What do you think?
Notes from Underground
In 1864, just prior to the years in which he wrote his greatest novels — Crime and Punishment, The Idiot, The Possessed and The Brothers Karamazov — Fyodor Dostoyevsky (1821–1881) penned the darkly fascinating Notes from the Underground. Its nameless hero is a profoundly alienated individual in whose brooding self-analysis there is a search for the true and the good in a world of relative values and few absolutes. Moreover, the novel introduces themes — moral, religious, political and social — that dominated Dostoyevsky's later works. Notes from the Underground, then, aside from its own compelling qualities, offers readers an ideal introduction to the creative imagination, profundity and uncanny psychological penetration of one of the most influential novelists of the nineteenth century. Constance Garnett's authoritative translation is reprinted here, with a new introduction.
136 pages, Paperback
First published January 1, 1864
About the author
Fyodor Dostoevsky
3,522 books79.7k followers
Фёдор Михайлович Достоевский
(Russian)
Works, such as the novels Crime and Punishment (1866), The Idiot (1869), and The Brothers Karamazov (1880), of Russian writer Feodor Mikhailovich Dostoyevsky or Dostoevski combine religious mysticism with profound psychological insight.
Very influential writings of Mikhail Mikhailovich Bakhtin included Problems of Dostoyevsky's Works (1929),
Fyodor Mikhailovich Dostoevsky composed short stories, essays, and journals. His literature explores humans in the troubled political, social, and spiritual atmospheres of 19th-century and engages with a variety of philosophies and themes. People most acclaimed his Demons(1872) .
Many literary critics rate him among the greatest authors of world literature and consider multiple books written by him to be highly influential masterpieces. They consider his Notes from Underground of the first existentialist literature. He is also well regarded as a philosopher and theologian.
See also:
Russian → Фёдор Михайлович Достоевский
French → Fédor Dostoïevski
French → Fiodor Dostoïevski
Spanish → Fiódor Dostoyevski
Portuguese → Fiódor Dostoiévski
Works, such as the novels Crime and Punishment (1866), The Idiot (1869), and The Brothers Karamazov (1880), of Russian writer Feodor Mikhailovich Dostoyevsky or Dostoevski combine religious mysticism with profound psychological insight.
Very influential writings of Mikhail Mikhailovich Bakhtin included Problems of Dostoyevsky's Works (1929),
Fyodor Mikhailovich Dostoevsky composed short stories, essays, and journals. His literature explores humans in the troubled political, social, and spiritual atmospheres of 19th-century and engages with a variety of philosophies and themes. People most acclaimed his Demons(1872) .
Many literary critics rate him among the greatest authors of world literature and consider multiple books written by him to be highly influential masterpieces. They consider his Notes from Underground of the first existentialist literature. He is also well regarded as a philosopher and theologian.
See also:
Russian → Фёдор Михайлович Достоевский
French → Fédor Dostoïevski
French → Fiodor Dostoïevski
Spanish → Fiódor Dostoyevski
Portuguese → Fiódor Dostoiévski
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 74 reviews
September 2, 2016
Có hơi chút bất ngờ rằng mình là người đầu review tuyệt tác này của Dost trong số ngót nghét gần 150 người bạn của mình trên Goodreads. Có lẽ nó ít được biết đến hơn nhiều so với " Tội ác và hình phạt", "Anh em nhà Karamazov", "Lũ người quỷ ám" hay "Gã khờ"; hoặc cũng có thể những lời lẽ lảm nhảm, những bút ký vụn vặt của 1 gã căm ghét xã hội, thù ghét loài người, phi thể thao, phản chúa trời dễ khiến người ta hoặc chán ngấy hoặc điên tiết sau 5 phút và bỏ cuộc. Dù sao mặc lòng, tác phẩm "Bút ký dưới hầm" vẫn là một trong những tác phẩm mà sau này đã truyền cảm hứng cho một thế hệ các nhà văn nhà triết học vĩ đại khác như Kafka, Nietzsche, Sartre...
Khi đọc cuốn sách này mình nghĩ nhiều đến câu nói của Bertrand Russell rằng: vấn đề của thế giới này là những người thông minh thì trong đầu chứa đầy hoài nghi còn thằng ngu thì lúc nào cũng 100 phần trăm chắc chắn. Nhân vật chính của "Bút ký dưới hầm" chính là một kiểu Bertrand Russell khổ dâm ý thức rõ mồn một về lời nguyền dành cho sự thông minh của mình, một mặt hắn tự hào rằng mình có "một ý thức quá sáng suốt" trong khi "để dùng cho sinh hoạt hàng ngày của con người thì chỉ cần một ý thức của con người bình thường, nghĩa là chỉ cần một nửa hay một phần tư cái ý thức của con người văn minh ở thế kỉ XIX bất hạnh" nhưng mặt khác hắn cũng ghen tị tới tận xương tủy với "những con người bình thường, những con người hành động" vì họ dễ dàng có thể làm nô lệ mù quáng cho bản năng, cho những quy luật của tạo hóa, quỳ gối thần phục lý trí và khoa học trong khi hắn thì tê liệt như một con chuột dính bẫy, như con lừa Buridan giữa 2 đống cỏ. Ở đây ta sẽ thấy một tư tưởng báo trước cho sự ra đời của chủ nghĩa hiện sinh đó là sự "tự do lựa chọn". Đại bộ phận con người cam chịu sống như cây cỏ, như hòn đá, như mảnh sành... liệng bỏ món quà mà việc được làm người đem lại là tự quyết, tự hành động, họ "take for grant" sự tồn tại của mình và sống phóng thể trong khi những người nhận thức rằng mình bị "kết án phải tự do" thì ngập tràn ưu tư vì họ biết mỗi quyết định của mình phải là một dấu ấn cá nhân chắc nịch, đây là quyết định của tôi, không phải là hệ quả từ sự xúi bẩy của bản năng của loài bò sát mà từ đó tôi tiến hóa, hay chỉ đơn thuần là một phép tính khô khan logic 2 lần 2 là 4. Lý trí có thể là kim chỉ nam cho hành động nhưng nó không thể "tát cạn hiện sinh". Một nền tảng đạo đức dựa trên công thức của chủ nghĩa vị lợi: "lợi ích nhiều nhất cho số đông nhất" không xét con người như một chủ thể tự do mà là một "con vật có lý trí". Một nền tảng kinh tế - xã hội dựa trên nguyên tắc con người chỉ hành động theo những gì mà họ cho là tốt nhất để thỏa mãn their best interests, là một mô hình utopia chỉ có trong đầu những nhà chủ nghĩa xã hội không tưởng và những lý thuyết gia kinh tế vì nó đã đánh giá quá thấp sự phức tạp của nhân tính. Con người hoàn toàn có thể hành động đi ngược lại với lợi ích của bản thân, thậm chí chống lại cả xả hội, chống lại mọi quy luật tương đối cũng như tuyệt đối, chỉ bởi vì "việc tuân theo những quy luật là việc của những con cừu" là thứ mà theo Nietzsche gọi là "luân lý nô lệ", không phải là việc của những con người với "ý chí hùng cường", của Übermensch. Trong tác phẩm, nhân vật Underground Man đã minh họa quan điểm này không chỉ bằng những tư biện mà bằng cả những hành động tưởng chừng như rất lố bịch và phi lý như: dù tôn sùng khoa học, hiểu một điều rất tự nhiên, rất quy luật là có bệnh thì vái tứ phương nhưng dù bị đau gan, dù bị đau răng hắn vẫn không thèm đi chữa trị và âm thầm chịu đựng đồng thời tìm thấy khoái lạc trong cái sự chịu đựng đó của mình.
Không ai đọc 2 lần cùng 1 quyển sách. Lần đầu đọc nó lúc 18 tuổi và giờ đọc lại có lẽ cả mình và cuốn sách đều đã khác... Lần 1 mình đọc cuốn sách với cảm giác như ở dưới hầm thật, tăm tối, ẩm thấp, ngột ngạt. Lần thứ 2, sau độ chục năm mình giống như thể ở trên miệng hầm nhìn xuống, ánh sáng phía trên làm mọi thứ trở nên rõ ràng. Gã Underground Man ngày nào mình thấy anti-social, misanthrope là thế mà giờ lại thấy rất awareness, enlightment. Vẫn có những câu hỏi còn đó làm mình thấy băn khoăn nhưng rõ ràng đã có một sự thanh tẩy - "catharsis" nào đó diễn ra sâu bên trong mình, và hẳn đó là điều kỳ diệu mà văn chương đem lại.
Khi đọc cuốn sách này mình nghĩ nhiều đến câu nói của Bertrand Russell rằng: vấn đề của thế giới này là những người thông minh thì trong đầu chứa đầy hoài nghi còn thằng ngu thì lúc nào cũng 100 phần trăm chắc chắn. Nhân vật chính của "Bút ký dưới hầm" chính là một kiểu Bertrand Russell khổ dâm ý thức rõ mồn một về lời nguyền dành cho sự thông minh của mình, một mặt hắn tự hào rằng mình có "một ý thức quá sáng suốt" trong khi "để dùng cho sinh hoạt hàng ngày của con người thì chỉ cần một ý thức của con người bình thường, nghĩa là chỉ cần một nửa hay một phần tư cái ý thức của con người văn minh ở thế kỉ XIX bất hạnh" nhưng mặt khác hắn cũng ghen tị tới tận xương tủy với "những con người bình thường, những con người hành động" vì họ dễ dàng có thể làm nô lệ mù quáng cho bản năng, cho những quy luật của tạo hóa, quỳ gối thần phục lý trí và khoa học trong khi hắn thì tê liệt như một con chuột dính bẫy, như con lừa Buridan giữa 2 đống cỏ. Ở đây ta sẽ thấy một tư tưởng báo trước cho sự ra đời của chủ nghĩa hiện sinh đó là sự "tự do lựa chọn". Đại bộ phận con người cam chịu sống như cây cỏ, như hòn đá, như mảnh sành... liệng bỏ món quà mà việc được làm người đem lại là tự quyết, tự hành động, họ "take for grant" sự tồn tại của mình và sống phóng thể trong khi những người nhận thức rằng mình bị "kết án phải tự do" thì ngập tràn ưu tư vì họ biết mỗi quyết định của mình phải là một dấu ấn cá nhân chắc nịch, đây là quyết định của tôi, không phải là hệ quả từ sự xúi bẩy của bản năng của loài bò sát mà từ đó tôi tiến hóa, hay chỉ đơn thuần là một phép tính khô khan logic 2 lần 2 là 4. Lý trí có thể là kim chỉ nam cho hành động nhưng nó không thể "tát cạn hiện sinh". Một nền tảng đạo đức dựa trên công thức của chủ nghĩa vị lợi: "lợi ích nhiều nhất cho số đông nhất" không xét con người như một chủ thể tự do mà là một "con vật có lý trí". Một nền tảng kinh tế - xã hội dựa trên nguyên tắc con người chỉ hành động theo những gì mà họ cho là tốt nhất để thỏa mãn their best interests, là một mô hình utopia chỉ có trong đầu những nhà chủ nghĩa xã hội không tưởng và những lý thuyết gia kinh tế vì nó đã đánh giá quá thấp sự phức tạp của nhân tính. Con người hoàn toàn có thể hành động đi ngược lại với lợi ích của bản thân, thậm chí chống lại cả xả hội, chống lại mọi quy luật tương đối cũng như tuyệt đối, chỉ bởi vì "việc tuân theo những quy luật là việc của những con cừu" là thứ mà theo Nietzsche gọi là "luân lý nô lệ", không phải là việc của những con người với "ý chí hùng cường", của Übermensch. Trong tác phẩm, nhân vật Underground Man đã minh họa quan điểm này không chỉ bằng những tư biện mà bằng cả những hành động tưởng chừng như rất lố bịch và phi lý như: dù tôn sùng khoa học, hiểu một điều rất tự nhiên, rất quy luật là có bệnh thì vái tứ phương nhưng dù bị đau gan, dù bị đau răng hắn vẫn không thèm đi chữa trị và âm thầm chịu đựng đồng thời tìm thấy khoái lạc trong cái sự chịu đựng đó của mình.
Không ai đọc 2 lần cùng 1 quyển sách. Lần đầu đọc nó lúc 18 tuổi và giờ đọc lại có lẽ cả mình và cuốn sách đều đã khác... Lần 1 mình đọc cuốn sách với cảm giác như ở dưới hầm thật, tăm tối, ẩm thấp, ngột ngạt. Lần thứ 2, sau độ chục năm mình giống như thể ở trên miệng hầm nhìn xuống, ánh sáng phía trên làm mọi thứ trở nên rõ ràng. Gã Underground Man ngày nào mình thấy anti-social, misanthrope là thế mà giờ lại thấy rất awareness, enlightment. Vẫn có những câu hỏi còn đó làm mình thấy băn khoăn nhưng rõ ràng đã có một sự thanh tẩy - "catharsis" nào đó diễn ra sâu bên trong mình, và hẳn đó là điều kỳ diệu mà văn chương đem lại.
February 17, 2019
Tôi đã biết đến tên tuổi của nhà văn Nga Fyodor Dostoyevsky từ tác phẩm lãng mạn mà tôi cực kỳ yêu thích là “Đêm Trắng”. Đây là cuốn sách thứ hai của bác Dos mà tôi đọc, và quả thực, trải nghiệm của tôi với cuốn sách này hoàn toàn khác hẳn so với những gì được bác Dos viết nên trong “Đêm Trắng”.
Walter Kaufman tôn vinh “Hồi ký viết dưới hầm” như là “tác phẩm hiện sinh chủ nghĩa tuyệt vời nhất từng được viết”, và trong quá trình đọc quyển sách, tôi đã phải google search và tìm hiểu một chút về chủ nghĩa hiện sinh (existentialism). Đó là chủ nghĩa với tư tưởng đặt con người làm trọng tâm, mọi thứ bắt nguồn từ con người, chính con người mới là chủ thể mang lại ý nghĩa cho cuộc sống, chứ không phải là những điều răn của Chúa hay những hệ thống, lý tưởng, quy luật nào do nhân loại đặt ra. Ở phần đầu tiên của quyển sách – “Dưới Hầm” – nhân vật tôi, kẻ suốt cả cuộc đời đã luôn sống dưới căn hầm tăm tối do hắn dựng nên, tự giằng xé trong sâu thẳm nội tâm lẫn trong mối quan hệ với những người xung quanh hắn, đã đưa ra những luận điểm, những nguyên do dẫn đến con người của hắn như hiện tại: một con thú bị giam cầm, yêu thích cơn đau thống khoái và hành động đi ngược lại lợi ích của chính mình, tất cả bắt nguồn từ chính cái sở thích trong sâu thẳm của con người – làm những điều mà chúng ta muốn bất chấp tất cả.
Với phần “Dưới Hầm”, nhân vật tôi, hay chính tác giả, đã tranh cãi một cách hùng hồn về sự hạn hẹp của lý trí con người, cái phần được hình thành và đóng khung từ những khuôn khổ, hệ thống, tư tưởng, quy luật, giá trị đạo đức mà chúng ta xây dựng nên và được dạy dỗ. Con người thực chất không hành động vì lợi ích cho mình, mà hành động theo những gì chúng ta muốn. Cái chúng ta muốn, trong rất nhiều trường hợp, đối nghịch với lợi ích của chúng ta và lợi ích của đồng loại. Bởi thế mà nhân vật tôi mới ngày này qua tháng khác tận hưởng nỗi đau, nỗi thống khoái của hắn, vì hắn muốn thế. Bởi thế mà nhân vật tôi, mặc dù biết rằng lũ bạn cũ của hắn là những kẻ không ra gì, vẫn van xin một thứ tình bạn không bao giờ được ban phát cho hắn. Bởi nếu hành động theo lý trí, chắc chắn hắn đã đứng dậy ra về khi nhận ra lũ bạn ấy dời giờ ăn tối mà không báo cho hắn, có lẽ hắn đã không nhất mực quyết liệt kêu gọi bản thân phải trả thù, nhưng rồi tất cả những gì hắn làm được chỉ là đi qua đi lại trong 3 tiếng đồng hồ trước mặt lũ bạn không thèm đoái hoài gì tới hắn. Hắn – kẻ vừa kiêu hãnh về bản thân, nhưng cũng vừa đớn hèn nhu nhược.
Và nếu hành động theo lý trí, có lẽ con thú bị giam trong hầm tối đó đã không khiến Liza – cái sinh linh non nớt tội nghiệp của mầm thiện rơi xuống chốn đọa đày – phải đau khổ, đã không nói những lời đẩy nàng mãi mãi rời xa hắn. Liza – một gái điếm nhưng có trái tim của một thiên thần – đã giáng xuống đời hắn, để hắn có thể được cứu vớt bởi nàng. Liza đã đến, đã mong đợi tình yêu, đã những tưởng có thể rút chân khỏi vũng lầy của đời nàng, vũng lầy của một nàng kỹ nữ vì cái nghèo mà bị bán vào chốn lầu xanh, luôn luôn mắc nợ ả tú bà. Nàng là thiên thần run rẩy trong tình yêu vừa mới chớm nở dành cho hắn:
Ấy thế nhưng đây không phải là “Đêm Trắng”, và hắn bỗng chốc đã bị chiếm đoạt trọn vẹn bởi một tình cảm xấu xa – cái tình cảm đã khiến hắn chà đạp lên khả năng yêu và được yêu của nàng, lên cái tương lai tươi sáng hơn mà nàng đã từng chăm chú nghe hắn nói. Và đau đớn nhất, hắn đã chà đạp lên cái mầm thiện, lên trái tim run rẩy chứa đựng tình yêu, vượt lên trên sự khốn cùng và bản chất nghề nghiệp của nàng. Cái nhận thức méo mó của hắn về tình yêu, sau bao năm sống dưới căn hầm tăm tối, đã biến hắn thành một kẻ đê tiện, độc ác, ngu ngốc, một người không thể yêu được Liza, cùng cái nhận thức muộn màng nhuốm đầy sắc màu bi kịch:
Cuốn sách này tuy mỏng nhưng không hề dễ đọc, đặc biệt là ở những đoạn nhân vật tôi đưa ra các luận điểm, lý lẽ tranh cãi cho bản chất của mình và con người, mang đậm dấu ấn triết học. Nhưng tựu chung lại, “Hồi ký viết dưới hầm” thực sự là một trải nghiệm mang đến những suy ngẫm, trăn trở và đích thị là cuốn mở đường cho 5 tuyệt tác cuối đời của Dostoyevsky.
Walter Kaufman tôn vinh “Hồi ký viết dưới hầm” như là “tác phẩm hiện sinh chủ nghĩa tuyệt vời nhất từng được viết”, và trong quá trình đọc quyển sách, tôi đã phải google search và tìm hiểu một chút về chủ nghĩa hiện sinh (existentialism). Đó là chủ nghĩa với tư tưởng đặt con người làm trọng tâm, mọi thứ bắt nguồn từ con người, chính con người mới là chủ thể mang lại ý nghĩa cho cuộc sống, chứ không phải là những điều răn của Chúa hay những hệ thống, lý tưởng, quy luật nào do nhân loại đặt ra. Ở phần đầu tiên của quyển sách – “Dưới Hầm” – nhân vật tôi, kẻ suốt cả cuộc đời đã luôn sống dưới căn hầm tăm tối do hắn dựng nên, tự giằng xé trong sâu thẳm nội tâm lẫn trong mối quan hệ với những người xung quanh hắn, đã đưa ra những luận điểm, những nguyên do dẫn đến con người của hắn như hiện tại: một con thú bị giam cầm, yêu thích cơn đau thống khoái và hành động đi ngược lại lợi ích của chính mình, tất cả bắt nguồn từ chính cái sở thích trong sâu thẳm của con người – làm những điều mà chúng ta muốn bất chấp tất cả.
Với phần “Dưới Hầm”, nhân vật tôi, hay chính tác giả, đã tranh cãi một cách hùng hồn về sự hạn hẹp của lý trí con người, cái phần được hình thành và đóng khung từ những khuôn khổ, hệ thống, tư tưởng, quy luật, giá trị đạo đức mà chúng ta xây dựng nên và được dạy dỗ. Con người thực chất không hành động vì lợi ích cho mình, mà hành động theo những gì chúng ta muốn. Cái chúng ta muốn, trong rất nhiều trường hợp, đối nghịch với lợi ích của chúng ta và lợi ích của đồng loại. Bởi thế mà nhân vật tôi mới ngày này qua tháng khác tận hưởng nỗi đau, nỗi thống khoái của hắn, vì hắn muốn thế. Bởi thế mà nhân vật tôi, mặc dù biết rằng lũ bạn cũ của hắn là những kẻ không ra gì, vẫn van xin một thứ tình bạn không bao giờ được ban phát cho hắn. Bởi nếu hành động theo lý trí, chắc chắn hắn đã đứng dậy ra về khi nhận ra lũ bạn ấy dời giờ ăn tối mà không báo cho hắn, có lẽ hắn đã không nhất mực quyết liệt kêu gọi bản thân phải trả thù, nhưng rồi tất cả những gì hắn làm được chỉ là đi qua đi lại trong 3 tiếng đồng hồ trước mặt lũ bạn không thèm đoái hoài gì tới hắn. Hắn – kẻ vừa kiêu hãnh về bản thân, nhưng cũng vừa đớn hèn nhu nhược.
Và nếu hành động theo lý trí, có lẽ con thú bị giam trong hầm tối đó đã không khiến Liza – cái sinh linh non nớt tội nghiệp của mầm thiện rơi xuống chốn đọa đày – phải đau khổ, đã không nói những lời đẩy nàng mãi mãi rời xa hắn. Liza – một gái điếm nhưng có trái tim của một thiên thần – đã giáng xuống đời hắn, để hắn có thể được cứu vớt bởi nàng. Liza đã đến, đã mong đợi tình yêu, đã những tưởng có thể rút chân khỏi vũng lầy của đời nàng, vũng lầy của một nàng kỹ nữ vì cái nghèo mà bị bán vào chốn lầu xanh, luôn luôn mắc nợ ả tú bà. Nàng là thiên thần run rẩy trong tình yêu vừa mới chớm nở dành cho hắn:
“Có một cái gì khác đang run run trong giọng nói của nàng: đã không còn nữa cái vẻ dữ dằn và bướng bỉnh hồi nãy, mà là một tình cảm nhu mì, bẽn lẽn đến nỗi tôi bỗng cảm thấy xấu hổ và có tội với nàng.”
Ấy thế nhưng đây không phải là “Đêm Trắng”, và hắn bỗng chốc đã bị chiếm đoạt trọn vẹn bởi một tình cảm xấu xa – cái tình cảm đã khiến hắn chà đạp lên khả năng yêu và được yêu của nàng, lên cái tương lai tươi sáng hơn mà nàng đã từng chăm chú nghe hắn nói. Và đau đớn nhất, hắn đã chà đạp lên cái mầm thiện, lên trái tim run rẩy chứa đựng tình yêu, vượt lên trên sự khốn cùng và bản chất nghề nghiệp của nàng. Cái nhận thức méo mó của hắn về tình yêu, sau bao năm sống dưới căn hầm tăm tối, đã biến hắn thành một kẻ đê tiện, độc ác, ngu ngốc, một người không thể yêu được Liza, cùng cái nhận thức muộn màng nhuốm đầy sắc màu bi kịch:
“Tôi đã không đoán biết được rằng nàng đến với tôi không phải vì thế mà là để yêu tôi, bởi vì mọi sự phục sinh, mọi sự giải thoát đối với người đàn bà là trong tình yêu và chỉ có thể biểu lộ bằng tình yêu.”
Cuốn sách này tuy mỏng nhưng không hề dễ đọc, đặc biệt là ở những đoạn nhân vật tôi đưa ra các luận điểm, lý lẽ tranh cãi cho bản chất của mình và con người, mang đậm dấu ấn triết học. Nhưng tựu chung lại, “Hồi ký viết dưới hầm” thực sự là một trải nghiệm mang đến những suy ngẫm, trăn trở và đích thị là cuốn mở đường cho 5 tuyệt tác cuối đời của Dostoyevsky.
October 8, 2021
Đọc phần dưới hầm mà phải căng não để tập trung hết mức, vì chỉ cần 1mm sơ sẩy thôi là suy nghĩ của mình đi đường mình, suy nghĩ của tác giả đi đường tác giả. Phần này mà ngồi nhặt quote thì ra cả đống. Tuy vậy, cảm giác vẫn khá lấn cấn do không hiểu hết được suy tưởng của Dos.
Đến phần 2 lại được chứng kiến một thằng “tôi” gàn dở, đốn mạt và chất chứa ty tỷ thứ mâu thuẫn trong đầu, vừa đáng ghét mà đôi lúc cũng đáng thương. Thấy vài đoạn hắn nghĩ giống bản thân mình quá nên chê vậy thôi thôi, không dám chê nhiều.
Đến phần 2 lại được chứng kiến một thằng “tôi” gàn dở, đốn mạt và chất chứa ty tỷ thứ mâu thuẫn trong đầu, vừa đáng ghét mà đôi lúc cũng đáng thương. Thấy vài đoạn hắn nghĩ giống bản thân mình quá nên chê vậy thôi thôi, không dám chê nhiều.
December 11, 2019
3,5*
Truyện gồm hai phần.
Phần đầu đọc trúc trắc khá thú vị nhưng là kiểu hiện sinh phi lý đó. Sẽ có rất nhiều câu đáng để quote như bản chất các cuốn hiện sinh phi lý đình đám. Nhưng khi bạn đã đọc tương đối sách dòng này thì chẳng mấy chốc cái thú vị sẽ vẫn chảy về dòng sông cũ. Và quá nhiều phi lý sẽ lại trở thành chân lý quen thuộc ;)) Tôi cũng, như nhân vật, đang sợ là đến một ngày dòng phi lý trở thành hợp lý với tôi thì tôi sẽ chán và do đó chưa biết đi đâu. Trở lại với hiện thực thì không thể =))) Nhưng ai cũng biết là có hàng tỷ kiểu hiện sinh để tha hồ khám phá. Nói chung phần đầu ok, có cảm tình nhưng đã bắt đầu hé lộ chút bần tiện.
Sang phần 2 thì không chịu nổi thằng dưới hầm này nữa. Tôi cứ tưởng sẽ gặp lại anh Ivan đẹp trai hào hoa ngạo mạn mà sướt mướt của mình nhưng lại vớ ngay vào một thằng xấu người xấu nết. Tự dưng bực mình. Hiện sinh phi lý là như thế này thì tởm quá. Hãy trả lại cho chúng tôi những chàng trai tuấn tú trác táng :(( Tóm lại không thể chịu nổi những nhân vật bần tiện kiểu Balzac này. Đang phải đổi dòng sách để thanh lọc cơ thể haiz
Truyện gồm hai phần.
Phần đầu đọc trúc trắc khá thú vị nhưng là kiểu hiện sinh phi lý đó. Sẽ có rất nhiều câu đáng để quote như bản chất các cuốn hiện sinh phi lý đình đám. Nhưng khi bạn đã đọc tương đối sách dòng này thì chẳng mấy chốc cái thú vị sẽ vẫn chảy về dòng sông cũ. Và quá nhiều phi lý sẽ lại trở thành chân lý quen thuộc ;)) Tôi cũng, như nhân vật, đang sợ là đến một ngày dòng phi lý trở thành hợp lý với tôi thì tôi sẽ chán và do đó chưa biết đi đâu. Trở lại với hiện thực thì không thể =))) Nhưng ai cũng biết là có hàng tỷ kiểu hiện sinh để tha hồ khám phá. Nói chung phần đầu ok, có cảm tình nhưng đã bắt đầu hé lộ chút bần tiện.
Sang phần 2 thì không chịu nổi thằng dưới hầm này nữa. Tôi cứ tưởng sẽ gặp lại anh Ivan đẹp trai hào hoa ngạo mạn mà sướt mướt của mình nhưng lại vớ ngay vào một thằng xấu người xấu nết. Tự dưng bực mình. Hiện sinh phi lý là như thế này thì tởm quá. Hãy trả lại cho chúng tôi những chàng trai tuấn tú trác táng :(( Tóm lại không thể chịu nổi những nhân vật bần tiện kiểu Balzac này. Đang phải đổi dòng sách để thanh lọc cơ thể haiz
December 31, 2019
Việc đọc lại Dos mỗi năm là cần thiết. Càng đọc, mình càng thấy đây là nhân vật tiến gần nhất đến cái sự chân thật của đúng một con người.
August 29, 2021
"...chúng ta thảy đều đã mất đi thói quen sống, bởi lẽ chúng ta chẳng ít thì nhiều, đều là những kẻ bất thường" - Cảm nhận đầu tiên khi mình đọc xong quyển này là như vậy: chúng ta ít nhiều đều là những kẻ bất thường.
Gã đàn ông "sống dưới hầm" trong truyện đương nhiên là đỉnh cao của một kẻ lập dị, một kẻ thông minh, hiểu đời nhưng suy nghĩ và hành động luôn mẫu thuẫn, đến mức chẳng ai hiểu được cả, ngay cả chính bản thân gã. Không hiểu sao mình thấy chính bản thân mình cũng có phần nào giống như vậy, và có lẽ không ít người đọc thấy như thế :3 Vậy nên gã đàn ông dưới hầm có lẽ không phải là hiện tượng "độc nhất, không tồn tại ngoài đời thực, hẳn chẳng qua chính là phản chiếu của con người nói chung mà thôi. Đọc tác phẩm nào của Dostoyevsky cũng thấy con người thật là một loài sinh vật "đầy nghịch lý và đầy dị thường".
Phần đầu tác phẩm - suy nghĩ, tư tưởng của gã đàn ông dưới hầm - quả là khó hiểu, đọc được vài chục trang mà chỉ muốn quăng quyển này đi. Nhưng rất may mình đủ kiến trì để đọc đến phần 2 - "Nhân mùa tuyết tan", một câu chuyện minh họa cho tư tưởng của nhân vật chính. Phần 2 này thực sự hay... Thật tiếc cho hắn và cho cả Liza.
Gã đàn ông "sống dưới hầm" trong truyện đương nhiên là đỉnh cao của một kẻ lập dị, một kẻ thông minh, hiểu đời nhưng suy nghĩ và hành động luôn mẫu thuẫn, đến mức chẳng ai hiểu được cả, ngay cả chính bản thân gã. Không hiểu sao mình thấy chính bản thân mình cũng có phần nào giống như vậy, và có lẽ không ít người đọc thấy như thế :3 Vậy nên gã đàn ông dưới hầm có lẽ không phải là hiện tượng "độc nhất, không tồn tại ngoài đời thực, hẳn chẳng qua chính là phản chiếu của con người nói chung mà thôi. Đọc tác phẩm nào của Dostoyevsky cũng thấy con người thật là một loài sinh vật "đầy nghịch lý và đầy dị thường".
Phần đầu tác phẩm - suy nghĩ, tư tưởng của gã đàn ông dưới hầm - quả là khó hiểu, đọc được vài chục trang mà chỉ muốn quăng quyển này đi. Nhưng rất may mình đủ kiến trì để đọc đến phần 2 - "Nhân mùa tuyết tan", một câu chuyện minh họa cho tư tưởng của nhân vật chính. Phần 2 này thực sự hay... Thật tiếc cho hắn và cho cả Liza.
April 17, 2020
"The only way to deal with an unfree world is to become so absolutely free that your very existence is an act of rebellion." -Albert Camus
Nội dung của cuốn sách hai phần này dường như xoay quanh câu hỏi của Dostoevsky về điều gì thực sự làm nên tự do của mỗi con người . Phần một (Underground - Dưới hầm) được viết như một luận văn triết học của nhân vật chính, chứa đựng những tư tưởng quan trọng tạo nền móng cho sự phát triển sau này của triết học hiện sinh. Phần hai (Apropos of the Wet Snow - Nhân mùa tuyết tan) là ba câu chuyện xảy ra trong cuộc đời của nhân vật chính, nhằm minh họa cho quan điểm được trình bày ở phần một. Nếu như phần một thường được trích dẫn và nghiên cứu sâu bởi các nhà triết học thì phần hai dường như ít được quan tâm hơn (sinh viên ngành triết học ở Mỹ thường chỉ được giao đọc phần một của cuốn sách). Mặt khác, nội dung của phần hai có thể gây ra sự khó chịu và ức chế trong lòng người đọc, bởi mọi hành động của nhân vật chính thực sự đi ngược lại mọi suy luận logic, mọi suy nghĩ lý trí, mọi mong muốn và tình cảm của chính bản thân nhân vật. Hắn phân tích, đánh giá kỹ càng các sự kiện; hắn cân nhắc chi tiết các kịch bản có thể xảy ra của một vấn đề để từ đó đề ra hành động phù hợp với mục đích của bản thân... rồi thản nhiên làm ngược lại. Hắn biết rõ mình bị bệnh, có thể là đau gan, nhưng nhất quyết không chịu đi khám bác sĩ dù biết chắc chắn rằng làm vậy bệnh tình sẽ càng nặng hơn. Hắn ý thức rõ ràng về hậu quả của việc đến dự một cuộc hẹn không nên đến, nhưng cũng biết rõ rằng chắc chắn hắn sẽ đến dự. Hắn vạch rõ từng đường đi nước bước để lật mặt những kẻ hắn căm ghét và coi thường, để khiến những người xung quanh phải tôn trọng... rồi rốt cục lại làm ngược lại tất cả những gì đã vạch sẵn để tự hạ nhục chính mình, tự biến bản thân thành kẻ lố bịch trong mắt những người khác.Trong nhiều trường hợp, ngay đang khi lên chi tiết kế hoạch hành động, hắn đã biết rõ rằng hắn sẽ làm ngược lại. Lý do cho việc này có lẽ là vì Dostoevsky đẩy nhân vật Underground man đến tận cùng để minh họa cho tư tưởng nêu ở phần một. Theo quan điểm của nhân vật Underground man (hay Dostoevsky), tự do của con người không chỉ gói gọn trong việc được lựa chọn những gì tốt nhất cho bản thân, làm bản thân trở nên hạnh phúc. Bởi nếu tự do chỉ là như vậy, thì mọi quyết định trong từng thời điểm của mỗi con người dường như chỉ là sự tính toán cân đo đong đếm lợi ích và thiệt hại của tất cả các phương án có thể, nhằm cuối cùng chọn ra phương án có lợi nhất, ít gây thiệt hại nhất. Toàn bộ quá trình cân nhắc dựa trên lý trí này, đối với Dostoevsky, làm con người trở nên giống như một cỗ máy, với mỗi lựa chọn tương tự như việc giải một bài toán tích phân, hoàn toàn có thể được mặc định sẵn. Những tiến bộ công nghệ của thế kỷ 20 và 21 đương nhiên nằm ngoài sự hiểu biết của Dostovesky, nhưng nếu sống trong thời đại của chúng ta, có lẽ ông sẽ tưởng tượng ra quá trình lựa chọn này được lập trình sẵn bởi một chương trình trí tuệ nhân tạo.
Vì vậy, với Dostoevsky, điều làm nên tự do của mỗi con người nằm ở hành động phản kháng lại cơ chế máy móc nói trên, đi ngược lại mọi suy luận logic có thể lập trình sẵn. Điều đó đồng nghĩa với việc Dostoevsky cho rằng con người chỉ trở nên thực sự tự do khi anh ta hành động đi ngược lại lợi ích của bản thân, khi anh ta không chọn hạnh phúc sung sướng mà chọn cực nhọc, hành xác và đau khổ. Trên thực tế, the Underground man kiên quyết không gặp bác sĩ để trị bệnh, luôn hành động ngược logic của bản thân, chỉ nhằm để thể hiện tinh thần phản kháng này đến cùng cực. Một quan điểm rất gây tranh cãi và nghe rất khó chấp nhận, nhưng trước khi phản bác, mỗi người đọc hãy tự hỏi bản thân mình: bạn đã bao giờ, vào một lúc nào đó, cảm giác khoan khoái trước viễn cảnh có thể làm rối tung tất cả mọi thứ, xáo trộn mọi trật tự, thậm chí hủy hoại bản thân?
Trong tác phẩm "The concept of anxiety" , Soren Kierkegaard lấy ví dụ về nỗi lo âu hoang mang của một người khi đứng cheo leo trên một vách núi. Độ cao và sự nguy hiểm đương nhiên là nguyên do của sự lo sợ, nhưng sâu xa hơn, điều làm nên sự lo âu hoang mang của anh ta nằm cốt lõi ở việc ý thức rằng anh ta hoàn toàn được tự do lựa chọn trong việc có nhảy xuống hay không. Và thậm chí, có thể tồn tại một góc sâu thẳm trong con người anh, một góc đen tối luôn âm thầm thôi thúc anh nhảy xuống vực, không vì một lý do chính đáng nào.
"Liệu lý trí tính toán không nhầm sao? Có thể con người còn thích một cái gì khác ngoài an lạc. Có thể rằng hắn cũng thích đau khổ không kém? Có thể đau khổ đối với hắn cũng có lợi như nhạnh phúc? Con người đôi khi lại vô cùng say mê sự đau khổ - đó là một sự thật. Chẳng cần phải tra thế giới sử mới biết được chuyện ấy. Quý vị cứ việc hỏi chính mình thì biết, nếu quý vị là một con người và nếu đã có sống một chút. Còn riêng ý kiến tôi, tôi xin nói rằng chỉ thích hạnh phúc mà thôi là một điều thất lễ. Có thể là tốt, có thể là xấu, tôi không biết, nhưng đôi khi cũng rất là dễ chịu nếu ta đập phá được cái gì."
"Maybe man does not love well-being only? Maybe he loves suffering just as much? Maybe suffering is just as profitable for him as well-being? For man sometimes loves suffering terribly much, to the point of passion, and that is a fact. Here there is not even any need to consult world history; just ask yourself, if you're a human being and have had any life at all. ...Whether it's good or bad, it is sometimes very pleasant, too, to smash things."
January 11, 2018
"một trong những nhân vật ấn tượng nhất trong văn học", nhận xét này quả thật không ngoa
January 29, 2023
Đây là “Sống Mòn” phiên bản hồi ký của cụ Dos. Tôi tin ai đọc cũng sẽ thấy đâu đó một mảnh của đời mình. Cái hay là cụ ko hề ngần ngại phơi ra cái ác và cái méo mó trong suy nghĩ của mình, nhưng bằng cách đó cũng thể hiện vai trò của một người quan sát kỳ tài. Một sự chân thật khiến người đọc sợ hãi.
December 30, 2020
Phải nói là khi đọc Anh em nhà Kamarazov thì mình chưa thấm được nhiều vì tác phẩm quá lớn và đồ sộ, nên khó thâu tóm được cái cảm xúc liền mạch khi đọc vì nó quá dài, nhưng đến cuốn Hồi Ký này thì mình đã thấm và hiểu rõ hơn rất nhiều và do đó quay ngược lại mình đã thấy cái hay cả hai cuốn sách của tác giả F.Dos.
Phải nói đây là thứ văn chương không phải quá khó đọc hay khó hiểu, nhưng nó mang một dáng dấp lớn và đỉnh cao thuộc về một trong số ít nhà văn lớn của thời đại. Mình đã phải nín thở, thậm chí tự soi xét bản thân mình khi đọc những câu văn mô tả, nhận xét, tự vấn bản thân của nhân vật thằng người trong sách, những lí luận của nó mang một nét gì đó rất bí bách, dồn dập, khó chịu khiến ta phải mang một cảm giác vừa đồng lòng nhưng lại kinh tởm những gì nó nói. Tất nhiên mình không phải người theo và tin vào chủ nghĩa hiện sinh, nhưng mình vẫn thấy đây là tác phẩm hiện sinh đậm nét nhất mình từng đọc, nó nói về một cá nhân con người nơi luôn lấy mọi thứ xung quanh làm tấm gương phản chiếu chính nó, mọi thứ đều phải đi qua cái lăng kính cá nhân đấy để nó soi xét coi nó có thích hoặc ghét hay không. Cái cảm giác bản thân nó ghét tất cả mọi thứ, mọi người vì chính là vì nó căm ghét bản thân nó, vì khi ta ghét cái gì thì chính là ta thấy ở cái thứ mình ghét có mang những thứ mà ta có ở bản thân mình và vì thế chính cái con người đang tự vấn đó lại đại diện cho toàn thể cái xã hội này. Và cả cái cảm giác biết phân biệt đúng sai, biết nói cái gì là nên hay không nên nhưng ta lại làm ngược lại những gì ta biết là đúng, rồi cứ đâm lao rồi theo lao, và thế là ta làm tổn thương người khác rồi làm tổn thương chính bản thân ta, vì thế ta căm ghét tất cả. Tuy ở ngoài đời thực nó không bi quan và cùng cực giống như thằng người trong tác phẩm này nhưng nó vẫn đại diện cho một số ít tính cách của con người nói chung và khi đọc tác phẩm này khiến ta phải ngẫm nghĩ lại những cái xấu xa, ích kỉ tham lam mà ta đang có dù ít hoặc nhiều.
Phải nói đây là thứ văn chương không phải quá khó đọc hay khó hiểu, nhưng nó mang một dáng dấp lớn và đỉnh cao thuộc về một trong số ít nhà văn lớn của thời đại. Mình đã phải nín thở, thậm chí tự soi xét bản thân mình khi đọc những câu văn mô tả, nhận xét, tự vấn bản thân của nhân vật thằng người trong sách, những lí luận của nó mang một nét gì đó rất bí bách, dồn dập, khó chịu khiến ta phải mang một cảm giác vừa đồng lòng nhưng lại kinh tởm những gì nó nói. Tất nhiên mình không phải người theo và tin vào chủ nghĩa hiện sinh, nhưng mình vẫn thấy đây là tác phẩm hiện sinh đậm nét nhất mình từng đọc, nó nói về một cá nhân con người nơi luôn lấy mọi thứ xung quanh làm tấm gương phản chiếu chính nó, mọi thứ đều phải đi qua cái lăng kính cá nhân đấy để nó soi xét coi nó có thích hoặc ghét hay không. Cái cảm giác bản thân nó ghét tất cả mọi thứ, mọi người vì chính là vì nó căm ghét bản thân nó, vì khi ta ghét cái gì thì chính là ta thấy ở cái thứ mình ghét có mang những thứ mà ta có ở bản thân mình và vì thế chính cái con người đang tự vấn đó lại đại diện cho toàn thể cái xã hội này. Và cả cái cảm giác biết phân biệt đúng sai, biết nói cái gì là nên hay không nên nhưng ta lại làm ngược lại những gì ta biết là đúng, rồi cứ đâm lao rồi theo lao, và thế là ta làm tổn thương người khác rồi làm tổn thương chính bản thân ta, vì thế ta căm ghét tất cả. Tuy ở ngoài đời thực nó không bi quan và cùng cực giống như thằng người trong tác phẩm này nhưng nó vẫn đại diện cho một số ít tính cách của con người nói chung và khi đọc tác phẩm này khiến ta phải ngẫm nghĩ lại những cái xấu xa, ích kỉ tham lam mà ta đang có dù ít hoặc nhiều.
April 18, 2021
khâm phục cụ Dos cũng như các nhà triết gia bởi những tư tưởng, những tư duy đi trước thời đại.
May 19, 2025
Hết thời rồi=)))) đọc hết thấy hay rồi=))) mong 1 ngày đọc lại sẽ thấy khác
March 4, 2019
Càng về sau càng ghét nhân vật ấy ghê gớm, mà thật ra cũng là tự căm bản thân đấy thôi. Ông đã hài lòng chưa, hả ông Dos trinh nguyên?
October 15, 2024
sẽ tốt hơn nếu đã đọc cuốn này chậm hơn 1 xí để ngẫm nghĩ nhiều hơn, sẽ đọc lại một ngày không xa
July 27, 2026
Dostoevsky không biết tôi, không viết về tôi và chắc hẳn có đội mồ sống dậy ông cũng không bao giờ dây mơ rễ má gì tới tôi, nhưng những điều ông viết luôn luôn soi chiếu tôi như thể tôi đã từng được thử sống lay lắt ở quãng nào đó tăm tối trong đời ông vậy.
Hồi ký viết quá nhiều về niềm khoái lạc muôn thuở. Niềm khoái lạc ấy hẳn phải là những đau khổ, uất hận, tủi nhục, sự huỷ hoại, hỗn loạn, tầm thường và ngu độn, bởi tất cả những thứ ấy làm ta có cảm giác mình đang sống. Một sự sống chật vật, hèn mọn và thảm hại. Ta vừa là kẻ thông minh tinh tường - vừa là kẻ tầm thường ngu dốt, vừa là kẻ thống trị - vừa là kẻ bị trị, vừa là kẻ độc ác - vừa là kẻ thánh thiện, vừa là bạn - vừa là thù. Danh phận, tước hiệu, quyền lực hay gì để gọi tên cái vai trò của một con người cũng chỉ là ý thức và ảo tưởng. Tư lợi vừa dã man, tàn bạo và nguy hại; lại vừa lý tưởng, sáng suốt và vĩ đại. Bộ mặt thật của con người nằm ở những niềm khoái lạc nảy sinh từ sự buồn chán, ngu xuẩn, vô ơn và dục vọng.
Càng hiểu rõ bao nhiêu thì ta lại càng thông tỏ vì sao mình đau khổ, biết nhiêu thì đau khổ bấy nhiêu. Nhưng thiếu hiểu biết, sự đau khổ lạc lối, ta không biết tại sao mình khổ, cũng vì đó mà vốn bất lực lại càng thêm khốn khổ hơn. Đến cuối cùng, rốt cuộc chỉ có chính ta là người thiệt thòi và đau đớn với tất cả những khổ hạnh mà bất kể chúng bắt nguồn từ đâu thì ta vẫn luôn là người phải hứng chịu.
Con người có còn là con người không nếu chẳng có nổi một khoái cảm?
Hồi ký viết quá nhiều về niềm khoái lạc muôn thuở. Niềm khoái lạc ấy hẳn phải là những đau khổ, uất hận, tủi nhục, sự huỷ hoại, hỗn loạn, tầm thường và ngu độn, bởi tất cả những thứ ấy làm ta có cảm giác mình đang sống. Một sự sống chật vật, hèn mọn và thảm hại. Ta vừa là kẻ thông minh tinh tường - vừa là kẻ tầm thường ngu dốt, vừa là kẻ thống trị - vừa là kẻ bị trị, vừa là kẻ độc ác - vừa là kẻ thánh thiện, vừa là bạn - vừa là thù. Danh phận, tước hiệu, quyền lực hay gì để gọi tên cái vai trò của một con người cũng chỉ là ý thức và ảo tưởng. Tư lợi vừa dã man, tàn bạo và nguy hại; lại vừa lý tưởng, sáng suốt và vĩ đại. Bộ mặt thật của con người nằm ở những niềm khoái lạc nảy sinh từ sự buồn chán, ngu xuẩn, vô ơn và dục vọng.
Càng hiểu rõ bao nhiêu thì ta lại càng thông tỏ vì sao mình đau khổ, biết nhiêu thì đau khổ bấy nhiêu. Nhưng thiếu hiểu biết, sự đau khổ lạc lối, ta không biết tại sao mình khổ, cũng vì đó mà vốn bất lực lại càng thêm khốn khổ hơn. Đến cuối cùng, rốt cuộc chỉ có chính ta là người thiệt thòi và đau đớn với tất cả những khổ hạnh mà bất kể chúng bắt nguồn từ đâu thì ta vẫn luôn là người phải hứng chịu.
Con người có còn là con người không nếu chẳng có nổi một khoái cảm?
This entire review has been hidden because of spoilers.
April 30, 2021
Trước khi đọc cứ tưởng là có một cái hầm thật =))
October 1, 2023
Bình thường
September 7, 2023
Viết xuất sắc vãi. Đọc mà cảm giác như mình đang viết về chính mình đọc vậy, từ giọng văn tới suy nghĩ. 5 sao không có nhưng.
July 13, 2026
“Hồi ký viết dưới hầm” kể về một người đàn ông vô danh hiện đang sống dưới hầm, tạm gọi là Underground Man. Cuốn sách được chia làm hai phần. Phần đầu gần như hoàn toàn là đời sống tư tưởng của hắn – những triết lý hiện sinh mà hắn đúc kết từ cuộc đời. Trong một hệ thống tư tưởng tưởng như hoàn chỉnh mà hắn dựng lên, hắn cho rằng khả năng tự ý thức quá mức sẽ cầm tù con người, khiến họ mất khả năng hành động. Hắn cũng phản bác chủ nghĩa duy lý - quan niệm cho rằng khi con người hiểu điều gì mang lại lợi ích thì họ sẽ hành động theo nó, và cho rằng điều làm nên bản chất con người chính là tự do, kể cả khi sự tự do đó có hủy hoại hắn đi chăng nữa.
Nhưng đến Phần II, ta quay ngược về quá khứ để xem Underground Man đã mang những triết lý ấy áp dụng vào đời thật như thế nào. Thì hỡi ôi, hắn là một kẻ mang cái tôi cao ngất trời, nhạy cảm và tự ý thức đến cực độ – đến mức gần như không còn khả năng giao tiếp hay ứng xử bình thường trong xã hội. Dường như hắn sống nhiều trong tưởng tượng hơn là hiện thực. Một cuộc đối đầu đơn giản cũng bị hắn biến thành những màn đấu súng, hòa giải hay hy sinh đầy kịch tính trong đầu, trong khi ngoài đời hắn chẳng hề dám đối diện thật. Để rồi, thứ thật sự chạm được đến trái tim hắn lại là tình yêu của cô gái làng hoa. Nhưng chính cái tôi nhỏ nhen, ích kỷ và kiêu hãnh ấy không cho phép hắn đón nhận nó. Hắn luôn phải là kẻ ở "cửa trên", phải là người từ chối chứ không thể là người mắc nợ về tình cảm. Cuối cùng, hắn từ chối cô, từ chối cơ hội cuối cùng để bước ra khỏi "underground", rồi tiếp tục ôm khư khư cái tôi đáng tởm ấy và sống dưới hầm cho đến cuối đời.
Tiếp cận Dostoevsky là tiếp cận những tư tưởng mà ông đặt vào nhân vật. Mỗi nhân vật chính của ông, cũng như Raskolnikov trong “Tội ác và Trừng phạt”, đều là hiện thân của một tư tưởng mà ông đưa vào đời thực để kiểm nghiệm. Với Underground Man, câu hỏi ấy là: "Nếu ta nhìn thấu bản chất con người, từ chối mọi ảo tưởng và kỳ vọng của xã hội, liệu ta có chạm đến chân lý không?" Đây là một cuốn sách không hề dễ đọc, đặc biệt ở Phần I, khi Underground Man liên tục đưa ra những lập luận thật sắc bén, và quả thực ta thấy hình dáng của những triết lý đó trong câu chuyện thực tế ở Phần II. Nhưng khi những triết lý ấy được mang ra kiểm nghiệm trong đời thực, khoảng cách giữa "hiểu" và "sống" hiện ra rõ rệt. Underground Man, có cái tự ý thức (self-awareness) siêu cao, nhưng lại thiếu đi sự thấu hiểu và cảm thông để sống như một con người. Chính cái tôi và những ảo tưởng về bản thân đã khiến hắn từ chối cơ hội giải thoát cuối cùng, rồi tự giam mình trong "underground" – không chỉ là căn phòng dưới hầm, mà còn là nhà tù hoang tưởng mà hắn tưởng là chân lý.
Nhưng đến Phần II, ta quay ngược về quá khứ để xem Underground Man đã mang những triết lý ấy áp dụng vào đời thật như thế nào. Thì hỡi ôi, hắn là một kẻ mang cái tôi cao ngất trời, nhạy cảm và tự ý thức đến cực độ – đến mức gần như không còn khả năng giao tiếp hay ứng xử bình thường trong xã hội. Dường như hắn sống nhiều trong tưởng tượng hơn là hiện thực. Một cuộc đối đầu đơn giản cũng bị hắn biến thành những màn đấu súng, hòa giải hay hy sinh đầy kịch tính trong đầu, trong khi ngoài đời hắn chẳng hề dám đối diện thật. Để rồi, thứ thật sự chạm được đến trái tim hắn lại là tình yêu của cô gái làng hoa. Nhưng chính cái tôi nhỏ nhen, ích kỷ và kiêu hãnh ấy không cho phép hắn đón nhận nó. Hắn luôn phải là kẻ ở "cửa trên", phải là người từ chối chứ không thể là người mắc nợ về tình cảm. Cuối cùng, hắn từ chối cô, từ chối cơ hội cuối cùng để bước ra khỏi "underground", rồi tiếp tục ôm khư khư cái tôi đáng tởm ấy và sống dưới hầm cho đến cuối đời.
Tiếp cận Dostoevsky là tiếp cận những tư tưởng mà ông đặt vào nhân vật. Mỗi nhân vật chính của ông, cũng như Raskolnikov trong “Tội ác và Trừng phạt”, đều là hiện thân của một tư tưởng mà ông đưa vào đời thực để kiểm nghiệm. Với Underground Man, câu hỏi ấy là: "Nếu ta nhìn thấu bản chất con người, từ chối mọi ảo tưởng và kỳ vọng của xã hội, liệu ta có chạm đến chân lý không?" Đây là một cuốn sách không hề dễ đọc, đặc biệt ở Phần I, khi Underground Man liên tục đưa ra những lập luận thật sắc bén, và quả thực ta thấy hình dáng của những triết lý đó trong câu chuyện thực tế ở Phần II. Nhưng khi những triết lý ấy được mang ra kiểm nghiệm trong đời thực, khoảng cách giữa "hiểu" và "sống" hiện ra rõ rệt. Underground Man, có cái tự ý thức (self-awareness) siêu cao, nhưng lại thiếu đi sự thấu hiểu và cảm thông để sống như một con người. Chính cái tôi và những ảo tưởng về bản thân đã khiến hắn từ chối cơ hội giải thoát cuối cùng, rồi tự giam mình trong "underground" – không chỉ là căn phòng dưới hầm, mà còn là nhà tù hoang tưởng mà hắn tưởng là chân lý.
August 4, 2026
Cũng cùng lý do đọc với quyển CP trc đó thôi. Notes đọc siêu ngắn, dạng kiểu Novella, có tầm 100 trang thôi, nhưng mà đọc mệt v. Mệt ko phải vì từ ngữ hay cách hành văn (nếu xét về mặt đó thì Notes lại dễ đọc hơn so với trung bình sách classic), mà mệt do phải trằn trọc phết mới hiểu nó định nói gì, mệt do sách đi sâu vào triết học và tâm lý học, mà mệt cuối cùng là do nó là lời tự sự của một nhân vật làm t thấy khá là khó chịu. Không hẳn là tiêu cực, mà nó là nhân vật có tâm lý kiểu self-destructive khiến cho mình vừa muốn đọc mà vừa thấy cồn cào ruột gan khi đọc. Một phong cách kiểu Unreliable Narrative mà trc đấy t thấy trong The Remains of the Day.
Đầu tiên thì phải cảm ơn phần introduction đã giới thiệu khá kĩ cái background đằng sau Notes from Underground, và t nghĩ nếu ai muốn đọc Notes thì cx nên tìm hiểu về trước về bối cảnh lịch sử. Tóm tắt lại thì hồi đó, khoảng năm 1860, Chernyshevsky ra một cuốn có tên là "What is to be done?" chia sẻ về chủ nghĩa rational egoism - rằng hành động của mọi người nên được dictated bởi logic, bởi cái đích đến nào đó profit cho bản thân và cho xã hội, và rằng nếu ai cũng làm như thế thì sẽ dẫn được đến một xã hội hoàn hảo, một utopian rationalism, hay theo như cách Dostoevsky miêu tả, một Crystal Palace. Và naturally thì Dostoevsky ko đồng tình lắm với tư tưởng đó, và Notes from Underground đc viết ra như là lời phản biện của ông, và nó thực sự là phản biện thẳng luôn, kiểu nêu ý kiến của phe kia rồi bẻ logic của họ, chứ ko hẳn là viết một câu chuyện giả tưởng lên rồi thể hiện quan điểm qua nhân vật, ko phải là đi sneak diss như Obito đâu. Ông này pen to mà.
Quay lại về Notes nào. Quyển này vốn đã ngắn, chia bố cục cx rõ ràng luôn nên đọc khá dễ dàng. Nhân vật chính của chúng ta sẽ đc gọi là Underground Man, một người đc cho là highly conscious và sẽ giúp chúng ta nhìn xã hội qua lăng kính của một người highly conscious là ntnao. Nửa đầu sẽ đi sâu vào luận điểm của ông Underground Man này về Rationalism, và ông này nói hay lắm, dùng analogy cũng hay, t vừa đọc vừa gật gù. Luận điểm chủ yếu của Dos là về sự phức tạp của con người, về việc là dù chúng ta có biết rõ hành động nào là hợp lý, thì đôi lúc vx sẵn sàng đi ngược lại để cảm giác được tự do, được làm theo ý của mình. Ông cũng đi sâu hơn nữa là nếu mình có cả công thức cho cái gọi là "free will" đấy thì sao, hay là tìm được cách để cái hành động profitable kia và hành động theo free will là một thì như thế nào, rồi là nếu bỏ cái free will kia đi nữa thì cái utopian rationalism kia có thể thực sự đạt được ko, etc. Nói chung là nhiều thứ lắm và ổn áp đó, đúng kiểu hai bên tranh luận về philosophy với nhau. Hơn nữa là trong phần một này thì cx sẽ thấy sự self-destructive từ Underground Man khi ông nêu luận điểm của mình, có hơi thiên về tâm lý một chút, để thể hiện rằng nếu đi theo hướng ngược lại và hành động dựa nhiều vào tính cá nhân thì cũng sai ko kém. Và phần hai là để đi vào luận điểm đó của Dos.
Oke vào phần hai. Đoạn này thì Underground Man kể 2-3 câu chuyện về cuộc sống trước kia của mình, thể hiện xem cách sống sẽ ra sao nếu ta tiếp nhận cái tư tưởng của ông ở phần một, và cũng làm mình hiểu tại sao ông thu dần vào cái "underground" của mình. Kiểu như là nếu như phần một ta đã phản biện lại cách sống của rationalism, vậy thì nếu đi ngược hẳn lại và sống một cách irrationally thì sao? Đoạn này đọc siêu cấn luôn, có lẽ là một trong những nhân vật, dù ko phải người xấu, khó chịu nhất t từng đọc. Tại sao à? Như đã nói ở trên thì ông là một người có high conscious, thế nên là ông nhìn vấn đề theo rất nhiều hướng, và thậm chí mấy hướng đó còn đấm đá lẫn nhau, nên là ông này luôn ở trong sự overthinking, trong một cái psychological warfare, rồi dần dẫn đến những hành động vừa đi ngược với reasons, vừa bị drived bởi cái ego, bởi cái wounded pride của ông này. Và theo lẽ dĩ nhiên thì mấy hành động đó mang lại nhiều điều khá tiêu cực, nhưng lại tiêu cực lên bản thân ông nhiều hơn là người xung quanh, thành ra t cũng ko hẳn là ghét, cũng một phần là hiểu hơn, nên là cứ thấy cấn cấn ruột gan sao ấy. Qua những hành động kia thì những thứ xung quanh Underground Man, từ xã hội đến bạn bè đến tình yêu, bị ông đẩy ra xa, và cứ thế ông thu hẳn vào cái underground của ông.
Đào sâu thêm về cái psychological warfare của nvat này đi, tại đấy là phần làm t ấn tượng, thì nó liên tục là sự contradiction trong nhận thức. Ông này vừa mang nặng tính tự nhục, nhưng lại có một cái pride khá cao (wounded pride luôn ấy). Ông này chê trách cái thang chuẩn của xã hội, nhưng lại đòi hỏi sự tôn trọng từ chính cái thước đo ấy. Ông này chán ghét cái màu mè hoa mỹ của đám bạn, nhưng lại muốn làm một phần của đám bạn đó, rồi lại cố thể hiện là mình đứng trên bọn họ (cx là một kiểu defensive mechanism chăng?). Ông này nói về tình yêu và gia đình siêu hay luôn, nhưng sau đó lại gạt đi cái cơ hội để có được tình yêu, và rồi còn nhìn nó như một cái contract of power. The Underground Man nhận thức được hết thế nào là reasons, thế nào là hợp lý, nhưng mà lại chọn việc chống lại reasons như là lối sống của mình, dẫn đến cái sự self-harm đến cùng cực, dẫn đến việc ông tự thu mình vào cái underground của ông. Chắc đấy cũng là một cái contradiction nhỉ, kiểu ông này liên tục phản biện lại ý kiến rằng ko nên hành động chỉ lệ thuộc vào reasons hay profits, nhưng việc ông này gạt bỏ hoàn toàn nó đi và làm chỉ dựa theo cái tôi của bản thân lại khiến cho ông vẫn bị chi phối bởi reasons và profits, chỉ là theo chiều hướng ngược lại.
Đến đoạn này thì t cx kiểu wtf, kiểu cả cái phần hai này để làm gì, vì tất cả những gì t thấy là pity cho ông này thôi. Cũng vẫn hiểu, vx có chỗ đồng cảm hay có chỗ để phân tích đấy, nhưng mà cảm xúc chỉ thuần là pity cho ông này. Nhưng mà đoạn Epilogue đem đến quả closure tuyệt vời luôn. Ông bảo luôn với mấy thag phán xét (chắc là có cả t đấy) rằng ko cần pity cho ông, tại ông đã dám chọn sống theo kiểu này đến mức cao nhất trong khi mọi người chỉ dám đi nửa đường, vì mọi người đã chọn đánh đổi một vài cái free will để lấy sự comfort. Và nếu nhìn theo nghĩa đó thì với Underground Man, ông đã thực sự sống hơn nhiều so với mọi người. Đoạn này cho t thấy là ông này ko hẳn là nạn nhân của cái sự high consciousness của ông, ông hoàn toàn nhận thức rõ được cái tư tưởng của mình và chọn sống cũng như hành động accordingly, và với ông ấy thì đó là chiến thắng.
Và đến đây thì t nhận ra là phần hai có hơi hướng phản biện ngược lại với phần một, rằng là nếu ta bỏ đi hết reasons thì sẽ dẫn đến cuộc sống như nhân vật Underground Man, điều mà cx tệ ko kém. Vậy là cụ Dos vừa phản biện lại việc con người nên hành động dựa hoàn toàn vào logic, vào profit, nhưng đồng thời cũng warning luôn là nếu để phần con làm chủ thì cũng chẳng đi đến đâu. Và chúng ta lại dẫn đến lý tưởng về con người của Dostoevsky, rằng con người phức tạp hơn nhiều và chẳng thể gói lại hay phân tích qua những mệnh đề Philosophy hay Psychology, và để hiểu được mỗi cá nhân thì phải dive in và tìm hiểu, cx như sẵn sàng mở lòng mình với họ.
Để chốt lại thì t thấy nhân vật của Dostoevsky thường được viết theo hướng khá là extreme đó, kiểu như là anomaly thay vì là norm. Vì thế nên là để cảm nhận nhân vật, ít nhất là với t, thì nên nhìn những nhân vật này cởi mở hơn tý. Ví dụ như Raskolnikov của CP đi, thì thay vì đâm sâu vào hành động giết người của anh này, điều mà cta chẳng thể relatable đc, thì có thể nhìn rộng ra để thấy sự detachment issue, điều mà t nghĩ mn đều đã từng gặp phải. Rồi đến nhân vật Underground Man này đi, rõ ràng là chẳng ai sống như thế được, nhưng khi nhìn rộng ra tý thì lại thấy cái fear of intimacy, cái cảm giác vừa thấy cô đơn và muốn hòa nhập cộng đồng, nhưng khi có cơ hội thì lại ko dám để bản thân được vulnerable mà lại gạt mọi người xung quanh đi luôn - điều mà làm t thấy relatable đến mức hơi sợ đấy, tự thấy pity bản thân luôn.
Một quyển hay và rất sâu sắc đấy, t nghĩ t cx mới thấm đc một phần những gì nó định nói thôi. Những người khác với trải nghiệm khác chắc sẽ nhìn ra điều khác đó, nhg mà dù thế nào t nghĩ mn cx sẽ ko thất vọng khi đọc đâu. Phần Epilogue cuối đã đưa quyển này từ tầm 3 điểm với t lên luôn 4.
Đầu tiên thì phải cảm ơn phần introduction đã giới thiệu khá kĩ cái background đằng sau Notes from Underground, và t nghĩ nếu ai muốn đọc Notes thì cx nên tìm hiểu về trước về bối cảnh lịch sử. Tóm tắt lại thì hồi đó, khoảng năm 1860, Chernyshevsky ra một cuốn có tên là "What is to be done?" chia sẻ về chủ nghĩa rational egoism - rằng hành động của mọi người nên được dictated bởi logic, bởi cái đích đến nào đó profit cho bản thân và cho xã hội, và rằng nếu ai cũng làm như thế thì sẽ dẫn được đến một xã hội hoàn hảo, một utopian rationalism, hay theo như cách Dostoevsky miêu tả, một Crystal Palace. Và naturally thì Dostoevsky ko đồng tình lắm với tư tưởng đó, và Notes from Underground đc viết ra như là lời phản biện của ông, và nó thực sự là phản biện thẳng luôn, kiểu nêu ý kiến của phe kia rồi bẻ logic của họ, chứ ko hẳn là viết một câu chuyện giả tưởng lên rồi thể hiện quan điểm qua nhân vật, ko phải là đi sneak diss như Obito đâu. Ông này pen to mà.
Quay lại về Notes nào. Quyển này vốn đã ngắn, chia bố cục cx rõ ràng luôn nên đọc khá dễ dàng. Nhân vật chính của chúng ta sẽ đc gọi là Underground Man, một người đc cho là highly conscious và sẽ giúp chúng ta nhìn xã hội qua lăng kính của một người highly conscious là ntnao. Nửa đầu sẽ đi sâu vào luận điểm của ông Underground Man này về Rationalism, và ông này nói hay lắm, dùng analogy cũng hay, t vừa đọc vừa gật gù. Luận điểm chủ yếu của Dos là về sự phức tạp của con người, về việc là dù chúng ta có biết rõ hành động nào là hợp lý, thì đôi lúc vx sẵn sàng đi ngược lại để cảm giác được tự do, được làm theo ý của mình. Ông cũng đi sâu hơn nữa là nếu mình có cả công thức cho cái gọi là "free will" đấy thì sao, hay là tìm được cách để cái hành động profitable kia và hành động theo free will là một thì như thế nào, rồi là nếu bỏ cái free will kia đi nữa thì cái utopian rationalism kia có thể thực sự đạt được ko, etc. Nói chung là nhiều thứ lắm và ổn áp đó, đúng kiểu hai bên tranh luận về philosophy với nhau. Hơn nữa là trong phần một này thì cx sẽ thấy sự self-destructive từ Underground Man khi ông nêu luận điểm của mình, có hơi thiên về tâm lý một chút, để thể hiện rằng nếu đi theo hướng ngược lại và hành động dựa nhiều vào tính cá nhân thì cũng sai ko kém. Và phần hai là để đi vào luận điểm đó của Dos.
Oke vào phần hai. Đoạn này thì Underground Man kể 2-3 câu chuyện về cuộc sống trước kia của mình, thể hiện xem cách sống sẽ ra sao nếu ta tiếp nhận cái tư tưởng của ông ở phần một, và cũng làm mình hiểu tại sao ông thu dần vào cái "underground" của mình. Kiểu như là nếu như phần một ta đã phản biện lại cách sống của rationalism, vậy thì nếu đi ngược hẳn lại và sống một cách irrationally thì sao? Đoạn này đọc siêu cấn luôn, có lẽ là một trong những nhân vật, dù ko phải người xấu, khó chịu nhất t từng đọc. Tại sao à? Như đã nói ở trên thì ông là một người có high conscious, thế nên là ông nhìn vấn đề theo rất nhiều hướng, và thậm chí mấy hướng đó còn đấm đá lẫn nhau, nên là ông này luôn ở trong sự overthinking, trong một cái psychological warfare, rồi dần dẫn đến những hành động vừa đi ngược với reasons, vừa bị drived bởi cái ego, bởi cái wounded pride của ông này. Và theo lẽ dĩ nhiên thì mấy hành động đó mang lại nhiều điều khá tiêu cực, nhưng lại tiêu cực lên bản thân ông nhiều hơn là người xung quanh, thành ra t cũng ko hẳn là ghét, cũng một phần là hiểu hơn, nên là cứ thấy cấn cấn ruột gan sao ấy. Qua những hành động kia thì những thứ xung quanh Underground Man, từ xã hội đến bạn bè đến tình yêu, bị ông đẩy ra xa, và cứ thế ông thu hẳn vào cái underground của ông.
Đào sâu thêm về cái psychological warfare của nvat này đi, tại đấy là phần làm t ấn tượng, thì nó liên tục là sự contradiction trong nhận thức. Ông này vừa mang nặng tính tự nhục, nhưng lại có một cái pride khá cao (wounded pride luôn ấy). Ông này chê trách cái thang chuẩn của xã hội, nhưng lại đòi hỏi sự tôn trọng từ chính cái thước đo ấy. Ông này chán ghét cái màu mè hoa mỹ của đám bạn, nhưng lại muốn làm một phần của đám bạn đó, rồi lại cố thể hiện là mình đứng trên bọn họ (cx là một kiểu defensive mechanism chăng?). Ông này nói về tình yêu và gia đình siêu hay luôn, nhưng sau đó lại gạt đi cái cơ hội để có được tình yêu, và rồi còn nhìn nó như một cái contract of power. The Underground Man nhận thức được hết thế nào là reasons, thế nào là hợp lý, nhưng mà lại chọn việc chống lại reasons như là lối sống của mình, dẫn đến cái sự self-harm đến cùng cực, dẫn đến việc ông tự thu mình vào cái underground của ông. Chắc đấy cũng là một cái contradiction nhỉ, kiểu ông này liên tục phản biện lại ý kiến rằng ko nên hành động chỉ lệ thuộc vào reasons hay profits, nhưng việc ông này gạt bỏ hoàn toàn nó đi và làm chỉ dựa theo cái tôi của bản thân lại khiến cho ông vẫn bị chi phối bởi reasons và profits, chỉ là theo chiều hướng ngược lại.
Đến đoạn này thì t cx kiểu wtf, kiểu cả cái phần hai này để làm gì, vì tất cả những gì t thấy là pity cho ông này thôi. Cũng vẫn hiểu, vx có chỗ đồng cảm hay có chỗ để phân tích đấy, nhưng mà cảm xúc chỉ thuần là pity cho ông này. Nhưng mà đoạn Epilogue đem đến quả closure tuyệt vời luôn. Ông bảo luôn với mấy thag phán xét (chắc là có cả t đấy) rằng ko cần pity cho ông, tại ông đã dám chọn sống theo kiểu này đến mức cao nhất trong khi mọi người chỉ dám đi nửa đường, vì mọi người đã chọn đánh đổi một vài cái free will để lấy sự comfort. Và nếu nhìn theo nghĩa đó thì với Underground Man, ông đã thực sự sống hơn nhiều so với mọi người. Đoạn này cho t thấy là ông này ko hẳn là nạn nhân của cái sự high consciousness của ông, ông hoàn toàn nhận thức rõ được cái tư tưởng của mình và chọn sống cũng như hành động accordingly, và với ông ấy thì đó là chiến thắng.
Và đến đây thì t nhận ra là phần hai có hơi hướng phản biện ngược lại với phần một, rằng là nếu ta bỏ đi hết reasons thì sẽ dẫn đến cuộc sống như nhân vật Underground Man, điều mà cx tệ ko kém. Vậy là cụ Dos vừa phản biện lại việc con người nên hành động dựa hoàn toàn vào logic, vào profit, nhưng đồng thời cũng warning luôn là nếu để phần con làm chủ thì cũng chẳng đi đến đâu. Và chúng ta lại dẫn đến lý tưởng về con người của Dostoevsky, rằng con người phức tạp hơn nhiều và chẳng thể gói lại hay phân tích qua những mệnh đề Philosophy hay Psychology, và để hiểu được mỗi cá nhân thì phải dive in và tìm hiểu, cx như sẵn sàng mở lòng mình với họ.
Để chốt lại thì t thấy nhân vật của Dostoevsky thường được viết theo hướng khá là extreme đó, kiểu như là anomaly thay vì là norm. Vì thế nên là để cảm nhận nhân vật, ít nhất là với t, thì nên nhìn những nhân vật này cởi mở hơn tý. Ví dụ như Raskolnikov của CP đi, thì thay vì đâm sâu vào hành động giết người của anh này, điều mà cta chẳng thể relatable đc, thì có thể nhìn rộng ra để thấy sự detachment issue, điều mà t nghĩ mn đều đã từng gặp phải. Rồi đến nhân vật Underground Man này đi, rõ ràng là chẳng ai sống như thế được, nhưng khi nhìn rộng ra tý thì lại thấy cái fear of intimacy, cái cảm giác vừa thấy cô đơn và muốn hòa nhập cộng đồng, nhưng khi có cơ hội thì lại ko dám để bản thân được vulnerable mà lại gạt mọi người xung quanh đi luôn - điều mà làm t thấy relatable đến mức hơi sợ đấy, tự thấy pity bản thân luôn.
Một quyển hay và rất sâu sắc đấy, t nghĩ t cx mới thấm đc một phần những gì nó định nói thôi. Những người khác với trải nghiệm khác chắc sẽ nhìn ra điều khác đó, nhg mà dù thế nào t nghĩ mn cx sẽ ko thất vọng khi đọc đâu. Phần Epilogue cuối đã đưa quyển này từ tầm 3 điểm với t lên luôn 4.
This entire review has been hidden because of spoilers.
November 23, 2018
"Tôi xin nhắc lại lần thứ một trăm: có một trường hợp, một trường hợp duy nhất, con người có thể cố ý, dụng tâm đi tìm một cái gì bất lợi cho hắn, một cái hết sức ngu xuẩn - chỉ cốt để có được quyền lựa chọn cái hết sức ngu xuẩn mà không bị ràng buộc vào nghĩa vụ phải chọn cái có lợi, cái có lý. Bởi vì cái ngu xuẩn đó, có khi trong thực tế lại là cái lợi hơn tất cả mọi thứ trên đời này cũng nên..."
Nhân vật chính ở phần 1 rất cuốn hút, dòng suy nghĩ của hắn vừa tà ác vừa cô đơn và thể hiện một cá tính thượng đẳng trong tư tưởng. Khi đọc nhiều khi mình cảm thấy khá relate (đhs..). Mình nghĩ ai cũng có 1 "cái hầm" của mình, nơi trút vào những tức giận và suy nghĩ tăm tối nhất, từ sự khinh bỉ những con người hành động ngoài kia, như những phím dương cầm được tạo sẵn, cho đến cái cảm giác bề trên của trạng thái "không làm gì một cách có ý thức"..
Phần 2 khi câu chuyện chuyển thành thực tế chứ ko chỉ còn là dòng suy nghĩ độc thoại nữa, mình bớt thích hơn hẳn. Vì hắn điên quá, vừa điên vừa hèn.
Ai mà thích sự buồn bã, đau khổ hay hành hạ (kiểu M) chắc sẽ thích cuốn này. Cái thú của những cơn đau thống khoái là cho ta cái cảm giác rất "người" (giống quan điểm trong westworld về sự khác biệt giữa người và rô bốt) lol
"Sự thực, giờ đây tôi xin đặt câu hỏi này ra để thử bàn chơi xem. Một hạnh phúc tầm thường hay những đau khổ cao thượng: đằng nào hơn?" =))
À tí quên là cái đoạn đầu tác giả lấy cái ví dụ về một nỗi đau đầy ám ảnh, không có lỗi tại ai, mình đau mà chỉ có thể đấm vào tường: đau răng. Đoạn đấy ổng chém về sự đau răng mà mình cứ vỗ đùi buồn cười (dù thực ra cũng đ có gì buồn cười) :-? rõ kỳ =))
Nhân vật chính ở phần 1 rất cuốn hút, dòng suy nghĩ của hắn vừa tà ác vừa cô đơn và thể hiện một cá tính thượng đẳng trong tư tưởng. Khi đọc nhiều khi mình cảm thấy khá relate (đhs..). Mình nghĩ ai cũng có 1 "cái hầm" của mình, nơi trút vào những tức giận và suy nghĩ tăm tối nhất, từ sự khinh bỉ những con người hành động ngoài kia, như những phím dương cầm được tạo sẵn, cho đến cái cảm giác bề trên của trạng thái "không làm gì một cách có ý thức"..
Phần 2 khi câu chuyện chuyển thành thực tế chứ ko chỉ còn là dòng suy nghĩ độc thoại nữa, mình bớt thích hơn hẳn. Vì hắn điên quá, vừa điên vừa hèn.
Ai mà thích sự buồn bã, đau khổ hay hành hạ (kiểu M) chắc sẽ thích cuốn này. Cái thú của những cơn đau thống khoái là cho ta cái cảm giác rất "người" (giống quan điểm trong westworld về sự khác biệt giữa người và rô bốt) lol
"Sự thực, giờ đây tôi xin đặt câu hỏi này ra để thử bàn chơi xem. Một hạnh phúc tầm thường hay những đau khổ cao thượng: đằng nào hơn?" =))
À tí quên là cái đoạn đầu tác giả lấy cái ví dụ về một nỗi đau đầy ám ảnh, không có lỗi tại ai, mình đau mà chỉ có thể đấm vào tường: đau răng. Đoạn đấy ổng chém về sự đau răng mà mình cứ vỗ đùi buồn cười (dù thực ra cũng đ có gì buồn cười) :-? rõ kỳ =))
January 8, 2020
Sẽ còn đọc lại.
July 15, 2026
Cuốn sách mở đầu bằng một trong những câu văn nổi tiếng nhất trong văn học: "Tôi là một người đàn ông ốm yếu... Tôi là một kẻ độc địa."
Trong nửa đầu cuốn sách, không có cốt truyện cụ thể. Đó là những lời độc thoại cay nghiệt, dằn vặt nhưng đầy trí tuệ của người kể chuyện giấu tên (thường được gọi là Người dưới hầm). Ông ta là một cựu công chức 40 tuổi, sống trong một căn hộ tồi tàn ở St. Petersburg.
Ông ta tranh luận gay gắt với những độc giả tưởng tượng và các triết gia thời bấy giờ. Ông tấn công ý tưởng về "chủ nghĩa vị kỷ duy lý" – niềm tin cho rằng nếu con người được giáo dục hoàn hảo, họ sẽ chỉ hành động vì lợi ích tốt nhất của chính mình và tạo ra một xã hội không tưởng. Người dưới hầm bác bỏ điều này một cách dữ dội. Ông lập luận rằng con người khao khát ý chí tự do trên tất cả. Chúng ta sẽ cố tình làm những việc ngu ngốc, đưa ra những lựa chọn tồi tệ và tự gây đau khổ cho chính mình chỉ để chứng minh rằng mình là những cá thể tự do, chứ không phải là những "phím đàn" bị điều khiển bởi các quy luật tự nhiên và toán học.
Nửa sau cuốn sách quay ngược thời gian về 16 năm trước, khi người kể chuyện 24 tuổi. Phần này cung cấp cốt truyện thực tế, cho thấy triết lý độc hại của ông ta vận hành như thế nào trong đời thực thông qua ba cuộc gặp gỡ chính:
Người dưới hầm cực kỳ tự ti nhưng lại kiêu ngạo. Một ngày nọ ở quán rượu, một viên sĩ quan quân đội đã xô đẩy ông sang một bên mà không thèm nhìn lấy một cái. Người kể chuyện cảm thấy bị sỉ nhục nặng nề vì bị đối xử như một vật thể vô tri.
Ông dành nhiều tháng để ám ảnh về việc trả thù. Ông theo dõi lộ trình đi lại của viên sĩ quan và vay tiền mua một chiếc áo khoác đẹp hơn để trông có vẻ ngang hàng về mặt xã hội. Cuối cùng, ông dàn dựng một tình huống để đi thẳng vào viên sĩ quan trên vỉa hè, cố tình đụng vai thay vì tránh đường. Viên sĩ quan hầu như không nhận ra điều đó, nhưng Người dưới hầm lại coi đó là một chiến thắng vẻ vang cho cái tôi của mình.
Người kể chuyện đến thăm một người bạn cũ tên Simonov và biết tin nhóm bạn học cũ đang tổ chức tiệc chia tay cho Zverkov – một sĩ quan mà ông căm ghét vì hắn giàu có, nổi tiếng và hời hợt.
Mặc dù ghét họ (và họ cũng không ưa ông), ông vẫn ép mình tham gia bữa tiệc. Ông đến sớm, uống say và bắt đầu sỉ nhục tất cả mọi người tại bàn tiệc.
Thay vì rời đi khi bị họ phớt lờ, ông đi đi lại lại trong phòng suốt ba giờ đồng hồ chỉ để làm họ khó chịu. Khi họ rời đi đến nhà thổ, ông bám theo, định tát vào mặt Zverkov để buộc hắn phải đấu súng với mình.
Khi đến nhà thổ, những "người bạn" của ông đã đi mất. Thay vào đó, ông gặp một cô gái điếm 20 tuổi tên là Liza.
Cảm thấy bất lực và nhục nhã sau bữa tiệc tối, người kể chuyện quyết định trút quyền lực lên Liza. Ông có một bài diễn văn đầy kịch tính, bi lụy và hiệu quả đến mức tàn nhẫn. Ông vẽ ra viễn cảnh kinh khủng về tương lai của cô: bệnh tật, nghèo đói, chết trong một nấm mồ tồi tàn và không được ai yêu thương.
Liza, người mới làm nghề, hoàn toàn bị suy sụp. Cô òa khóc nức nở. Sau khi thành công trong việc thao túng tâm lý cô, ông đóng vai người cứu rỗi, đưa địa chỉ của mình và bảo cô hãy đến tìm ông để ông giúp cô thoát khỏi cuộc sống này.
Những ngày sau đó, ông sống trong nỗi sợ hãi tột độ rằng cô sẽ thực sự đến và thấy rằng ông không phải là một người hùng lãng mạn, mà chỉ là một kẻ nghèo hèn, bị chính người hầu Apollon của mình bắt nạt.
Liza thực sự đến căn hộ của ông ngay giữa cuộc tranh cãi thảm hại giữa ông và người hầu. Nhục nhã vì ảo tưởng của mình bị vỡ vụn, Người dưới hầm nổi cơn thịnh nộ. Ông tàn nhẫn thú nhận với Liza rằng ông đã nói dối ở nhà thổ. Ông nói rằng ông không quan tâm đến cô, rằng ông chỉ muốn chà đạp cô vì ông đã bị sỉ nhục trước đó, và ông chỉ muốn có quyền lực trên ai đó.
Thay vì tức giận, Liza nhận ra rằng ông là một kẻ vô cùng bất hạnh. Cô đáp lại bằng sự đồng cảm chân thành và ôm lấy ông. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, Người dưới hầm đã bật khóc trong vòng tay cô.
Tuy nhiên, Người dưới hầm không thể chịu đựng được sự gần gũi chân thành hay việc làm bình đẳng với bất kỳ ai. Ông cảm thấy bị nhục nhã bởi chính sự yếu đuối của mình. Để giành lại thế thượng phong, ông ngủ với cô, nhưng cố tình làm cho hành động đó không chút tình cảm. Khi cô rời đi, trong hành động tàn nhẫn cuối cùng, ông nhét một tờ tiền 5 rúp vào tay cô – đối xử với cô hoàn toàn như một cô gái điếm để hạ thấp cô và nâng mình lên.
Liza rời đi trong nước mắt, nhưng người kể chuyện sớm phát hiện ra cô đã lén để lại số tiền trên bàn. Nhận ra mình đã đánh mất điều gì, ông chạy ra ngoài tuyết để đuổi theo cô, nhưng cô đã biến mất vĩnh viễn.
Người kể chuyện quay về căn hộ tồi tàn của mình và ở đó suốt 16 năm tiếp theo, thối rữa trong "cái hầm" của mình.
Ở đoạn cuối cuốn sách, người kể chuyện cố gắng biện minh cho hành vi của mình, tuyên bố rằng ông chỉ là người "ý thức quá mức" và tất cả những người khác đang sống trong một lời nói dối. Ông quyết định ngừng viết. Một ghi chú ngắn từ "biên tập viên" (Dostoevsky) xuất hiện ở cuối, cho biết Người dưới hầm thực sự đã tiếp tục viết những dòng ghi chú vô nghĩa của mình, nhưng "tại đây, có lẽ chúng ta nên dừng lại."
Cốt lõi của cuốn sách: Người dưới hầm tự hủy hoại cuộc đời mình một cách có chủ đích. Ông đẩy tình yêu, tình bạn và hạnh phúc ra xa vì chấp nhận chúng đòi hỏi ông phải trở nên yếu đuối. Ông chọn sự khốn khổ vì trong thế giới quan vặn vẹo của mình, việc chọn trở nên đau khổ là bằng chứng tối thượng cho thấy ông là một người tự do.
Trong nửa đầu cuốn sách, không có cốt truyện cụ thể. Đó là những lời độc thoại cay nghiệt, dằn vặt nhưng đầy trí tuệ của người kể chuyện giấu tên (thường được gọi là Người dưới hầm). Ông ta là một cựu công chức 40 tuổi, sống trong một căn hộ tồi tàn ở St. Petersburg.
Ông ta tranh luận gay gắt với những độc giả tưởng tượng và các triết gia thời bấy giờ. Ông tấn công ý tưởng về "chủ nghĩa vị kỷ duy lý" – niềm tin cho rằng nếu con người được giáo dục hoàn hảo, họ sẽ chỉ hành động vì lợi ích tốt nhất của chính mình và tạo ra một xã hội không tưởng. Người dưới hầm bác bỏ điều này một cách dữ dội. Ông lập luận rằng con người khao khát ý chí tự do trên tất cả. Chúng ta sẽ cố tình làm những việc ngu ngốc, đưa ra những lựa chọn tồi tệ và tự gây đau khổ cho chính mình chỉ để chứng minh rằng mình là những cá thể tự do, chứ không phải là những "phím đàn" bị điều khiển bởi các quy luật tự nhiên và toán học.
Nửa sau cuốn sách quay ngược thời gian về 16 năm trước, khi người kể chuyện 24 tuổi. Phần này cung cấp cốt truyện thực tế, cho thấy triết lý độc hại của ông ta vận hành như thế nào trong đời thực thông qua ba cuộc gặp gỡ chính:
Người dưới hầm cực kỳ tự ti nhưng lại kiêu ngạo. Một ngày nọ ở quán rượu, một viên sĩ quan quân đội đã xô đẩy ông sang một bên mà không thèm nhìn lấy một cái. Người kể chuyện cảm thấy bị sỉ nhục nặng nề vì bị đối xử như một vật thể vô tri.
Ông dành nhiều tháng để ám ảnh về việc trả thù. Ông theo dõi lộ trình đi lại của viên sĩ quan và vay tiền mua một chiếc áo khoác đẹp hơn để trông có vẻ ngang hàng về mặt xã hội. Cuối cùng, ông dàn dựng một tình huống để đi thẳng vào viên sĩ quan trên vỉa hè, cố tình đụng vai thay vì tránh đường. Viên sĩ quan hầu như không nhận ra điều đó, nhưng Người dưới hầm lại coi đó là một chiến thắng vẻ vang cho cái tôi của mình.
Người kể chuyện đến thăm một người bạn cũ tên Simonov và biết tin nhóm bạn học cũ đang tổ chức tiệc chia tay cho Zverkov – một sĩ quan mà ông căm ghét vì hắn giàu có, nổi tiếng và hời hợt.
Mặc dù ghét họ (và họ cũng không ưa ông), ông vẫn ép mình tham gia bữa tiệc. Ông đến sớm, uống say và bắt đầu sỉ nhục tất cả mọi người tại bàn tiệc.
Thay vì rời đi khi bị họ phớt lờ, ông đi đi lại lại trong phòng suốt ba giờ đồng hồ chỉ để làm họ khó chịu. Khi họ rời đi đến nhà thổ, ông bám theo, định tát vào mặt Zverkov để buộc hắn phải đấu súng với mình.
Khi đến nhà thổ, những "người bạn" của ông đã đi mất. Thay vào đó, ông gặp một cô gái điếm 20 tuổi tên là Liza.
Cảm thấy bất lực và nhục nhã sau bữa tiệc tối, người kể chuyện quyết định trút quyền lực lên Liza. Ông có một bài diễn văn đầy kịch tính, bi lụy và hiệu quả đến mức tàn nhẫn. Ông vẽ ra viễn cảnh kinh khủng về tương lai của cô: bệnh tật, nghèo đói, chết trong một nấm mồ tồi tàn và không được ai yêu thương.
Liza, người mới làm nghề, hoàn toàn bị suy sụp. Cô òa khóc nức nở. Sau khi thành công trong việc thao túng tâm lý cô, ông đóng vai người cứu rỗi, đưa địa chỉ của mình và bảo cô hãy đến tìm ông để ông giúp cô thoát khỏi cuộc sống này.
Những ngày sau đó, ông sống trong nỗi sợ hãi tột độ rằng cô sẽ thực sự đến và thấy rằng ông không phải là một người hùng lãng mạn, mà chỉ là một kẻ nghèo hèn, bị chính người hầu Apollon của mình bắt nạt.
Liza thực sự đến căn hộ của ông ngay giữa cuộc tranh cãi thảm hại giữa ông và người hầu. Nhục nhã vì ảo tưởng của mình bị vỡ vụn, Người dưới hầm nổi cơn thịnh nộ. Ông tàn nhẫn thú nhận với Liza rằng ông đã nói dối ở nhà thổ. Ông nói rằng ông không quan tâm đến cô, rằng ông chỉ muốn chà đạp cô vì ông đã bị sỉ nhục trước đó, và ông chỉ muốn có quyền lực trên ai đó.
Thay vì tức giận, Liza nhận ra rằng ông là một kẻ vô cùng bất hạnh. Cô đáp lại bằng sự đồng cảm chân thành và ôm lấy ông. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, Người dưới hầm đã bật khóc trong vòng tay cô.
Tuy nhiên, Người dưới hầm không thể chịu đựng được sự gần gũi chân thành hay việc làm bình đẳng với bất kỳ ai. Ông cảm thấy bị nhục nhã bởi chính sự yếu đuối của mình. Để giành lại thế thượng phong, ông ngủ với cô, nhưng cố tình làm cho hành động đó không chút tình cảm. Khi cô rời đi, trong hành động tàn nhẫn cuối cùng, ông nhét một tờ tiền 5 rúp vào tay cô – đối xử với cô hoàn toàn như một cô gái điếm để hạ thấp cô và nâng mình lên.
Liza rời đi trong nước mắt, nhưng người kể chuyện sớm phát hiện ra cô đã lén để lại số tiền trên bàn. Nhận ra mình đã đánh mất điều gì, ông chạy ra ngoài tuyết để đuổi theo cô, nhưng cô đã biến mất vĩnh viễn.
Người kể chuyện quay về căn hộ tồi tàn của mình và ở đó suốt 16 năm tiếp theo, thối rữa trong "cái hầm" của mình.
Ở đoạn cuối cuốn sách, người kể chuyện cố gắng biện minh cho hành vi của mình, tuyên bố rằng ông chỉ là người "ý thức quá mức" và tất cả những người khác đang sống trong một lời nói dối. Ông quyết định ngừng viết. Một ghi chú ngắn từ "biên tập viên" (Dostoevsky) xuất hiện ở cuối, cho biết Người dưới hầm thực sự đã tiếp tục viết những dòng ghi chú vô nghĩa của mình, nhưng "tại đây, có lẽ chúng ta nên dừng lại."
Cốt lõi của cuốn sách: Người dưới hầm tự hủy hoại cuộc đời mình một cách có chủ đích. Ông đẩy tình yêu, tình bạn và hạnh phúc ra xa vì chấp nhận chúng đòi hỏi ông phải trở nên yếu đuối. Ông chọn sự khốn khổ vì trong thế giới quan vặn vẹo của mình, việc chọn trở nên đau khổ là bằng chứng tối thượng cho thấy ông là một người tự do.
March 30, 2018
- Cuốn này khó đọc thật các bạn à. Mình đọc xong rồi mà chả để lại trong đầu mình thứ gì cả. Họa ra đến đoạn cuối mới hiểu được chút chút.
- Đúng là “Ghi chép...” nên mình thấy nó giống nhật ký của một người không được bình thường theo đúng nghĩa đen. Cuốn này có nét gì đó giống với “Bắt trẻ đồng xanh”. Không biết ý mọi người thế nào?
- Đúng là “Ghi chép...” nên mình thấy nó giống nhật ký của một người không được bình thường theo đúng nghĩa đen. Cuốn này có nét gì đó giống với “Bắt trẻ đồng xanh”. Không biết ý mọi người thế nào?
March 11, 2022
❝… con người không phải sinh ra từ lòng bà mẹ thiên nhiên, mà từ một sự bóp méo nào đó - nói thế nghe có vẻ thần bí, nhưng tôi vẫn ngờ đúng như vậy; cái con người bị bóp méo đó khi đứng trước phản đề của hắn bỗng nhiên phải nép mình lại và nhường bước, đến độ chính hắn phải tự coi hắn là một con chuột nhắt chứ không phải một con người. ❞
Bản du ca xấu xí và bức tranh bi kịch của nhiều thực thể được nhìn ngắm trong con mắt một kẻ gàn dở dưới cái nơi tăm tối - cái nơi mà anh ta nhận mình là một kẻ bệnh hoạn, ấy còn nhẹ nhàng chán so với những thứ vẫn đang liên tục tồn tại và nhân bản trong đầu của anh ta. Giống như cách ánh trăng khiến con sói gào rú, tư tưởng của thế giới này như đã chọc phải một bên mắt của anh ta. Anh ta hét lên với niềm tin tưởng sự độc ác có khi lại là một liều thuốc lành, và cái vết loang lổ trong cái lỗ kia khiến anh ta tự huyễn tưởng bản thân một cách vô ích rằng "cái kẻ thông minh thì chẳng bao giờ trở thành được cái gì ráo trọi, chỉ có đứa ngu si tột cùng mới trở thành cái gì đó mà thôi." Anh ta tiếp tục rên rỉ, thảng hoặc những cái thứ nhầy nhụa kinh tởm khiến anh ta cảm thấy khoái lạc. "Và chính từ những điều nhục mạ giết người đó, từ những tiếng cười chế nhạo không biết của ai đó bắt đầu gây cho anh ta cái cảm giác khoái lạc đôi khi đạt tới độ cực khoái." Một giả thuyết đặt ra là anh ta đã tách bản thể mình ra thành hai phần, một phần nằm trơ trọi một cách thảm hại cùng cực, một phần trôi lơ lưng trên những gì ta có khả năng nắm bắt được và trở thành một vị "thánh". Vậy ý anh ta là gì, và chúng ta, hay "các vị" muốn tư tưởng phải như nào? "Máu chảy thành suối, mà chảy vui vẻ là đằng khác, cứ như là rượu champagne." Những thứ xung đột tư tưởng giữa anh ta và những cái vớ vẩn, hoặc những thứ điều vô lý trái với luân thường, phải nắm thóp nó, bóp nghẹt nó đi và phải cho nó thấy ta cũng có thể cực độ ghê tởm. "Chúng ta đang tìm kiếm cái gì? Chúng ta đòi hỏi cái gì? Chính ta cũng không biết nữa. Và nếu mọi dục vọng của ta đều được thoả mãn, thì có khi ta lại thấy đau khổ hơn." Cái đối nghịch trần trụi có lẽ khiến anh ta thoã mãn, hoặc có khi anh ta không bao giờ thoả mãn cái gì. Anh ta nâng niu hết những thứ dục vọng với thống khổ ấy, và để chúng huỷ hoại. Anh ta ví những cảm xúc bệnh hoạn mãnh liệt về "cái mĩ, cái thiện" là một thứ nước xốt ngon lành cho dục vọng, nó gồm mâu thuẫn, thống khổ, nội tâm và truỵ lạc, và khi anh ta hoàn thành xong cái sự ví von đó, dám chắc anh ta đang đắc ý lắm.
Điều cuối cùng. Khi anh ta nói về tình yêu, anh ta gọi đó là thứ thiêng liêng, "đã lấy nhau vì tình thì hà cớ gì để tình chết đi?" - nhưng chính anh ta là kẻ đối nghịch gọi người tình của mình bằng những lời lẽ không ra gì. Có lẽ đó là một mâu thuẫn đơn thuần với những kẻ muốn ngâm mình trong tư tưởng.
September 1, 2021
Mình mua "Hồi ký viết dưới hầm" từ hồi còn học cấp 3, nhưng mình thấy hài lòng vì bây giờ mới hoàn thành nó. Đọc về hồi ký của một người ở rịt dưới xó hầm khá là thích hợp trong thời điểm giãn cách, bởi chính mình cũng còn không ra khỏi nhà nổi nửa bước.
Đôi khi mình sợ những hang cùng ngõ hẻm mà một nhà chủ nghĩa hiện sinh có thể lần tới, mình thoái lui trước một Fyodor đang ngắm nghía trước gương mà khẳng định cái tiếng nói hùng hồn đầy châm biếm của mình.
Cách thức đọc của mình hơi dở hơi nhưng vô tình hợp lý.
Đầu tiên (bắt đầu tính từ lúc quyết tâm đọc nghiêm túc), ở phần một của tập hồi ký, gần như mỗi ngày mình đọc một phần, vào mỗi buổi sáng, từng chút từng chút một. A, mình đang đối diện với kẻ dưới hầm, lắng nghe hắn nói, hắn có một thái độ mới khó chịu làm sao, lập dị làm sao! Nhưng những lời hắn ta thốt ra, mình hiểu hết, mình hiểu và thực là đồng cảm, hắn là một kẻ tài giỏi, hắn tưởng tượng người ta cự nự hắn rồi men theo đó mà lập luận, nhưng riêng mình thì có cự nự đâu, mình cứ xuôi theo đà hắn nói, những luận điệu, những dẫn cứ, dẫn giải của hắn không hề một lần mất đi chút nào sức hấp dẫn, mình gật gù đồng tình với hắn từ trang này sang trang khác... Hắn đã khẳng định được hắn, hắn có nói gì mình cũng ưng bụng nghe.
Kết thúc phần I, công việc trên trường dồn dập nên mình gác lại việc đọc mấy hôm, để rồi hôm nay quay lại hoàn thành phần II trong vài tiếng. Sở dĩ phần II là phần của quá khứ, của lát cắt tuổi trẻ, kẻ dưới hầm không chỉ ở hầm mà đi ra ngoài, con người, nhịp sống bỗng hiện hữu, ta không còn vòng vèo trong mê cung suy nghĩ nối tiếp suy nghĩ nữa, ta hít thở nhịp sống quá khứ hồi ký vẽ ra. Một chút ái tình, mà tình ái thì luôn thêm phần thú vị lên gấp bội, tuy nó chỉ là thứ tình chết rũ. Đọc phần II, mình cao hứng đến nỗi lặng người, cao hứng theo những lần cao hứng điên dại hằn học, đầy thương tổn của người viết hồi ký. Dostoyevsky, không biết bằng cách thần kỳ nào, truyền tải trọn vẹn đến thế.
Đoạn gần kết, người dưới hầm nói: " Mình có nên tự xét lòng thêm một lần nữa, lần thứ một trăm nữa, là mình có ra cái gì không? Mình có sẽ thôi không hành hạ nàng nữa không?", mình đã phải thốt lên trong óc là "con người này biết rõ bản thân mình quá", hắn biết, biết hơn bất kì ai trong chúng ta biết về chính chúng ta.
Tự nhiên mình nhớ tới "Đời thừa" của Nam Cao, chỉ là tự nhiên thôi, mình cho rằng kẻ dưới hầm này sẽ cười khẩy vào mặt Hộ, không phải vì hắn coi khinh, mà vì hắn đã giác ngộ từ lâu sự sáng suốt, sự tủi hổ đốn mạt, ngay trong hầm, ngay trong cơn mê man.
Đôi khi mình sợ những hang cùng ngõ hẻm mà một nhà chủ nghĩa hiện sinh có thể lần tới, mình thoái lui trước một Fyodor đang ngắm nghía trước gương mà khẳng định cái tiếng nói hùng hồn đầy châm biếm của mình.
Cách thức đọc của mình hơi dở hơi nhưng vô tình hợp lý.
Đầu tiên (bắt đầu tính từ lúc quyết tâm đọc nghiêm túc), ở phần một của tập hồi ký, gần như mỗi ngày mình đọc một phần, vào mỗi buổi sáng, từng chút từng chút một. A, mình đang đối diện với kẻ dưới hầm, lắng nghe hắn nói, hắn có một thái độ mới khó chịu làm sao, lập dị làm sao! Nhưng những lời hắn ta thốt ra, mình hiểu hết, mình hiểu và thực là đồng cảm, hắn là một kẻ tài giỏi, hắn tưởng tượng người ta cự nự hắn rồi men theo đó mà lập luận, nhưng riêng mình thì có cự nự đâu, mình cứ xuôi theo đà hắn nói, những luận điệu, những dẫn cứ, dẫn giải của hắn không hề một lần mất đi chút nào sức hấp dẫn, mình gật gù đồng tình với hắn từ trang này sang trang khác... Hắn đã khẳng định được hắn, hắn có nói gì mình cũng ưng bụng nghe.
Kết thúc phần I, công việc trên trường dồn dập nên mình gác lại việc đọc mấy hôm, để rồi hôm nay quay lại hoàn thành phần II trong vài tiếng. Sở dĩ phần II là phần của quá khứ, của lát cắt tuổi trẻ, kẻ dưới hầm không chỉ ở hầm mà đi ra ngoài, con người, nhịp sống bỗng hiện hữu, ta không còn vòng vèo trong mê cung suy nghĩ nối tiếp suy nghĩ nữa, ta hít thở nhịp sống quá khứ hồi ký vẽ ra. Một chút ái tình, mà tình ái thì luôn thêm phần thú vị lên gấp bội, tuy nó chỉ là thứ tình chết rũ. Đọc phần II, mình cao hứng đến nỗi lặng người, cao hứng theo những lần cao hứng điên dại hằn học, đầy thương tổn của người viết hồi ký. Dostoyevsky, không biết bằng cách thần kỳ nào, truyền tải trọn vẹn đến thế.
Đoạn gần kết, người dưới hầm nói: " Mình có nên tự xét lòng thêm một lần nữa, lần thứ một trăm nữa, là mình có ra cái gì không? Mình có sẽ thôi không hành hạ nàng nữa không?", mình đã phải thốt lên trong óc là "con người này biết rõ bản thân mình quá", hắn biết, biết hơn bất kì ai trong chúng ta biết về chính chúng ta.
Tự nhiên mình nhớ tới "Đời thừa" của Nam Cao, chỉ là tự nhiên thôi, mình cho rằng kẻ dưới hầm này sẽ cười khẩy vào mặt Hộ, không phải vì hắn coi khinh, mà vì hắn đã giác ngộ từ lâu sự sáng suốt, sự tủi hổ đốn mạt, ngay trong hầm, ngay trong cơn mê man.
May 13, 2024
Cuốn này có nhiều quan điểm khá thú vị khiến mình cũng muốn viết đôi dòng.
Nhân vật dưới tầng hầm cho rằng con người có 2 loại: một loại chất phát giản dị chỉ làm theo bản năng và một loại thông minh, biết nhiều "cái mỹ và thiện".
Và trong xã hội còn tồn tại một bức tường tạo hóa, chân lý, và những cái không thể phủ định được dù cho ta có ghét cay ghét đắng đứng ở giữa. Nói dễ hiểu hơn thì :))
Ví dụ: nếu một người bị cắm sừng và anh ta điên tiết lên, nếu anh ta là loại chất phát thì anh ta giết ngay cô vợ và người tình cho hả dạ và anh ta sẽ có niềm tin mãnh liệt rằng anh ta đã làm đúng, cẩu nam cẩu nữ sống làm mẹ gì cho chật đất, và cái niềm tin đó thúc đẩy anh ta quên mất việc ở tù. Còn nếu anh ta thông minh, anh ta sẽ suy nghĩ và khoanh tay chẳng làm gì cả vì nếu anh ta giết người anh ta sẽ đi tù. Nhưng cái đầu bốc hỏa của anh ta khiến anh ta không chịu đựng được, và anh ta bắt đầu so sánh anh ta với cái tên bồ nhí, anh ta lại tự khinh bỉ vì tại sao anh ta lại hành động như vậy. Tệ hơn, anh ta sẽ ghét bản thân hơn cả cặp đôi kia. Vậy nếu hỏi anh ta có muốn anh giết cặp đôi kia không thì chắc chắn là có nhưng anh ta không thể làm. Và đó là do bức tường vô hình tồn tại (bức tường của công lý, của pháp luật, hiển nhiên vẫn đứng sừng sững dù cho có người chẳng thích nổi nó).
Tương tự quan điểm này nếu áp lên đời sống thực tiễn cũng có nhiều cái tương đồng và khớp nhau như tại sao một người lại làm cái này thay vì làm cái kia...
Quan điểm thứ hai: con người có những lí luận và dục vọng cần được thỏa mãn. Lí luận là những thứ học được, đúc kết được trong quá trình từ nhỏ đến lớn và dục vọng là cái thứ không định nghĩa được. Nếu dục vọng được liệt ra ra bảng biểu y như lí luận thì con người ta sẽ phát điên vì u uất.
Nói dễ hiểu hơn: Một người ước mơ có nhà có xe nhưng khi đạt được những thứ đó, anh ta không thấy hạnh phúc và lí do vì sao? Những thứ được liệt kê "có nhà, có xe" chỉ là lí luận chứ không phải dục vọng và nếu vậy thì anh ta làm sao hạnh phúc được khi không thỏa mãn dục vọ ng của mình? Rồi anh ta tìm tới những niềm vui khoái lạc khác không thể gọi tên để đạt được hạnh phúc nhưng có thể thậm chí rơi vào đau khổ hơn bất cứ thứ gì. Vì lúc đó là lúc anh ta nhìn thấy mình đang húc đầu vào bức tường tạo hóa. Lúc này anh ta sẽ tự vùng vẫy trong đám bùn nhơ nhớp mà chính anh ta khinh bỉ ngay từ lúc đầu.
Tóm lại, con người càng suy nghĩ sẽ càng đau khổ. Càng nhìn rõ vấn đề, càng tỉnh táo thì thì sẽ tự càng chuốc lấy những khổ đau.
Ai thích mấy dạng sách ẩn dụ suy nghĩ này kia thì nên đọc cuốn này.
Nhân vật dưới tầng hầm cho rằng con người có 2 loại: một loại chất phát giản dị chỉ làm theo bản năng và một loại thông minh, biết nhiều "cái mỹ và thiện".
Và trong xã hội còn tồn tại một bức tường tạo hóa, chân lý, và những cái không thể phủ định được dù cho ta có ghét cay ghét đắng đứng ở giữa. Nói dễ hiểu hơn thì :))
Ví dụ: nếu một người bị cắm sừng và anh ta điên tiết lên, nếu anh ta là loại chất phát thì anh ta giết ngay cô vợ và người tình cho hả dạ và anh ta sẽ có niềm tin mãnh liệt rằng anh ta đã làm đúng, cẩu nam cẩu nữ sống làm mẹ gì cho chật đất, và cái niềm tin đó thúc đẩy anh ta quên mất việc ở tù. Còn nếu anh ta thông minh, anh ta sẽ suy nghĩ và khoanh tay chẳng làm gì cả vì nếu anh ta giết người anh ta sẽ đi tù. Nhưng cái đầu bốc hỏa của anh ta khiến anh ta không chịu đựng được, và anh ta bắt đầu so sánh anh ta với cái tên bồ nhí, anh ta lại tự khinh bỉ vì tại sao anh ta lại hành động như vậy. Tệ hơn, anh ta sẽ ghét bản thân hơn cả cặp đôi kia. Vậy nếu hỏi anh ta có muốn anh giết cặp đôi kia không thì chắc chắn là có nhưng anh ta không thể làm. Và đó là do bức tường vô hình tồn tại (bức tường của công lý, của pháp luật, hiển nhiên vẫn đứng sừng sững dù cho có người chẳng thích nổi nó).
Tương tự quan điểm này nếu áp lên đời sống thực tiễn cũng có nhiều cái tương đồng và khớp nhau như tại sao một người lại làm cái này thay vì làm cái kia...
Quan điểm thứ hai: con người có những lí luận và dục vọng cần được thỏa mãn. Lí luận là những thứ học được, đúc kết được trong quá trình từ nhỏ đến lớn và dục vọng là cái thứ không định nghĩa được. Nếu dục vọng được liệt ra ra bảng biểu y như lí luận thì con người ta sẽ phát điên vì u uất.
Nói dễ hiểu hơn: Một người ước mơ có nhà có xe nhưng khi đạt được những thứ đó, anh ta không thấy hạnh phúc và lí do vì sao? Những thứ được liệt kê "có nhà, có xe" chỉ là lí luận chứ không phải dục vọng và nếu vậy thì anh ta làm sao hạnh phúc được khi không thỏa mãn dục vọ ng của mình? Rồi anh ta tìm tới những niềm vui khoái lạc khác không thể gọi tên để đạt được hạnh phúc nhưng có thể thậm chí rơi vào đau khổ hơn bất cứ thứ gì. Vì lúc đó là lúc anh ta nhìn thấy mình đang húc đầu vào bức tường tạo hóa. Lúc này anh ta sẽ tự vùng vẫy trong đám bùn nhơ nhớp mà chính anh ta khinh bỉ ngay từ lúc đầu.
Tóm lại, con người càng suy nghĩ sẽ càng đau khổ. Càng nhìn rõ vấn đề, càng tỉnh táo thì thì sẽ tự càng chuốc lấy những khổ đau.
Ai thích mấy dạng sách ẩn dụ suy nghĩ này kia thì nên đọc cuốn này.
August 12, 2020
Với những cuốn sách như Ghi chép dưới hầm, tôi thường ở trạng thái hơi mơ hồ khi đọc. Nghĩa là tôi biết trong đó chắc chắn có điều gì đó cho mình tìm kiếm, nhưng lại không biết đó là gì.
Đến cuối cùng, tôi đoán xằng đây là ghi chép về nỗi băn khoăn có nên hay không nên đâm đầu vào tường của một kẻ thông minh tuyệt vọng nào đó. Ghi chép dưới hầm cũng làm tôi nhìn rõ hơn về bản thân mình. Tôi biết mình không phải kẻ lựa chọn đâm đầu vào tường. Và lựa chọn của tôi cũng không phải là cái gì hay ho cho lắm.
Quay lại với Ghi chép dưới hầm, đây là cuốn sách tôi chưa nắm bắt được hết ở lần đọc đầu tiên và sẽ đọc lại ít nhất một lần nữa. Trước cuốn sách này, tôi chưa từng đọc tác phẩm nào của Fyodor Dostoyevsky. Thế nên tôi khômg biết gì mấy về tư tưởng thiện - ác các anh chị thường hay nói khi nhắc đến các tác phẩm của cụ Dos. Tôi cứ đọc một cách đơn giản nhất.
Trong quá trình đọc, tôi cảm thấy mình có phần “sáng mắt” ra. Ghi chép dưới hầm khiến tôi đưa ra nhiều câu hỏi. Đôi khi tôi trả lời được, đôi khi không. Nó làm tôi có cảm giác như trong con người mình là một đầm lầy, và những câu hỏi khiến đầm lầy đó bị xới tung lên vậy. Giờ nghĩ lại thì có vẻ sách khiến tôi đi theo chiều hướng suy nghĩ hơi tiêu cực. Nhưng không sao, đôi khi cũng phải mở mắt ra để nhìn mọi thứ, dù là gần nhất, một cách rõ ràng hơn.
Ở phần đầu tôi đã nói, Ghi chép dưới hầm là nỗi băn khoăn không biết có nên đâm đầu vào tường của một kẻ nào đó hay không. Thực ra, nó là băn khoăn về lựa chọn nên sống như thế nào. Câu hỏi tôi cho là quá khó cho cả nhân loại này. Thế nên tôi cũng chẳng thực sự trả lời rõ ràng được. Các bạn cứ thử đọc sách xong rồi có trở nên mông lung như tôi hay không 😅
Ghi chép dưới hầm mỏng, đọc khá mượt. Phần sau cuốn sách dễ đọc hơn vì là câu chuyện có tình huống. Thế nhưng nó vẫn làm tôi nghĩ nhiều. Đoạn từ trang 151-157 làm tôi buồn vì sự thực tế của nó. Các bạn có thể đọc thử xem sao.
Đến cuối cùng, tôi đoán xằng đây là ghi chép về nỗi băn khoăn có nên hay không nên đâm đầu vào tường của một kẻ thông minh tuyệt vọng nào đó. Ghi chép dưới hầm cũng làm tôi nhìn rõ hơn về bản thân mình. Tôi biết mình không phải kẻ lựa chọn đâm đầu vào tường. Và lựa chọn của tôi cũng không phải là cái gì hay ho cho lắm.
Quay lại với Ghi chép dưới hầm, đây là cuốn sách tôi chưa nắm bắt được hết ở lần đọc đầu tiên và sẽ đọc lại ít nhất một lần nữa. Trước cuốn sách này, tôi chưa từng đọc tác phẩm nào của Fyodor Dostoyevsky. Thế nên tôi khômg biết gì mấy về tư tưởng thiện - ác các anh chị thường hay nói khi nhắc đến các tác phẩm của cụ Dos. Tôi cứ đọc một cách đơn giản nhất.
Trong quá trình đọc, tôi cảm thấy mình có phần “sáng mắt” ra. Ghi chép dưới hầm khiến tôi đưa ra nhiều câu hỏi. Đôi khi tôi trả lời được, đôi khi không. Nó làm tôi có cảm giác như trong con người mình là một đầm lầy, và những câu hỏi khiến đầm lầy đó bị xới tung lên vậy. Giờ nghĩ lại thì có vẻ sách khiến tôi đi theo chiều hướng suy nghĩ hơi tiêu cực. Nhưng không sao, đôi khi cũng phải mở mắt ra để nhìn mọi thứ, dù là gần nhất, một cách rõ ràng hơn.
Ở phần đầu tôi đã nói, Ghi chép dưới hầm là nỗi băn khoăn không biết có nên đâm đầu vào tường của một kẻ nào đó hay không. Thực ra, nó là băn khoăn về lựa chọn nên sống như thế nào. Câu hỏi tôi cho là quá khó cho cả nhân loại này. Thế nên tôi cũng chẳng thực sự trả lời rõ ràng được. Các bạn cứ thử đọc sách xong rồi có trở nên mông lung như tôi hay không 😅
Ghi chép dưới hầm mỏng, đọc khá mượt. Phần sau cuốn sách dễ đọc hơn vì là câu chuyện có tình huống. Thế nhưng nó vẫn làm tôi nghĩ nhiều. Đoạn từ trang 151-157 làm tôi buồn vì sự thực tế của nó. Các bạn có thể đọc thử xem sao.
March 3, 2021
Bắt đầu dọc với nhiều hoài nghi, nhưng khi đóng sách lại mình thấy với, vì sách ngắn quá.
Là một bản tự sự dài của nhân vật tôi về bản chất của mình, bản chất xấu xa dẫn tới không thể thấy được cái phần nào của bản thân mà đáng được cứu rỗi. Dù đã tự đắp cho mình từ những lớp trang sức đẹp của sách vở và ngôn từ đến vỏ bọc xấu xí của một kẻ mất hết danh dự, thì nhân vật chính vẫn không thể né tránh cái sự thật từ tim đâm ra: rằng mình là một kẻ dưới hầm, vĩnh viễn không thể nào có được hạnh phúc.
Tác gỉa cho rằng đó chính là bản chất của con người, rằng con người sẽ luôn có cách để được đau khổ, rằng con người vẫn sẽ cho rằng một bi kịch bi tráng còn hơn là một hạnh phúc tầm thường.
Mình thích cách tác phẩm bắt đầu bằng một bản trình bày gần như là tiểu luận; trước khi bước vào câu chuyện của nhân vật ở chương sau. Bằng cách này, bản tiểu luận được soi sáng bởi câu chuyện - bởi ở câu chuyện mình mới thấy được chính mình trong đó, từ đó nhận ra tính đúng đắn của bản tiểu luận ban đầu. Ngược lại, bản tiểu luận cũng có thể xem như một bước lọc cho câu chuyện chính, bởi tác giả có thể hoàn toàn tập trung vào những yếu tố tối cần thiết cho câu chuyện: suy nghĩ và hành động trực tiếp ngay lúc câu chuyện đang diễn ra, mà không phải đi sâu vào bàn luận những vấn đề rộng lớn hơn thuộc về phạm vi cả con người. Nhịp truyện vì thế được đẩy lên nhanh ngộp thở.
Các nhân vật khác chỉ được mô tả như một hình ảnh qua tâm hồn của NVC, nên có phần mờ nhạt. Có thể hiểu là các nhân vật đó chỉ là ảnh phóng chiếu qua tấm kính tâm hồn đã quá vấy bẩn của NVC; hay chỉ là công cụ để làm nổi bật sự nỗ lực tuyệt vọng của NVC nhằm ấn tượng họ, hay hành hạ họ.
Kết luận, rất đáng đọc.
Là một bản tự sự dài của nhân vật tôi về bản chất của mình, bản chất xấu xa dẫn tới không thể thấy được cái phần nào của bản thân mà đáng được cứu rỗi. Dù đã tự đắp cho mình từ những lớp trang sức đẹp của sách vở và ngôn từ đến vỏ bọc xấu xí của một kẻ mất hết danh dự, thì nhân vật chính vẫn không thể né tránh cái sự thật từ tim đâm ra: rằng mình là một kẻ dưới hầm, vĩnh viễn không thể nào có được hạnh phúc.
Tác gỉa cho rằng đó chính là bản chất của con người, rằng con người sẽ luôn có cách để được đau khổ, rằng con người vẫn sẽ cho rằng một bi kịch bi tráng còn hơn là một hạnh phúc tầm thường.
Mình thích cách tác phẩm bắt đầu bằng một bản trình bày gần như là tiểu luận; trước khi bước vào câu chuyện của nhân vật ở chương sau. Bằng cách này, bản tiểu luận được soi sáng bởi câu chuyện - bởi ở câu chuyện mình mới thấy được chính mình trong đó, từ đó nhận ra tính đúng đắn của bản tiểu luận ban đầu. Ngược lại, bản tiểu luận cũng có thể xem như một bước lọc cho câu chuyện chính, bởi tác giả có thể hoàn toàn tập trung vào những yếu tố tối cần thiết cho câu chuyện: suy nghĩ và hành động trực tiếp ngay lúc câu chuyện đang diễn ra, mà không phải đi sâu vào bàn luận những vấn đề rộng lớn hơn thuộc về phạm vi cả con người. Nhịp truyện vì thế được đẩy lên nhanh ngộp thở.
Các nhân vật khác chỉ được mô tả như một hình ảnh qua tâm hồn của NVC, nên có phần mờ nhạt. Có thể hiểu là các nhân vật đó chỉ là ảnh phóng chiếu qua tấm kính tâm hồn đã quá vấy bẩn của NVC; hay chỉ là công cụ để làm nổi bật sự nỗ lực tuyệt vọng của NVC nhằm ấn tượng họ, hay hành hạ họ.
Kết luận, rất đáng đọc.
June 29, 2020
Đây là tác phẩm đầu tiên mình đọc được của Dostoevsky. Thực sự phải nói là nó quá tuyệt vời. Qua nhân vật chính ta thấy được cái sự hèn nhát bướng bỉnh tự cao. Một kẻ luôn tự cho mình thông minh nhưng quá hèn để thể hiện nó ra bên ngoài. Chỉ vì cái sự hèn hạ ấy mà ông đã làm tổn thương người con gái mà ông yêu. Phá huỷ đi cuộc sống của ông, những mối quan hệ và tình bằng hữu. Nhưng từ đây ta lại thấy được sự đau khổ của nhân vật chính, sự đau khổ của một con người tự do luôn luôn phải đắn đo xem hành động của mình sẽ gây ra hậu quả như thế nào. Chúng khiến ông chết chìm trong chính suy nghĩ của bản thân làm cho nhân vật chính trở nên hèn nhát yếu kém lúc nào cũng chỉ tự huyễn hoặc. Ngoài ra tác phẩm còn lên án lối suy nghĩ lý trí tuần tuý đang giết chết con người chúng ta trong thời đại này như thế nào. Để mà nói về tác phẩm này có lẽ còn dài nữa nhưng chỉ có thể dành một lời khen suất sắc cho tác giả dostoevsky
Displaying 1 - 30 of 74 reviews