What do you think?
Rate this book
History of Childhood: Untold Story of Child Abuse
The History of Childhood The Untold Story of Child Abuse
Paperback
First published January 1, 1974
About the author
Lloyd DeMause
46 books45 followersDeMause has made major contributions to the study of Psychohistory which is the study of the psychological motivations of historical events. It seeks to understand the emotional origin of the social and political behavior of groups and nations, past and present. Its subject matter is childhood and the family (especially child abuse), and psychological studies of anthropology and ethnology.
In a 1994 interview with deMause in The New Yorker, the interviewer wrote: "To buy into psychohistory, you have to subscribe to some fairly woolly assumptions [...], for instance, that a nations's child-rearing techniques affect its foreign policy".
http://en.wikipedia.org/wiki/Lloyd_de...
In a 1994 interview with deMause in The New Yorker, the interviewer wrote: "To buy into psychohistory, you have to subscribe to some fairly woolly assumptions [...], for instance, that a nations's child-rearing techniques affect its foreign policy".
http://en.wikipedia.org/wiki/Lloyd_de...
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 14 of 14 reviews
part-read
January 20, 2012July 2019. A problem with the GR custom of re-writing or amending reviews is that people may have, years or months ago, liked a post which has since mutated into one (or to contain material that) they would disagree with. These next few paragraphs could create one of those.
As I recall, DeMause, in discussing European history mentions some of the more horrifying points that can be found in the work of academic historians like Philippe Aries. Aries is now considered inaccurate by some more recent historians in some of his interpretations about the nature of childhood in general, such as the extent to which parents loved their children and so forth, and for his possible use of extremes to make generalisations.
I read DeMause under the influence of a lot of psychology textbooks, and serious psychology /psychotherapy has this way, when you are newish to it or fully immersed in it, of making itself feel like the key to everything. Yet a lot of that content is based on the research and customs of WEIRD (white/western, educated, industrialised, rich, 'developed') populations and it's still being discovered just how much difference there is out there and how people appear to thrive when some things are quite different.
However, there must be some absolutes, such as where children are too young to understand what's going on and to have acquired a community's mindset. And there are things for which there is even archaeological evidence, e.g. that some pre-Columbian sacrifices were likely terrified (digestive).
I still think that attempting some kind of massive rewrite of this would be a fascinating/dream project - but there also still isn't enough evidence from non-WEIRD populations on many issues, including trauma (central to this and to psychology in history). As well as being about the intersection of two disciplines (history and psychology), and the question of to what extent one can recover emotional experience from history (and how much and when one should extrapolate or imagine) it goes to the heart of the dilemma over to what extent one should generalise contemporary western values and to what extent practice something akin to relativism, to which there isn't a simple generalised answer. (Especially when one is dealing with it on a historical and therefore abstract basis and the dilemma of intervening - which anthropologists might face - is absent.) It would also involve digging into some contemporary conflicts in both disciplines, including how & why therapists and survivors find books and papers by the likes of Bessel van der Kolk so helpful, yet in parts of academia these approaches are not well respected. [I'm saying books & papers because people obviously have, whereas I don't know if the questions over his workplace conflicts have been resolved.] There are a lot of people now writing about trauma in history but they seem to largely come from history and pluck a handful of psychology texts, rather than being at least as immersed in material on the psychology & therapy of trauma and have their own felt experience. (Hopefully someone else with formal involvement in the academy will eventually come along and synthesise...)
-----------
20/01/12 The most harrowing book I have ever (partly) read; I was led to look back at it today by the confluence of reading Hitchens' God Is Not Great and also a comment thread on this review of Lolita.
Demause's theory is that human behaviour has broadly become more civilised and empathic over thousands of years, as reflected in childrearing practices - and that in the past, in particular in some societies, the vast majority of children would have lived with what we would now regard as very severe abuse: but to everyone then it was part of normal life. These abusive upbringings produced disturbed violence-prone or emotionally stunted adults who abused their own children in turn and were also far more likely to commit crimes and take part in wars and watch and endorse terrible mutilations and executions. (Knowing how high the per-head-of-population crime rates were in medieval England, for instance, I found this easy to accept.)
It could seem a rather hysterical theory on the surface. But Demause quotes a huge amount of primary source material. And as someone who came to studying psychology after many years studying history (in particular medieval and early modern, but I was pretty well-read in other periods too) I recognised the majority of these stories. They are mostly from decent sources. I'd always had the feeling that the past was nasty and brutish in some ways, even if you avoided risk of judicial punishment and dis-counted the epidemics and poor sanitation, and this sudden weaving into a whole picture of strands which had, over years - decades even - given me this general impression, was frightening and shocking. I used to take refuge in reading about the past, but for quite some time after reading perhaps 1/2 to 3/4 of Demause's book, I simply couldn't, graphically knowing how hideous so many people's existences would have been and how dreadful they would have felt pretty much all the time.
I like to think, though, that even in the worst societies, there were cliques of nice families with secure attachment (attachment in the formal, Bowlby sense, with all that entails) who were a lot better than most... After all, how can more of us have learnt to be decent if there was no-one at all behaving that way to start with? And often people who are securely attached just get on contentedly with fairly normal lives and don't feel a great need for power or public recognition - so perhaps may be under-represented in accounts of the lives of notable individuals.
I would have made myself finish this book if I had gone on to finish training in counselling - but whilst I'm too frequently ill and knackered these days to do that, or be much use for such a line of work, there are at least small blessings such as not feeling compelled out of duty to read horrific material.
20/01/14 - date coincidence! A couple of articles on preliminary research with an it-wasn't-quite-that-bad angle (also see their comments): http://www.heritagedaily.com/2013/07/... , http://www.heritagedaily.com/2013/11/...
As I recall, DeMause, in discussing European history mentions some of the more horrifying points that can be found in the work of academic historians like Philippe Aries. Aries is now considered inaccurate by some more recent historians in some of his interpretations about the nature of childhood in general, such as the extent to which parents loved their children and so forth, and for his possible use of extremes to make generalisations.
I read DeMause under the influence of a lot of psychology textbooks, and serious psychology /psychotherapy has this way, when you are newish to it or fully immersed in it, of making itself feel like the key to everything. Yet a lot of that content is based on the research and customs of WEIRD (white/western, educated, industrialised, rich, 'developed') populations and it's still being discovered just how much difference there is out there and how people appear to thrive when some things are quite different.
However, there must be some absolutes, such as where children are too young to understand what's going on and to have acquired a community's mindset. And there are things for which there is even archaeological evidence, e.g. that some pre-Columbian sacrifices were likely terrified (digestive).
I still think that attempting some kind of massive rewrite of this would be a fascinating/dream project - but there also still isn't enough evidence from non-WEIRD populations on many issues, including trauma (central to this and to psychology in history). As well as being about the intersection of two disciplines (history and psychology), and the question of to what extent one can recover emotional experience from history (and how much and when one should extrapolate or imagine) it goes to the heart of the dilemma over to what extent one should generalise contemporary western values and to what extent practice something akin to relativism, to which there isn't a simple generalised answer. (Especially when one is dealing with it on a historical and therefore abstract basis and the dilemma of intervening - which anthropologists might face - is absent.) It would also involve digging into some contemporary conflicts in both disciplines, including how & why therapists and survivors find books and papers by the likes of Bessel van der Kolk so helpful, yet in parts of academia these approaches are not well respected. [I'm saying books & papers because people obviously have, whereas I don't know if the questions over his workplace conflicts have been resolved.] There are a lot of people now writing about trauma in history but they seem to largely come from history and pluck a handful of psychology texts, rather than being at least as immersed in material on the psychology & therapy of trauma and have their own felt experience. (Hopefully someone else with formal involvement in the academy will eventually come along and synthesise...)
-----------
20/01/12 The most harrowing book I have ever (partly) read; I was led to look back at it today by the confluence of reading Hitchens' God Is Not Great and also a comment thread on this review of Lolita.
Demause's theory is that human behaviour has broadly become more civilised and empathic over thousands of years, as reflected in childrearing practices - and that in the past, in particular in some societies, the vast majority of children would have lived with what we would now regard as very severe abuse: but to everyone then it was part of normal life. These abusive upbringings produced disturbed violence-prone or emotionally stunted adults who abused their own children in turn and were also far more likely to commit crimes and take part in wars and watch and endorse terrible mutilations and executions. (Knowing how high the per-head-of-population crime rates were in medieval England, for instance, I found this easy to accept.)
It could seem a rather hysterical theory on the surface. But Demause quotes a huge amount of primary source material. And as someone who came to studying psychology after many years studying history (in particular medieval and early modern, but I was pretty well-read in other periods too) I recognised the majority of these stories. They are mostly from decent sources. I'd always had the feeling that the past was nasty and brutish in some ways, even if you avoided risk of judicial punishment and dis-counted the epidemics and poor sanitation, and this sudden weaving into a whole picture of strands which had, over years - decades even - given me this general impression, was frightening and shocking. I used to take refuge in reading about the past, but for quite some time after reading perhaps 1/2 to 3/4 of Demause's book, I simply couldn't, graphically knowing how hideous so many people's existences would have been and how dreadful they would have felt pretty much all the time.
I like to think, though, that even in the worst societies, there were cliques of nice families with secure attachment (attachment in the formal, Bowlby sense, with all that entails) who were a lot better than most... After all, how can more of us have learnt to be decent if there was no-one at all behaving that way to start with? And often people who are securely attached just get on contentedly with fairly normal lives and don't feel a great need for power or public recognition - so perhaps may be under-represented in accounts of the lives of notable individuals.
I would have made myself finish this book if I had gone on to finish training in counselling - but whilst I'm too frequently ill and knackered these days to do that, or be much use for such a line of work, there are at least small blessings such as not feeling compelled out of duty to read horrific material.
20/01/14 - date coincidence! A couple of articles on preliminary research with an it-wasn't-quite-that-bad angle (also see their comments): http://www.heritagedaily.com/2013/07/... , http://www.heritagedaily.com/2013/11/...
May 7, 2022
A harrowing look into the past. Although Lloyd is basically a quack, this was a book that was written before he went down that quacky road. The way its written reminds me a bit of McLuhan with the mosaic style, putting down a quote or example from an older work and then commenting on it. Although truth be told the most value the book has is in the aforementioned quotes or examples and not so much in what quacky Lloyd has to say about things. Still it should be known by everyone just how insane child rearing used to be and what human beings are capable of and still capable of to this day. Its not an easy read if you cant read about child abuse, some have called it the History of Child Abuse in fact, and it does feel that way at times. Anyway the history of childhood is a nightmare from which we are only just awakening.. is something Lloyd says at the beginning, a nightmare that in my belief continues.
December 24, 2012
This book was ridiculous. Melodramatic. Judgmental rather than scientific. It's not an academic work though it pretends to be one. There is no "history" here. No attempt on the author's part to understand the past and people's behaviors an analyze them, just the most sensational stories available of horrible things people have done.
Fact: Many hunter and gatherer tribes fondled the gentiles of their babies and children--thinking that it brought them pleasure and would later bring them a happy sex life. In our culture that would be called abuse and the parents would be imprisoned. Before we decide that our culture is "right" and the other culture is "wrong" we need to understand the situation much better. This book doesn't seek to understand anything. It just cries "abuse" at every turn.
Another fact is that children who are beaten in a culture in which all children are beaten do not suffer traumatic effects from being beaten, in fact, if a child is not beaten he will feel like something is wrong with him or his parents. The opposite is also true, if a child is beaten in a culture in which no children are beaten, he feels that he is a victim, traumatized, that his parents are bad, and have plenty of resulting psyc problems. Ditto with sexual abuse. Not agreeing with violence or adult-child sexual activity here, but before we burn people at the stake, it's important to consider that many children enjoyed their childhood sexual experiences and weren't traumatized by them--until they found out they had done something wrong. Most cultures had very strong beliefs about "right" and "wrong" and people behaved accordingly.
I enjoyed all the journal entries in this book (as usual) but you could publish a book with newspapers articles (or journal entries) of the most horrible and demented things people have done to children in the last ten years, and you would have this book. The sensational stories are not the "average." They are not a "history." If anything, this book showed me that nothing has changed. So I could happily skip these journal entries and stick to the more accurate sample provided in Centuries of Childhood and Huck Finn: A History of the American Childhood. Both of these books were far more interesting than DeMause's.
In Huck's Raft: A History of the American Childhood there are many journal entries of children expressing a love and devotion to their parents that no one today would believe. Not to mention the church encouraging parents to be less close with their children as the child should love God more than his mother. Which leads me to another issue with this book: I doubt it was as bad as DeMause claims if the church was a) fighting the closeness of the parent/child relationship and b) encouraging parents to beat their children more.
Fact: Many hunter and gatherer tribes fondled the gentiles of their babies and children--thinking that it brought them pleasure and would later bring them a happy sex life. In our culture that would be called abuse and the parents would be imprisoned. Before we decide that our culture is "right" and the other culture is "wrong" we need to understand the situation much better. This book doesn't seek to understand anything. It just cries "abuse" at every turn.
Another fact is that children who are beaten in a culture in which all children are beaten do not suffer traumatic effects from being beaten, in fact, if a child is not beaten he will feel like something is wrong with him or his parents. The opposite is also true, if a child is beaten in a culture in which no children are beaten, he feels that he is a victim, traumatized, that his parents are bad, and have plenty of resulting psyc problems. Ditto with sexual abuse. Not agreeing with violence or adult-child sexual activity here, but before we burn people at the stake, it's important to consider that many children enjoyed their childhood sexual experiences and weren't traumatized by them--until they found out they had done something wrong. Most cultures had very strong beliefs about "right" and "wrong" and people behaved accordingly.
I enjoyed all the journal entries in this book (as usual) but you could publish a book with newspapers articles (or journal entries) of the most horrible and demented things people have done to children in the last ten years, and you would have this book. The sensational stories are not the "average." They are not a "history." If anything, this book showed me that nothing has changed. So I could happily skip these journal entries and stick to the more accurate sample provided in Centuries of Childhood and Huck Finn: A History of the American Childhood. Both of these books were far more interesting than DeMause's.
In Huck's Raft: A History of the American Childhood there are many journal entries of children expressing a love and devotion to their parents that no one today would believe. Not to mention the church encouraging parents to be less close with their children as the child should love God more than his mother. Which leads me to another issue with this book: I doubt it was as bad as DeMause claims if the church was a) fighting the closeness of the parent/child relationship and b) encouraging parents to beat their children more.
June 28, 2017
It changed the way I understand human psychology and how it is inscribed in family line histories. It is a bit far fetched at times (psycho analytical influences) but the insights are brilliant and the historical documents show surprising realities.
I drew a cartooned analysis on www.projectbrainheart.com
I drew a cartooned analysis on www.projectbrainheart.com
April 21, 2019
CHỮ ”HIẾU” VÀ NHỮNG SẮC THÁI BUỒN TRONG TÌNH PHỤ TỬ
𝟏. Sử gia La Mã Pliny từng tôn vinh cô gái hiếu thảo Pero: một dân nữ bần hàn, khi hay tin cha mình là ông Cimon bị bỏ đói đến chết trong nhà lao, đã mang thức ăn đến cho cha, song lính canh tuyệt nhiên không cho vào. Cô bèn đi tay không đến gặp cha, rồi lén nuôi cha bằng nguồn sữa từ chính bầu ngực mình. Khi biết chuyện, chính quyền cảm phục sự hiếu thảo của cô, bèn xá tội cho hai cha con. Về sau, câu chuyện này được lưu truyền như một tấm gương hiếu thảo và là chủ đề cho nhiều họa sĩ nổi tiếng như Rubens và Caravaggio.
Chuyện này hẳn sẽ khiến nhiều người Việt sửng sốt. Hoàn cảnh ngặt nghèo thì thông cảm được, nhưng câu chuyện mang hơi hướng “dâm loạn” như kia làm sao có thể đem ra làm bài học? Tấm gương hiếu thảo phải như Thúy Kiều bán mình chuộc cha mới đáng được lưu truyền qua sử sách. Vậy nhưng một bên, đứa con cứu cha khỏi chốn lao tù bằng cách hy sinh thân thể cho người ngoài (Kiều), một bên hy sinh thân thể cho chính cha mình (Pero). Hai câu chuyện có khác nhau nhiều đến thế?
Có lẽ, điều đáng sửng sốt hơn là tại sao chữ “hiếu” lại có quyền lực lớn đến vậy - con cái có thể gạt bỏ cả những mưu cầu hạnh phúc, toàn vẹn thân thể, nhân phẩm, đạo đức, luân lý, luật pháp, để làm tròn chữ “hiếu”. Và vì vậy, phải chăng tình cảm gia đình luôn xen lẫn nhiều ràng buộc đau thương?
𝟐. Năm 1974, nhà tư tưởng xã hội Hoa Kỳ Lloyd deMause ra mắt cuốn “The History of Childhood”, hé lộ một ngách tối trong nền văn minh nhân loại: lịch sử bạo hành trẻ em. Theo ông, có hàng trăm tài liệu cho thấy vào thời cổ đại, việc giết trẻ sơ sinh diễn ra thường xuyên như cơm bữa. Trẻ sơ sinh bị ném xuống sông, ném vào đống phân hoặc bỏ đói đến chết. Đến tk 4, cả luật pháp, dư luận, lẫn các triết gia lớn ở Hy Lạp và La Mã đều không phản đối thông tục này một cách rõ ràng.
Thời Hy Lạp và La Mã cổ đại, trẻ em từ khoảng 7 tuổi đến dậy thì thường xuyên bị lạm dụng tình dục, rất có thể nhờ sự đồng thuận ngầm từ phía cha mẹ. Ở Crete và Boeotia, hôn nhân “thiếu niên ái” là lệ thường. Chính khách Aeschines thừa nhận rằng nhiều người, kể cả chính ông, đều bị lạm dụng tình dục lúc nhỏ. Sử gia Suetonius và Tacitus kể lại việc hoàng đế Tiberius thường lệnh cho những cậu bé nhỏ tuổi “đùa nghịch giữa hai chân trong khi ông tắm” còn “những cậu bé khỏe mạnh thì dùng miệng”.
Các nhà thổ trẻ em, dịch vụ trai bao nhỏ tuổi và nô lệ tình dục phát triển mạnh ở mọi thành phố. Trẻ em bị thiến rất được ưa chuộng ở La Mã, vì vậy nhiều trẻ sơ sinh bị thiến ngay từ trong nôi để sau này đưa vào nhà thổ. Mặc dù hoàng đế Constantine đã ban hành luật cấm thiến trẻ em, nhưng thông tục này phổ biến đến nỗi cả những bậc quý tộc vẫn thiến con mình để phục vụ các mưu toan chính trị.
Sau này hành vi lạm dụng bớt công khai nhưng rủi ro vẫn tồn tại ngấm ngầm. Nữ hoàng Elizabeth I từng bị người giám hộ sàm sỡ khi còn nhỏ, trong khi vua Louis XV thường cho vời các bé gái nhỏ tuổi vào phòng ngủ. Ngay cả Sigmund Freud cũng từng bị vú nuôi lạm dụng khi mới 2 tuổi.
𝟑. Điều tréo ngoe nhất là nhiều sự bạo hành xảy ra không phải vì cha mẹ độc ác hay ích kỷ, mà vì cha mẹ muốn tốt cho con mình.
Giữa tk 17 khi nghệ thuật opera mới được định hình, giọng hát của bé trai bị thiến rất được ưa chuộng, gọi là giọng “castrato”. Phụ nữ không được biểu diễn trên sân khấu do tư tưởng trọng nam khinh nữ đương thời, nhưng các vở opera vẫn cần giọng cao, vì vậy giải pháp là thiến các bé trai trước tuổi dậy thì, để kết hợp độ cao của giọng nữ với hơi mạnh của nam giới. Cha mẹ thường cho thiến con mình để chúng trở thành những ngôi sao giàu có. Ý là quốc gia có nhiều giọng castrato nhất, đến tk 18 có chừng 4000 bé trai bị thiến hàng năm. Về sau hoạt động này giảm dần nhưng vẫn kéo dài khá lâu, đến tận tk 20 mới chấm dứt hẳn với sự qua đời của giọng castrato cuối cùng, Alessandro Moreschi. Ngày nay chúng ta vẫn có thể nhìn thấy dấu ấn của thông tục này khi xem vở Giulio Cesare của Handel, trong đó chàng Cesare ve vãn Cleopatra bằng chất giọng mái cao vút (hiện nay thường do nữ đóng).
Đến tận tk 19, người ta vẫn cho rằng nên dạy trẻ bằng cách cho chúng đối diện với cái chết, theo nghĩa đen. Thầy cô và cha mẹ thường đưa trẻ đi xem cảnh hành hình, treo cổ, rồi giảng giải các bài học đạo đức. Trong tác phẩm “History of the Fairchild Family”, nhà văn Mary Sherwood kể chuyện những đứa trẻ được dạy dỗ trong khi nhìn xác chết thối rữa trên giá treo cổ, trong khi nhà văn Edgar Allan Poe thường được giáo dục ngay trong nghĩa địa. Thầy hiệu trưởng của Poe thường dẫn cả lớp ra nghĩa trang bên cạnh trường, cho mỗi em chọn một bia mộ và tập cộng trừ năm sinh năm mất của người chết. Nếu trong giáo khu có người qua đời, học sinh sẽ được tập thể dục bằng cách đào huyệt mộ. Không có gì lạ khi sau này, chủ đề trong các tác phẩm của Poe thường xoay quanh cái chết, xác chết phân rã, xác chết sống lại và cảnh tang ma.
Việc dạy trẻ bằng cách dọa dẫm cũng phổ biến. Trong quyển “From Infancy to Womanhood” (1882), tác giả Rhoda E. White kể một vú nuôi dọa một bé gái rằng nếu em bước ra khỏi giường thì “ông kẹ” sẽ bắt em, sau đó vú nuôi tạo hình nộm “ông kẹ” để ngay dưới chân giường em đang ngủ. Tối đó vú nuôi quay lại, nhìn thấy bé gái ngồi đơ trên giường, mắt dán chặt vào “ông kẹ”, hai tay giật lấy tóc mình. Cô bé đã chết trong sợ hãi.
Từ cổ chí kim, phương pháp kỷ luật phổ biến nhất vẫn là đòn roi. Theo deMause, một tỷ lệ rất lớn trẻ em sinh ra trước tk 18 lớn lên trong cảnh đánh đập, bầm tím hoặc chảy máu hàng ngày. Dụng cụ đánh thuộc đủ loại như roi chín dài (cat o' nine tail), xẻng, gậy, thanh sắt, thanh gỗ, gậy thúc trâu bò, roi xích (discipline). Quyển “A History of Modern Culture” (1934) ghi nhận một giáo viên người Đức ước chừng ông đã khẻ 911.527 nhát, quất 124.000 roi, tát 136.715 cái, và bộp tai 1.115.800 cái.
Cả dư luận lẫn luật pháp hầu như không cấm cản việc dùng đòn roi. Một đạo luật ở tk 13 còn dặn dò “nếu đánh trẻ chảy máu thì trẻ nhớ đời, nếu đánh trẻ chết thì luật áp dụng”. Vợ của triết gia tk 17 John Milton than phiền bà ghét nghe tiếng khóc của cháu trai khi chồng đánh cháu, trong khi Beethoven thường dùng kim đan len đánh học trò. Ngay cả vua chúa cũng không thoát. Vua Louis XIII bị đánh từ lúc 25 tháng tuổi và thường giật mình nửa đêm vì sợ sáng mai sẽ bị đòn. Ngày đăng quang năm 8 tuổi, ông vẫn bị đánh.
Tk 18, triết gia Jean-Jacques Rousseau xác nhận trẻ em Pháp thường bị đánh từ nhỏ để dạy chúng giữ im lặng. Mãi đến tk 19, tình trạng đòn roi mới giảm dần ở Châu Âu và Châu Mỹ. Riêng ở Đức đòn roi vẫn phổ biến khá lâu, đến 80% cha mẹ Đức thừa nhận có đánh con. Năm 1860, vụ việc một thầy giáo đánh chết học sinh ở Anh (vụ ngộ sát Eastbourne) như một lời cảnh tỉnh, buộc dư luận phải nhìn nhận lại về tác hại của đòn roi.
𝟒. Ở VN nói riêng và châu Á nói chung, đòn roi dường như đã gắn liền với văn hóa dạy trẻ từ xa xưa. Trong “Thuyết văn giải tự”, học giả Hứa Thận giải thích chữ Phụ 父 (người cha) xuất phát từ hình ảnh một người cầm roi đánh phạt con cái. Cây roi còn là biểu tượng cho quyền lực gia trưởng. Trong “Nguồn gốc Hán tự”, Kihoon Lee giải thích chữ Giáo 教 (dạy dỗ) bao gồm hình ảnh bốn chiếc que, một đứa trẻ tập đếm, bên cạnh là bàn tay cầm roi đánh đòn.
Như vậy, khi người ta chưa biết viết chữ Phụ, chữ Giáo, đã có những ông bố dạy con bằng roi vọt. Không có gì lạ khi người Việt từ xưa đã có câu “thương cho roi cho vọt” và hình ảnh thầy đồ thường gắn liền với một cây roi bên tay.
Trừng phạt thể xác thường đi kèm với nhục mạ tinh thần. Đối với nhiều người, sợ nhất không phải là cơn đau khi bị đánh, mà là nỗi hổ thẹn khi phải cởi bỏ quần áo và phô bày da thịt trước người khác. Những lời chửi bới thóa mạ của cha mẹ đôi khi còn khiến trẻ cảm thấy tồi tệ hơn cả đánh đòn. Những câu cửa miệng của các bậc cha mẹ VN như “con nhà người ta thế này còn mày thế kia”, “tao thà không đẻ mày ra” hoặc “tao sinh mày ra thì mày phải...”, thực chất là củng cố niềm tin rằng cha mẹ sinh ra con thì có toàn quyền định đoạt cuộc đời con, và con cái có nghĩa vụ phải đáp ứng ý muốn của cha mẹ mới được gọi là “có hiếu”. Việc cha mẹ lắng nghe ý muốn của con gần như là điều không tưởng. Hiện nay không thiếu người chọn nghề nghiệp theo định hướng của cha mẹ, trong khi văn hóa VN có vô số ca dao, bài hát về việc phải cưới người mình không muốn để “làm tròn chữ hiếu”.
Các bậc cha mẹ thường nói họ đánh con vì muốn tốt cho con, nhưng thực tế cho thấy người ta ít khi đánh con trong khi bình tĩnh răn dạy, mà thường vụt tay đánh khi nổi đóa hoặc rối trí, nhất là khi cảm thấy con cái dám thách thức uy quyền của mình bằng cách cố cãi lời mình nói (“hỗn hào”). Thực chất việc đánh con là để giải tỏa cơn nóng giận hoặc bối rối và xác lập lại uy quyền với con cái. “Muốn tốt cho con” gần như không góp phần vào động cơ.
Gần đây một vị quan chức cao cấp sàm sỡ bé gái rồi viện cớ là chỉ muốn “nựng” bé, người ta cười ông đạo đức giả, thỏa mãn dục tính của chính ông mà dám nhân danh tình thương. Còn chúng ta đánh đập con cái để xả cơn giận của chính mình rồi lại bảo là vì thương con, liệu chúng ta có đáng cười không?
𝟓. Chuyện 1: Cha Beethoven bắt cậu tập đàn, học nhạc lý từ nhỏ và đánh cậu rất dữ. Hàng xóm thường nhìn thấy cậu bé Beethoven khóc bên phím đàn. Trong môi trường dạy dỗ khắc nghiệt, năm 10 tuổi Beethoven đã tinh tường nhạc lý và đánh đàn điêu luyện. Lớn lên, ông thường cảm thấy khốn khổ đến nỗi từng nghĩ đến việc tự tử. Ông bị đủ thứ bệnh như co thắt dạ dày, nhức đầu dai dẳng và bắt đầu bị điếc từ khi còn trẻ. Không đến nỗi túng thiếu, nhưng ông sống trong cảnh vô cùng bẩn thỉu và hầu như bỏ xó ngoại hình. Năm 1809 một người đến thăm ông kể lại, chiếc ghế nào trong nhà cũng có đĩa thức ăn bỏ dở và quần áo vứt bừa. Cây đàn dương cầm và chiếc bàn bên cạnh phủ đầy những bản nhạc nhòe mực soạn dở, bên dưới đàn là chiếc bô chưa đổ. Tủ đồ đầy quần áo dơ bẩn và rách rưới, trong khi mặt ông lốm đốm sẹo rỗ và đầu dựng đứng những sợi tóc bạc. Về sau Beethoven sống cùng đứa cháu trai, nhưng dường như sự khắc nghiệt đời bố truyền xuống đời con, Beethoven quản cháu chặt đến nỗi khiến cháu luôn bị căng thẳng và ức chế tinh thần. Năm 20 tuổi, cậu cháu tự bắn vào đầu, may sao không chết.
Sau này, Beethoven được xem là một trong những nhạc sĩ vĩ đại nhất, để lại cho nhân loại nhiều nhạc phẩm đầy ám ảnh, u uất và giằng xé.
Chuyện 2: Cậu bé Ingmar Bergman lúc nhỏ hay tè dầm và thường bị cha mẹ phạt bằng cách bắt mặc một chiếc váy đỏ cả ngày. Với lỗi nặng hơn, cha Bergman sẽ trừng phạt bằng gậy đập thảm. Bergman phải tụt quần, cúi gập người, trong khi những người còn lại trong nhà đè giữ cổ của cậu. Sau khi đánh xong, Bergman phải hôn lên tay cha để được ân xá “tội lỗi”. Đôi khi cha mẹ nhốt cậu vào tủ chạn và bảo trong đó có một con quái vật thích ăn ngón chân trẻ con. Môi trường hà khắc khiến Bergman dồn nén sự giận dữ ngấm ngầm. Cậu từng tìm cách giết anh trai mình bằng cách châm lửa đốt giường anh trai. Lớn lên, Bergman thường xuyên gặp ác mộng và bị ám ảnh bởi ma quỷ. Ông tin rằng nhà mình có hai hồn ma và ông có thể nhận biết sự hiện diện của vong linh. Ông trải qua 5 cuộc hôn nhân và có một người con ngoài giá thú với nàng thơ Liv Ullmann. Ullman kể, Bergman khá xa cách với con cái và không dễ gì sống cùng. Chẳng hạn như mỗi sáng, ông thích mô tả chi tiết những cơn ác mộng đêm qua cho cô nghe (và ông thì có vô số ác mộng).
Sau này, Bergman được xem là một trong những đạo diễn vĩ đại nhất, để lại cho nhân loại nhiều thước phim đầy buồn bã, day dứt, ám ảnh, chơi vơi.
Nhiều người thường ủng hộ việc đánh trẻ bằng câu nói “nhờ bị đánh tôi mới nên người”. Nhưng sự “nên người” thật ra không liên quan gì cả, vì một người thành công vẫn có thể mang trong mình nhiều thương tổn khiến họ khốn khổ cả đời. Beethoven và Bergman chẳng những “nên người” mà còn nên bậc vĩ nhân, nhưng rõ ràng cuộc đời họ đầy buồn khổ, bất an và méo mó. Người ta cũng hay nói “tôi bị đánh mà vẫn không sao”, nhưng thật ra họ không biết “có sao” nghĩa là thế nào, vì những sang chấn tình cảm thường tích tụ ngấm ngầm qua nhiều năm tháng, như những vết xước nhỏ làm nên vết khoét lớn.
Thập niên 1990s, một nhóm nghiên cứu ở San Diego khảo sát về thời thơ ấu của 17.000 người tầm 50 tuổi và nhận thấy nguy cơ mắc các bệnh thân thể ở nhóm người từng bị đánh lúc nhỏ cao hơn nhiều lần so với nhóm người không bị đánh. Nghĩa là việc đánh đập trẻ em không chỉ để lại sang chấn tâm lý (như Bergman) mà còn có thể khiến thể trạng yếu đuối và dễ mắc bệnh tật (như Beethoven).
Nhà phân tâm học nổi tiếng tk 20 Alice Miller cho rằng đòn roi là một dạng bạo hành và là nguyên nhân gốc rễ làm méo mó cuộc đời của nhiều nhân vật nổi tiếng. Trẻ em bị đánh lớn lên dễ trở nên hung bạo, uất ức, giận giữ và tìm cách giải tỏa ức chế bằng bạo lực hoặc hành vi chống đối xã hội, chẳng hạn như cô gái nghiện ma túy Christiane F., sát nhân giết trẻ em hàng loạt Jürgen Bartsch và nhà độc tài Adolf Hitler. Mặt khác, nhiều người lại hướng nỗi đau vào trong, khiến họ bị trầm cảm, dằn vặt, lo âu triền miên, có xu hướng tự hủy hoại đời mình, dẫn đến chết sớm vì nhiều loại bệnh tật hoặc tự tử, như Nietzsche, Picasso, Kollwitz, Buster Keaton, Dostoevsky, Chekhov, Schiller, Rimbaud, Mishima, Proust và James Joyce. Sau này nhiều nghiên cứu về hình phạt thể xác cũng cho kết quả tương tự: đánh đập thường để lại nhiều hậu quả nặng nề và tổn thương vĩnh viễn về sau, nhiều khả năng phản tác dụng (“lì đòn”) và không hiệu quả bằng những hình thức kỷ luật khác.
Trong bối cảnh VN hiện đại, điều này nghĩa là trẻ bị đánh lớn lên thường trở nên hung hăng, thiếu kiềm chế, dễ phát tiết, hay lên cơn đánh vợ con, thường viện đến bạo lực để giải quyết vấn đề, tỏ ra chống đối xã hội (chửi bậy, nghiện ngập, phạm tội), thường mắng nhiếc con cái bằng những ngôn từ mình bị mắng lúc nhỏ, hoặc dễ bị trầm cảm, u uất, khó giãi bày cảm xúc trong lòng, ngại giao tiếp với cha mẹ và con cái v.v. Rõ ràng là nhiều gia đình có những hố sâu ngăn cách như vậy, chỉ là tình trạng này quá phổ biến nên ai cũng nghĩ là mình “không sao”.
𝟔. Năm 1973, hai tên cướp tấn công một ngân hàng ở Stockholm, Thụy Điển và giam giữ 4 con tin trong một tuần, nhưng điều lạ là khi được thả ra, các con tin lại bênh vực và biện minh cho những kẻ bắt giữ mình. Từ đó các nhà tâm lý học gọi hiện tượng nạn nhân trở nên quý mến, đồng cảm và bắt chước hành vi của kẻ thủ ác là Hội chứng Stockholm. Hệ thống quản lý dữ liệu bắt cóc của FBI ước tính ít nhất 8% nạn nhân có biểu hiện này. Hội chứng Stockholm xuất hiện ở cả trẻ em/phụ nữ bị bạo hành, tù nhân chiến tranh và tù nhân trại tập trung. Trong cuốn “Sorstalanság” (Không số phận), nhà văn đạt giải Nobel người Hungary Imre Kertész kể lại cảm giác khi đến Auschwitz năm ông 15 tuổi. Trước những thứ khủng khiếp đang diễn ra, ông phải tự dối lòng rằng mọi thứ xung quanh đều tốt đẹp và có lợi cho mình, nếu không ông sẽ không sống nổi. Trong những hoàn cảnh nghiệt ngã, bản năng sinh tồn đôi khi buộc người ta phải chối bỏ sự thật.
Khi viết bài này, tôi cố lục tìm ký ức tuổi thơ của mình, nhưng chợt nhận ra trí nhớ của tôi bị khuyết vài khoảng trắng. Tôi biết mình từng bị đánh nhiều, nhưng không nhớ bài học khi đó là gì. Tôi thậm chí còn không nhớ cảm giác đau khi bị roi quất vào người. Nhưng không phải là tôi “không sao”. Tôi vẫn còn cảm giác ớn lạnh dưới sống lưng mỗi khi phải phơi lộ da thịt, và đến giờ tôi vẫn rất sợ cha, không dám nhìn thẳng hay nói chuyện thoải mái với ông. Tôi đoán, có lẽ não bộ của tôi đã tự làm mờ những trận đòn như một cơ chế tự vệ, vì chúng quá đau thương. Nhưng điều khó khăn hơn tất thảy là tôi vẫn rất thương cha tôi. Dù tốt dù xấu, bản tính của cha tôi đã hòa quyện vào con người tôi và định hình cuộc đời tôi. Tôi tuyệt đối không muốn người ngoài dùng những từ ngữ như “bạo hành” để nói về cha mình, như vậy chẳng khác gì xúc phạm chính bản thân tôi.
Sau này tôi nhận ra hai điều. Một là, dù cha mẹ đánh vì thương con hay ghét con thì kết quả vẫn không khác gì mấy. Đứa trẻ không thể hiểu được tình thương đi kèm roi vọt, và bài học nào rồi cũng phai mờ sau vài ngày. Còn lại vĩnh viễn sẽ là vết thương, sự hoang mang, và tính tình nóng nảy kế thừa từ cha mẹ.
Hai là, vì bản năng sinh tồn (kiểu Stockholm), đạo hiếu hoặc tình thương, người ta thường muốn phủ nhận tác hại của đòn roi và tin rằng cha mẹ đánh mình là đúng. Không hẳn vì họ tin vào cây roi thần thánh, mà vì nếu không vậy, họ sẽ phải thừa nhận cha mẹ đã “bạo hành” mình, bản thân mình đang mang nhiều thương tổn, và khi đánh con, mình đã tiếp tay lan truyền thương tổn đó sang cho con mình. Việc từ bỏ những định kiến thâm căn cố đế dễ đẩy người ta rơi vào vực thẳm hoang mang đến cùng cực. Họ thà chối bỏ sự thật và nỗi đau của mình còn hơn.
Đó cũng là lý do vì sao, mặc dù có nhiều bằng chứng về bạo hành và đánh đập tràn lan, nhưng nhìn chung con cái vẫn thương yêu và bảo vệ cha mẹ (theo cách của riêng chúng). Chúng ta ít thấy những người con chê trách cha mẹ công khai (trong khi vẫn có nhiều clip quay lén thầy cô đánh học trò). Dù đúng hay sai, hễ con cái chỉ trích cha mẹ, những người con khác thường không ủng hộ mà chỉ bỉ bai. Ta hay Tây đều vậy - người Tây thấm nhuần chữ “hiếu” qua Điều răn thứ 4 của Ki-tô giáo (“Thảo kính cha mẹ”). Trong số các danh nhân bị bạo hành, dường như chỉ có Kafka tìm cách giãi bày nỗi khổ với cha mình qua bức “Thư gửi cha” nổi tiếng. Nhưng ông không dám gửi cho cha mà chỉ gửi cho mẹ rồi nhờ mẹ chuyển giúp. Mẹ ông không chuyển mà gửi trả thư cho ông; bà cũng không bao giờ muốn lắng nghe nỗi khổ tâm của ông. Từ đó Kafka hụt hẫng và từ bỏ chuyện tỏ lòng với cha mẹ. Tuy nhiên khi đọc những tác phẩm như “Metamorphosis” (Hóa thân), người ta không khỏi liên tưởng hình ảnh người cha lạnh lùng khắc nghiệt trong truyện với người cha ngoài đời của Kafka, và thế giới ác mộng đảo điên trong truyện với những tình cảm hỗn độn dằn vặt giữa Kafka và cha ông. Kafka thường xuyên trầm cảm, cô đơn, mất ngủ, hay nghĩ đến việc tự tử, tình duyên lận đận, thể trạng yếu ớt và mất sớm ở tuổi 40.
Người ta hay thích tranh luận bằng lý trí, nên các cuộc tranh luận về đòn roi thường diễn ra như sau:
- Phản đối đòn roi: Theo nghiên cứu (số liệu abc), đòn roi không có hiệu quả.
- Ủng hộ đòn roi: Theo tôi (kể chuyện bản thân thành công abc), đòn roi có hiệu quả.
Tôi nghĩ, nếu chúng ta chịu nhìn nhận là chuyện này gắn liền với nhiều ràng buộc phức tạp về tình cảm, biết đâu mọi chuyện sẽ sáng tỏ hơn:
- Phản đối đòn roi: Lúc nhỏ bị đánh, tôi đau. Tôi không muốn con tôi hay bất kỳ đứa trẻ nào khác phải chịu nỗi đau như vậy nữa.
- Ủng hộ đòn roi: Nhưng nếu thừa nhận đánh đòn là sai trái, thì hệ quan niệm lâu nay về cha mẹ và bản thân tôi sẽ sụp đổ. Khi đó tôi còn đau hơn.
𝟕. Năm 2014, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền ước tính 90% trẻ em đang sống ở các quốc gia vẫn xem đánh đòn là hợp pháp. Theo một số liệu năm 2000, tỷ lệ ủng hộ đòn roi ở Mỹ và Anh vẫn khá cao, từ 61% đến 80%. Đó là chưa kể luật trẻ em và nhận thức bảo vệ trẻ em ở VN chẳng khác gì trò đùa.
Điều này nghĩa là sự toàn vẹn thân thể của trẻ em VN hoàn toàn nằm trong bàn tay cha mẹ. Quyền uy của cha mẹ đã và sẽ luôn giữ vị trí tối thượng, cả luật pháp lẫn dư luận đều không thể can thiệp. Trước hiện thực đó, phải chăng đã đến lúc các bậc cha mẹ nên cân nhắc việc ngưng dùng đòn roi để khẳng định quyền uy của mình, và lắng nghe, tha thứ để gắn kết với con cái nhiều hơn?
Nhiều người bị đánh lúc nhỏ, sau này lớn lên vẫn không hiểu tại sao cha mẹ có thể khiến mình tổn thương đến vậy. Bạn có thể bắt đầu bằng câu hỏi “Liệu cha mẹ có từng bị đánh như bạn không?” Biết đâu bạn sẽ vỡ òa khi nhận ra rằng câu trả lời rất có thể là, “Có”.
𝟏. Sử gia La Mã Pliny từng tôn vinh cô gái hiếu thảo Pero: một dân nữ bần hàn, khi hay tin cha mình là ông Cimon bị bỏ đói đến chết trong nhà lao, đã mang thức ăn đến cho cha, song lính canh tuyệt nhiên không cho vào. Cô bèn đi tay không đến gặp cha, rồi lén nuôi cha bằng nguồn sữa từ chính bầu ngực mình. Khi biết chuyện, chính quyền cảm phục sự hiếu thảo của cô, bèn xá tội cho hai cha con. Về sau, câu chuyện này được lưu truyền như một tấm gương hiếu thảo và là chủ đề cho nhiều họa sĩ nổi tiếng như Rubens và Caravaggio.
Chuyện này hẳn sẽ khiến nhiều người Việt sửng sốt. Hoàn cảnh ngặt nghèo thì thông cảm được, nhưng câu chuyện mang hơi hướng “dâm loạn” như kia làm sao có thể đem ra làm bài học? Tấm gương hiếu thảo phải như Thúy Kiều bán mình chuộc cha mới đáng được lưu truyền qua sử sách. Vậy nhưng một bên, đứa con cứu cha khỏi chốn lao tù bằng cách hy sinh thân thể cho người ngoài (Kiều), một bên hy sinh thân thể cho chính cha mình (Pero). Hai câu chuyện có khác nhau nhiều đến thế?
Có lẽ, điều đáng sửng sốt hơn là tại sao chữ “hiếu” lại có quyền lực lớn đến vậy - con cái có thể gạt bỏ cả những mưu cầu hạnh phúc, toàn vẹn thân thể, nhân phẩm, đạo đức, luân lý, luật pháp, để làm tròn chữ “hiếu”. Và vì vậy, phải chăng tình cảm gia đình luôn xen lẫn nhiều ràng buộc đau thương?
𝟐. Năm 1974, nhà tư tưởng xã hội Hoa Kỳ Lloyd deMause ra mắt cuốn “The History of Childhood”, hé lộ một ngách tối trong nền văn minh nhân loại: lịch sử bạo hành trẻ em. Theo ông, có hàng trăm tài liệu cho thấy vào thời cổ đại, việc giết trẻ sơ sinh diễn ra thường xuyên như cơm bữa. Trẻ sơ sinh bị ném xuống sông, ném vào đống phân hoặc bỏ đói đến chết. Đến tk 4, cả luật pháp, dư luận, lẫn các triết gia lớn ở Hy Lạp và La Mã đều không phản đối thông tục này một cách rõ ràng.
Thời Hy Lạp và La Mã cổ đại, trẻ em từ khoảng 7 tuổi đến dậy thì thường xuyên bị lạm dụng tình dục, rất có thể nhờ sự đồng thuận ngầm từ phía cha mẹ. Ở Crete và Boeotia, hôn nhân “thiếu niên ái” là lệ thường. Chính khách Aeschines thừa nhận rằng nhiều người, kể cả chính ông, đều bị lạm dụng tình dục lúc nhỏ. Sử gia Suetonius và Tacitus kể lại việc hoàng đế Tiberius thường lệnh cho những cậu bé nhỏ tuổi “đùa nghịch giữa hai chân trong khi ông tắm” còn “những cậu bé khỏe mạnh thì dùng miệng”.
Các nhà thổ trẻ em, dịch vụ trai bao nhỏ tuổi và nô lệ tình dục phát triển mạnh ở mọi thành phố. Trẻ em bị thiến rất được ưa chuộng ở La Mã, vì vậy nhiều trẻ sơ sinh bị thiến ngay từ trong nôi để sau này đưa vào nhà thổ. Mặc dù hoàng đế Constantine đã ban hành luật cấm thiến trẻ em, nhưng thông tục này phổ biến đến nỗi cả những bậc quý tộc vẫn thiến con mình để phục vụ các mưu toan chính trị.
Sau này hành vi lạm dụng bớt công khai nhưng rủi ro vẫn tồn tại ngấm ngầm. Nữ hoàng Elizabeth I từng bị người giám hộ sàm sỡ khi còn nhỏ, trong khi vua Louis XV thường cho vời các bé gái nhỏ tuổi vào phòng ngủ. Ngay cả Sigmund Freud cũng từng bị vú nuôi lạm dụng khi mới 2 tuổi.
𝟑. Điều tréo ngoe nhất là nhiều sự bạo hành xảy ra không phải vì cha mẹ độc ác hay ích kỷ, mà vì cha mẹ muốn tốt cho con mình.
Giữa tk 17 khi nghệ thuật opera mới được định hình, giọng hát của bé trai bị thiến rất được ưa chuộng, gọi là giọng “castrato”. Phụ nữ không được biểu diễn trên sân khấu do tư tưởng trọng nam khinh nữ đương thời, nhưng các vở opera vẫn cần giọng cao, vì vậy giải pháp là thiến các bé trai trước tuổi dậy thì, để kết hợp độ cao của giọng nữ với hơi mạnh của nam giới. Cha mẹ thường cho thiến con mình để chúng trở thành những ngôi sao giàu có. Ý là quốc gia có nhiều giọng castrato nhất, đến tk 18 có chừng 4000 bé trai bị thiến hàng năm. Về sau hoạt động này giảm dần nhưng vẫn kéo dài khá lâu, đến tận tk 20 mới chấm dứt hẳn với sự qua đời của giọng castrato cuối cùng, Alessandro Moreschi. Ngày nay chúng ta vẫn có thể nhìn thấy dấu ấn của thông tục này khi xem vở Giulio Cesare của Handel, trong đó chàng Cesare ve vãn Cleopatra bằng chất giọng mái cao vút (hiện nay thường do nữ đóng).
Đến tận tk 19, người ta vẫn cho rằng nên dạy trẻ bằng cách cho chúng đối diện với cái chết, theo nghĩa đen. Thầy cô và cha mẹ thường đưa trẻ đi xem cảnh hành hình, treo cổ, rồi giảng giải các bài học đạo đức. Trong tác phẩm “History of the Fairchild Family”, nhà văn Mary Sherwood kể chuyện những đứa trẻ được dạy dỗ trong khi nhìn xác chết thối rữa trên giá treo cổ, trong khi nhà văn Edgar Allan Poe thường được giáo dục ngay trong nghĩa địa. Thầy hiệu trưởng của Poe thường dẫn cả lớp ra nghĩa trang bên cạnh trường, cho mỗi em chọn một bia mộ và tập cộng trừ năm sinh năm mất của người chết. Nếu trong giáo khu có người qua đời, học sinh sẽ được tập thể dục bằng cách đào huyệt mộ. Không có gì lạ khi sau này, chủ đề trong các tác phẩm của Poe thường xoay quanh cái chết, xác chết phân rã, xác chết sống lại và cảnh tang ma.
Việc dạy trẻ bằng cách dọa dẫm cũng phổ biến. Trong quyển “From Infancy to Womanhood” (1882), tác giả Rhoda E. White kể một vú nuôi dọa một bé gái rằng nếu em bước ra khỏi giường thì “ông kẹ” sẽ bắt em, sau đó vú nuôi tạo hình nộm “ông kẹ” để ngay dưới chân giường em đang ngủ. Tối đó vú nuôi quay lại, nhìn thấy bé gái ngồi đơ trên giường, mắt dán chặt vào “ông kẹ”, hai tay giật lấy tóc mình. Cô bé đã chết trong sợ hãi.
Từ cổ chí kim, phương pháp kỷ luật phổ biến nhất vẫn là đòn roi. Theo deMause, một tỷ lệ rất lớn trẻ em sinh ra trước tk 18 lớn lên trong cảnh đánh đập, bầm tím hoặc chảy máu hàng ngày. Dụng cụ đánh thuộc đủ loại như roi chín dài (cat o' nine tail), xẻng, gậy, thanh sắt, thanh gỗ, gậy thúc trâu bò, roi xích (discipline). Quyển “A History of Modern Culture” (1934) ghi nhận một giáo viên người Đức ước chừng ông đã khẻ 911.527 nhát, quất 124.000 roi, tát 136.715 cái, và bộp tai 1.115.800 cái.
Cả dư luận lẫn luật pháp hầu như không cấm cản việc dùng đòn roi. Một đạo luật ở tk 13 còn dặn dò “nếu đánh trẻ chảy máu thì trẻ nhớ đời, nếu đánh trẻ chết thì luật áp dụng”. Vợ của triết gia tk 17 John Milton than phiền bà ghét nghe tiếng khóc của cháu trai khi chồng đánh cháu, trong khi Beethoven thường dùng kim đan len đánh học trò. Ngay cả vua chúa cũng không thoát. Vua Louis XIII bị đánh từ lúc 25 tháng tuổi và thường giật mình nửa đêm vì sợ sáng mai sẽ bị đòn. Ngày đăng quang năm 8 tuổi, ông vẫn bị đánh.
Tk 18, triết gia Jean-Jacques Rousseau xác nhận trẻ em Pháp thường bị đánh từ nhỏ để dạy chúng giữ im lặng. Mãi đến tk 19, tình trạng đòn roi mới giảm dần ở Châu Âu và Châu Mỹ. Riêng ở Đức đòn roi vẫn phổ biến khá lâu, đến 80% cha mẹ Đức thừa nhận có đánh con. Năm 1860, vụ việc một thầy giáo đánh chết học sinh ở Anh (vụ ngộ sát Eastbourne) như một lời cảnh tỉnh, buộc dư luận phải nhìn nhận lại về tác hại của đòn roi.
𝟒. Ở VN nói riêng và châu Á nói chung, đòn roi dường như đã gắn liền với văn hóa dạy trẻ từ xa xưa. Trong “Thuyết văn giải tự”, học giả Hứa Thận giải thích chữ Phụ 父 (người cha) xuất phát từ hình ảnh một người cầm roi đánh phạt con cái. Cây roi còn là biểu tượng cho quyền lực gia trưởng. Trong “Nguồn gốc Hán tự”, Kihoon Lee giải thích chữ Giáo 教 (dạy dỗ) bao gồm hình ảnh bốn chiếc que, một đứa trẻ tập đếm, bên cạnh là bàn tay cầm roi đánh đòn.
Như vậy, khi người ta chưa biết viết chữ Phụ, chữ Giáo, đã có những ông bố dạy con bằng roi vọt. Không có gì lạ khi người Việt từ xưa đã có câu “thương cho roi cho vọt” và hình ảnh thầy đồ thường gắn liền với một cây roi bên tay.
Trừng phạt thể xác thường đi kèm với nhục mạ tinh thần. Đối với nhiều người, sợ nhất không phải là cơn đau khi bị đánh, mà là nỗi hổ thẹn khi phải cởi bỏ quần áo và phô bày da thịt trước người khác. Những lời chửi bới thóa mạ của cha mẹ đôi khi còn khiến trẻ cảm thấy tồi tệ hơn cả đánh đòn. Những câu cửa miệng của các bậc cha mẹ VN như “con nhà người ta thế này còn mày thế kia”, “tao thà không đẻ mày ra” hoặc “tao sinh mày ra thì mày phải...”, thực chất là củng cố niềm tin rằng cha mẹ sinh ra con thì có toàn quyền định đoạt cuộc đời con, và con cái có nghĩa vụ phải đáp ứng ý muốn của cha mẹ mới được gọi là “có hiếu”. Việc cha mẹ lắng nghe ý muốn của con gần như là điều không tưởng. Hiện nay không thiếu người chọn nghề nghiệp theo định hướng của cha mẹ, trong khi văn hóa VN có vô số ca dao, bài hát về việc phải cưới người mình không muốn để “làm tròn chữ hiếu”.
Các bậc cha mẹ thường nói họ đánh con vì muốn tốt cho con, nhưng thực tế cho thấy người ta ít khi đánh con trong khi bình tĩnh răn dạy, mà thường vụt tay đánh khi nổi đóa hoặc rối trí, nhất là khi cảm thấy con cái dám thách thức uy quyền của mình bằng cách cố cãi lời mình nói (“hỗn hào”). Thực chất việc đánh con là để giải tỏa cơn nóng giận hoặc bối rối và xác lập lại uy quyền với con cái. “Muốn tốt cho con” gần như không góp phần vào động cơ.
Gần đây một vị quan chức cao cấp sàm sỡ bé gái rồi viện cớ là chỉ muốn “nựng” bé, người ta cười ông đạo đức giả, thỏa mãn dục tính của chính ông mà dám nhân danh tình thương. Còn chúng ta đánh đập con cái để xả cơn giận của chính mình rồi lại bảo là vì thương con, liệu chúng ta có đáng cười không?
𝟓. Chuyện 1: Cha Beethoven bắt cậu tập đàn, học nhạc lý từ nhỏ và đánh cậu rất dữ. Hàng xóm thường nhìn thấy cậu bé Beethoven khóc bên phím đàn. Trong môi trường dạy dỗ khắc nghiệt, năm 10 tuổi Beethoven đã tinh tường nhạc lý và đánh đàn điêu luyện. Lớn lên, ông thường cảm thấy khốn khổ đến nỗi từng nghĩ đến việc tự tử. Ông bị đủ thứ bệnh như co thắt dạ dày, nhức đầu dai dẳng và bắt đầu bị điếc từ khi còn trẻ. Không đến nỗi túng thiếu, nhưng ông sống trong cảnh vô cùng bẩn thỉu và hầu như bỏ xó ngoại hình. Năm 1809 một người đến thăm ông kể lại, chiếc ghế nào trong nhà cũng có đĩa thức ăn bỏ dở và quần áo vứt bừa. Cây đàn dương cầm và chiếc bàn bên cạnh phủ đầy những bản nhạc nhòe mực soạn dở, bên dưới đàn là chiếc bô chưa đổ. Tủ đồ đầy quần áo dơ bẩn và rách rưới, trong khi mặt ông lốm đốm sẹo rỗ và đầu dựng đứng những sợi tóc bạc. Về sau Beethoven sống cùng đứa cháu trai, nhưng dường như sự khắc nghiệt đời bố truyền xuống đời con, Beethoven quản cháu chặt đến nỗi khiến cháu luôn bị căng thẳng và ức chế tinh thần. Năm 20 tuổi, cậu cháu tự bắn vào đầu, may sao không chết.
Sau này, Beethoven được xem là một trong những nhạc sĩ vĩ đại nhất, để lại cho nhân loại nhiều nhạc phẩm đầy ám ảnh, u uất và giằng xé.
Chuyện 2: Cậu bé Ingmar Bergman lúc nhỏ hay tè dầm và thường bị cha mẹ phạt bằng cách bắt mặc một chiếc váy đỏ cả ngày. Với lỗi nặng hơn, cha Bergman sẽ trừng phạt bằng gậy đập thảm. Bergman phải tụt quần, cúi gập người, trong khi những người còn lại trong nhà đè giữ cổ của cậu. Sau khi đánh xong, Bergman phải hôn lên tay cha để được ân xá “tội lỗi”. Đôi khi cha mẹ nhốt cậu vào tủ chạn và bảo trong đó có một con quái vật thích ăn ngón chân trẻ con. Môi trường hà khắc khiến Bergman dồn nén sự giận dữ ngấm ngầm. Cậu từng tìm cách giết anh trai mình bằng cách châm lửa đốt giường anh trai. Lớn lên, Bergman thường xuyên gặp ác mộng và bị ám ảnh bởi ma quỷ. Ông tin rằng nhà mình có hai hồn ma và ông có thể nhận biết sự hiện diện của vong linh. Ông trải qua 5 cuộc hôn nhân và có một người con ngoài giá thú với nàng thơ Liv Ullmann. Ullman kể, Bergman khá xa cách với con cái và không dễ gì sống cùng. Chẳng hạn như mỗi sáng, ông thích mô tả chi tiết những cơn ác mộng đêm qua cho cô nghe (và ông thì có vô số ác mộng).
Sau này, Bergman được xem là một trong những đạo diễn vĩ đại nhất, để lại cho nhân loại nhiều thước phim đầy buồn bã, day dứt, ám ảnh, chơi vơi.
Nhiều người thường ủng hộ việc đánh trẻ bằng câu nói “nhờ bị đánh tôi mới nên người”. Nhưng sự “nên người” thật ra không liên quan gì cả, vì một người thành công vẫn có thể mang trong mình nhiều thương tổn khiến họ khốn khổ cả đời. Beethoven và Bergman chẳng những “nên người” mà còn nên bậc vĩ nhân, nhưng rõ ràng cuộc đời họ đầy buồn khổ, bất an và méo mó. Người ta cũng hay nói “tôi bị đánh mà vẫn không sao”, nhưng thật ra họ không biết “có sao” nghĩa là thế nào, vì những sang chấn tình cảm thường tích tụ ngấm ngầm qua nhiều năm tháng, như những vết xước nhỏ làm nên vết khoét lớn.
Thập niên 1990s, một nhóm nghiên cứu ở San Diego khảo sát về thời thơ ấu của 17.000 người tầm 50 tuổi và nhận thấy nguy cơ mắc các bệnh thân thể ở nhóm người từng bị đánh lúc nhỏ cao hơn nhiều lần so với nhóm người không bị đánh. Nghĩa là việc đánh đập trẻ em không chỉ để lại sang chấn tâm lý (như Bergman) mà còn có thể khiến thể trạng yếu đuối và dễ mắc bệnh tật (như Beethoven).
Nhà phân tâm học nổi tiếng tk 20 Alice Miller cho rằng đòn roi là một dạng bạo hành và là nguyên nhân gốc rễ làm méo mó cuộc đời của nhiều nhân vật nổi tiếng. Trẻ em bị đánh lớn lên dễ trở nên hung bạo, uất ức, giận giữ và tìm cách giải tỏa ức chế bằng bạo lực hoặc hành vi chống đối xã hội, chẳng hạn như cô gái nghiện ma túy Christiane F., sát nhân giết trẻ em hàng loạt Jürgen Bartsch và nhà độc tài Adolf Hitler. Mặt khác, nhiều người lại hướng nỗi đau vào trong, khiến họ bị trầm cảm, dằn vặt, lo âu triền miên, có xu hướng tự hủy hoại đời mình, dẫn đến chết sớm vì nhiều loại bệnh tật hoặc tự tử, như Nietzsche, Picasso, Kollwitz, Buster Keaton, Dostoevsky, Chekhov, Schiller, Rimbaud, Mishima, Proust và James Joyce. Sau này nhiều nghiên cứu về hình phạt thể xác cũng cho kết quả tương tự: đánh đập thường để lại nhiều hậu quả nặng nề và tổn thương vĩnh viễn về sau, nhiều khả năng phản tác dụng (“lì đòn”) và không hiệu quả bằng những hình thức kỷ luật khác.
Trong bối cảnh VN hiện đại, điều này nghĩa là trẻ bị đánh lớn lên thường trở nên hung hăng, thiếu kiềm chế, dễ phát tiết, hay lên cơn đánh vợ con, thường viện đến bạo lực để giải quyết vấn đề, tỏ ra chống đối xã hội (chửi bậy, nghiện ngập, phạm tội), thường mắng nhiếc con cái bằng những ngôn từ mình bị mắng lúc nhỏ, hoặc dễ bị trầm cảm, u uất, khó giãi bày cảm xúc trong lòng, ngại giao tiếp với cha mẹ và con cái v.v. Rõ ràng là nhiều gia đình có những hố sâu ngăn cách như vậy, chỉ là tình trạng này quá phổ biến nên ai cũng nghĩ là mình “không sao”.
𝟔. Năm 1973, hai tên cướp tấn công một ngân hàng ở Stockholm, Thụy Điển và giam giữ 4 con tin trong một tuần, nhưng điều lạ là khi được thả ra, các con tin lại bênh vực và biện minh cho những kẻ bắt giữ mình. Từ đó các nhà tâm lý học gọi hiện tượng nạn nhân trở nên quý mến, đồng cảm và bắt chước hành vi của kẻ thủ ác là Hội chứng Stockholm. Hệ thống quản lý dữ liệu bắt cóc của FBI ước tính ít nhất 8% nạn nhân có biểu hiện này. Hội chứng Stockholm xuất hiện ở cả trẻ em/phụ nữ bị bạo hành, tù nhân chiến tranh và tù nhân trại tập trung. Trong cuốn “Sorstalanság” (Không số phận), nhà văn đạt giải Nobel người Hungary Imre Kertész kể lại cảm giác khi đến Auschwitz năm ông 15 tuổi. Trước những thứ khủng khiếp đang diễn ra, ông phải tự dối lòng rằng mọi thứ xung quanh đều tốt đẹp và có lợi cho mình, nếu không ông sẽ không sống nổi. Trong những hoàn cảnh nghiệt ngã, bản năng sinh tồn đôi khi buộc người ta phải chối bỏ sự thật.
Khi viết bài này, tôi cố lục tìm ký ức tuổi thơ của mình, nhưng chợt nhận ra trí nhớ của tôi bị khuyết vài khoảng trắng. Tôi biết mình từng bị đánh nhiều, nhưng không nhớ bài học khi đó là gì. Tôi thậm chí còn không nhớ cảm giác đau khi bị roi quất vào người. Nhưng không phải là tôi “không sao”. Tôi vẫn còn cảm giác ớn lạnh dưới sống lưng mỗi khi phải phơi lộ da thịt, và đến giờ tôi vẫn rất sợ cha, không dám nhìn thẳng hay nói chuyện thoải mái với ông. Tôi đoán, có lẽ não bộ của tôi đã tự làm mờ những trận đòn như một cơ chế tự vệ, vì chúng quá đau thương. Nhưng điều khó khăn hơn tất thảy là tôi vẫn rất thương cha tôi. Dù tốt dù xấu, bản tính của cha tôi đã hòa quyện vào con người tôi và định hình cuộc đời tôi. Tôi tuyệt đối không muốn người ngoài dùng những từ ngữ như “bạo hành” để nói về cha mình, như vậy chẳng khác gì xúc phạm chính bản thân tôi.
Sau này tôi nhận ra hai điều. Một là, dù cha mẹ đánh vì thương con hay ghét con thì kết quả vẫn không khác gì mấy. Đứa trẻ không thể hiểu được tình thương đi kèm roi vọt, và bài học nào rồi cũng phai mờ sau vài ngày. Còn lại vĩnh viễn sẽ là vết thương, sự hoang mang, và tính tình nóng nảy kế thừa từ cha mẹ.
Hai là, vì bản năng sinh tồn (kiểu Stockholm), đạo hiếu hoặc tình thương, người ta thường muốn phủ nhận tác hại của đòn roi và tin rằng cha mẹ đánh mình là đúng. Không hẳn vì họ tin vào cây roi thần thánh, mà vì nếu không vậy, họ sẽ phải thừa nhận cha mẹ đã “bạo hành” mình, bản thân mình đang mang nhiều thương tổn, và khi đánh con, mình đã tiếp tay lan truyền thương tổn đó sang cho con mình. Việc từ bỏ những định kiến thâm căn cố đế dễ đẩy người ta rơi vào vực thẳm hoang mang đến cùng cực. Họ thà chối bỏ sự thật và nỗi đau của mình còn hơn.
Đó cũng là lý do vì sao, mặc dù có nhiều bằng chứng về bạo hành và đánh đập tràn lan, nhưng nhìn chung con cái vẫn thương yêu và bảo vệ cha mẹ (theo cách của riêng chúng). Chúng ta ít thấy những người con chê trách cha mẹ công khai (trong khi vẫn có nhiều clip quay lén thầy cô đánh học trò). Dù đúng hay sai, hễ con cái chỉ trích cha mẹ, những người con khác thường không ủng hộ mà chỉ bỉ bai. Ta hay Tây đều vậy - người Tây thấm nhuần chữ “hiếu” qua Điều răn thứ 4 của Ki-tô giáo (“Thảo kính cha mẹ”). Trong số các danh nhân bị bạo hành, dường như chỉ có Kafka tìm cách giãi bày nỗi khổ với cha mình qua bức “Thư gửi cha” nổi tiếng. Nhưng ông không dám gửi cho cha mà chỉ gửi cho mẹ rồi nhờ mẹ chuyển giúp. Mẹ ông không chuyển mà gửi trả thư cho ông; bà cũng không bao giờ muốn lắng nghe nỗi khổ tâm của ông. Từ đó Kafka hụt hẫng và từ bỏ chuyện tỏ lòng với cha mẹ. Tuy nhiên khi đọc những tác phẩm như “Metamorphosis” (Hóa thân), người ta không khỏi liên tưởng hình ảnh người cha lạnh lùng khắc nghiệt trong truyện với người cha ngoài đời của Kafka, và thế giới ác mộng đảo điên trong truyện với những tình cảm hỗn độn dằn vặt giữa Kafka và cha ông. Kafka thường xuyên trầm cảm, cô đơn, mất ngủ, hay nghĩ đến việc tự tử, tình duyên lận đận, thể trạng yếu ớt và mất sớm ở tuổi 40.
Người ta hay thích tranh luận bằng lý trí, nên các cuộc tranh luận về đòn roi thường diễn ra như sau:
- Phản đối đòn roi: Theo nghiên cứu (số liệu abc), đòn roi không có hiệu quả.
- Ủng hộ đòn roi: Theo tôi (kể chuyện bản thân thành công abc), đòn roi có hiệu quả.
Tôi nghĩ, nếu chúng ta chịu nhìn nhận là chuyện này gắn liền với nhiều ràng buộc phức tạp về tình cảm, biết đâu mọi chuyện sẽ sáng tỏ hơn:
- Phản đối đòn roi: Lúc nhỏ bị đánh, tôi đau. Tôi không muốn con tôi hay bất kỳ đứa trẻ nào khác phải chịu nỗi đau như vậy nữa.
- Ủng hộ đòn roi: Nhưng nếu thừa nhận đánh đòn là sai trái, thì hệ quan niệm lâu nay về cha mẹ và bản thân tôi sẽ sụp đổ. Khi đó tôi còn đau hơn.
𝟕. Năm 2014, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền ước tính 90% trẻ em đang sống ở các quốc gia vẫn xem đánh đòn là hợp pháp. Theo một số liệu năm 2000, tỷ lệ ủng hộ đòn roi ở Mỹ và Anh vẫn khá cao, từ 61% đến 80%. Đó là chưa kể luật trẻ em và nhận thức bảo vệ trẻ em ở VN chẳng khác gì trò đùa.
Điều này nghĩa là sự toàn vẹn thân thể của trẻ em VN hoàn toàn nằm trong bàn tay cha mẹ. Quyền uy của cha mẹ đã và sẽ luôn giữ vị trí tối thượng, cả luật pháp lẫn dư luận đều không thể can thiệp. Trước hiện thực đó, phải chăng đã đến lúc các bậc cha mẹ nên cân nhắc việc ngưng dùng đòn roi để khẳng định quyền uy của mình, và lắng nghe, tha thứ để gắn kết với con cái nhiều hơn?
Nhiều người bị đánh lúc nhỏ, sau này lớn lên vẫn không hiểu tại sao cha mẹ có thể khiến mình tổn thương đến vậy. Bạn có thể bắt đầu bằng câu hỏi “Liệu cha mẹ có từng bị đánh như bạn không?” Biết đâu bạn sẽ vỡ òa khi nhận ra rằng câu trả lời rất có thể là, “Có”.
February 26, 2025
This is a collection of essays by different authors rather than a cohesive history. Thus the quality varies, with some sections quite dry and academic. The subheading titles this a story of child abuse but that misrepresents the focus, which is mainly the different approaches to upbringing. Some of these approaches would appear to our modern sensibilities as abuse, but this is not a salacious account and there is warmth and recognisable love along the way.
December 29, 2020
Lloyd de Mause's team of investigators gives a vast portrait of childhood through the ages. With often horrifying detail they show how the conditions for children have changed, usually at glacial speed. They refer constantly to eyewitnesses of the past, who testify to what childhood was, or who instruct parents in the wisdom their age. And much of this traditional advice is absolutely chilling. As the centuries crawl by we see a pitifully gradual improvement in the way children are treated or trained. We watch an accumulation of almost imperceptible shifts in expectations for mothers and fathers. The right of fathers to inflict abuse including the death penalty on their offspring, the arranged child betrothals, the naming of children after their parents, or the caste-like molding of kids to their family professions, all slowly fade, while other experiments in child rearing arise. The children so abysmally neglected in most works of history take center stage. The tale they tell is damning, yet filled with hope.
April 7, 2016
Thought-provoking! Especially DeMause's notion that the wheels of evolution keep turning, not because of developments in technology or economy but, by the way we treat our children.
June 26, 2022
Демаус има интересни идеи относно отношението на хората към децата им в историята, които преразказва в първата глава на тази книга. Идеите му обаче са доста далеч от историческия консенсус по въпроса. Поотдалечени са и от това, което историческите доказателства показват, ако и да е истина, че "историческият консенсус" малко си затваря очите.
В История на детството тия недостатъци на подхода на Демаус се виждат много добре - контрастът между първото есе, написано от него и останалите есета, написани от други историци е значителен.
Макар всички есета да се занимават с практиките по отглеждане на деца в различни епохи в Европа и да фокусират върху тия, които днес бихме нарекли тормоз (липса на достатъчно грижи, бой, сексуални посегателства, погрешни грижи и т.н.), Демаус го прави с обичайния си апломб и по-скоро приблизителен подход към доказателства и извори, докато всички останали автори следват стандартния исторически метод.
Съответно техните части от книгата са далеч не толкова сензационни и много по-умерени.
В История на детството тия недостатъци на подхода на Демаус се виждат много добре - контрастът между първото есе, написано от него и останалите есета, написани от други историци е значителен.
Макар всички есета да се занимават с практиките по отглеждане на деца в различни епохи в Европа и да фокусират върху тия, които днес бихме нарекли тормоз (липса на достатъчно грижи, бой, сексуални посегателства, погрешни грижи и т.н.), Демаус го прави с обичайния си апломб и по-скоро приблизителен подход към доказателства и извори, докато всички останали автори следват стандартния исторически метод.
Съответно техните части от книгата са далеч не толкова сензационни и много по-умерени.
lost-interest
September 3, 2024I read the sample to this book. While the sources are potentially genuine as other reviewers say, I found the rest of the text to be full of unsubstantiated claims and projections, mixed up with psychological understanding, all to draw in the reader with childhood trauma.
It is unknowable, unobservable, what was the inner world of a child becoming an adult who has died a long time ago. There is always underlying heterogeneity, happy and unhappy children, and all in their own way. Any generalisation we make reveals our own biases and projections.
That being said, the sample here seems to be selected for showcasing the abuse suffered by children. I think in modern terms we call this torture p*rn.
It is unknowable what was the population average behavior towards children at any point in time, so I see both point to settle for this biased viewpoint.
It is unknowable, unobservable, what was the inner world of a child becoming an adult who has died a long time ago. There is always underlying heterogeneity, happy and unhappy children, and all in their own way. Any generalisation we make reveals our own biases and projections.
That being said, the sample here seems to be selected for showcasing the abuse suffered by children. I think in modern terms we call this torture p*rn.
It is unknowable what was the population average behavior towards children at any point in time, so I see both point to settle for this biased viewpoint.
May 5, 2024
Excellent book, one of the best I have read lately.
It is inevitable that such literature inspires pure rage in some, as they may recognize either their own childhoods, or their own parenting, or both in these pages.
It is inevitable that such literature inspires pure rage in some, as they may recognize either their own childhoods, or their own parenting, or both in these pages.
March 3, 2021
Death by a thousand f**ks you do not give.
Read
May 17, 2014I didn't actually read the whole book- just the "article" called "The Evolution of Childhood," but that was plenty. As a disclaimer, I had to read this for school... although I am still wondering what it's direct relation to my "Children's Literature" class will be. I was so disturbed and depressed... I believe he did make judgements not based fully on fact, but still, some of his evidence was horrifying. Yikes...
Want to Read
July 18, 2011Main HQ769 .D432
angle: history of child abuse
angle: history of child abuse
Displaying 1 - 14 of 14 reviews