La mémoire défaillante de ma mère l'a replongée, pendant les derniers mois de sa vie, dans son enfance. Redevenue soudain une petite fille, puis une très jeune fille tôt mariée, elle s'est mise à me parler, à se confier, convoquant les morts et les vivants. Sur ma mère a été écrit à partir des fragments de souvenirs qu'elle m'a livrés. Ils m'ont permis de reconstituer sa vie dans la vieille médina de Fès des années trente et quarante, d'imaginer ses moments de joie, de deviner ses frustrations. Chaque fois, j'ai inventé ses émotions et j'ai dû lire ou plutôt traduire ses silences. Sur ma mère est un vrai roman car il est le récit d'une vie dont je ne connaissais rien, ou presque. - Tahar Ben Jelloun
Tahar Ben Jelloun (Arabic: الطاهر بن جلون) is a Moroccan writer. The entirety of his work is written in French, although his first language is Arabic. He became known for his 1985 novel L’Enfant de Sable (The Sand Child). Today he lives in Paris and continues to write. He has been short-listed for the Nobel Prize in Literature.
درباره ی مادرم رمانی نوشته طاهر بن جلون، نویسنده مراکشی، است. این کتاب شرح حال مادر نویسنده است که به بیماری آلزایمر مبتلا شده و به تدریج حافظه ودیگر تواناییهای خود را از دست میدهد. بن جلون در این کتاب تلاش کرده با به واکاوی تاثیرات این بیماری طاقتفرسا بر مادر و خانوادهاش بپردازد و رنج و عذاب او را در مواجهه با این بیماری به تصویر کشد. کتاب او از فصلهای کوتاهی تشکیل شده که بن جلون در آنها خاطرات مادر را با خاطرات دوران کودکی خود در هم آمیخته. نویسنده در این روایت، تصویری از جامعه سنتی مراکش در گذر زمان به خواننده ارائه داده . او از طریق شرح خاطرات مادر، به نقد برخی از سنتها و هنجارهای رایج در جامعه مراکش، مانند جایگاه زنان، پرداخته . شوربختانه ریتم کتاب از اول تا آخر بسیار کند و پر از تکرار است . شاید او این گونه می خواسته حس فراموشی و آشفتگی ذهنی که از بارزترین علائم بیماری آلزایمر است را به خواننده منتقل میکند . در پایان کتاب درباره ی مادرم نه جذاب و گیراست و نه اطلاعات چندانی در مورد رفتار با یک بیمار مبتلا به آلزایمر به خواننده منتقل می کند . کتاب بن جلون را می توان پر گویی های طولانی و اشتباه مادر و تلاش پسر برای تصحیح آن دانست .
من عسل و حنظل و درباره ی مادرم هردو رو باهم خریدم. اما عسل و حنظل رو خیلی دوست داشتم ولی متاسفانه درباره ی مادرم خیلی روایت کسل کننده و تکراری بود،کلا حرصم میگیره که خیلی هم طولانی بود و هیچ حرف جدیدی برا گفتن نداشت صرفا درباره ی مادرش و اینکه آلزایمر داشت و چه اخلاق و خصوصیت هایی داره بعد درباره ی پدرش که چقدر اذیتش میکرد و ... اینم اضافه کنم کتاب کیفیت خیلی بدی داشت اول فکر میکردم من کتاب رو پاره کردم بدون اینکه حواسم باشه ،اما هرچقدر جلوتر میرفتم صفحات پاره بودن. کاش در خریدش عجله نکردم و صوتیش رو گوش میدادم.
طاهر بنجلون در این کتاب با نوعی بیرحمیِ شاعرانه از روزهای زوال مادرش مینویسد و همین باعث شد من هم مدام برگردم به ماههای آخر زندگی مادربزرگم؛ همان روزهایی که کاملاً زمینگیر شده بود و ما فقط تماشا میکردیم که چگونه جسمش آب میشود و ذهنش ذرهذره از دسترس بیرون میرود. کتاب دقیق و بیپرده نشان میدهد وقتی حافظه فرو میریزد، هویت هم آرامآرام آب میشود؛ انگار آدم از جهانِ خودش تبعید میشود و در مهِ زمان گم میگردد. چیزی که برای من از همه تلختر و در عین حال تاثیرگذارتر بود، تصویر زنهای آن نسل است؛ زنهایی با زندگیهای عجیب و سنگین، که انگار هیچوقت واقعاً برای خودشان زندگی نکردند و همهچیزشان را در نقشِ همسر و مادر و در خدمتِ خانواده تعریف کردند. بنجلون هم به مادرش ادای دین میکند و هم زیر شعله این داغ هیزم میریزد؛ هم از عشق مینویسد و هم از فرسودگیِ مراقبت. این تعلیق دردناکی را فقط کسی میفهمد که کنار تخت یک عزیزِ رو به خاموشی نشسته باشد. خواندن این کتاب دلی آماده میخواهد و من بعد از تمام شدنش واقعاً غمگین ماندم. اگر دنبال سرگرمی هستید، انتخاب مناسبی نیست؛ اما اگر میخواهید بیواسطه با اندوهی جانفرسا روبهرو شوید، کتابی است که دیر از ذهنتان بیرون میرود.
حکما «طاهر بنجلون» از نویسندگان موردعلاقهی من است. پیش از این عسل و حنظل و تأدیب: روایت یک تحقیر را از همین نویسنده، مترجم و انتشارات خوانده بودم و با فضای قصههای «طاهر بنجلون» آشنا بودم.
«طاهر بنجلون» تلخ مینویسد. کشور و اقلیمش را خوب میشناسد و از همینرو با فرهنگ مسلط بر جوامع اسلامی/عربی آشناست. از همینرو است که خوانندهی ایرانی روایت «بنجلون» را با گوشت و پوست درک میکند و برایش آشناست. در آثاری که از او خواندهام زن از جمله مسائل کلیدی است که وی بدان میپردازد.
این کتاب روایت مادری پیر و مبتلا به فراموشی است؛ که مشخصا عمرش را در آشپزخانه گذرانده است. مثل اغلب زنان خاورمیانهای... آنچه که برای من بسیار محل تعجب و دردآور بود، قسمتهایی بود که طاهر به روایت زندگی مادر دوستش که زنی اتریشی و ۹۰ ساله است میپردازد! تفاوتهای فاحش در سبک زندگی و نگاه این دو پیرزن به مسائل بسیار حائز اهمیت و تامل است.
بعد از خواندن این کتاب سراغ کتاب سارقان آتش رفتم و مصاحبهی «طاهر بنجلون» با جمانه حداد را خواندم. آنچه در ادامه میآید نقلقولهایی از همان کتاب است.
«ادبیات باید زخمها را بخراشد، مرزهای مجامله و تعارف را از میان بردارد و کاری کند که انسان دردش بیاید...»
«مشکل اصلی ما در جهان عرب روابطمان با زنان است. به نظرم این رابطه بهترین و دقیقترین سنجهی پیشرفت یا عقبماندگی یک کشور است.»
پینوشت: طاهر بنجلون دیدگاه بسیار شجاعانه و متفاوتی هم در رابطه با نهاد ازدواج دارد که در مصاحبه با جمانه حداد به این موضوع هم اشاره کرده است.
درباره ی روایتی به صورت یادآوری جسته و گریخته خاطرات فرزندی از دوران ده ساله ای که مادرش دچار آلزایمر شده بود و نوع و سبک نگارش این اثر انگار آلزایمر هستش وتویسنده سعی کرده حس فراموشی رو با روایتگری بین گذشته و اکنون خیلی خوب بیان کنه
از مجموعهی التفاتهای نشر برج به بنده؛ و اما بعد. یک اثر بینظیر دیگر که ماحصل انتخاب پروژههای فوقالعاده نشر مذکور است. این کتاب را، در جملهای که خود طاهربن جلون گفته و پشت کتاب ذکر شده: «دربارهی مادرم حقیقتاً رمان است زیرا داستان زندگی و عمریاست که از آن هیچ-یا تقریباً هیچچیز-نمیدانستم.» خلاصه کرد، اما فهوای واقعی آن را برملا نمیکند. این اثر، به ماشین زمانی میپردازد، که در علم پزشکی به آن آلزایمر میگویند. مادری که مبتلا بهاین بیماریست و در پسِ آن، پارانویا دارد، ظواهر و اشخاص و خانه و شهر را نمیشناسد و هرلحظه ممکن است بهجای زمان حال، در گذشتههای دور زندگی کند. در گذشتهی فاس؛ فاسی که در آن انسانها شناسنامه ندارند و سال تولدشان در جملاتی همچون «سالی که برف آمد» یا «سالی که خیلی گرم بود» خلاصه میشود. گذشتهای که در آن، زنان برده بودند و مردسالاری چهها میکرد. گذشتهای که مادر، سالها در سینهاش دفن کرده بود و حالا این ماشینِ زمان، آنها را برملا میکند. اثری بهغایت خواندنی، با قلمی شیوا و رسا.
دربارهی مادرش. مادر مبتلا به فراموشیاش. در آستانه مرگ و خروار خروار خاطراتی که در ذهن مشوش مادرش میگذرد. مادر مطیع، پایبند سنت، قانع، راضی، بیهیچ چشمداتی از زندگی، جز اینکه در هنگام مرگ فرزندانش کنارش باشند.
از اون کتابا که خیلی احساسم نسبت بهش قر و قاطی بود. از یه طرف کلافهم کرد از تکرار خیلی خیلی زیاد یه سری چیزا و از یه طرف چند جا واقعا تحتتاثیر قرار گرفتم از قصه. ولی اینو صد در صد مطمئنم که این بستر، قطعا پتانسیل اینو داشت که فوقالعاده از آب در بیاد. مخصوصا بخشی که نویسنده به مقایسهی احوالات مادر خودش و مادر دوستش پرداخته بود.
. این کتاب داستان زن سختی کشیدهای رو از زبون پسرش تعریف میکنه که مبتلا به آلزایمر و غرق دنیای کودکی شده … خاطرات جسته و گریختهی دخترکی که به زور سر سفرهی عقد مردی نشسته تا زنی که مجبور بوده برای پاک کردن کلمهی بیوه کنار اسمش باز هم ازدواج کنه. و از سختیها،حسرتها،آرزوهای خودش میگه دربارهی مادرم /اردیبهشت چهارصدوچهار
داستان کشش و جذابیتی نداره اما اگر تجربه مشاهده پیرزن یا پیرمردی رو از نزدیک داشتید و مجبور بودید با سالمندان در تماس و ارتباط باشید و ازشون نگهداری کنید یا میخواید همچین موقعیتی رو تجربه کنید تا شاید بهتر اونها و شباهتهاشون بهم رو درک کنیم... این کتاب روایت خوب و دقیقیه
قطعا کتاب با کلی غم و درد روحی نوشته شده، از دست دادن مادر، دیدن ذره ذره آب شدن و تباهیش... خیلی میتونه دردناک باشه... مسلماً بهترین و درخشانترین وجه کتاب پریشانگویی های مادر بود که نویسنده به زیبایی و زبردستی نوشته بود و خیلی خوب از کار درآورده بود.
کتاب بسیار زیبا شروع شد و بسیار زیبا تمام شد ولی اواسط کتاب خیلی کشدار و تکراری شده بود، داستان زندگی زنان مراکشی به خوبی روایت شده بود و بصورت خیلی رقیق بعضی از رسوم مورد انتقاد قرار گرفته بود. احتمالا موارد متعددی در کتاب هست که برای همه خاورمیانهایها، حس مشترکی ایجاد میکند. فصلهای کتاب مثل کتاب عسل و حنظل، کوتاه و چند صفحهای بودند و دقیقا مثل همان کتاب، آخر داستان قابل پیشبینی بود. قطعا اگر بخشهای میانی کتاب مختصرتر بود کتاب جذابتری بود.
این کتاب رو نویسنده با خاطراتی که از مادرش دریافت کرده بود ، نوشته است . این کتاب در ۳۷ فصل در مورد رنج مادر بودن و زنانگی در دنیایی مردانه است که چندان بهایی بهش داده نمی شود . مادری که گرفتار آلزایمر میشود و خاطراتش رو همچون اتفاقاتی روزمره می بینه که داره براش اتفاق میوفته.. این کتاب اندوه و غم بسیار زیادی رو در دل خودش جا داده است .. قبل خوندنش حتما ظرفیت روحی خودتون رو بسنجین و بعد سراغش برین.
از متن کتاب: چند روز پیش مادرم از من پرسید چرا هرگز سر قبر پدرم نمیروم چون نمیتوان ذهنم را بر یک تکه مرمر متمرکز کنم ، سنگ قبر را بارها و بارها میخوانم و فکر می رود جای دیگر. ترجیح می دهم تصویر مردی این تصویر مردی در ذهنم باشد که بسیار خوابش را می بینم ، از خواب نیز بهتر است به او فکر میکنم و میبینم بیش از پیش به او شبیه شده ام ، همان وسواس ها را دارم ، همان عصبانیت ها را و شاید همان از کوره در رفتن ها را . بله مثل او از پس تحمل ریا و خیانت و ظلم و دورویی برنمی آیم.
یک کتاب دیگه از این نویسنده خوندم به اسم تادیب ولی نظری ننوشتم و نمره ۲ دادم! نمیدونم چرا سراغ کتاب دیگه ای از این نویسنده رفتم صوتی گوش دادم نصفه ولی با اینکه بد نبود حوصله غم و غصه آلزایمر گرفتن مادر داستان و خاطرات بچگی و جوانی و ازدواجش که بیشتر ظلم به زن و مردسالاری بود رو نداشتم و بی خیالش شدم
به عنوان کسی که از بیماریهای موردعلاقهاش آلزایمر بوده، این کتاب برام تجربه عجیب و قشنگی بود. در مجموع کتابهایی که سیر درگیری افراد با بیماریهارو از نگاه خود فرد و اطرافیانش برام باز کنن رو خیلی دوست دارم. دیگه نوشتار و ادبیات آقای طاهربن جلون که بماند.
فقط تکرار و تکرار پریشان گویی های مادر مبتلا به آلزایمر. کاش برگشت های به زندگی گذشته مادر بیشتر بود یا کتاب رو کوتاه تر میکرد. دو ستاره صرفا برای درک احساسات نویسنده از مادر سالخورده و بیمارش و درک از دست دادن اون
همه آثار ترجمه شده از بن جلون ارزش خواندن دارن و من این کتاب رو هم دوست داشتم ولی به نظرم مرگ نور و تادیب و عسل و حنظل به ترتیب رتبه های اول تا سوم رو دارند
الزاما هر کتابی از نویسنده ای که کتاب خوبی قبلا ازش خوندی،ارزش خوندن نداره! نیمه رهاش کردم، روایت سالمندی، فراموشی و فنا در کنار جامعه ی سنتی و مذهبی ای که از حفظیم
یکی از غمانگیزترین تراژدیهاست حول مادر، پیری و از دست دادن تدریجی... برای منی که فکر کردن به روز درگذشت عزیزام، برام کار روزمره ست و ترسش از بچگی باهامه، خط به خطش هولناک بود. ترجمه شجاعی هم عالی بود
از متن کتاب: مرگ، مرگحقیقی، فقدان و غیاب تحمل ناپذیر همین بیماری است. روزها و شبهای تمامنشدنی ویرانی تدریجی و درد و عجز، این است مرگ، نه آن ثانیهای که دفعتا قلب از حرکت باز میایستد.