Στα 1951, στη Νέα Ζηλανδία, μια νεαρή γυναίκα ηλικίας 27 ετών νοσηλευόταν σε ψυχιατρική κλινική (Seacliff Lunatic Asylum). Είχε διαγνωσθεί με σχιζοφρένεια και επρόκειτο να υποβληθεί σε λοβοτομή. Το όνομά της ήταν Janet. Όλα θα είχαν τελειώσει πριν καν ακόμα αρχίσουν, αν ο διευθυντής της κλινικής δεν διάβαζε τυχαία στην εφημερίδα, λίγες μέρες πριν την εκτέλεση της προγραμματισμένης επέμβασης, πως η συγκεκριμένη ασθενής είχε λάβει το σπουδαιότερο θεσμοθετημένο λογοτεχνικό βραβείο στη χώρα της (Hubert Church Memorial Award), για την πρώτη συλλογή διηγημάτων της, με τίτλο The Lagoon and Other Stories (Η λιμνοθάλασσα και άλλες ιστορίες). Αμέσως σπεύδει να ανακοινώσει τα καλά νέα στην Janet, η οποία τα υποδέχεται με ένα χαμόγελο απορίας. Γι' αυτήν η γραφή ήταν απλώς κάτι που την ευχαριστούσε, χωρίς περισσότερες φιλοδοξίες.
"Αλήθεια κέρδισα;" ρωτάει τον γιατρό της.
"Ναι" της απαντάει αυτός. "Θα σε μεταφέρουμε από αυτήν την πτέρυγα. Και όχι λοβοτομή".
Στην πορεία η νεαρή Janet Frame εξελίχθηκε σε μια από της σπουδαιότερες λογοτεχνικές προσωπικότητες της πατρίδας της και αποδείχτηκε πως η διάγνωσή της ήταν λανθασμένη...
Το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί μια ανθολογία από διάφορες συλλογές διηγημάτων της καθώς και κάποιες αταξινόμητες στο τέλος (από δημοσιεύσεις της σε εφημερίδες και περιδικά):
1. Η λιμνοθάλασσα και άλλες ιστορίες (The Lagoon and Other Stories) εκδ. 1951
2. Χιονάνθρωπε χιονάνθρωπε, μύθοι και φαντασίες (Snowman Snowman: Fables and Fantasies), εκδ. 1963
3. Η δεξαμενή, διηγήσεις και σχεδιάσματα (The Reservoir: Stories and Sketches) εκδ. 1963
4. Τώρα εισέρχεστε στην ανθρώπινη καρδιά (You Are Now Entering the Human Heart) εκδ. 1983
Όλες της οι ιστορίες είναι απλές, βατές, κατανοητές και εξαιρετικά ανθρώπινες. Κάποιες είναι περισσότερο σουρεαλιστικές και παραμυθένιες ενώ άλλες είναι ρεαλιστικές. Οι ήρωές της είναι πλάσματα που φέρουν κάτι από τον δικό της ψυχισμό, τις εμπειρίες και την προσωπικότητά της. Είναι παιδιά που βλέπουν τον κόσμο μέσα από το φως της αθωότητάς τους σε απευθείας αντίθεση με την γκρίζα και θλιβερή πραγματικότητα των ενηλίκων ή είναι ενήλικες που δεν μπορούν να ταιριάξουν με τους υπόλοιπους ανθρώπους, οπότε είναι υποχρεωμένοι να κατασκευάσουν, με τα υλικά της πραγματικότητας, τους δικούς τους φανταστικούς κόσμους και να δραπετεύσουν μέσα σε αυτούς.
Διαβάζοντας τις ιστορίες της συχνά είχα την αίσθηση μιας αδιόρατης απειλής, μιας αγωνίας για όλα αυτά τα εύθραυστα πλάσματα που γέννησε η λογοτεχνική της πένα. Ένιωθα για αυτά μια βαθύτατη συμπάθεια και πάνω από όλα: κατανόηση. Η Janet Frame πέτυχε να δώσει, με την ευγένεια, την ευαισθησία και τη δημιουργική φαντασία της, φωνή σε όλους εκείνους τους ανθρώπους που συχνά, με μεγάλη ευκολία, χαρακτηρίζουμε εκκεντρικούς, παράξενους, απόκληρους, περιττούς ή ακόμα και επικίνδυνους.
Υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται να ταιριάξουν και να βρουν τη θέση τους μέσα στον κόσμο. Για τους άλλους είναι κάπως "λοξοί" και απροσάρμοστοι. Η όποια ιδιαιτερότητά ή μοναδικότητά τους, τελικά τους καταδικάζει σε μια μοναξιά η οποία συχνά γίνεται δυσβάσταχτη. Ο καθένας μπορεί να τους κολλήσει μια ταμπέλα και συχνά η κοινωνία με μεγάλη ευκολία επιδιώκει να τους αποβάλλει και να τους περιορίσει στην απομόνωση και στο περιθώριο.
Για όλους αυτούς, η συγγραφέας δεν προβαίνει σε δυναμικές διεκδικήσεις ούτε προσφέρει κάποιο είδος υπεράσπισης. Με τον ήπιο και συχνά μελαγχολικό της τόνο, ανοίγει ένα παράθυρο στις ζωές τους και τους δίνει φωνή, ένα ασφαλές περιβάλλον για να μπορέσουν να διηγηθούν τις ιστορίες τους.
Η ιστορία ενός παιδιού που παίζει με τη φίλη του δεν έχει τίποτε το παράξενο μέχρι τη στιγμή που αποκαλύπτεται πως πρόκειται για το μοναχικό παιχνίδι ενός παραμελημένου παιδιού με μια φανταστική φίλη. Η ιστορία μιας δασκάλας που υποφέρει προκειμένου να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων μέχρι την στιγμή που ξεπερνάει τα όριά της, αυτό που απαιτείται είναι περισσότερο από αυτό που μπορεί να αντέξει, οπότε παθαίνει κρίση πανικού. Σε άλλους φανταστικούς κόσμους συναντούμε κοινωνίες που δαιμονοποιούν τον θάνατο προσπαθούν να τον νικήσουν αρνούμενοι πεισματικά την ύπαρξή του.
Υπάρχουν φυλακισμένοι που προσπαθούν να δραπετεύσουν είτε από μια πραγματική φυλακή είτε από το ίδιο τους το σώμα. Άλλες ιστορίες μιλούν για ανθρώπους που κάπου στην πορεία, ενώ ξεκίνησαν ως πολλά υποσχόμενοι, απέτυχαν, συντετριμμένοι κάτω από το βάρος των αφόρητων προσδοκιών και απαιτήσεων. Άνθρωποι ευέξαπτοι με κλονισμένα νεύρα που καταλήγουν σε ακατανόητες πράξεις, καλλιτέχνες που παλεύουν να γεμίσουν μια σελίδα, καταπιεσμένες γυναίκες και άνδρες που στερούνται τον έρωτα, την τρυφερότητα την αγάπη και αργοπεθαίνουν μέσα στη μοναξιά.
Όλοι αυτοί έρχονται να μας συναντήσουν και η συγγραφέας λειτουργεί ως διάμεσος. Στο τέλος μου απέμεινε το αίσθημα μιας αυθεντικής αγάπης για όλους και όλα, ακόμα και για εμένα την ίδια. Η Janet Frame λειτουργεί ως δύναμη συμφιλίωσης και εξοικείωσης. Σε κάνει να νιώθεις καλά με τον εαυτό σου, γιατί σε βοηθά να καταλάβεις πως τελικά όλοι είμαστε περισσότερο όμοιοι από όσο νομίζουμε. Και έχουμε πράγματα κοινά, εμπειρίες που συχνά αποφεύγουμε να ομολογούμε ανοιχτά, αλλά - όλοι μας - αναπόφευκτα μοιραζόμαστε.
Δεν κατάφερα να βρω ούτε ένα έργο της μεταφρασμένο στα Ελληνικά. Κρίμα. Πολύ κρίμα.