Raadselvader: Kind in de Koude Oorlog

by Jolande Withuis

De bekende schaakjournalist Berry Withuis (1920-2009) werd grootgebracht in een gereformeerd gezin. Als twaalfjarige raakte hij zijn geloof in God kwijt. Later werd hij communist en redacteur van het dagblad De Waarheid. Zijn dochter Jolande (1949) groeide op met haar vaders politieke overtuiging, maar ontwikkelde zich als volwassene tot een vermaard critica van het communisme.

Die breuk met haar afkomst opende voor Withuis de weg naar het schrijverschap en de wetenschap, maar leidde tegelijkertijd tot een verwijdering tussen haar en haar vader. Na zijn dood kon ze zich er niet bij neerleggen dat de man die zij als kind had vereerd, zich als persoon nauwelijks had laten kennen. Met behulp van onder meer zijn BVD-dossier reconstrueert ze in Raadselvader zijn levensgeschiedenis.

Withuis' scherpe en ontroerende ontleding van de verhouding tot haar vader weerspiegelt onze recente wereldgeschiedenis en biedt de lezer een blik van binnenuit op de Koude Oorlog: "Ik was vijf en wist: wij zijn de vijand.'

Genres: History, Nonfiction, Memoir, Biography, Ebooks

254 pages, Hardcover

First published January 1, 2018

About the author

Jolande Withuis (1949) was tot 2014 als onderzoekster verbonden aan het NIOD. Ze schrijft voor NRC Handelsblad, Trouw en de Volkskrant. Bij De Bezige Bij verschenen Erkenning (2002), Na het kamp (2005), De vrouw als mens (2007) en in 2008 Weest manlijk, zijt sterk, een biografie over verzetsman Pim Boellaard, die werd bekroond met de Grote Geschiedenis Prijs 2009 en de Erik Hazelhoff Biografieprijs 2010. In 2016 verscheen de bestseller Juliana. Vorstin in een mannenwereld, die werd genomineerd voor de Brusseprijs.

Reviews

[Ria · Rating 4 out of 5]

Het bijzondere persoonlijke verhaal van de auteur. Wie was haar vader nu echt?
Opgroeien in een gezin, een communistisch gezin, na de oorlog.
'...dat wij niet deden aan zoiets burgerlijks als emotionele bindingen tussen ouders en kinderen.'

Jolande Withuis heeft een boeiend tijdsbeeld neergezet met heel veel feiten, namen, jaartallen enz. (waardoor ik een aantal delen scannend heb gelezen omdat de uitleentermijn verstrijkt).

Koude Oorlog, wie van onder de 30 kan zich daar nog iets bij voorstellen? Ik weet nog goed dat er over 'die rooie' werd gesproken, m.n. wanneer de verkiezingsuitslagen binnen druppelden op woensdagavond. Mijn opa was op zijn zachtst gezegd al geen Den Uyl fan, laat staan hoe hij over de CPN dacht. Er werd verteld over de Partizanen en de tijd dat De Muur werd gebouwd, ik wist niet beter dan dat die er stond en met grote verbazing werd er naar tv-beelden gekeken toen de muur werd doorbroken.
De kreet 'daar komen de Russen' was heel gewoon. De reacties in kranten en op het achtuurjournaal m.b.t. de demonstraties tegen kruisraketten en bouw van de kerncentrale. Niemand wilde er iets mee te maken hebben, maar 'men' ging toch even in die omgeving kijken. Die tijd van het IJzeren Gordijn.

Dit boek is van historische waarde. Je wist inderdaad niet beter als kind, de waarheid van je ouders was jouw waarheid terwijl je haarfijn aanvoelde wie bij wie hoorde of juist helemaal niet zoals het gezin Withuis.
De passages over haarzelf zijn denk ik bijzonder, dat zij juist over zichzelf vertelt, ervaringen en gedachten deelt, ofschoon je nog meer zou willen weten, het boek gaat tenslotte over haar vader dat niet voor niets als titel 'Raadselvader' heeft meegekregen.
Een vlotlezende biografie ondanks alle genoemde feiten en dat alleen al uit historisch oogpunt een keer in mijn kast komt.

[Joyce · Rating 3 out of 5]

'Getroost werd ik niet; troosten viel buiten ons repertoire aan omgangsvormen.'
'Had mijn vader me niet haarfijn uitgelegd dat wij niet aan Blut Und Boden deden en dat alleen in burgerlijke families om het familiebezit te handhaven wordt voorgewend dat familierelaties belangrijk zijn?'

Nee, liefdevol was de opvoeding van Jolande Withuis niet. Voor haar communistische ouders was niets belangrijker dan het communisme zelf, en persoonlijke relaties of bezittingen waren daaraan ondergeschikt.
In een interview dat ik met haar zag op televisie, maakte haar verhaal grote indruk. Hoe moet het geweest zijn voor een klein (en verlegen) meisje om op te groeien met twee zulke idealistische ouders, voor wie je misschien eerder een leuk maar ook lastig accessoire bent dan hun kind? In het interview gaf ze daar een bijzonder inkijkje in, en dus wilde ik ook haar boek lezen. De ondertitel "Kind in de Koude Oorlog" beloofde ook dat ik meer te weten zou komen. Helaas viel dat wel tegen: het boek is voor mijn gevoel voor 75% een ingewikkelde biografie van haar vader, en voor maar 25% het leven van Jolande als kind. En dat laatste dan ook weer vooral heel beschrijvend, feitelijk, terugkijkend op toen, meer dan een heel persoonlijke en intieme ontboezeming van hoe het gevoelsmatig voor haar was als kind. En dat vind ik wel jammer, want die feiten zijn wel op te zoeken, maar juist dat heel persoonlijke had dit boek zo bijzonder kunnen maken. De ondertitel is dus een beetje "misleidend" en had wellicht beter "Nederlandse communist in de Koude Oorlog" kunnen heten of zo.
Donderdagavond ga ik haar live zien, eens kijken met welke verhalen ze dan komt!

[René Stommel · Rating 3 out of 5]

Was vorige week bij een interview met Jolande Withuis nav haar laatste boek, nu over haar moeder. Aardige vrouw, geen opsmuk. Nu las ik haar boek over haar vader, een gepijnigd boek over een gepijnigde dochter .. het is aangrijpend om te lezen hoe ouders van/in een sekte, zoals het communisme dat na de oorlog was, zo vol overtuiging volstrekt liefdeloos kunnen zijn. Dat kan zo ook maar gebeuren bij Jehova's getuigen bijv. Interessant is de historische context van hoe het naoorlogse communisme zich ontwikkelde. Ook de reflectie van Jolande, haar poging om haar vader (ouders) te begrijpen vind ik interessant, hoewel ze nou net bij haar verklaring de paralellie met sektes mist. Ik vind het een boeiend document, maar niet meeslepend zoals dit type boeken over de eigen familie soms wel kan zijn. Misschien heeft zij daartoe van huis uit te weinig bagage meegekregen. Grappig tussen haakjes dat ik twee dagen nadat ik het bovenstaande schreef een column van Jolanda las over de indertijd beroemde Anna Terruwe, waarin J. vooral de sekte-achtige roomskatholieke achtergrond van Terruwe aan de kaak stelt.

[Marjanneke · Rating 3 out of 5]

Een interessant boek over het communisme in Nederland

[Nienke Van · Rating 5 out of 5]

Intrigerend verhaal over de jeugd van Jolande Withuis, die opgroeide in een communistisch gezin ten tijde van de Koude Oorlog. Dat communisme heeft invloed op alle aspecten van haar leven - Sinterklaas, BVD, Hannie Schaft herdenking, het jaar 1956 en nog vele andere onderwerpen komen voorbij. Ze beschrijft een wereld die voor mij herkenbaar en tegelijkertijd ook vreemd is. Herkenbaar door de grote gebeurtenissen uit de Koude Oorlog, vervreemdend omdat die worden bekeken vanuit een heel ander perspectief dan ik gewend ben te kijken. Heel interessant, binnen vier dagen uitgelezen!

[Sibrich van Baalen · Rating 3 out of 5]

Interessant om te lezen over het communisme in NL, een toch onderbelicht onderwerp. Boeiende zoektocht naar haar vader en diens leven. Hoewel de familiebanden goed duidelijk worden, is voor mij de algehele plaats in de maatschappij niet helemaal crystal clear. Lees graag hierna nog een boek over het communisme in Nederland.

[Joop Herder · Rating 3 out of 5]

Mooie biografie van dochter Jolande Withuis over vader Berrie.

[Lars Meijer]

Racisme is bij veel een blinde vlek, ook bij Withuis.

[Wendel · Rating 4 out of 5]

Boeiend verhaal over opgroeien in een andere ideologie dan de gangbare. Geluisterd als luisterboek wat is voorgelezen door de auteur zelf.

[Jet · Rating 4 out of 5]

Dit verhaal greep me bij de keel: omdat het geen verhaal is maar helaas de werkelijkheid van Jolande Withuis.

[Mathilde · Rating 5 out of 5]

Interessant boek! Nooit geweten hoe gevoelig het Communisme en het CPN lag in Nederland. Withuis schrijft zo op een manier dat je graag blijft doorlezen. Ik ga verder met het lezen van een paar andere boeken van Withuis, ben benieuwd!

[Hanneke Römelingh · Rating 3 out of 5]

Raadselvader door Jolande Withuis

De vader was me wel een type. Ik denk niet dat ik hem aardig zou hebben gevonden. Dat zou hem ook geen fluit hebben uitgemaakt, maar Jolande adoreerde hem. Hij bepaalde hoe zij denken moest. Dat ging vanzelf. Met schaken was ze minder gewillig.

Een gezin van na de oorlog. Communistisch. Wie kan zich daar nog iets bij voorstellen? Goed dat Jolande dit zo beschreven heeft. Want werkelijk we zouden straks er al helemaal geen idee meer van hebben dat er überhaupt hier communisten waren en hoe die dachten en leefden.

De schrijfster “kende” ik van zomergasten ‘16. Dit boek kwam zij ook presenteren in VPRO boeken. Vanwege Zutphen, waar ze kennelijk wat mee had en er nu ook zou wonen, wilde ik het wel lezen. Zou het daarna dochterlief cadeau kunnen doen die er per slot ook woont. “Je weet maar nooit”.

Na de oorlog geboren. Is iets jonger dus dan ik ben. Waar ze over schrijft, komt me heel vaag bekend voor. Ik bedoel ik behoorde wel tot een andere groep mensen, met hun “was wat loos en niet helemaal pluis”. Niet dat ik nu nog zou weten wie er dan toebehoorde. Maar het werd wel genoemd, ik wist er van. Toch had ik verder geen idee wat er zich in andermans huizen afspeelde. Het was sowieso voor haar en mij een “grauwe” tijd, met weinig kleur erin. Beiden leefden we in onze eigen wereld, we wisten niet beter en waren content met hoe het was.
Langzamerhand werden er over die communisten tippen van sluiers opgelicht. De Goelag, Hongarije, schandelijk was dat. “De koude oorlog bleef in volle gang”. Het ijzeren gordijn was alhoewel denkbeeldig een reëel feit. “De muur” werd aangebracht. Jolande geloofde sterk, in navolging van haar vader in de goede intentie van het communisme.

Jolande schrijft hoe of het vroeger thuis was. Ze zag dat het er anders toeging dan in andere gezinnen. Ze accepteerde dat. Zij woonde met haar ouders en broertje in Amsterdam. Vader kwam oorspronkelijk uit Zutphen. Hij brak met de kerk en met zijn streng gelovige moeder. Jolande ging daar wel in vakanties logeren en genoot. Toch heeft ze last van de verschillen. Thuis bepaalt het communisme hoe ze leven moeten, in Zutphen is het God die er regeert en wordt er op zondag twee keer naar de kerk gegaan.
Jolande probeert in haar boek de oorzaak van deze grote kloof te achterhalen. Ze slaagt er ten dele in.
Vader had het één en ander in de oorlog meegemaakt. Het is verre van duidelijk wat. Er wordt niet over gesproken. Vader blijft zich gedragen alsof het nog altijd oorlog is. Is ook zo, nl. “De Koude oorlog”. Hij wordt gevolgd door de bvd, de binnenlandse veiligheid’s dienst, zo blijkt ook later als Jolande allerlei gaat onderzoeken.

Als later voor velen de schellen van de ogen vallen, wanneer in Rusland Chroetsjov een boekje over Stalin open doet, verandert er heel langzaam aan van alles.
Jolande wordt ook ouder, gaat studeren, ja, en vader....? Hij houdt zich stil.
Na vaders dood zoekt Jolande alles uit. Eerder was zonder vaders toestemming niet mogelijk. Veel blijft er gissen.

Interessant om er over te lezen. Het speelde allemaal tijdens mijn eigen leven af, maar wat wist ik als buitenstaander hoe of het ergens anders toeging? Het zelfde geldt voor streng gelovige gezinnen.

Niet alles vond ik even interessant of voor mij de moeite waard te lezen. Dat las ik dan globaal doorl. Maar veel lezenswaardig’s bleef over. Zeker beschrijvingen van Zutphen zijn interessant. Het meest is wel Jolande zelf, hoe zij mij voor zich weet in te nemen. Hoe ze haar best doet, wat ze doormaakt, intelligente meid die ze is. Een biografie over haar vader, maar tegelijkertijd een gedeeltelijke autobiografie van haar zelf.

Ga het lezen mensen indien je tijd hebt en als je je voor het recente verleden interesseert.

HJR (24-6-‘18)

[Martine Letterie · Rating 5 out of 5]

Jolande Withuis onderzoekt in dit boek wie haar vader werkelijk was, omdat hij zoals de titel zegt een raadselvader was. Uiteindelijk blijft hij dat, maar intussen schetst Withuis een aangrijpend beeld van haar jeugd in een communistisch gezin en daarmee ook van het leven tijdens de Koude Oorlog.

[Gijs Zandbergen · Rating 5 out of 5]

Je zult maar in een communistisch gezin zijn opgegroeid. Daar kun je je hele verdere leven last van hebben. Ach, dat geldt voor elke ideologische achtergrond. Berry Withuis, ik ben geen schaker en kende hem niet, was streng in de communistische leer. Zelfs een opgelopen en behandeld oorlogstrauma hielp hem daar niet van af. Zijn levensbeschrijving is er een vol liefde, vragen, kritiek en nieuwsgierigheid. Hoe kon die joviale, geestige schaker tegelijkertijd zo dogmatisch zijn? Een goede, persoonlijke biografie over een man die je niet helemaal leert kennen. Maar dat niet alleen: hoe aanstekelijk, zelfkritisch en warm opgeschreven, op precies de goede toon. Als ik aan het eind van dit jaar een paar boeken alsnog vijf sterren ga geven, komt Raadselvader zeker in aanmerking.

[Alexander Vreede · Rating 4 out of 5]

Ik las dit boek in het kader van mijn leesgroep over biografieën.
Eén biografie in de strikte zin is dit boek niet. Maar als biografie kun je het ook zien als een tweeluik: een poging tot het achterhalen van het leven van haar vader én een poging om met gehuld daarvan (in heel ruime zin) te ontdekken hoe zij zelf geworden is tot wie zij is.
Eigenlijk vind ik dat laatste aspect boeiender dan het eerste, moediger ook. Vanwege dat element wijzigde mijn aanvankelijke 3 sterren in 4 sterren. Ik neem me voor om nu ook maar meteen haar boek “Moeder, anti-moeder” te lezen zodat het beeld wat meer compleet is

[Jeannette · Rating 4 out of 5]

Interessant om meer te leren over onze eigen recente geschiedenis. Nooit gedacht dat de Nederlandse overheid en de maatschappij zó sterk het communisme veroordeelden.

De goede zaak gaat boven alles. Als een van de communistische basisbeginselen geldt dat je juist je intuïtieve neigingen van vriendelijkheid dient te onderdrukken. Iedereen is immers gelijk. Wat een kil en gevaarlijk wereldbeeld. Zonder aanziens des persoons kunnen de meest wrede zaken gebeuren. In naam van het -isme.
Ook in de moderne tijd zie je dat de menselijke maat verdwijnt als je teveel objectiveert/abstraheert, bijvoorbeeld door het geautomatiseerd beslissingen laten nemen door AI algoritmes. (Waartoe dit kan leiden, zie de toeslagenaffaire.)

Niet je zwakheden laten zien, wij zijn mensen met energie, met wie het altijd goed gaat, hoe je je voelt is geen issue, überhaupt iets voelen is ondergeschikt aan je plichten (goed je best doen op school, hard werken, strijden voor de nobele zaak). Jolande Withuis presenteert dit alsof het typisch bij haar thuis aan de orde was, als iets wat bij de communistische levenswijze hoorde. Maar als kind uit een liberaal gezin heb ik precies dezelfde boodschappen meegekregen. Dus vermoedelijk geeft dit veel breder de na-oorlogse tijdgeest van wederopbouw en gepolariseerde politieke verhoudingen weer.

‘Mijn hersens en mijn creativiteit zaten stevig toegedekt onder een dikke laag geboden, verboden en zelfcensuur. Je kunt nu eenmaal niet intelligenter zijn dan je emoties je toestaan.’
Hartverscheurend. Dit is dus wat de opvoeding door een dominante ouder doet met (sensitieve) kinderen.

Withuis dacht dat ze een goede jeugd had, alles wat haar overkwam leek haar initieel normaal, papa was haar held. Pas na vele jaren kwam ze er achter dat dit allemaal niet normaal was, de kilte, de afwezigheid van affectie en emotionele steun, geen ruimte voor gevoelens en emoties, een tiran van een vader - uit naam van het ‘gelijkwaardige’ communisme. Ik denk dat je je jeugd en opvoeding pas echt kunt beschouwen als je je een heel stuk verder tot volwassene hebt ontwikkeld, en ervaringen hebt opgedaan, je eigen visie gaat ontwikkelen op wat jijzelf goed, prettig en normaal vindt. En het is ook zo lastig, want je ouders zijn natuurlijk niet alleen maar ‘slecht’, ze hebben ook vele leuke en goede kanten. Dit is een grote stap en een teken van losmaken en loslaten. Withuis geeft een genuanceerd beeld van haar vader en van haar opvoeding. In tegenstelling tot haar vader zelf, die (uit zelfbescherming?) niet het deksel tot zijn innerlijke zieleroerselen durft te openen en zodanig zijn eigen moeder altijd blijft wegzetten als helemaal fout.

‘Het samengaan van een vrijwillig lidmaatschap met een verregaand verlies van vrijheid behoort mijns inziens tot de kern van de totalitaire verleiding: je kiest er in vrijheid voor om mee te doen aan een aantrekkelijk lijkend genootschap dat een omvattende visie biedt op de wereld en het leven, maar levert vervolgens, om erbij te mogen blijven horen, je verlangen en je vermogen om vrij te kiezen in.’
Withuis beschrijft hier de essentie van een sekte. Niet alleen je eigen vrije keuze lever je in, maar zelfs je wil om zelf te kiezen.

Een goed geschreven boek dat het persoonlijke met het maatschappelijke mengt. Lijkt in de verte op een biografie, maar dit boek trekt de maatschappij er verder in. Hoe meer ik er over denk, des te meer mooie elementen ik in dit boek ontdek.

[AnjavK · Rating 4 out of 5]

Historica Jolande Withuis schreef na de dood van haar vader, een tamelijk rechtlijnige communist die later vooral bekend werd als schaakjournalist, dit boek over hem en vooral ook: over hoe het is, was, voor haar om op te groeien als kind in de Koude Oorlog. Die was wel erg koud, want haar ouders vertaalden de communistische ideologie naar boodschappen als dat gevoel al gauw sentimenteel was, dat mensen een radertje zijn in de klassenstrijd, dat het individu dus niet belangrijk is, dat feestdagen en dergelijke kleinburgerlijk zijn. En psychologische hulp nodig hebben is al helemaal zwak. Kom daar maar eens ongeschonden doorheen – maar dat is Withuis toch gelukt, met psychologische hulp overigens. Ze schrijft liefdevol, maar zonder opsmuk of vals sentiment, over haar ouders en vooral haar vader. Terwijl die vader af en toe de ideologie keihard vóór zijn dochter of voor vriendschappen laat gaan. Wrang is ook dat de BVD soms meer leek te weten van haar vader dan zijzelf. Al met al een ingetogen beschrijving van een gezin waarin het er nogal onderkoeld aan toe ging, maar waar ook liefde en loyaliteit was. Knap hoe ze dat in balans heeft weten te houden.

[Els · Rating 4 out of 5]

Het is ongelooflijk dat Jolande Withuis in dezelfde tijd en in dezelfde wereld opgroeide als ik. Natuurlijk wist ik van het bestaan van de Koude Oorlog, maar die speelde zich toch ver van mijn wereld af. Je vraagt je af waar de regering in die tijd zo bang voor was dat ze zoveel tijd investeerden om CPN-leden te bespioneren en hele dossiers aan te leggen en ze uit te sluiten van allerlei ambten. Het boek is zeer leesbaar. Het vertelt over de wereld waarin de schrijfster opgroeide, een wereld waar het individu niet telt en kleinburgerlijkheid wordt verafschuwd. Menselijke gevoelens worden gezien als zwakheden. Ik denk dat ook na het schrijven van dit boek Jolande haar vader niet veel beter heeft leren kennen. Hij zal altijd wel een raadsel voor haar blijven.

[Jacques Thielen · Rating 4 out of 5]

Withuis beschrijft het opgroeien van een kind van een vooraanstaande communist in het naoorlogse Nederland waarin communisten verdacht werden gemaakt. De normen en waarden waarmee het meisje opgroeit en zich een beeld van de wereld vormt, stroken niet met het gangbare en de gedachte dat iedereen haar/hen als de vijand ziet, blijft als een rode draad door het leven gaan. Dat gepaard aan een onduidelijke rol die vader, ook voor zijn familieleden, speelde in na en ver na de oorlog, maakt dit boek een bijzonder document.

[Astrid Bos · Rating 4 out of 5]

Dit boek geeft een goed beeld over zowel het lid zijn van de CPN als hoe men over de Cpn’ers dacht. De ideologie, die in de praktijk toch wel anders was. Maar ook prachtig beschreven hoe een politieke opvoeding invloed heeft op een kind terwijl de ouder al verder is. En het kind daar later achter komt

De lakmoesproef: de gelovige bereid primitieve goedhartigheid te overwinnen en onmenselijke misdaden te begaan

Zie boek van Robert Meeropol, zoon van Julius en Ethel Rosenberg, geëxecuteerd in de VS in 1953

[Marjan Kloosterman · Rating 5 out of 5]

Withuis schrijft als altijd boeiend over levensgeschiedenissen, deze kkeer over haar vader, zijn en haar gezin van herkomst. Het ene evangelie door haar ouders ingeleverd voor de andere. Het losmaken en komen van mvr Withuis zelf. Het laat sporen na. De vader, huj was naar buiten toe gezellig en thuis een ogenschijnlijk afstandelijke man. Toch lieten ze elkasr niet los. Raadselvader, prachtige titel mooie geschiedenis.

[Gerard Geerlings · Rating 4 out of 5]

Compact geschreven boek over Jolande's vader Berry Withuis, gaat vooral over de na-oorlogse opkomst en ondergang van de CPN en geeft een inkijkje wat zich onder het gestaalde kader daar afspeelde terwijl voor de wereld langzaam duidelijk werd wat zich onder Stalin allemaal afgespeeld heeft. Veel voor mij bekende namen komen voorbij die waarschijnlijk voor de jongere lezers niet bekend zijn. Zeer lezenswaardig!

[Ann Jannink · Rating 3 out of 5]

Interessant, vlot geschreven boek. Wat mij intrigeert is de vraag hoe een jong meisje c.q. vrouw omgaat met het grote verschil tussen de wereld thuis en daarbuiten, op school, de universiteit etc. Ze geeft daar wel enigszins antwoord op, maar hoe ontwikkel je dan verder, emotioneel, psychisch, vraag ik me af. Kun je de 'schade' na al die jaren nog inhalen, of blijf je voor altijd 'anders'?

[Arie Kok · Rating 4 out of 5]

Prachtig en persoonlijk tijdsbeeld. Mijn vader was en bleef wars van communisten. Die deugden niet. Jolande Withuis had zo’n communistische vader en probeert in dit boek in het reine te komen met diens rechtlijnigheid. Na het lezen begrijp ik mijn vader wel, maar ik zie ook wat het wegzetten van communisten veroorzaakte in hun gezinnen.

[Simon · Rating 3 out of 5]

Mooie, door dochter geschreven, biografie van Berry Withuis, schaaktalent. Dochter groeit op in het communistische gezin in de jaren vijftig, met alle politieke spanningen ten gevolge van de ontwikkelingen in Hongarije en Tsjechoslowakije. Interessant.

[Sanne · Rating 5 out of 5]

Wat een goed boek: informatief, persoonlijk en tegelijk heel genuanceerd. Ik heb het audioboek beluisterd, dat is ingesproken door de auteur zelf, en dat kan ik ook echt aanraden. Het heeft iets heel bijzonders om een dochter te horen vertellen over haar vader en de tijd waarin hij leefde.

[Béjanne Hobert · Rating 4 out of 5]

Typisch boek van Jolande Withuis waarbij luisteren via Storytel nog leuker is dan het boek zelf lezen, omdat ze daar zelf de voorlezer van het boek is. Het is echt haar verhaal. Met af en toe bijzondere kanten.

[Maaike · Rating 2 out of 5]

Had er zin in vanwege een recensie en een paar anekdotes, maar voortijdig afgehaakt want onnodig saai, wat mij betreft. waar een communistische hardliner als vader absoluut nieuwsgierig maakte -niet ingelost wat mij betreft.

[Franske Brandt · Rating 4 out of 5]

Fijn geschreven. Een inkijk in het leven van een kind in een communistisch gezin tijdens de Koude Oorlog. Beeld van de tijd en het persoonlijke verhaal van de schrijfster. Heb er erg van genoten.

[Heleen Van Galen · Rating 4 out of 5]

Het boek ontroerde me