Schuim en as

by J. Slauerhoff, K. Lekkerkerker (Editor)

Een oud-officier is op zoek naar rust en verlossing, een kapitein doolt over zee met een schip vol lijken en in een Chinese havenstad zwerven eenzame Europeanen rond. Schuim en as is een kleurrijke verzameling verhalen waarin de lezer op onnavolgbare wijze wordt meegevoerd over de hele wereld. Van Mekka naar Rusland, over de wereldzeeën naar China en Japan.

Deze uitgave maakt deel uit van een bijzondere reeks naar aanleiding van het 175-jarig bestaan van Nijgh & Van Ditmar, waarin de tien populairste boeken uit de geschiedenis van het fonds zijn opgenomen. De omslagen zijn gemaakt door studenten van de kunstacademies in Breda en Den Bosch.

Genres: Fiction, Short Stories, Dutch Literature, Literature, Travel, Poetry

143 pages, Paperback

First published January 1, 1930

About the author

Jan Jacob Slauerhoff was a Dutch author.
He also published a few poetry works under the penname John Ravenswood.

Reviews

[Stef Smulders · Rating 3 out of 5]

De verhalen zijn erg sfeervol en Slauerhoff schrijft krachtig en beeldend maar jemig wat is hij een sloddervos. Personages worden geïntroduceerd als hij en krijgen pas veel later een naam, meestal plompverloren waardoor de lezer zich afvraagt Is dit de hij van het begin? Het meest extreem gebeurt dit in het laatste verhaal waarin het pas op driekwart duidelijk wordt dat Bruce de hoofdpersoon is, de hij die in het begin de haven observeert. In dit verhaal verspringt de schrijver ook vrolijk van perspectief, van het gezichtspunt van het ene naar dat van een ander personage binnen een scène. Ook op andere manieren creëert Slauerhoff verwarring, bijvoorbeeld als hij zegt ‘X liep naar buiten’ dan verwacht ik dat X daarna dus buiten is. Maar nee, niet bij deze auteur, X is nog steeds binnen. Deze slordigheden maken het lezen van deze verhalen er niet makkelijker op. Jammer.
Het eerste verhaal is het minste van de bundel, een nogal obligate, voorspelbare fabel. Larios is het beste, het is lyrisch, bijna een gedicht of lied.

[Hans · Rating 5 out of 5]

Een oude druk van dit boek stond in de bescheiden boekenkast van mijn grootouders. Nooit heb ik er in gelezen, nooit geweten wat een pracht in die harde kaft gevat was. Enkele meer dan 80 jaar oude verhalen met een nu nog steeds verbluffende actualiteit. Wat ben ik blij deze auteur nu te hebben herontdekt. Wat een rijkdom.

[Viktoria · Rating 4 out of 5]

My favourite writer of all time - some of the stories don't hold up to his novels, but some might even be better. "Het einde van het lied" and "Such is life in China" are probably my favourites. Though "De Erfgenaam" is also peak. Sometimes he gets a little confusing, but the stories are still beautiful

[Peter D · Rating 4 out of 5]

Dit boekje bevat (naar mijn bescheiden mening) het mooiste korte verhaal dat geschreven is in de Nederlandse taal: Larrios. Een man zwerft over de wereld, zoekend naar een vrouw die voor hem een obsessie geworden is. Een zoektocht naar de heilige graal der liefde in een sfeer van eenzaamheid en wanhoop. En waar draait het allemaal op uit..? Nou ja, ik zou zeggen lees het zelf.

[Johannes Vriend · Rating 4 out of 5]

Zeer sterke verhalen. Er zitten in de tekst veel woordspelingen verscholen, waar je zo overheen leest.

Ik had dit graag vijf sterren willen geven, maar daar de tektsen niet altijd van een even goede continuïteit getuigen, zal ik dat nalaten.

[T · Rating 2 out of 5]

Ben tot halverwege gekomen. Wat een onsamenhangend gebeuren.

[Gerard · Rating 3 out of 5]

Je merkt zelfs aan zijn proza dat Slauerhoff meer een dichter is dan een willekeurige prozaïst.

[Jeroen · Rating 3 out of 5]

Ik denk wel eens dat de meer melancholieken onder ons regelmatig gekweld worden door de moeizame verhouding tussen ruimte en tijd. Die laatste, ja, die schrijdt altijd wel voort. Men hoeft niets te doen om door de tijd steeds opnieuw gedefinieerd te worden. Nu is men een achttienjarige, nu een twintiger, dan een dertiger. Maar de ruimte: die vergt energie. Soms lijkt het als men op dezelfde plek blijft alsof de tijd ook een beetje stil staat, alsof alles stil staat. We weten dat de tijd zichzelf voortduwt, en we weten dat dit progressie heet te zijn. Is het ons dan kwalijk te nemen dat we rusteloos worden, altijd maar weer op zoek naar het tantaliserende groene gras, ofwel elke mogelijke plek ter wereld die niet met hier aangeduid kan worden?

Het is op z'n minst een curieus toeval: ik lees deze week twee boeken, Slauerhoff's Schuim en asch en Geert Mak's Hoe God verdween uit Jorwerd. De boeken lijken wel tegenpolen, lijken me iets duidelijk te willen maken. Voor Slauerhoff schijnt de wereld haast een speeltuin; hij stuitert en zwerft naar al haar uithoeken. In het Friese dorp dat Mak beschrijft echter, is het precies omgekeerd: het dorp is een speeltuin die wel de hele wereld schijnt, een eindige verzameling van speeltuigen met specifieke eindige functies en spelregels: de groenteboer, de kruidenier, een paar boerderijen, een slager, een dokter, en natuurlijk die heilige twee-eenheid die de immobielen onder ons staande en gaande houdt: kerk en café. Edoch, ondanks dit contrast, vonden de twee boeken elkaar. Ergens halverwege zijn relaas haalt Mak ineens Slauerhoff aan. De dichter groeide tenslotte op in Friesland, en bezorgde Jorwerd volgens Mak haar enige voetnoot in de vaderlandse literatuurgeschiedenis: zijn infatuatie met de domineesdochter in het dorp. Zo wordt terloops duidelijk dat zelfs de onvermoeibare scheepsarts, de cosmopoliete dichter van de wereld, uiteindelijk ergens vandaan kwam. In die zinne is eenieder gelijk: men kan maar op één plek geboren worden, men kan maar op één plek sterven.

Slauerhoff's karakters zijn altijd in beweging. Wat ze kenmerkt is dat ze veelal lijken te vinden wat ze zoeken, om vervolgens met verhoogde melancholie met dit zoeken door te gaan. In “Larrios” is dat mechanisme wellicht het meest zichtbaar; onze held bespiedt hierin zomaar vanuit een treinraampje in de bedwelmende hitte van Burgos het goddelijke geluk, gevat in de gracieuze vormen van een Spaanse vrouw. En zoals het met God zelf gaat, zo ook met haar belichaming: ze bestaat bij de gratie van het geloof in haar. Je Juliet in handen hebben is te stoppen met geloven; en voorts glipt ze weer weg. Maar in een ander verhaal (dat eigenlijk hetzelfde verhaal is), “Het eind van het lied”, heeft de schrijver weer precies hetzelfde voor. Hier is weer een vrouw, in weeral verschillende gedaanten, en weeral onophoudelijk onbereikbaar. “Waarom liet ik haar gaan?” verwondert onze arme verteller zich. “Om haar te zoeken – dan wist ik wat ik zocht. En toch hoopte ik haar te vinden.” In “Larrios” stelde hij al exact dezelfde vraag: “Waarom moest ik je telkens weer vinden waar ik je toch iedere keer reddelozer verloor?”

Het is de ultieme tragiek van het leven. Men zoekt jaren naar betekenis, vindt het, en door het vinden ervan verliest het precies die betekenis die het waardevol maakte. Slauerhoff trekt dat idee nog verder door in “Het einde van het lied”. Hij komt uiteindelijk bij een klooster terecht in de Krim. Het klooster ligt (natuurlijk) op een plek die het einde van de wereld lijkt te zijn, en onze vagebond zegt zelf “van het eind der wereld gekomen” te zijn. Twee uiteinden: de geboorte en de dood. Het zijn de uiteinden – wil Slauerhoff maar zeggen – waar de betekenis ligt en waar men hem dan ook zoeken moet. Dit betekent dan ook wel gelijk dat het uiteindelijke vinden gelijk staat aan sterven:

Vannacht zal ik het horen, het eind van het lied. De aarde zal het mij zingen. De aarde zal mij haar geheim uitleveren, maar mij meteen tot zich nemen voorgoed.

De broeders van het klooster zingen elke nacht – hun geluid is het ultieme geluid, hun klanken de ultieme klanken. Maar de litanie stokt op haar hoogtepunt, “het geluid stortte ineen als een ondermijnd paleis.” Ze weten het einde van het lied niet, en toch proberen ze het elke nacht opnieuw. Waarom? “Omdat er een nacht kan komen dat het zichzelf verder zingt.” En, natuurlijk, hoe manifesteert zich in de speeltuin van Slauerhoff het ultieme geluid, de ultieme klank, de ultieme waarheid; hoe manifesteert zich, met andere woorden, wat zovelen God plachten te noemen? Juist: in feminiene schoonheid. Eerder in het verhaal noemt Slauerhoff haar Leucotheia, een zeenymfe in de Griekse mythologie die orakelde van net onder het wateroppervlak, die de waarheid sprak door een immer vertroebelende spiegel. Het zij gezegd: de enige weg naar verheldering is om te verdrinken, de enige weg naar verheldering is aankomen op je eindbestemming. Het einde van het lied, het einde van de wereld.

[José Van Rosmalen · Rating 4 out of 5]

Slauerhoff bereisde de hele wereld. Hij werkte als scheepsarts en voelde zich overal en nergens thuis: alleen in mijn gedichten kan ik wonen, nooit vond ik ergens onderdak. Dat rusteloze bestaan van de al op 38 jarige leeftijd overleden dichter en schrijver Slauerhoff komt ook in de vijf verhalen in deze bundel tot uiting. Het is poëtisch proza met rauwe verhalen, vol angst en verlatenheid. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in ‘ De laatste reis van de Nyborg’, over een schip dat ten onder gaat. Vooral als romantisch dichter hoort Slauerhoff tot de hoogtepunten in de Nederlandse literatuur, maar het lezen van deze verhalen voegt daaraan toch iets toe, je ervaart iets van de rauwe werkelijkheid van het zeemansbestaan dat toch wel ver verwijderd is van gedichten lezen bij het haardvuur en het introverte waarmee je poëzie kunt associëren. Met zijn zwakke gezondheid en zijn gewaagde levensstijl tartte Slauerhoff het lot dat hij jong zou bezwijken en daarbij toch een indrukwekkend oeuvre achterliet. Meer dan schuim en as!

[Vittorio Ducoli · Rating 3 out of 5]

Cinque racconti di questo poco conosciuto (da me) autore olandese del primo novecento, dalla vita breve e tormentata.
Sono cinque storie di viaggio, ambientate spesso in località esotiche come l'Arabia, la Crimea o la Cina: in due dei racconti (L'ultimo canto e Larrios), i protagonisti sono i luoghi e persone in cerca (dell'amore, di se stesse); il primo (L'erede) è la quasi comica storia di un improvviso arricchimento, e l'ultimo (Such is life in China) è la vivida descrizione dell'abbrutimento delle relazioni umane in una piccola colonia cinese.
Forse il racconto che colpisce di più è L'ultimo viaggio della Nyborg, dove si ritrovano echi (seppur lontani) di Conrad, Stevenson e, perché no, Melville.
In definitiva, senza dubbio un autore minore, ma in grado di regalare pagine su cui riflettere e ritrovare atmosfere a cavallo tra la narrativa ottocentesca e i tormenti del ventesimo secolo.

[Toon · Rating 4 out of 5]

The power of short stories: they rush trough a whole universe in hours. Every sentence is unexpected, each word has meaning. The poet could not but work, until the story is short and with a lightness like jewels. Even white spaces between and aside various paragraphs will make you laugh

[Henk Leutscher · Rating 3 out of 5]

Het verhaal Larios is geweldig.

[Lydia · Rating 2 out of 5]

Let's just say I prefer his poetry.

[Robert Tetteroo · Rating 4 out of 5]

Na meer dan tachtig jaar zijn deze bundel verhalen van Slauerhoff nog beeldend en krachtig maar vooral ook melancholisch.