuillets d’Hypnos’ (1943-1944) en het zelf ook weer uit drie delen bestaande derde deel: ‘Les loyaux adversaires’ (zonder jaartal), ‘Le poème pulverisé’ (1945-1947) en ‘La fontaine narrative’ (1947). De afzonderlijke delen verschillen sterk van elkaar wat vorm en inhoud betreft. Elk deel krijgt in het notenapparaat een uitgebreide inleiding, de meeste van de gedichten worden apart toegelicht.
Het eerste deel van Woede en mysterie, de bundel ‘Seuls demeurent’, bestaat uit drie subdelen. Het eerste, ‘L’avant-monde’, is een geheel van tweeëndertig prozagedichten over de creatieve daad van het dichten en de dichter als activist. Char gebruikt hier vooral beelden uit de sterrenkunde en de mythologie, maar ook de natuur krijgt een prominente plaats. Het tweede deeltje, ‘Le visage nuptial’, is een lyrisch intermezzo van vijf liefdesgedichten. Het wordt gevolgd door het laatste onderdeel van ‘Seuls demeurent’, ‘Partage formel’: vijfenvijftig aforistische fragmenten waarin Char de balans van zijn dichterschap opmaakt, afgesloten met het mooie prozagedicht ‘Mission et révocation’.
De kern en het onmiskenbare hoogtepunt van Woede en mysterie is het tweede deel, ‘Bladen van Hypnos’. Deze indrukwekkende bundel omvat tweehonderdzevenendertig aantekeningen (‘feuillets’ of ‘bladen’) en een afsluitend gedicht ‘De eiken roos’, gemaakt tussen 1943 en 1944. De reeks toont aan wat poëzie in oorlogstijden voor Char betekende. In die woelige periode was hij de leider van een verzetsgroep die wapendroppings organiseerde vanuit het dorp Céreste in de Provence. Prachtig is het gedicht aan Marcelle Pons, Chars geliefde en mede-maquisard (‘ma renarde’ noemde hij haar, naar het vos-embleem van de maquis). Het oorlogsdagboek De ziel van het gebergte van Marcelles dochter Mireille Sidoine-Audouy (eveneens uitgegeven door IJzer en vertaald door Anno Lampes partner Lex Plompen; Lampe zelf schreef een nawoord) is essentiële secundaire lectuur voor een goed begrip van de raadselachtige bundel. De belangrijkste thema’s in ‘Bladen van Hypnos’ zijn de plaats van poëzie en de dichter in tijden van oorlog (de verbeelding, de schoonheid, de muze), de verzetsbeweging (de kameraadschap tussen de strijders, de tactiek van de maquisards, grafmonumenten voor gesneuvelde kameraden, de minachting voor collaborateurs), het mystieke van de natuur en de onschuld van het kind.
Na de apocalyptische gedichten van ‘Bladen van Hypnos’ volgt met ‘Loyaux adversaires’ een lyrische, bijna idyllische onderbreking van dertien gedichten. In het volgende onderdeel, ‘Le poème pulvérisé’ plooit de dichter Char op zichzelf terug. In deze twintig teksten, meestal in proza, dagzoomt het mysterie. Het gedicht is meer dan esthetiek, het is de plaats waar schoonheid, liefde en het onzekere elkaar ontmoeten. Het ‘verpulverde gedicht’ bouwt op ‘het oude’ verder aan ‘het nieuwe’. Het is ook de bundel waarin Char de fysieke liefde tussen man en vrouw onverbloemd bezingt. De negen gedichten van 'La fontaine narrative’ sluiten Woede en mysterie af. Poëzie is een eeuwige 'bron', die steeds zal blijven ‘verhalen’.
Tijdens de oorlog wilde Char niet publiceren, maar om een stem te geven aan zijn woede over de oorlogswaanzin bleef hij wel schrijven. Voor hem zijn poëzie en waarheid synoniemen: de verbeeldingskracht van de dichter schept hoop op een nieuwe toekomst. Die ongrijpbare kracht is het mysterie: ‘Woede en mysterie, om beurten verleidden en verteerden ze hem [de dichter]’.
Char vertalen is zeker een uitdaging. Hij staat te boek als een moeilijk dichter en dat is niet onterecht. Maurice Blanchot schreef over hem: ‘[…] sa poésie est révélation de la poésie, poésie de la poésie.’ Zijn stijl is compact, meerduidig, aforistisch en sterk metaforisch. Hij gebruikt vaak filosofische beelden, verwijst naar mythologie, alchemie of religie, plaatst zijn poëzie in een groter perspectief. De intense muzikaliteit, met de vele speelse klankeffecten, en de aangehouden luciditeit maken Chars gedichten dan weer toegankelijk, vooral in zijn schitterende liefdesgedichten en onvergelijkbare verzen over de natuur. Zijn poëzie heeft de reputatie hermetisch te zijn. Niets is minder waar: Char wil wel degelijk een boodschap overbrengen, begrepen worden, het mysterie oproepen. Dat vraagt soms een extra inspanning van de lezer. In gedicht XLI uit de bundel ‘Partage formel’ klinkt het als volgt:
In de dichter huizen twee zekerheden: de eerste geeft onmiddellijk haar hele betekenis prijs in alle varianten waarin de externe werkelijkheid zich voordoet; ze graaft zelden diep, is alleen adequaat; de tweede bevindt zich geïntegreerd in het gedicht, ze verwoordt de bevelen en interpretaties van de machtige en grillige goden die in de dichter wonen, geharde zekerheid die niet verslapt of uitdooft. Haar hegemonie is kenmerkend. Uitgesproken beslaat ze een aanzienlijk gebied.
De tweede betekenis moet de lezer zien te achterhalen. Wanneer die onderliggende betekenis — ‘de hoogste graad van het begrijpelijke’ — zich openbaart, dan is dat een moment van epifanie. Onversneden en puur leesgenot. Die gelukzaligheid overvalt eveneens de dichter:
Dichter zijn betekent zin hebben in een gevoel van onbehagen, waarvan de beleving [consommation], te midden van de wervelingen van al wat bestaat en wordt voorzien [pressenties], op het moment van verdwijnen [,] het geluk oproept.
En zo is Chars poëzie niet enkel synoniem met woede en mysterie, maar ook met waarheid en zielsverrukking. In Blad 237 luidt het: ‘In onze duisternis is er niet een ruimte voor Schoonheid. Alle ruimte is voor Schoonheid’. Dat is exact wat Chars poëzie voor elkaar krijgt: plaats maken voor een unieke en onevenaarbare schoonheid.
René Char: Woede en mysterie, IJzer, Utrecht 2017, 464 p. ISBN 9789086841523. Vertaling van Fureur et mystère door Anno Lampe. Distributie: EPO
René Char, magiër van het onzekere
Laurent De Maertelaer
Uitgeverij IJzer werkt gestaag en onverdroten aan een heuse René Char-bibliotheek. Na de eerste integrale vertaling van het vroege, surrealistische De onbeheerde hamer, inclusief het toemaatje Eerste molen (respectievelijk Le marteau sans maître, 1934 en Moulin premier, 1936 ), is er nu — amper een jaar later — Woede en mysterie, Chars belangrijkste werk en volgens de publiekspeiling van Le Monde in 1999 een van de beste 100 boeken van de twintigste eeuw.
Wellicht om aan te geven dat er nog delen zullen volgen, is Woede en mysterie op een identieke manier als De onbeheerde hamer uitgegeven: het is wederom een gebonden editie met stofomslag en leeslint, in een strakke, sobere vormgeving en verschenen in een gelimiteerde, genummerde oplage (311 voor De onbeheerde hamer, 100 meer voor Woede en mysterie). Bovendien gaat het telkens om een tweetalige editie met integrale vertalingen die voorzien zijn van een uitgebreid notenapparaat, een korte inleiding, een nawoord en een beknopte bibliografie. Beide vertalingen zijn van de hand van Anno Lampe, die ook de inleidingen, de toelichtingen en noten verzorgt.
In de Poëziekrant (‘René Char jammerlijk verknoeid’, jaargang 41, nummer 4) maakte dichter, criticus en literair vertaler Bart Vonck brandhout van Lampes vertaling van Le marteau sans maître. Vonck eindigt zijn vlammende recensie met de woorden: ‘Ik hoop dat uitgeverij IJzer goed nadenkt alvorens ze ook de vertaling van Fureur et mystère aan deze moordende hand uitlevert.’ Niet dus, want Lampe vertáálde Woede en mysterie en helaas is ook die vertaling in hetzelfde bedje ziek. Meer dan eens — toegegeven, minder dan in De onbeheerde hamer — zijn de keuzes van de vertaler onbegrijpelijk of doen ze op zijn minst de wenkbrauwen fronsen.
In ‘Violences’ bijvoorbeeld wordt ‘Des fleurs serviles se recueillent’ vertaald als ‘Slaafse bloemen concentreren zich’. ‘Concentreren’ is zacht uitgedrukt een verrassende vertaling van het werkwoord ‘recueillir’ (verzamelen, plukken). Een beetje verder, in ‘Envoûtement à la Renardière’ vertaalt Lampe ‘Dès lors que les routes de la mémoire se sont couvertes de la lèpre infaillible des monstres […]’ als: ‘Sinds de wegen van het geheugen werden bedekt met de onvermijdelijke melaatsheid van de monsters’. ‘Infaillible’ betekent ‘onfeilbaar’, ‘foutloos’, niet ‘onvermijdelijk’. Dit zijn maar enkele voorbeelden uit de eerste bundel ‘Seuls demeurent’. Lampe trekt zijn wispelturige vertaallijn over het hele boek door. Eerlijkheidshalve dient gezegd dat Lampes vertaling vaak ook elegant, vindingrijk en raak is. Jammer genoeg ontsieren fouten zoals deze hierboven deze inspanning.
In de inleiding bij De onbeheerde hamer stelde Lampe (een microbioloog en kunstverzamelaar) dat zijn vertaling probeert ‘een hulpmiddel te zijn, een interpretatie van niet-alledaags Frans.’ Deze stelling parafraseert hij in de inleiding bij Woede en mysterie: ook hier gaat het over ‘hulp’ en ‘een houvast’ bieden, alsof de vertaler zichzelf opnieuw wil indekken. Ondertussen is duidelijk dat Lampe het Italiaanse traduttore, traditore (‘vertaler, verrader’) aanhangt. Daarentegen, in de twee erg uitgebreide notenapparaten (voor elk deel telkens tussen de 70 en 80 pagina’s) maakt Lampe veel goed: deze zijn bijzonder leerrijk en verhelderend, garanderen een diepere lectuur en zetten aan tot nadere beschouwingen. Lezers die het Frans voldoende beheersen om de vertaling te toetsen aan het origineel, zullen zich af en toe ergeren aan de bokkensprongen van de vertaler. Wie het Frans minder machtig is, zal erover lezen en de diepgang van Chars verzen waarderen mede dankzij de toelichtingen.
Fureur et mystère bevat verschillende dichtbundels die Char schreef tussen 1938 en 1947. Woede en mysterie bestaat uit drie grote delen: ‘Seuls demeurent’ (1938-1944), ‘Feuillets d’Hypnos’ (1943-1944) en het zelf ook weer uit drie delen bestaande derde deel: ‘Les loyaux adversaires’ (zonder jaartal), ‘Le poème pulverisé’ (1945-1947) en ‘La fontaine narrative’ (1947). De afzonderlijke delen verschillen sterk van elkaar wat vorm en inhoud betreft. Elk deel krijgt in het notenapparaat een uitgebreide inleiding, de meeste van de gedichten worden apart toegelicht.
Het eerste deel van Woede en mysterie, de bundel ‘Seuls demeurent’, bestaat uit drie subdelen. Het eerste, ‘L’avant-monde’, is een geheel van tweeëndertig prozagedichten over de creatieve daad van het dichten en de dichter als activist. Char gebruikt hier vooral beelden uit de sterrenkunde en de mythologie, maar ook de natuur krijgt een prominente plaats. Het tweede deeltje, ‘Le visage nuptial’, is een lyrisch intermezzo van vijf liefdesgedichten. Het wordt gevolgd door het laatste onderdeel van ‘Seuls demeurent’, ‘Partage formel’: vijfenvijftig aforistische fragmenten waarin Char de balans van zijn dichterschap opmaakt, afgesloten met het mooie prozagedicht ‘Mission et révocation’.
De kern en het onmiskenbare hoogtepunt van Woede en mysterie is het tweede deel, ‘Bladen van Hypnos’. Deze indrukwekkende bundel omvat tweehonderdzevenendertig aantekeningen (‘feuillets’ of ‘bladen’) en een afsluitend gedicht ‘De eiken roos’, gemaakt tussen 1943 en 1944. De reeks toont aan wat poëzie in oorlogstijden voor Char betekende. In die woelige periode was hij de leider van een verzetsgroep die wapendroppings organiseerde vanuit het dorp Céreste in de Provence. Prachtig is het gedicht aan Marcelle Pons, Chars geliefde en mede-maquisard (‘ma renarde’ noemde hij haar, naar het vos-embleem van de maquis). Het oorlogsdagboek De ziel van het gebergte van Marcelles dochter Mireille Sidoine-Audouy (eveneens uitgegeven door IJzer en vertaald door Anno Lampes partner Lex Plompen; Lampe zelf schreef een nawoord) is essentiële secundaire lectuur voor een goed begrip van de raadselachtige bundel. De belangrijkste thema’s in ‘Bladen van Hypnos’ zijn de plaats van poëzie en de dichter in tijden van oorlog (de verbeelding, de schoonheid, de muze), de verzetsbeweging (de kameraadschap tussen de strijders, de tactiek van de maquisards, grafmonumenten voor gesneuvelde kameraden, de minachting voor collaborateurs), het mystieke van de natuur en de onschuld van het kind.
Na de apocalyptische gedichten van ‘Bladen van Hypnos’ volgt met ‘Loyaux adversaires’ een lyrische, bijna idyllische onderbreking van dertien gedichten. In het volgende onderdeel, ‘Le poème pulvérisé’ plooit de dichter Char op zichzelf terug. In deze twintig teksten, meestal in proza, dagzoomt het mysterie. Het gedicht is meer dan esthetiek, het is de plaats waar schoonheid, liefde en het onzekere elkaar ontmoeten. Het ‘verpulverde gedicht’ bouwt op ‘het oude’ verder aan ‘het nieuwe’. Het is ook de bundel waarin Char de fysieke liefde tussen man en vrouw onverbloemd bezingt. De negen gedichten van 'La fontaine narrative’ sluiten Woede en mysterie af. Poëzie is een eeuwige 'bron', die steeds zal blijven ‘verhalen’.
Tijdens de oorlog wilde Char niet publiceren, maar om een stem te geven aan zijn woede over de oorlogswaanzin bleef hij wel schrijven. Voor hem zijn poëzie en waarheid synoniemen: de verbeeldingskracht van de dichter schept hoop op een nieuwe toekomst. Die ongrijpbare kracht is het mysterie: ‘Woede en mysterie, om beurten verleidden en verteerden ze hem [de dichter]’.
Char vertalen is zeker een uitdaging. Hij staat te boek als een moeilijk dichter en dat is niet onterecht. Maurice Blanchot schreef over hem: ‘[…] sa poésie est révélation de la poésie, poésie de la poésie.’ Zijn stijl is compact, meerduidig, aforistisch en sterk metaforisch. Hij gebruikt vaak filosofische beelden, verwijst naar mythologie, alchemie of religie, plaatst zijn poëzie in een groter perspectief. De intense muzikaliteit, met de vele speelse klankeffecten, en de aangehouden luciditeit maken Chars gedichten dan weer toegankelijk, vooral in zijn schitterende liefdesgedichten en onvergelijkbare verzen over de natuur. Zijn poëzie heeft de reputatie hermetisch te zijn. Niets is minder waar: Char wil wel degelijk een boodschap overbrengen, begrepen worden, het mysterie oproepen. Dat vraagt soms een extra inspanning van de lezer. In gedicht XLI uit de bundel ‘Partage formel’ klinkt het als volgt:
In de dichter huizen twee zekerheden: de eerste geeft onmiddellijk haar hele betekenis prijs in alle varianten waarin de externe werkelijkheid zich voordoet; ze graaft zelden diep, is alleen adequaat; de tweede bevindt zich geïntegreerd in het gedicht, ze verwoordt de bevelen en interpretaties van de machtige en grillige goden die in de dichter wonen, geharde zekerheid die niet verslapt of uitdooft. Haar hegemonie is kenmerkend. Uitgesproken beslaat ze een aanzienlijk gebied.
De tweede betekenis moet de lezer zien te achterhalen. Wanneer die onderliggende betekenis — ‘de hoogste graad van het begrijpelijke’ — zich openbaart, dan is dat een moment van epifanie. Onversneden en puur leesgenot. Die gelukzaligheid overvalt eveneens de dichter:
Dichter zijn betekent zin hebben in een gevoel van onbehagen, waarvan de beleving [consommation], te midden van de wervelingen van al wat bestaat en wordt voorzien [pressenties], op het moment van verdwijnen [,] het geluk oproept.
En zo is Chars poëzie niet enkel synoniem met woede en mysterie, maar ook met waarheid en zielsverrukking. In Blad 237 luidt het: ‘In onze duisternis is er niet een ruimte voor Schoonheid. Alle ruimte is voor Schoonheid’. Dat is exact wat Chars poëzie voor elkaar krijgt: plaats maken voor een unieke en onevenaarbare schoonheid.
René Char: Woede en mysterie, IJzer, Utrecht 2017, 464 p. ISBN 9789086841523. Vertaling van Fureur et mystère door Anno Lampe. Distributie: EPO
March 19, 2025
idk what to think
May 3, 2025
tor ulven eat your heart out? char minner meg også om pizarnik littegrann i noen av de lange, inndelte diktene. enkelte av de mest surrealistiske diktene er litt for her og der for meg, andre partier er litt tørre (på norsk) og så er veldig mye av det spennende, gjør inntrykk på en vag og ugjenkallelig måte
October 4, 2020
Une prose cryptée, superficiellement complexe. Une volonté systématique d'associer des mots qui se marient si mal ensemble. Lorsque René choisit d'être compréhensible, il en devient plus appréciable mais au final, c'était désagréable à lire.
October 15, 2022
4.5/5 (le 0.5 pour les feuillets d'hypnos)
"A la seconde où tu m'apparus, mon cœur eut tout le ciel pour l'éclairer. Il fut midi à mon poème. Je sus que l'angoisse dormait'
"A la seconde où tu m'apparus, mon cœur eut tout le ciel pour l'éclairer. Il fut midi à mon poème. Je sus que l'angoisse dormait'
June 22, 2016
Je n'ai pas apprécié toutes les parties du recueil de la même façon mais j'ai eu un vrai faible pour la section "Feuillets d'Hypnos". Certains des aphorismes qui y sont présents ont été rangés instantanément dans ma petite bibliothèque personnelle...
November 29, 2025
lire du René Char sous puff cherry cola, c'est ça 2025
avec l'édition collector à tranches rouges miam
en parlant de rouge, parlons de la fureur (guette ma transition de baisé)
c'est cette fureur de vivre, d'espoir, qui englobe ce recueil qualifié de poèmes
il faut arrêter de coller cette étiquette de poésie sur tout texte tout bonnement divergent à la prose linéaire
mais passons
merci René de m'avoir fait me sentir comme une merde, petit drogué désespéré des temps modernes, qui doit fatalement s'abaisser devant tes énormes couilles de résistant qui garde espoir face à la guerre et la petitesse humaine
mais au-delà de l'espoir, il y a cet indifférence face à la guerre, la laideur des hommes reste la même, un colt ou non à la main
je ne qualifierai pas ce recueil de surréaliste, je dirais à caractère métaphorique et surréel
les feuillets d'Hypnos étaient très intéressants bien qu'inégaux
c'est un texte absolument indispensable à lire
il nous prouve que l'on peut lire la beauté dans les yeux sollicitants d'un bientôt fusillé
avec l'édition collector à tranches rouges miam
en parlant de rouge, parlons de la fureur (guette ma transition de baisé)
c'est cette fureur de vivre, d'espoir, qui englobe ce recueil qualifié de poèmes
il faut arrêter de coller cette étiquette de poésie sur tout texte tout bonnement divergent à la prose linéaire
mais passons
merci René de m'avoir fait me sentir comme une merde, petit drogué désespéré des temps modernes, qui doit fatalement s'abaisser devant tes énormes couilles de résistant qui garde espoir face à la guerre et la petitesse humaine
mais au-delà de l'espoir, il y a cet indifférence face à la guerre, la laideur des hommes reste la même, un colt ou non à la main
je ne qualifierai pas ce recueil de surréaliste, je dirais à caractère métaphorique et surréel
les feuillets d'Hypnos étaient très intéressants bien qu'inégaux
c'est un texte absolument indispensable à lire
il nous prouve que l'on peut lire la beauté dans les yeux sollicitants d'un bientôt fusillé
March 11, 2023
1907 1988 yıllarında yaşamış olan René Char, II. Dünya Savaşında Nazilerin topraklarını ele geçirmesi sonucu direnş gösteren taraftaydı. Sadece onunla kalmayıp savaşın ardından Direniş Madalyası ve légion h'honneur nişanı ile ödüllendirildi.
Elinde tuttuğun kitap ise tüm bu mücadeleden arta kalanların izini taşıyor. Basit bir şiir kitabından çok daha uzak bir metin aslına bakıldığı zaman. 30'u aşkın şiir kitapları cabasıyken yazdıkları bir dram niteliği taşıyor. Bu yüzden size allayıp pullamak yerine okumanızı gönülden önerip her satıra ortak olmanızı tavsite ediyorum.
Bazen bize kalan miraslar kaç yıl geçse dahi hala ilk günkü acısını taşıyor. Tıpkı bu kitap gibi...
#gazapvemuamma #fureuretmystère #renechar #selyayincilik #selyayıncılıkokuyoruz
Elinde tuttuğun kitap ise tüm bu mücadeleden arta kalanların izini taşıyor. Basit bir şiir kitabından çok daha uzak bir metin aslına bakıldığı zaman. 30'u aşkın şiir kitapları cabasıyken yazdıkları bir dram niteliği taşıyor. Bu yüzden size allayıp pullamak yerine okumanızı gönülden önerip her satıra ortak olmanızı tavsite ediyorum.
Bazen bize kalan miraslar kaç yıl geçse dahi hala ilk günkü acısını taşıyor. Tıpkı bu kitap gibi...
#gazapvemuamma #fureuretmystère #renechar #selyayincilik #selyayıncılıkokuyoruz
June 16, 2025
(Insb les Feuillets d’Hypnos)
30
Jusque-là il était un acteur de sa vie frondeur et soupçonneux. […] Aujourd'hui il aime, il se dépense, il est engagé, il va nu, il provoque.
73
À en croire le sous-sol de l'herbe où chantait un couple de grillons cette nuit, la vie prénatale devait être très douce.
30
Jusque-là il était un acteur de sa vie frondeur et soupçonneux. […] Aujourd'hui il aime, il se dépense, il est engagé, il va nu, il provoque.
73
À en croire le sous-sol de l'herbe où chantait un couple de grillons cette nuit, la vie prénatale devait être très douce.
August 22, 2022
Bon voilà cette note est plutôt celle de René mais bon voilà, beau garçon, voix rauque, vintage le mec, et, un brin poète...
April 10, 2025
"au ras du sol la nuit entrait légère dans leur chair qui titubait. à leurs yeux les mondes avaient cessé de s’affronter, s’ils l’avaient jamais fait."
"les ans passèrent. les orages moururent. le monde s’en alla. j’avais mal de sentir que ton cœur justement ne m’apercevait plus. je t’aimais. en mon absence de visage et mon vide de bonheur. je t’aimais, changeant en tout, fidèle à toi."
un petit peu inégal dans l'ensemble mais énormément de passages ont résonné en moi très intimement. je le relirai très certainement, plusieurs fois.
"les ans passèrent. les orages moururent. le monde s’en alla. j’avais mal de sentir que ton cœur justement ne m’apercevait plus. je t’aimais. en mon absence de visage et mon vide de bonheur. je t’aimais, changeant en tout, fidèle à toi."
un petit peu inégal dans l'ensemble mais énormément de passages ont résonné en moi très intimement. je le relirai très certainement, plusieurs fois.
September 4, 2024
résumé : déstabilisant.
il est nécessaire d'oublier tout ce qu'on connait pour commencer à apprécier cette poésie. Char associe des mots jamais associés auparavant, et étonnamment (ou pas), c'est génial.
l'éditeur, Yves Berger, le dit mieux que moi : "Notre perception ordinaire du monde s'en trouve ruinée et, sur ces décombres, brille un nouveau soleil."
entre des poèmes lyriques amoureux, des notes crues directement écrites dans un camp militaire pendant la Seconde Guerre mondiale, et des réflexions profondes sur la condition de poète, il y a tout un voyage. il est facile de s'y laisser transporter ! ses mots transpercent la page et touchent inévitablement. comment arrive-t-il à atteindre des gens du XXIè...? lui-même se le demande :
"Comment m'entendez-vous ? Je parle de si loin..."
pourtant c'est clair : on entend distinctement ses messages de sagesse, d'espoir, d'amour, d'amour de la beauté et de la vie... on reçoit 5 sur 5 son courage aussi!
"Un mystère nouveau chante dans vos os. Développez votre étrangeté légitime. "
il est nécessaire d'oublier tout ce qu'on connait pour commencer à apprécier cette poésie. Char associe des mots jamais associés auparavant, et étonnamment (ou pas), c'est génial.
l'éditeur, Yves Berger, le dit mieux que moi : "Notre perception ordinaire du monde s'en trouve ruinée et, sur ces décombres, brille un nouveau soleil."
entre des poèmes lyriques amoureux, des notes crues directement écrites dans un camp militaire pendant la Seconde Guerre mondiale, et des réflexions profondes sur la condition de poète, il y a tout un voyage. il est facile de s'y laisser transporter ! ses mots transpercent la page et touchent inévitablement. comment arrive-t-il à atteindre des gens du XXIè...? lui-même se le demande :
"Comment m'entendez-vous ? Je parle de si loin..."
pourtant c'est clair : on entend distinctement ses messages de sagesse, d'espoir, d'amour, d'amour de la beauté et de la vie... on reçoit 5 sur 5 son courage aussi!
"Un mystère nouveau chante dans vos os. Développez votre étrangeté légitime. "
May 11, 2014
Some very problematic translations here, or so it would seem. Yet both Caws and Klein, who provide afterwords, would seem to have worked quite closely with Char in the translating. Nevertheless, being somewhat competent in French, though by no means fluent and hence the need for translations, I found some of the very subtle effects of the language were at times ignored or in others poorly translated to make Char even more hermetic than he already is. Sometimes very subtle choice in language bring a coherence to what at times seems to come from and then return to nowhere. Both translators miss this at times and in a couple of instances to the point of completely ruining the poem. The reason this translation is one of the best I've come across is because it contains the entire volume Furor and Mystery which is probably Char's magnum opus. That being said it's a shame that there is virtually nothing from The Hammer Without A Master which is an absolute whirlwind of colour and motion. Boulez's setting several of them to music was one of my first encounters with true modernism in music and I still find their fusion of word and sound to be nothing short of pure wonderment. I love Char but you've got to really be on your toes when reading him or it can be virtually impenetrable. These translations, like most if not all, demand a French-English dictionary at hand, but at times moving meaning from one language to another can be very enjoyable...if you have the time.
September 11, 2023
I, in this song of you, find myself the most distant.
had I been mute like the stone step faithful to the sun, paying no attention to its wound sewn from ivy, had I been a child like the white tree welcoming the frights of bees, had the hills lived until summer, had the lightning opened its grill for me, had your nights pardoned me...
I love you, repeats the wind to all it quickens, I love you and you live and love in me.
tonight, the great wandering wheel of desire may well be visible to me alone, shall I ever be shipwrecked somewhere else?
double wing of cries of a million crimes looming up suddenly in eyes once negligent, show us your purpose and this wide abdication from remorse! show us your presence, we had not done with the sublime well being of the thinnest swallows, avid to move toward and ample assuaging, irresolute within the time of love's growing, irresolute, they only, at the heart's summit.
Ah, may beauty and truth ensure your numerous presence at the salvos of liberation!
embers always unfinished
had I been mute like the stone step faithful to the sun, paying no attention to its wound sewn from ivy, had I been a child like the white tree welcoming the frights of bees, had the hills lived until summer, had the lightning opened its grill for me, had your nights pardoned me...
I love you, repeats the wind to all it quickens, I love you and you live and love in me.
tonight, the great wandering wheel of desire may well be visible to me alone, shall I ever be shipwrecked somewhere else?
double wing of cries of a million crimes looming up suddenly in eyes once negligent, show us your purpose and this wide abdication from remorse! show us your presence, we had not done with the sublime well being of the thinnest swallows, avid to move toward and ample assuaging, irresolute within the time of love's growing, irresolute, they only, at the heart's summit.
Ah, may beauty and truth ensure your numerous presence at the salvos of liberation!
embers always unfinished
August 22, 2022
Rien compris mais énorme banger
October 16, 2021
Serais-je amoureuse de Char ?
Read
November 26, 2025mysteries of assumption, hey Teach, i get it now. coming out the smokestacks, rag forms of steam struck by day-rays. listen, that's vapor, boisterous with internal energy (i'm one of them scientists). rag forms composed of pure light of angel dust of conquistador gold. pretty doesn't begin to cover it. one eye wanders, one eye left unstabbed to absorb the messages. messages transmitted through the television, the inversions, the static, a library book marked up with ballpoint, messages for wedding vows, for seminars, birthday balloons bobbing their brains out against them high-rise windows. in the morning i dreamed of North Carolina again. and half-cigarets. i can't stand to look at myself alight in this mirror (damn squinting day-rays in my face like horseflies). IS THIS SURREALIST ENOUGH? IS THIS ABSTRACT ENOUGH? IS AN OLIVE SUPPOSED TO BE AN ASSHOLE OR WHAT? i should have gone to solid bent-over journalism school instead of this crap
July 23, 2020
Je suis sensible à certains poèmes, mais d'autres me laissent "à la porte". En particulier j'ai été déçue par les allusions à des faits concrets, dans les feuillets d'Hypnos, qui m'ont tenue à l'écart du propos. Mais je perçois la puissance (en particulier la beauté syntaxique et rythmique) de nombre de textes, même si je continue à m'interroger sur les raisons du prestige de René Char dans la poésie moderne.
J'éprouve un certain soulagement, quand je suis touchée par un de ses poèmes, comme si c'était un diplôme à décrocher pour me considérer comme digne lectrice de poésie !
J'éprouve un certain soulagement, quand je suis touchée par un de ses poèmes, comme si c'était un diplôme à décrocher pour me considérer comme digne lectrice de poésie !
March 26, 2023
çevrilmesini uzun zaman bekledim
sindirerek, gerekli özeni göstererek okudum,
her okuyuşumda zihnimin açık olduğundan emin oldum çünkü char zor bir şair,
metni yitirmemek için tam tekmil odaklanmak gerek.
çevirmenlerine bu işe kalkıştıkları için teşekkür ederim
okumak uzun sürdü evet tam üç ay :)
her anı güzeldi...
sindirerek, gerekli özeni göstererek okudum,
her okuyuşumda zihnimin açık olduğundan emin oldum çünkü char zor bir şair,
metni yitirmemek için tam tekmil odaklanmak gerek.
çevirmenlerine bu işe kalkıştıkları için teşekkür ederim
okumak uzun sürdü evet tam üç ay :)
her anı güzeldi...
February 4, 2023
Je demeure décidément rétif à la poésie en prose excepté certains textes inspirés de l’expérience de Char dans la Résistance ou de quelques textes particulièrement puissants comme « à une ferveur belliqueuse ».
February 19, 2023
au final je trouve ca compliqué de noter de la poésie surtout comme fureur et mystère sur une base de 5 étoiles la vu la diversité des fictions et la compo du recueil composé de différents recueils javouerais avoir particulièrement aimé feuillets d'hypnos et seuls demeurent!!! aller bonne nuit
December 31, 2023
⭐️ 3/5
J’avoue que j’ai pas été touchée par ce recueil de poèmes. Quelques beaux poèmes mais rien de très marquants pour moi. La plume ne m’a pas beaucoup touché.
On ressent bien le vécu du poète dans ces textes.
J’avoue que j’ai pas été touchée par ce recueil de poèmes. Quelques beaux poèmes mais rien de très marquants pour moi. La plume ne m’a pas beaucoup touché.
On ressent bien le vécu du poète dans ces textes.
January 7, 2025
« Beauté, ma toute droite, par des routes si ladres,
À l'étape des lampes et du courage clos,
Que je me glace et que tu sois ma femme de décembre
Ma vie future, c'est ton visage quand tu dors. »
(me and who)
À l'étape des lampes et du courage clos,
Que je me glace et que tu sois ma femme de décembre
Ma vie future, c'est ton visage quand tu dors. »
(me and who)
April 5, 2025
« Tu es dans ton essence constamment poête, constamment au zénith de ton amour, constamment avide de vérité et de justice. C'est sans doute un mal nécessaire que tu ne puisses l'être assidûment dans ta conscience. »
Displaying 1 - 30 of 52 reviews