Notes from Underground

by Fyodor Dostoevsky, Richard Pevear (Translator), Larissa Volokhonsky (Translator)

In 1864, just prior to the years in which he wrote his greatest novels — Crime and Punishment, The Idiot, The Possessed and The Brothers Karamazov — Fyodor Dostoyevsky (1821–1881) penned the darkly fascinating Notes from the Underground. Its nameless hero is a profoundly alienated individual in whose brooding self-analysis there is a search for the true and the good in a world of relative values and few absolutes. Moreover, the novel introduces themes — moral, religious, political and social — that dominated Dostoyevsky's later works. Notes from the Underground, then, aside from its own compelling qualities, offers readers an ideal introduction to the creative imagination, profundity and uncanny psychological penetration of one of the most influential novelists of the nineteenth century. Constance Garnett's authoritative translation is reprinted here, with a new introduction.

Genres: Classics, Fiction, Philosophy, Russia, Russian Literature, Literature, Novels

136 pages, Paperback

First published January 1, 1864

About the author

Фёдор Михайлович Достоевский (Russian)

Works, such as the novels Crime and Punishment (1866), The Idiot (1869), and The Brothers Karamazov (1880), of Russian writer Feodor Mikhailovich Dostoyevsky or Dostoevski combine religious mysticism with profound psychological insight.

Very influential writings of Mikhail Mikhailovich Bakhtin included Problems of Dostoyevsky's Works (1929),

Fyodor Mikhailovich Dostoevsky composed short stories, essays, and journals. His literature explores humans in the troubled political, social, and spiritual atmospheres of 19th-century and engages with a variety of philosophies and themes. People most acclaimed his Demons(1872) .

Many literary critics rate him among the greatest authors of world literature and consider multiple books written by him to be highly influential masterpieces. They consider his Notes from Underground of the first existentialist literature. He is also well regarded as a philosopher and theologian.

See also:
Russian → Фёдор Михайлович Достоевский
French → Fédor Dostoïevski
French → Fiodor Dostoïevski
Spanish → Fiódor Dostoyevski
Portuguese → Fiódor Dostoiévski

Reviews

[Frank Keizer]

'Wij zijn doodgeborenen en worden al heel lang niet meer door levende vaders verwekt, en dat bevalt ons steeds beter. We hebben de smaak te pakken gekregen.'

Een waanzinnige monoloog van een antipathieke anti-held. Roman en anti-roman ineen. Levendige nieuwe vertaling. Eindeloos te herlezen.

[Kas Molenaar]

Ik vind dit vier jaar geleden een héél erg goed boek, en na het herlezen vind ik het alleen nog maar beter. Zo waanzinnig goed geschreven.

[Maikel]

De mens is geen homo economicus die uitsluitend domme of verkeerde dingen doet, omdat hij zijn ware belangen niet kent. Dat idee van een rationeel handelend mens was wel in zwang in de periode waarin Dostojevski dit werk schreef, maar hij verzet zich hiertegen in een welluidende tirade: “Zo zal het mij bijvoorbeeld helemaal niet verbazen als er plotseling, zo maar ineens, te midden van de algemene komende weldenkendheid een gentleman zal opstaan met een ordinair, of liever gezegd met een reactionair en spottend gezicht, z’n handen in de zij zet en ons allen zal toevoegen: welaan, heren, zullen we al die weldenkendheid niet met één schop in de puin trappen, met als enige doel dat die logaritmen in het niets verdwijnen, zodat we weer kunnen leven volgens onze eigen stomme wil?”

De wil van de mens valt niet samen met zijn verstand. Een mens kan opzettelijk en welbewust iets schadelijks wensen en wel om één reden, namelijk om het recht te hebben zichzelf iets ontzettends stoms toe te wensen en niet gebonden te zijn door de verplichting alleen verstandige dingen te willen. Dat houdt namelijk in elk geval in stand wat mensen het meest dierbaar is: hun persoonlijkheid en individualiteit.

Dit alles wordt opgetekend uit de mond van een van de afstotelijkste personages uit de wereldliteratuur: een maatschappelijke randfiguur - verstoten, lelijk, ziek en gemeen - die grillig is en zich doorlopend iets schadelijks toewenst. Het boek telt weinig pagina’s (160), maar bevat veel stof tot nadenken.

Elke tijd is waarschijnlijk een goede tijd om Dostojevski te lezen, deze is er zeker ook één.

[Jarno]

Een soort catcher in the rye à la 19de eeuw.

Duurde gelukkig niet langer dan het deed.

[Niels]

"Die zeven roebel kunnen me geen bal schelen! Ik ga nu meteen weg! - Natuurlijk bleef ik."

Toen ik zag dat er een nieuwe vertaling uit was van Aantekeningen uit het Ondergrondse was mijn belangstelling gewekt. Zelfs de titel is anders dan voorheen, dan moet er wel wat nieuws te lezen zijn. Een tientje later stond het boek in m'n kast. En?

Deze vertaling is zonder twijfel een stuk vrijer dan de vertaling van Monse Weijers die ik hiervoor heb gelezen. Niet alleen zijn de zinsconstructies op de schop, maar ook sommige woorden hebben een nieuw jasje gekregen. "relaxed", "geen bal schelen", "schijt hebben aan" - modern in het beste geval, enigszins anachronistisch in het slechtste geval. Jammer is dat de vertaling, ondanks de modernere insteek, niet veel vlotter en soms zelfs minder soepel leest. Vaker dan bij Weijers's versie was ik stukken aan het herlezen en zinnen aan het ontcijferen.

Dan het boek zelf. Ondergrondse Notities is een prachtig en schurend pleidooi tegen determinisme, tegen het idee van een perfecte, maakbare samenleving, en voor de vrije wil. De, nu ondergrondse, hoofdpersoon zet eerst zijn gedachten uiteen en vertelt daarna over een paar gebeurtenissen uit zijn eerdere, bovengrondse leven die zijn punt illustreren. Een fixatie op sociale status, de wil om vernederd te worden, de plezier die hij haalt uit pijn - erg vrolijk wordt het niet. Maar Dostojevski's prachtig realistische portret van de hoofdpersoon maakt het tot een stekend en, bij vlagen erg grappig, verhaal. Geweldig zijn bijvoorbeeld de interne twijfels en tegenstrijdigheden van de hoofdpersoon, zoals in het citaat hierboven. Het maakt Ondergrondse Notities een boek met een onsympathieke, maar pijnlijk realistische verteller.

[Fabian]

En zo gaf Dostoyevsky geboorte aan het genre bozemannenmonoloog.

[Jade]

het vette is: iedereen is de ondergrondse man maar niemand durft het zelf toe te geven. we live in a society en zo weetjewel

[Lotte]

ik heb wel even genoeg boeken gelezen over filosoferende boze mannen zonder vrienden

[Wim van Turnhout]

Dit is echt zo'n boek waarbij ik tegen het einde het gevoel kreeg dat ik het waarschijnlijk nog drie keer moet lezen voordat ik het begrijp. We volgen in het verhaal een depressieve knorrige en verzuurde veertigjarige man uit Sint Petersburg die eigenlijk gedurende het hele boek een soort sukkelige wandelende paradox lijkt te zijn. Een vent die op het ene moment een woedenuitbarsting krijgt en het andere moment geliefd wil worden door zijn medemens, tegelijkertijd is het hoofdpersonage ongelooflijk relateerbaar. En dat is denk ik het knappe van Dosto, hij kan de meest hufterige karakters schrijven maar deze karakters nog steeds menselijk maken.

[Rosa Cleiren]

heb ik deze echt uit? debatable … maar het is 30 december … de underground man is nog niet uitgesproken maar misschien is dat ook niet helemaal nodig … de klokt tikt en ik sta 13 boeken achter op schema … en dostoevsky kan mij alvast niet meer komen halen …

[Amélie Bracke]

Wow… dit was zo goed. Ik heb de hele tijd omcirkeld en onderlijnd want alweer wow. De onbekende verteller is zo intrigerend! In deel 1 vertelt hij over zijn idee van de mens en de natuur. Het is zo interessant en bracht me bijna in een existentiële crisis ( dw mopje maar je snapt het punt wel). De manier waarop hij vertelt, is zo gevat en zelfs grappig soms. Gedurende heel het verhaal spreekt hij zichzelf tegen. Hij beschrijft zichzelf soms zo accuraat en dan weer totaal niet. (Op deze momenten wil ik echt een psycholoog zijn want wauw als onstabiliteit een persoon was). Verwacht een extreem pessimistische visie op de mens en hoe die leeft. Toch is er op sommige momenten een ‚sense of relatability’. Ik zou het sowieso nog eens moeten lezen om alles echt goed te begrijpen.

Ik heb veel tekststukjes omlijnd maar dit vond ik een passende omschrijving van dit boek.

“A novel needs a hero, but here are ‘deliberately’ gathered characteristics of an anti-hero - and above all it will create a most unpleasant impression because we have all lost the habit of living”


Ik zei het, heel donker :)

[Sofie]

"En waarom bent u er zo vast, zo heilig, van overtuigd dat alleen het normale en positieve, kortom alleen voorspoed, voordelig is voor de mens? Vergist de rede zich niet in het vaststellen van wat voordelig is en wat niet? Misschien houdt de mens wel niet van voorspoed alleen. Misschien houdt hij wel net zo veel van lijden. Misschien heeft hij wel net zo veel baat bij lijden als bij voorspoed. De mens houdt ontzettend veel, hartstochtelijk veel, van lijden; dat is een feit. Je hoeft de wereldgeschiedenis er niet voor bij te halen om dat te bewijzen; gaat u maar bij uzelf na, als u tenminste een mens met ook maar een greintje levenservaring bent. Wat mijn persoonlijke mening aangaat, het komt me domweg onfatsoenlijk voor om alleen maar van voorspoed te houden. Of het nou goed is of slecht, maar soms is het heel prettig om iets kapot te maken."

[Imme van der Boom]

Dit was een onaangename leeservaring, maar ik geloof dat daarin juist de kracht zit?

Het eerste deel van het boek bestaat uit een filosofische verhandeling, die ik - zou ik het écht willen begrijpen - waarschijnlijk nog een paar keer zou moeten lezen (leesbaarheid is immers zelden de grootste kracht van filosofische teksten). Het onaangename bestond hier vooral uit de concentratie die het vergt tijdens het lezen (het is ook mijn vakantie!).

Het tweede deel is onaangenaam in zijn totale ongemakkelijkheid, die bijna fysiek voelbaar is. De hoofdpersoon zegt en doet voortdurend dingen, waarvan je alleen maar wilt roepen 'Doe het niet!'. 'Jezelf vernederen' heeft een totaal nieuwe betekenis gekregen door het lezen van dit boek...

Kortom, als je wel zin hebt in een beetje (filosofisch) ongemak, dan is 'Aantekeningen uit het ondergrondse' absoluut een aanrader!

[Ramon Groenendijk]

Krankzinnige gedachtespinsels van een man die de paradoxale aard van de mens aan het licht blijft. Krankzinnig vooral in de zin van: ongelooflijk hoe Dostojevski ook hier weer de mens weet te doorgronden in al zijn tegenstrijdigheden. Het eerste deel is vrij taai: vooral paradoxale filosofische mijmeringen over vrije wil, menselijkheid, medelijden etc. Het tweede deel is een magistrale, tragische (en vaak ook bijzonder komische) terugblik van de protagonist op zijn eerdere leven.
Vooral het gesprek met de prostituee Liza is hartverscheurend. Dostojevski raakt vaak Gogoliaanse karakters in deze novelle en het is ook duidelijk dat “Aantekeningen” de wortels bevat voor zijn latere grote romans. Genoten!

[Bart]

de ondergrondse man leeft quirky summer

[Silvester Borsboom]

Werkelijk bizar.

[Joshua]

Dostojevski kan zo goed over losers schrijven, halve incels met een te grote bek maar 0 lef, heurlijk.

[Dante]

Mocht Seneca zich ooit afvragen of het Stoïcisme op de voet opgevolgd zou worden door een zelf-toegekende hoogbegaafde rus, dan zou hij bij deze een blauwtje lopen.

Zeer goed geschreven strijd tussen onverschilligheid over misère, ongeluk en de realistischere hysterie als antwoord

[Julia]

“Domineren en tiranniseren is nu eenmaal mijn lust en mijn leven… Maar… met het redeneren schiet je geen bal op, en daarom valt er ook niks te redeneren.”

[WillemC]

Juni 2017: 5/5

Augustus 2025: 4.25/5
In het eerste kwart van deze legendarische novelle zet een ex-ambtenaar met een leverziekte waarvoor hij zich opzettelijk niet laat behandelen, een zelfverklaarde "paradoxenfreak", zijn filosofie uiteen: de echte mens, iemand met een actief bewustzijn en een diepgaande intelligentie, kan niets worden in het leven en vertoont slechts inertie, terwijl de oppervlakkige dommeriken handelen en iets bereiken. De eerste soort trekt zich daardoor terug als muis in een hol, is een vat vol twijfels en emoties en zit opgescheept met een brein dat voortdurend negatieve scenario's verzint om het leven nog vervelender te maken. Het tweede deel bestaat uit een voorval uit het leven van de ik-verteller, een illustratie van zijn theorieën: uit een soort psychologisch masochisme nodigt hij zichzelf uit op een feestje georganiseerd door mensen waar hij enkel een verleden mee deelt en verder niets, om dan uiteindelijk alleen bij een prostituee te belanden en zich nog verder in schaamte, vernedering en woede te wentelen.
Dostojevski lijkt zich in dit werkje vooral te richten tegen het positivisme en het utopisme, tegen zij die de chaos van de wereld - en ons bewustzijn - ordelijk in hokjes willen duwen. De mens is daarentegen een rondwandelende hoop tegenstellingen wiens eigenbelangen soms worden overschaduwd door het irrationele en onze wil naar vrijheid.
De vertaling van Gerard Cruys uit 2020 is schitterend, maar "Ondergrondse notities" liet me tijdens deze derde lezing net iets kouder dan de vorige keer - het gedoe met Liza verveelde me soms wat -, wat misschien te verklaren is door het feit dat ik de afgelopen jaren zeer veel literatuur heb gelezen die er overduidelijk door beïnvloed werd.

"Wij zijn doodgeborenen en worden al heel lang niet door levende vaders verwekt, en dat bevalt ons steeds beter. We hebben de smaak te pakken gekregen. Nog even, en we spelen het klaar om door een idee verwekt te worden. Maar genoeg nu; ik ben dat ondergrondse geschrijf spuugzat..."

[Giekes]

Ontdekt in bibliotheek van broer-ondergronder Caponis, in één trek uitgelezen.

"Nu de slotsom, heren: het is beter om niets te doen! Bewuste inertie is beter! Dus, leve het ondergrondse! Ik heb wel gezegd heren dat ik razend jaloers ben op de normale mens, maar in de gegeven omstandigheden zou ik niet met hem willen ruilen. (Hoewel ik toch jaloers op hem blijf. Nee, nee, het ondergrondse is in ieder geval profijtelijker!). Daar kun je tenminste... Ach, wat? Daar meen ik alweer niets van! Ik lieg, omdat ik zelf zo zeker als twee maal twee vier is, weet dat het helemaal het ondergrondse niet is dat beter is, maar iets anders, iets heel anders, waar ik naar smacht, maar dat ik absoluut niet kan vinden! Weg met het ondergrondse!"

[Delphine]

Hoogmis van de paradox, met een glansrol voor een naamloze antiheld die ‘vervreemd is van het levende leven’. De novelle valt uiteen in twee delen: een behoorlijk taaie filosofische inleiding op het relaas van een schokkende gebeurtenis uit het leven van de verteller. Naar goeie gewoonte schurkt Dostojevski ook hier aan tegen de grenzen van de moraliteit en weegt hij de belangen van het individu af tegen de maalstroom van de massa. De eigenzinnige (maar eigenlijk doodongelukkige) misantroop uit het ondergrondse zou dezer dagen vast een boeiend forum vinden op sociale media.

[Charlotte]

4-4,5? Vertaling van Van Oorschot wel wat te modern voor me, soms.

“De mens houdt ontzettend veel, hartstochtelijk veel, van lijden; dat is een feit. Je hoeft de wereldgeschiedenis er niet bij te halen om dat te bewijzen; gaat u maar bij uzelf na, als u tenminste een mens met ook maar een greintje levenservaring bent.”

“In mijn ondergrondse fantasieën kon ik me de liefde dan ook niet anders voorstellen dan als een strijd; het begon altijd met haat en eindigde met morele onderwerping, en na afloop wist ik nooit wat ik met dat onderworpen object moest doen.”

[TvdW]

"Althans heb ik me voortdurend zitten schamen onder het schrijven van deze novelle: dit is dus geen literatuur meer, maar tuchthuisstraf."

Een Poeachtige verteller zet eerst in het 'Ondergrondse' zijn (tegenstrijdige) levensvisie uiteen waarna hij in de 'Aantekeningen' laat zien hoe dat er in de praktijk uitziet. Niet alleen is dit boek fantastisch geschreven, het illustreert op magistrale wijze wat het is om een (paradoxaal) mens te zijn.

[DeanAmythe]

Dostojevski schreef echt briljante satires over (werkelijk intelligente) intellectuele mannen die denken dat ze alles en iedereen van top tot teen doorgronden maar wanneer puntje bij paaltje komt, compleet te kijk staan. Weer meermaals lopen schaterlachen van leedvermaak en ongemak. Ook een mooie vertaling; heb weer zo’n 70 nieuwe woorden kunnen noteren.

[Shira]

Best wel geweldig! Ik dacht eerst dat ik het stom vond en toen bedacht ik me dat ik gek was. Dat is geenszins bedoeld als reprimande aan die die hun oordeel bij stom of dergelijks, hebben gehouden. Het is veeleer een passende onrationele wisselwerking van uitspattingen in mening. Want, echt snappen doe ik dit allemaal niet, dit boek. Welke al-dan-niet filosofische overpeinzingen hiertoe geleid hebben? Wie of wat Dostojevski bewogen heeft dit te schrijven, geen idee. Of zal het een tot in extreme doorgevoerde menselijkheidsdoorgrondingspoging zijn? Ik weet het niet en ik moet er nog even over praten want in mijn eentje hierover denken brengt me denk ik tot niet zoveel. Wel denk ik dat ik enigszins een zwak heb voor karakters zoals Dostojevski hier neergezet heeft, en dan doel ik op de ondergrondman waarvan ik niet helemaal snap waarom hij nu ondergronds zit. Kan ik het boek wel goed vinden als ik het niet snap? Ja. Las ik dan niet hoe gemeen of irritant of slecht deze man is? Nee. En misschien zit daar het niet snappen in, maar ik vrees dat ik me een beetje als deze man voel, en ik weet eigenlijk niet of ik dat echt vrees of zou moeten vrezen en waarom dan wel of niet. Ik hoop dat ik soms wat minder extreem van wal steek - en ik weet vrijwel zeker dat dat zo is, maar of en wie ik daar goed mee doe weet ik eigenlijk helemaal niet.

"(Kortom, hier zou ik me laten gaan in een onstuitbare woordenvloed, op z'n Europees, a la George Sand, en van een onuitsprekelijk nobele fijngevoeligheid.) 'Maar nu, nu ben je de mijne, je bent mijn schepping, je bent rein en mooi - je bent mijn allerliefste vrouw.

Betreed nu vrij en onbeschroomd
Als enig heerseres mijn huis'

Daarna leven we nog lang en gelukkig, maken buitenlandse reizen enzovoort. Kortom ik werd misselijk van mezelf en het draaide erop uit dat ik mijn tong tegen mezelf uitstak."

Nu wil ik weten wie Dostojevski zelf graag las en dat misschien lezen. Ik denk dat Thomas Bernhard flink geïnspireerd moet zijn geweest door Dostojevski (in elk geval door dit boek) - maar dan doe ik Bernhard vast en zeker tekort en iedereen eveneens en ik weet niet wie iedereen in deze zin is.

[Korneel Snauwaert]

Ik moest er even inkomen, en dit is echt bij uitstek een incel-softboi-Jordan-Peterson-romannetje, maar het is zo ontstellend goed geschreven dat ik er niet minder dan vijf sterretjes onder kan inkleuren. Aantekeningen uit het ondergrondse zet een geweldig personage neer, een klassieker onder de fictieve neuroten, en een ventje dat wel past binnen wat ik graag lees (ik moet onder andere een paar keer aan W.F. Hermans denken).

[Veerle Nooteboom]

Dit lezen terwijl je al ziek bent is een soort koortsdroom in het kwadraat

[Sara Mokken]

Ik heb echt veel gelachen bij dit boek. Het begin is veel meer filsofisch dus is meer voor denken en leest slomer. Het tweede deel leest heel snel en was erg vermakelijk. Het lijkt in een zekere zin wel een beetje op kees de jongen hoe hij in zijn hoofd leeft, alleen is het een volwassen man.

[Tom]

Meer Dostoevsky dan dit kan je het niet krijgen denk ik. De hoofdpersoon is een rancuneuze, onzekere, eenzame man die zijn gedachten wou opschrijven gewoon omdat het kan, voor het geval iemand ze ooit leest.

Het korte boek bestaat uit twee delen: zijn filosofische rant of diatribe tegen het bestaan, tegen mensen, tegen instituties, tegen zichzelf. In het tweede deel vertelt de hoofdpersoon enkele gebeurtenissen in zijn leven die ertoe hebben geleid dat hij zo is geworden. Hij is een geleerd en intelligent persoon, wat hij meerdere keren benadrukt en zijn trots in het leven is, en wil dolgraag de grenzen van zijn intellectuele vermogen tonen aan de mensen in zijn omgeving, mensen waarvoor hij geen respect heeft.

Het absurde van Notes from Underground is de totaal unieke manier van leven, kijk op de wereld, de rancuneuze, wraakzuchtige persoonlijkheid die Dostoevsky zo ontzettend mooi kan omschrijven. Dostoevsky is een genie als het om het begrijpen en schrijven van de psyche van een persoon gaat; elke gedachte, elke actie, elke emotie, kan hij zo wonderbaarlijk goed verwoorden waardoor je personages die erg ver van je afstaan zelfs leert te begrijpen, maar je zal het hoogstwaarschijnlijk nooit eens worden met hen. Iemand die niet leest zal, ben ik van mening, een beperkter perspectief op de wereld en een geringer empathisch vermogen hebben dan iemand die wel leest. Het kijkje wat hij schetst is prachtig en zijn inzichten uiterst uniek.

Hij eindigt het verhaal met de vraag: "Which is better--cheap happiness or exalted sufferings? Well, which is better?" Voor de meeste mensen is het antwoord redelijk simpel (en voor mij denk ik ook): namelijk het eerste. Liever leven we in een onschuldige wereld zonder moeilijkheden. De hoofdpersoon is, echter, niet zo zeker van deze zaak en probeert gedurende het boek dit impliciet duidelijk te maken.

Maar toch vond ik het een best pittig boek om doorheen te komen. Ik denk dat een hoop gedachtestromen over mijn hoofd heen gingen en een andere hoop ik verkeerd heb begrepen. Maar ja, dat hoort bij lezen.

4 sterren omdat ik andere werken van hem beter vond. Maar zou het 5 sterren raten in vergelijking met een hoop andere boeken.