Wir töten Stella / Das fünfte Jahr

by Marlen Haushofer

Die beiden Meisternovellen der berühmten österreichischen Schriftstellerin.

Genres: Fiction, Short Stories, German Literature, Contemporary, Literary Fiction, Classics

112 pages, Paperback

First published January 1, 1958

About the author

Marlen Haushofer was born in Frauenstein, Molln, Austria on April the 11th, 1920. She went to a Catholic gymnasium that was turned in a public school under the Nazi regime. She started her studies on German Language and Literature, in 1940 in Vienna and later on in Graz. She married the dentist Manfred Haushofer in 1941, they divorced in 1950 but reunited in 1957. They had a son together, in addition to the one son she had brought to their “second” marriage.

Although Marlen Haushofer won prizes for her work and gained critics laud, she was an almost forgotten author until the Women's Movement rediscovered her, with special attention of the role of women in the male-dominated society themes in her work.

Die Wand (The Wall) can be seen as her main-work. It was published 1963, and it's a novel about a woman cut off from society that made her living on her own in the woods. Not only because of the open ending, the novel allows a big variety of interpretations.
Marlen Haushofer came down with bone cancer and died on March the 21st 1970, she was only 49 years old.

Reviews

[Markus]

Eines der vielen Symptome der Depression ist die innere Lähmung. Du stehst am Fenster und starrst in den Garten. Ein junger Vogel sitzt in einer Astgabel und schreit jämmerlich. Seine Mutter ist verschwunden, er wird verhungern. Du solltest etwas tun, ihm helfen, aber wie? Du bist unfähig, etwas zu unternehmen und kannst nur traurig zusehen.

Das ist nur eine kleine Nebenhandlung, die Annas Geschichte von Stella begleitet. Auch Stella ist am Ende tot. Anna wusste, sie hätte etwas tun sollen, wenigstens etwas sagen sollen. Aber sie konnte nur schweigend zusehen.

Die Zeichen der Depression sind nur ein subtiler Aspekt der Novelle und wer das nicht selber kennt, wird es vielleicht nicht verstehen. Vordergründig spiegelt die Autorin ihre eigene erdrückende Familiensituation und damit zugleich die Rolle der Frau in der typischen bürgerlichen Familie der 50er Jahre. Anna fühlt sich wie in einem goldenen Käfig. Ihr Mann Richard liebt sie, weil er sie besitzt, und das Unausgesprochene und der zu wahrende Schein bestimmen das gemeinsame Leben.

Marlen Haushofer lässt Anna das Geschehene reflektieren und legt die Gedanken ihres Alter-Egos wie mit dem Skalpell in lakonisch ernüchternden Sätzen frei. Spannung entsteht, indem sie nur andeutet, was genau passiert sein könnte, es wird der Leserin, dem Leser überlassen, die Lücken zu füllen.
Zweimal wird die gläserne Wand erwähnt, durch die sie in die Welt starrt und die sie in sich selbst einschließt. Ein guter Hinweis darauf, dass auch ihr kurze Zeit später geschriebenes Hauptwerk „Die Wand“ - eines meiner Lieblingsbücher - als innerer Zustandsbericht zu lesen ist.

„Das fünfte Jahr“ ist Marlen Haushofers erstes Werk, das in Buchform erschienen ist. Es beschreibt ein Jahr im Leben der 4-jährigen Mirili, die bei ihren Großeltern am Land aufwächst. Das Kind lebt im Einklang mit einer heilen Natur und ist voller Mitgefühl für Mensch und Tier. Noch versteht Mirili die dunklen Erinnerungen ihrer Großeltern nicht wirklich. Auch hier überzeugt die unprätentiöse Sprache, die in schlichten Worten das Wesentliche freilegt und so direkt ins Herz trifft.

[Marta Demianiuk · Rating 5 out of 5]

Potrzebuję więcej twórczości Marlen Haushofer w swoim życiu.

„Zabijemy Stellę” miało cudowny vibe „Ściany”. Totalnie uwiodło mnie to, jak powoli z opowieści narratorki wyłania się ta mglista historia tytułowej Stelli przeplatana obserwacją… ptaszka za oknem.

„Piąty rok” zaś brzmi dla mnie jak opowieść snuta dziecku przed snem, wymyślana przez rodzica tak z głowy na bieżąco w trakcie opowiadania. I to w niej było wspaniałe. A dodatkowo, że to Haushofer, choć fabularnie opowieść zdawała się spokojna, z tyłu głowy czułam niepokój, dokąd mnie zaprowadzi.

Czytajcie Haushofer!

[Carolyn · Rating 4 out of 5]

Fajowskie

[Justyna Sk · Rating 5 out of 5]

Wspaniałe krótkie formy

[Yaprak · Rating 4 out of 5]

Duvar ve Çatı Katı romanlarını okuduğum Marlen Haushofer'ın eserleri dilimize hızlıca çevrilmeye devam ediyor ne mutlu. Bu kez iki kısa novellası bir arada yayımlandı. Stella'yı Öldürüyoruz'da bir aileye yakından bakıyoruz. Bir kızı ve bir oğlu olan, kızı tıpkı babasına benzediği için ona mesafeli dururken oğluna neredeyse tapan bir kadın anlatıcımız var. Arkadaşı Luise bir gün kızı Stella'yı yanlarına almalarını rica ediyor ve hem dört kişilik bu aile hem de Stella için hiçbir şey eskisi gibi olmuyor. Haushofer kendine has gerilimli atmosfer yaratımını bu eserinde de sürdürüyor. Karakterin zihninin karanlık git-gelleri, mükemmel olmayan anne figürünü çizmesi beni yine çok etkiledi.

Diğeri ise ise dört yaşındaki bir kız çocuğunun, Marili'nin ağzından yazılmış Beşinci Yaş isimli novella. Ebeveynlerini kaybetmiş, büyükanne ve büyük babasıyla birlikte bir çiftlikte yaşayan bu küçük kız çocuğunun gözünden hayata, hayatın büyülü ve korkutucu anlarına bakıyoruz. Haushofer maharetini, yetişkin bir kadının gözünden de küçük bir kız çocuğunun gözünden de bakabileceğini göstererek kanıtlıyor. Kendisine hayranlığım eserlerini okudukça peşiyor. Kendisinin 1920 doğumlu olmasına her defasında hem şaşıyor hem de hayran kalıyorum. Bu nasıl bir vizyon ve yetenek sahiden de. Kendisini okuyabildiğimiz için çok şanslıyız.

[Mia · Rating 4 out of 5]

heruntergebrochen auf die innere, bittere realität der erzählerinnen berichtet marlen haushofer schmucklos, aber umso eindrucksvoller von einer gescheiterten beziehung, ängsten, verlust, selbstbetrug und selbstaufgabe. das ist stellenweise wenig überraschend und liest sich in all der nüchternen melancholie unfassbar deprimierend, dennoch gräbt sich das gesagte tief ins labyrinth der eigenen menschlichkeit und hinterlässt da abdrücke auf dem herzen, wo vorher noch keine waren.

[Olga · Rating 5 out of 5]

Nie wiem, czy o historii tak ponuro dołującej i refleksyjnej jak „Zabijemy Stelle” można napisać, że jest wspaniała. Pieknie napisane, z rozłożeniem gnijącego życia małżeńskiego od podszewki. Druga nowela/opowiadanie ciut gorsze, ale to był debiut, można lekko przymknąć oko. Za to z ogromną wrażliwością i czułością wobec zwierząt i natury

[Till Raether · Rating 5 out of 5]

Die Zusammenstellung der beiden Erzählungen scheint willkürlich und allein ihrer Länge geschuldet, aber dann bilden sie zusammen das ganze Spektrum ab, das Haushofer hat, um über Schmerz zu schreiben. Von kalter Wut in "Stella" bis zu ganz brüchiger Zärtlichkeit in "Das fünfte Jahr".

[Lindenblatt · Rating 4 out of 5]

Zwei Novellen, die auf den ersten Blick nicht unterschiedlicher sein könnten.

Zum Einen aus der Sicht einer verheirateten Frau, die sich von ihrem gefühlskalten und manipulativen Ehemann distanziert hat, aber den Schein einer glücklichen Ehe wahren will. Auch wenn der Preis dafür das Leben einer jungen Frau ist. (Wir töten Stella, 1958)

Zum Anderen aus der Sicht eines verwaisten, vierjährigen Mädchens, das auf dem großelterlichen Hof in den Bergen aufwächst und uns ein Jahr durch Kinderaugen erleben lässt. Eine nostalgisch stimmende Lektüre. (Das fünfte Jahr, 1952)

Gemeinsam ist den beiden Novellen die nüchterne Sprache, die detailierten Beschreibungen der Natur und das Gefühl der Isolation und Einsamkeit. Mich hat das sehr angesprochen.

"Marili liebte die Hummeln von ganzem Herzen, ihr kriegerisches Gebrumm, die wolligen Pelze und wasserhellen Flügel. Manchmal fing sie eine von ihnen und ließ sie wieder los, wenn das Gekrabbel der kleinen Beine sie unwiderstehlich zum Lachen reizte."

[Wciągam Książki Nosem · Rating 5 out of 5]

Kocham straszliwą wszechogarniającą miłością "Ścianę" Haushofer, więc z pewną taką bojaźnią i drżeniem przystąpiłam do czytania tych dwóch opowiadań. Szybko jednak okazało się, że nie ma się czego bać, że autorka wciąż wspaniała, choć drżenie, ale tym razem ekscytacji, pozostało aż do końca!

Jest dla mnie austriacka pisarka taką "cichą buntowniczką" (tłumaczka Małgorzata Gralińska pisze w posłowiu, że postaci kobiece z jej utworów nazywano "niebohaterskimi bohaterkami", tak!). "Zabijemy Stellę" pochodzi z 1958 roku i myślę, że jak na tamte czasy była to wywrotowa lektura. Autorka w precyzyjny, chirurgiczny sposób, warstwa po warstwie, niczym lekarz sprawnie operujący skalpelem, zdejmuje kolejne maski ze swoich bohaterów, odsłaniając chore tkanki zakażone obłudą, znieczulicą, cynizmem i skrajnym oportunizmem. To bezlitosna i do bólu szczera wiwisekcja relacji międzyludzkich, w której nie obowiązują żadne zasady moralne. Tylko powierzchownie. To również portret udręczonego, toksycznego małżeństwa, ludzi wypalonych i zmęczonych, którzy kierują się tylko swoją doraźną korzyścią i wygodą. A wygodnie często jest nie podejmować działań, nie angażować się, być za ścianą (i tu pojawia się ten tak ważny dla Haushofer symbol), co w opowiadaniu prowadzi ostatecznie do tragedii. Bardzo wnikliwe przedstawienie ciemnej strony ludzkiej natury i to ciemnej tą niejednoznaczną ciemnością. Nie czymś smoliście, piekielnie czarnym, "złem ekstremalnym" czy "wynaturzonym", tylko tym, co parę lat później Hannah Arendt opisze i nazwie "banalnością zła". Złem codziennym, przypisanym do zwykłych czynności i sytuacji, złem zaniechania z wygodnictwa właśnie. Podobnie jak u Arendt, tak i Anna, narratorka noweli, mówi o tym, ze zło i dobro są tym samym. No cóż, wygodnie... To też rozmyślanie nad istotą macierzyństwa i co znów dla pisarki charakterystyczne - macierzyństwa bez lukru. Mistrzowska psychologiczna miniatura ludzkich defektów i uwikłań.

Początkowo myślałam, czemu wcześniejszy "Piąty rok" (1952) dają jako drugi w tym zbiorze? Po przeczytaniu całości uważam, że to był dobry wybór. Jak pierwsze opowiadanie taplało się w ludzkiej niedoskonałości i niegodziwości, tak to drugie jest takim kojącym opatrunkiem, ciepłym kubkiem rumianku w chłodny wieczór i muśnięciem pierwszych promieni słonecznych na skórze. To opowiadanie napisane z perspektywy małej dziewczynki żyjącej z babcią i dziadkiem w ich wiejskim gospodarstwie. Dziewczynki, która widzi i głęboko odczuwa otaczającą naturę i zwierzęta. Właściwie jest równoważną częścią świata przyrody jak rośliny czy zwierzęta, nawet albo raczej zwłaszcza, te dzikie i żyjące swobodnie: ropuchy, jaszczurki, jeże, węże, myszy. Babcia ma tu kolor oczu taki jak domowy pies. Pozornie nic tu się nie dzieje specjalnego, ot, zwykłe życie na wsi, ale dla mnie było to tak ujmujące i czułe, tak pięknie lirycznie opisane przez autorkę, że zapragnęłam, żeby się nie kończyło. Czułam się ukołysana tą opowieścią, jak w ramionach mojej ukochanej babci w dzieciństwie. Jednocześnie mimo pozornego spokoju i ciepła nie jest to przestrzeń wolna od strachu, żalu (jak pada w rozmowie, żal jest gorszy niż ból), tęsknoty, choroby i wizji śmierci. W końcu to Haushofer...

Podoba mi się jak w obu opowiadaniach wybrzmiewają tematy i zjawiska, które znałam z wcześniejszej lektury "Ściany". Samotność i bycie za ścianą nie jako kara, ale wyzwolenie ze świata ludzi, spokój, nieidealne macierzyństwo, symbiotyczna więź z przyrodą i przede wszystkim zwierzętami, dostrzeganie ich podmiotowości i smutek z powodu ich trudnego losu w ludzkim świecie (piękne, dające do myślenia zdanie z "Piątego roku": "Za każdym smutkiem stało zwierzę", które szczególnie uradowało moje prozwierzęco-wegańskie serce). I mężczyzna jako władca i zagrożenie.

Jestem zachwycona! Poproszę o więcej Marlen Haushofer!

Dziękuję wydawnictwu ArtRage za egzemplarz do zrecenzowania.

[Ola | nawyk czytania · Rating 3 out of 5]

Ubolewam nad brakiem rozwinięcia psychologicznej głębi bohaterów w „zabić Stellę” bo te rysy były naprawdę intrygujące
Haushofer jest świetna w opisywaniu natury - jej wrażliwość i precyzja znów są mocno widoczne w drugiej noweli ze zbioru!
Czy będę o niej jednak myśleć jak o „Ścianie”? Na pewno nie.
Dodatkowo bardzo wartościowe posłowie oraz nota biograficzna o autorce! Wiele można z niej wyciągnąć i przełożyć na kształt pisarstwa Haushofer.

[Sania · Rating 2 out of 5]

Obie nowele jakieś takie nijakie, rozumiem, co autorka chciała przekazać, ale totalnie minęłam się z jej wrażliwością i wynudziłam się.

[Jersy · Rating 4 out of 5]

Ich mag Marlen Haushofers ruhigen Erzählstil, wie sie sich Zeit nimmt den Leser in die Gedanken und Gefühle der Protagonistin mitzunehmen und dies auch zum Fokus macht. Beide Novellen zeigen eher ungewöhnlichichere Perspektiven und die geschilderten Beziehungen sind komplex und interessant.

[Adrian_XAEA-XII · Rating 4 out of 5]

4,5/5

[olcia · Rating 4 out of 5]

Zaokrąglone do 4, niech bedzie. Całość w sumie mi się podobała jako takie krótkie nowele, pierwsza część była bardziej depresyjna ale też bardziej się wciągnęłam. Druga część trochę mniej angażująca, ale za to plus za opisy przyrody i zwierząt, poza tym też lubię czasami przeczytać coś z perspektywy dziecka

[Merdjefare · Rating 2 out of 5]

Wir töten Stella: Nicht inspirierende und depressive Protagonistin. Keine Sympathieträger. Langweilig / ermüdend geschrieben. Aber immerhin spannend genug, sodass ich es noch bis zum Schluss lesen wollte. Wobei ich nichts verpasst hätte, wenn ich es gelassen hätte.

[Aldi · Rating 4 out of 5]

"Subtly depressing" is not a vibe I usually go for in my reading, but Haushofer's writing is so vivid and haunting and draws you in so completely that I can't turn away. She also nails the novella format, which is hard to pull off; I'm looking forward to checking out her short stories as well.

[mtl · Rating 3 out of 5]

So ist das wohl, wenn man Die Wand zuerst gelesen hat: alles danach ist fad.

[Lotte · Rating 3 out of 5]

3.5/5

[Konrad Śmiałek]

Pierwsza nowela top. Druga nie siadła już tak mocno.

[marta · Rating 4 out of 5]

strasznie to bylo dobre

[Maja · Rating 4 out of 5]

3.75

[karalina813 · Rating 3 out of 5]

Pierwsza forma mocniej do mnie trafiła, druga już trochę mniej. Jednak obie zmuszają do refleksji, pokazują toksyczne mechanizmy w relacjach czy rodzinie.

[hund mit brille · Rating 5 out of 5]

grade habe ich das fünfte jahr gelesen
eine kleine geschichte über die kleine marili die bei ihren großeltern wohnt ich war von anfang an gefesselt
in letzter zeit fiel mir das lesen schwer und ich konnte mich kaum begeistern für geschichten die ich las, marlen haushofer allerdings hat es geschafft mich gänzlich zu fesseln an ihre geschichte
lest dieses buch es ist sehr gut

viele grüße

[Claudia · Rating 4 out of 5]

starr das eine, lebendig das andere; beide sehr gut!

[seda · Rating 5 out of 5]

Beim Lesen ihrer Formulierungen wird mir, als hätte ich eine Reihe an Deja Vu Erlebnissen, man fühlt sich wohlig aufgehoben aber mit einem Beigeschmack
Ich mochte es sehr

[Katarzyna · Rating 5 out of 5]

Marlen Haushofer w noweli "Zabijemy Stellę" zdołała uchwycić ogrom egzystencjalnego bólu, pustki i samotności, a przy tym obnażyć mechanizmy przemocy psychicznej i seksualnej, konformizmu i sztywnego podziału ról. Anna, głęboko nieszczęśliwa żona i matka, z perspektywy czasu analizuje tragiczne wydarzenia. Wiemy, że Stella nie żyje – groza i niepokój kryją się w myślach i wspomnieniach narratorki, w skomplikowanych relacjach rodzinnych oraz brutalności i obojętności świata. Marlen Haushofer doskonale buduje napięcie. Jej przenikliwa proza, wrażliwość na detale i stany emocjonalne nadają noweli psychologiczną głębię. Anna opowiada z chłodnym spokojem, ale pod powierzchnią kryje się fatalizm i brak złudzeń. Utwór porusza czytelnika swoim ponurym realizmem, bezwzględnością świata, pytaniami o winę, ucieczkę i wyuczoną bezradność. Rozgrzeszenie i odkupienie nie przychodzą, mimo próby zmierzenia się z prawdą i własnym nieszczęściem. Anna pozostaje w swojej samotności i egzystencjalnym bólu – niczym na obrazach Edwarda Hoppera – a życie toczy się dalej, mimo pęknięć i niedoskonałości. Doceniam sposób, w jaki Haushofer pisze o rozterkach dorosłości i złożoności ludzkich przeżyć. O smutku, wyobcowaniu, ukrytej przemocy, pozorach, bierności oraz dobru i złu, które istnieją tuż obok siebie. Czy Anna jest katem, czy ofiarą? Czy można było uniknąć tragedii? Co wyrządza większe szkody – obojętność i emocjonalny chłód czy wymuszona uprzejmość? I czy bierność i milczenie oznaczają współwinę? Z równie zachwycającą przenikliwością Marlen Haushofer zagłębia się w świat wewnętrzny małej dziewczynki. W noweli "Piąty rok" poznajemy pięcioletnią Marili, jej melancholijną babcię i pogodnego dziadka. Idylliczne dzieciństwo w austriackim gospodarstwie wśród miłości i troski, przyrody, zwierząt i zmieniających się pór roku podszyte jest doświadczeniem przemijania, straty i śmierci – powojennym echem. W noweli Haushofer dziecięca beztroska i ciekawość splatają się z czymś mrocznym i niepokojącym. "Piąty rok" przywodzi mi na myśl prozę Tarjei Vesaasa – połączenie psychologicznej głębi z wyobraźnią, unikalnym spojrzeniem na naturę i przeżycia wewnętrzne. Perspektywa małej dziewczynki jest złożona i interesująca, podobnie zresztą jak i sceneria, kontekst oraz rodzinne relacje. "Piąty rok" to zaśnieżone góry i kwitnące łąki, ciepłe promienie słońca, zapach drewna i siana. To bajki na dobranoc, dziergane swetry, smak moszczu z jajkiem, obraz zmarłej matki na ścianie. To momenty czułości i humoru, które napełniają serce ciepłem, a także chwile smutku, lęku i samotności; drobne niuanse, które za sprawą subtelnej prozy Haushofer nabierają szczególnego znaczenia.

Dwie wspaniałe nowele. Pierwsza z nich – mocna, poruszająca i wciągająca bez reszty, podszyta grozą i napięciem – portret dysfunkcyjnej rodziny oraz kobiety uwięzionej w nieszczęściu, dręczonej poczuciem winy i lękiem. Druga – niespieszna i kameralna – o jednym roku z życia małej dziewczynki, jej dziecięcych radościach i lękach. Piękna proza, wrażliwość i psychologiczna głębia. Warto!

[_coco_book]

🗞Zaczynając ,,Zabijemy Stellę" czujemy niepokój, którym podszyta jest ta historia. Przekraczamy próg pewnego domu i powoli odkrywamy tajemnicę, która jest niczym jątrząca się rana. Bohaterka a zarazem narratorka tej opowieści, co prawda, przedstawia nam wydarzenia, ale robi to zachowując dystans. Jakby chciała zrzucić z siebie odpowiedzialność. Próbuje pokazać swoją perspektywę, która może nie jest obojętna, ale cechuje się biernością i brakiem inicjatywy w powstrzymaniu pewnych działań. Ta historia jest jawną konfrontacją lęków i trudnych dylematów. Obrazuje myśli, których nie mamy odwagi zwerbalizować. Snuje dywagacje dotyczące ponoszenia winy za działania lub ich zaniechania. Jest pewną formą wyparcia. Uwiera na wielu płaszczyznach i, pomimo krótkiej formy, zostawia z całą masą kwestii do rozważenia.

🗞,,Piąty rok" z kolei przedstawia nam rzeczywistość z perspektywy małej dziewczynki, która dopiero uczy się zasad rządzących światem. W gospodarstwie dziadków, otoczona naturą, prowadzi wnikliwe obserwacje. Powoli zaczyna dostrzegać, że nie każdy dzień jest pełen radości. Budzą się w niej uczucia, które trapią jej niewinna duszę. Bo przecież jeszcze niedawno, ktoś był a teraz już go nie ma. Przemijanie i poczucie straty dominują nad dniami pełnymi szczęścia a lęki, które pokazują swoją prawdziwą twarz w samotności burzą poczucie bezpieczeństwa i stają się smutną codziennością.

🗞Nie miałam jeszcze okazji czytać ,,Ściany" autorstwa Marlen Haushofer, ale po lekturze tych dwóch nowel jestem pewna, że nastąpi to w niedalekiej przyszłości.

[Claudia · Rating 3 out of 5]

3 Sterne abgerundet
"Wir töten Stella": Schön erzählte Reflektionen einer Frau, die um nichts in der Welt aus ihrer gutbürgerlichen Häuslichkeit ausbrechen will und statt dessen ihre Gedanken darüber zu Papier bringt, warum auch ein tragischer Todesfall die Fassade der heilen Familie nicht ins Wanken bringen wird.
Beim Lesen hatte ich die Schreibende und die von ihr beschriebenen Geschlechterverhältnisse in den 1920ern verortet. Aber nein: das waren die 1950er Jahre!
Auch der Klappentext meines Second-Hand-Buchs von 1996 wirkt wie aus der Zeit gefallen: "Frau eines Zahnarzts und Mutter zweier Söhne", "großartige, "unauffällige" Schriftstellerin".

[Tomasz · Rating 3 out of 5]

Świetnie napisane, z ogromem czułości i empatii do świata przedstawionego. Pierwsze opowiadanie bardzo mi się podobało, potrafiło utrzymać czytelnika w napięciu, drugie zaś niestety nie dla mnie ze względu na zabieg z dziecięcą narratorką, za którym nie przepadam. Czuć też, że "Piąty rok" to debiut, ale już tam pojawiają się zabiegi i motywy, które staną się kluczowe w twórczości Haushofer. Solidne i z chęcią przeczytałbym więcej krótkich form autorki. 3,5