Een wonderkind of een total loss

by Willem Frederik Hermans

Verhalenbundel, bevat:

- De elektriseermachine van Wimshurst
- Een wonderkind of een total loss
- Hundertwasser, honderdvijf en meer
- Het grote medelijden

Genres: Literature, Dutch Literature, Short Stories, School, Fiction

224 pages, Paperback

First published November 1, 1967

About the author

Willem Frederik Hermans is one of the greatest post-war Dutch authors. Before devoting his entire life to writing, Hermans had been teaching Physical Geography at the University of Groningen for many years. He had already started writing and publishing in magazines at a young age. His polemic and provocative style led to a court case as early as 1952. His caustic pieces were compiled in Mandarijnen op zwavelzuur (Mandarines in Sulphuric Acid, 1963), which was reprinted with additions a number of times. It is Hermans’s belief that in order to survive people have to create their own reality. It is inevitable that all these experiences of reality will collide. Language is essential to create order out of chaos and plays an important role in this process. In his essays on Wittgenstein, Hermans studied this problem in depth. In his novels and stories Hermans places his characters in a world of certainty for themselves but equivocal for the reader. It is in this field of tension that the intrigue in De tranen der acacia’s (Acacia’s Tears, 1949) and in De donkere kamer van Damocles (The Darkroom of Damocles, 1958) develops. Although stories such as Moedwil en misverstand (Malice and Misunderstanding) and Paranoia have a surrealistic tendency, Hermans’ novels The Darkroom Of Damocles, Nooit meer slapen (Beyond Sleep), Uit talloos veel miljoenen (From Countless Millions) are more realistic or satirical and everything in his rich oeuvre is subordinate to the author’s pessimistic philosophy.

Reviews

[Milan Baes · Rating 5 out of 5]

Ik denk niet dat meneer Hermans en ik goede vrienden zouden geweest zijn.

[Miba · Rating 2 out of 5]

Het is allemaal maar een beetje te deprimerend dit

[Danu Thung · Rating 3 out of 5]

Niet zijn beste werk, maar Hermans komt ook hier af en toe heerlijk scherp uit de hoek. Zoals hier, over de verwachting van sommigen dat het gestaag toenemen van de hoeveelheid vrije tijd die de gemiddelde mens ter beschikking heeft tot allerlei goeds zou leiden:

Dan pas, zeiden ze, zou de mens zijn creativiteit kunnen ontplooien! Van huis uit is iedereen creatief! Een nieuwe culturele ontwikkeling was nog maar pas begonnen: het tijdperk van de spelcultuur! "Spel geen vlucht meer uit het leven, maar doel van de mens op aarde, de zin van zijn zijn! Scheppend nietsdoen, creatief spelen!" [..] TV-filmpje, opgenomen in het tehuis voor slecht ter been zijnde ouden van dagen, waar mijn moeder woonde. Ze zat achter een tafel met potten waterverf. In haar van reumatiek kromme vingers hield ze een penseel, waarmee ze naar hartelust mocht kliederen op een stuk karton van goedkope kwaliteit. Al die oudjes in dat tehuis werden daar iedere middag toe opgehitst door een vrijetijdstherapeut. Het filmpje toonde de resultaten van zijn geestdrift. "Ach Take," vertelde mijn moeder me, toen ik haar op een andere middag bezocht, "we voelen ons precies als die chimpansees die ze eens voor de grap schilderijen hebben laten maken. Vond jij het mooi? Ik niet. Ik heb nooit van tekenen gehouden en ik kan het ook niet. Nu zegt de dokter wel dat het niets hoeft voor te stellen, dat het des te mooier wordt, hoe minder ik er mijn best op doe, maar ik vraag me soms af of ik niet beter een beetje zou kunnen zitten slapen. Dan heb ik tenminste geen spijt over de verknoeide verf." Moeder vertelde me ook dat de andere oudjes er precies zo over dachten, maar ze kwamen niet in verzet omdat ze die huispsycholoog zoveel plezier deden met dat geklieder. [...] Een grote plas verf was, terwijl ze mij aankeek, uit de te natte kwast op het papier gedropen. Ze roerde er beverig wat in rond, ze probeerde mij de indruk te geven dat het opzet was geweest, dat ze er nog wel een kunstwerk van zou maken. "De zin van haar zijn."

Oké, nog ééntje dan, over de almaar ouder en grijzer wordende maatschappij:

"Hoe komt het nu toch, dokter," heb ik eens gevraagd, "dat ik zo lang leef, terwijl ik zo weinig het gevoel gehad heb dat ik mij nuttig maken kon, dat het ergens voor diende?"
"Dat komt," zei hij, "doordat u een soort mens bent uit een ander tijdperk dan dat waarin u bent geboren. U zou in primitiever omstandigheden beter op uw plaats zijn geweest en dan ook niet zo lang hebben geleefd. [...] U bent, bij wijze van spreken, op de wereld gekomen met wapenen die al niet meer nodig waren. U bent, in de van de wieg tot het graf verzorgde maatschappij die zich de laatste eeuwen heeft ontwikkeld, eigenlijk zoiets geweest als een rinoceros of een schildpad in een dierentuin. Niet in staat een pantser af te leggen dat overbodig is geworden. Uw constitutie was berekend op een veel zwaardere strijd om het bestaan dan in onze tijd noodzakelijk is. U zou, als de geriatrie nog niet zo ver ontwikkeld was geweest, ook wel redelijk oud geworden zijn, maar natuurlik niet zó ontzettend oud en u zou zich misschien minder hebben verveeld."
"Maar ik was rijk. Rijkworden kon vroeger ook. "
"Maar arm worden kon u niet meer en dat kon vroeger wel."
Zo nu en dan zeg ik tegen de dokter: "Het is eigenlijk zonde, zoveel moeite voor een waardeloze oude man als ik. En dan te denken aan al die jonge mensen die met het geld dat ik kost, zouden kunnen worden geholpen."
"Ik begrijp niet waar u het over heeft," antwoordt de dokter met een glimlach, "de jeugd komt niets meer te kort in onze tijd. De sociologische situatie is de laatste vijftig jaar grondig veranderd. Thans zijn het juist de leeftijdsgroepen van negentig tot honderdtien jaar die het grootst in aantal zijn en de meeste zorg behoeven. Ze verstoppen de verkeersaders met hun te langzaam rijdende auto's, stemmen op partijen met archaïsche programma's die elke vooruitgang tegenhouden. [...] De westerse landen besteden gemiddeld zeventig procent van het nationale inkomen aan deze leeftijdsgroepen en dat is dan nog een lage raming. Waar moet het naartoe?"
Ik kan z'n beschouwing niet goed volgen en k mompel: "Wat maakt het nu uit voor iemand die honderdvijfenzestig is om ook nog honderzesenzestig te worden?"
Maar als ik dat zeg en ik zeg het dikwijls, kijken ze me aan met gezichten alsof ze denken: hij is weer danig in de war vandaag.

[Martijn van Bruggen · Rating 4 out of 5]

Niemand heeft je nodig, maar als ze je nodig hadden, zou je ook niet gelukkig zijn, probeer ik mij te troosten. (103)

Op de omslag van deze verhalenbundel zien we een baby die een revolver in haar knuistje houdt, met de loop op haar kin gericht. Dat beschrijft de sfeer en de poëtica die in het boek naar voren komen zeer goed. In deze vier verhalen, die volgens Hermans' biograaf grotendeels autobiografisch zijn, werkt Hermans de gedachte uit dat de samenleving geregeerd wordt door de dommen. De genieën worden niet begrepen noch erkend, en daarom zijn de mensen die als genie bekend zijn komen te staan, vooral magistraal geweest in het paaien van de dommen. Hermans, die zichzelf uiteraard ook een genie vindt, bezit deze gave niet, en dat leidt tot wrok en wraakgevoelens van kinds af aan.

Weer zo genoten van de ontmaskerende manier van schrijven van Hermans. In deze bundel gaat bij hemzelf het masker af, wat leidt tot een van de huiveringwekkendste slotalinea's van een verhaal ('Het grote medelijden') en een bundel die ik ooit zal lezen:

Ik heb geschreven om wraak te nemen - wat is daar voor bijzonders aan?
Maar ik heb er geen geheim van gemaakt. Soms ook schreef ik zonder het gevoel mij te wreken, maar dat is lang zo genotvol niet. Zelfs na wraak genomen te hebben, schonk ik geen vergiffenis. Toch eis ik hun verering. Ik eis meer dan er op deze wereld te vinden is. Maar als ik uit geweest was op de dingen die er zijn, dan had ik anders moeten leven. Dan was ik een superieure geest geworden, - maar niet wat ik had willen worden. Een fantoom zou geëerd zijn, een fantoom als de andere fantomen die ik dagelijks tegenkom. Ikzelf zou ongeopenbaard ten grave dalen.
Angst is het vruchtwater waarin ik ondergedompeld ben.
Ik ben met niemand solidair.
Ik ben alleen mijn eigen bondgenoot en niet eens door dik en dun.
Alles wat bij mij voor morele verontwaardiging gehouden zou kunnen worden, is alleen maar afschuw, angst en agressie. Trouwens, morele verontwaardiging haat ik.
Alle succesvolle auteurs hebben hun publiek gevleid; niet hun slechte humeur op hun lezers losgelaten zoals ik. - Wat niet wegneemt dat de mensen me van jongsafaan ook niet mochten als ik goedgehumeurd was. Scheppend nihilisme, agressief medelijden, totale misantropie.
(224)

Sowieso zoveel heerlijke citaten en eigenzinnige gedachtekronkels gelezen, daar kan ik de rest van 2025 weer op teren.

Ik tart elke filosoof of theoloog mij uit te leggen waar die man voor leeft, als het niet is, omdat hij niet dood wil. Nu kun je daarop wel zeggen: dat moet die man zelf weten, maar de kwestie dat een zo kleine man dat zelf moet weten in een zo gigantisch heelal is er een die ik niet zonder emotie hardop kan uitspreken. (140)

[Rein · Rating 4 out of 5]

In de vier sfeervolle novellen die in deze band zijn samengebracht, handelen over een persoon die anders in dan de anderen om hem heen. Die persoon kan zich zowel de goede kant op ontwikkelen of de verkeerde. In het laatste twee verhalen Hundertwasser en Het grote medelijden is er weinig kan meer op een verandering. Zowel Take, die directeur is van een lege onderneming als Richard, een onherstelbaar verlegen oudere man, zoals hij het zelf noemt, zijn al te oud om nog aansluiting met anderen te kunnen vinden. Take heeft daar, anders dan Richard die een tirade houdt tegen zichzelf en de wereld, vrede mee. Bij de jongere personen zien we de eenzaamheid al in de dop. De elfjarige, zelfbewuste Richard in De elektriseermachine van Wimhurst richt zich vooral op natuurkundige onderwerp zoals de genoemde elektriseermachine. Hij is zijn meester de baas op dat gebied, maar dat brengt hem nog niet nader tot zijn klasgenoten. De driejarige Roderik in het titelverhaal Een wonderkind of een total loss wordt door zijn vader als een wonderkind gezien, maar de lezer vreest dat de verwaarloosde jongen nooit zelfstandig kan worden.

[M ikbal · Rating 3 out of 5]

Scheppend nihilisme! Grappig scherp, soms wat zwart maar toch raak. Nog steeds relevant en courant voor de dag van vandaag (2023).

(3 las wat moeizaam..1 en 4 gingen vlotjes. 2 was aan de mindere kant.)

[Harcoline · Rating 3 out of 5]

bloemrijk geschreven,

[Petra Hermans · Rating 5 out of 5]

When I respect one letter, I write, I respect the light
in your life.

[Nino · Rating 3 out of 5]

Een kort, vreemd verhaaltje. Hermans' schrijfstijl is - zoals altijd - erg goed. Het verhaal zelf raakte mij niet.

[Wijnand · Rating 2 out of 5]

Niet de beste Hermans, wat een negatieve mopperkont.

[Saad Abdulmahmoud · Rating 3 out of 5]

Het verhaal over Richard Leeuwenhart, verteld door Richard zelf, begint wanneer hij zes jaar oud is. Richard heeft moeite om zich aan te passen aan de schoolomgeving en kan niet goed opschieten met zijn klasgenoten. Hij beschouwt hen als dom en heeft moeite mensen te overtuigen door zijn gebrek aan overredingskracht. Richard voelt zich niet begrepen door zijn omgeving en worstelt voortdurend met dit probleem. Terwijl zijn leeftijdsgenoten spelen, wil Richard alleen maar leren.

Op een dag vindt Richard op zolder een schoolboek van zijn vader, "Het Leerboek der Natuurkunde voor het Meerder Uitgebreid Lager Onderwijs". In dit boek leest hij voor het eerst over de "Elektriseermachine van Wimshurst", een machine die statische elektriciteit opwekt en waarmee leuke proefjes kunnen worden uitgevoerd, zoals het laten rechtop staan van haar. Richard raakt gefascineerd door deze machine en wil er graag een in werking zien. Hij bestudeert het boek om te begrijpen hoe de machine werkt en hoe hij er een zou kunnen maken.

Wanneer hij op een keer na schooltijd een onderwijzer helpt met het opruimen van de schoolzolder, ontdekt hij daar een Wimshurst-machine. Richard vraagt de onderwijzer om de machine in de klas te demonstreren. De onderwijzer is echter sceptisch en zegt dat die dingen toch nooit werken. Vastberaden om het tegendeel te bewijzen, krijgt Richard de kans om de machine voor de klas te demonstreren. Hij kent immers allang de werking van de machine en hoopt met deze demonstratie respect af te dwingen van zijn klasgenoten en iedereen om hem heen. Hij wil laten zien dat hij het wel kan en dat de rest allemaal leeghoofden zijn.

Wanneer Richard de proef uiteindelijk uitvoert voor de klas, zijn zijn klasgenoten aanvankelijk onder de indruk. Maar al snel keren ze terug naar hun vervelende gedrag. Ondanks dit, is Richard blij dat hij de machine nu in werking heeft gezien en droomt ervan zich ooit te kunnen meten met grote uitvinders als Edison en Ford.

Dit verhaal toont Richard's unieke intellectuele honger en zijn strijd om erkenning en begrip in een omgeving die zijn uitzonderlijke talenten niet kan waarderen. Zijn ontmoeting met de Wimshurst-machine symboliseert zijn verlangen naar ontdekking en zijn aspiratie om een groot uitvinder te worden.

[Frank · Rating 4 out of 5]

1967

[Jelle ❄️ · Rating 3 out of 5]

Eerste twee verhalen waren interessant. Daarna werd het naar mijn mening allemaal wat minder. Risico van een novellen-verzameling I guess.