Dat is een autobiografie die ik wél wil lezen, twitterde ik meteen toen Sonja Barend bij dwdd was om over haar boek Je Ziet Mij Nooit Meer Terug te vertellen. In het gros van de autobiografieën die tegenwoordig verschijnen ben ik totaal niet geïnteresseerd. Vaak zijn ze uitsluitend gericht op sensatie en bijbehorende verkoopcijfers, en verwerpelijke acties zijn daarbij alleen maar een pré.
Maar Sonja … een heldin, toch?
En ik heb genoten van haar boek. Ik raad het iedereen aan die zelf een autobiografie wil schrijven, of die zijn (groot)ouders daartoe wil aanzetten. Want zo doe je dat dus. Je maakt kleine schilderijtjes – of liever, in deze moderne tijden – youtube filmpjes van alle episodes uit je leven die je belangrijk vond, of die je, toevallig, vandaag, te binnen schieten.
Je kruipt zo diep mogelijk die scène binnen tot je hem helemaal voor de geest hebt, inclusief geuren en geluiden en emoties. Dan schrijf je alles op wat je waarneemt. Dan zet je het jaartal of de datum erboven, en stopt hem op chronologische volgorde in een map.
Dat doe je voor alles. Je kunt er mijn lijst met tweehonderd verhaaltjes (onderdeel van het ebook Heldenreis Handouts) bij gebruiken als inspiratie of schrijfveer.
Misschien heb je een leidende vraag die je je hele leven heeft bezig gehouden. Bij Sonja is dat: wie was mijn vader en hoe kon mijn moeder hem in 1942 zomaar laten gaan? Sommige fragmenten zijn eigenlijk meer brieven aan de verdwenen vader: wie was je? Wat is er met je gebeurd? Hoe zou mijn leven zijn verlopen als ik je niet verloren was?
Andere stukken gaan over hoe ze geworden is wie ze is, door én ondanks dat gegeven. Het boek leest als een – nooit vervelende – diavoorstelling over een leven. Beroemde tv-programma's komen voorbij, haar huwelijk met Ralph Inbar, haar huwelijk met Abel Cahen, de episodes waarin ze kanker had. Maar juist doordat het allemaal fragmenten zijn, wordt het nergens zwaar op de hand of uitleggerig of rechtvaarderig of wat ook. Het blijven scènes uit een veelbewogen leven, zonder commentaar.
Je kunt besluiten de chronologie in de uiteindelijke versie te handhaven, of je kunt hem meer thematisch door elkaar schudden zoals Sonja heeft gedaan, het maakt niet uit, het blijft boeiend en leesbaar.
En schrijfbaar, dus, op deze manier. Het is geen berg meer die je moet beklimmen, het is een landschap waardoor je ronddwaalt en waarvan je verslag doet.