21: Η μάχη της πλατείας

by Soloúp

Τι γνωρίζουμε σήμερα για το 1821; Και τι θα νιώθουν, τι θα λένε για την Επανάσταση οι millennials στα δικά τους παιδιά;

Ιστορίες πολλών ανθρώπων, η Ιστορία μας. Μάχες στα βουνά και στις θάλασσες, μάχες και στα λόγια, στα κείμενα όσων έζησαν την Επανάσταση ή ασχολήθηκαν με αυτήν. Μια μάχη και στη σημερινή πλατεία, μπροστά από το άγαλμα του Κολοκοτρώνη. Εκεί όπου οι κουβέντες για το 1821 ενός γέρου άστεγου παλεύουν με τη λήθη και τα εθνικά στερεότυπα, τις ερμηνείες της Ιστορίας, τις σιωπές της. Εκεί όπου οι μάχες, μέσα από τούτες τις αφηγήσεις, ζωντανεύουν μπροστά στα έκπληκτα μάτια ενός νεαρού κοριτσιού.

Όλοι είναι εδώ. Ήρωες και αντιήρωες. Ρουμελιώτες και Μοραΐτες, κοτζαμπάσηδες, Φαναριώτες, καραβοκύρηδες, φιλέλληνες και οπλαρχηγοί, οι Μεγάλες Δυνάμεις, τα φιρμάνια των Οθωμανών, τα γιαταγάνια των Αλβανών, οι ξιφολόγχες των Αιγυπτίων.

Το graphic novel 21: Η μάχη της πλατείας επιχειρεί μια διαφορετική προσέγγιση της Ιστορίας, συνδυάζοντας την έντεχνη αφήγηση των κόμικς με την επιστημονική τεκμηρίωση.

Ακολουθώντας τα κείμενα πάνω από 30 συγγραφέων, αλλά και τις εικαστικές δημιουργίες περισσότερων από 50 ζωγράφων και χαρακτών, το βιβλίο αποτελεί ένα παζλ υποκειμενικών προσεγγίσεων για τις μάχες και τα πρόσωπα του Αγώνα, τα γεγονότα και τις ιδέες της Επανάστασης. Το παράρτημα του βιβλίου, με γλωσσάρι, χρονολόγιο, βιογραφικά, αλλά και κατατοπιστικά κείμενα και αναφορές σε πηγές, προσφέρεται για μια πολυεπίπεδη ανάγνωση.

Η έρευνα και η δημιουργία του graphic novel έγιναν με την υποστήριξη του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας και τη συμβολή του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Το έργο έχει τεθεί υπό την αιγίδα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου.

Genres: Comics, Graphic Novels, Nonfiction, History, Historical

752 pages, Paperback

First published April 19, 2021

About the author

Έχει σπουδάσει Πολιτικές στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (Αθήνα) και είναι διδάκτωρ του τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας κι Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου (Μυτιλήνη). Με γελοιογραφίες, comics, comicstrips (αλλά και με εικονογραφήσεις, γελοιογραφικά φωτομοντάζ και άρθρα σχετικά με τα σκίτσα) έχει εργαστεί σε αρκετές εφημερίδες και περιοδικά όπως «Το Ποντίκι», «Βήμα της Κυριακής», «Goalnews», «Βαβέλ», «Γαλέρα», «Ως3», «Σχεδία», «Μετρό» και αλλού.

Εκτός από τις εκδόσεις «Κέδρος» έχει ακόμα συνεργαστεί με τους οίκους «Πατάκη», «Futura», «Μεταίχμιο», «ΚΨΜ», «Στρατής», «Τόπος» και άλλους όπως και με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί 13 προσωπικά άλμπουμ με γελοιογραφίες και comics ενώ το 2012 κυκλοφόρησε η διατριβή του «Τα Ελληνικά Comics», η πληρέστερη μέχρι σήμερα έρευνα για την ιστορία και την εξέλιξη των Ελληνικών εικονογραφηγημάτων. Το «Αϊβαλί», το πρώτο του μεγάλο graphicnovel, τιμήθηκε τον Μάιο του 2014 στα «Ελληνικά Βραβεία κόμικς» με τα βραβεία «καλύτερου κόμικς της χρονιάς» και του «Καλύτερου σεναρίου». Το «Αϊβαλί» κυκλοφορεί ήδη στα Γαλλικά και σύντομα και στα Τουρκικά.

Reviews

[Zizeloni · Rating 5 out of 5]

Δεν γίνεται να μη βάλω πέντε αστέρια όταν έχει γίνει τόσο μεγάλη δουλειά. Πρόκειται για ένα τεράστιο κόμικ 700+ σελίδων (οι 100 είναι παράρτημα) για την Επανάσταση του 1821. Και προφανώς, οι σελίδες και λίγες είναι, πως να χωρέσουν όλα αυτά που έγιναν...
Δεν μπορώ να πω ότι θυμόμουν πολλές λεπτομέρειες, έχουν περάσει και χρόνια από τη Γ Λυκείου. Η ιστορία εδώ παρουσιάζεται από ένα άστεγο που κοιμάται στην πλατεία Κολοκοτρώνη και διηγείται την επανάσταση σε μια νέα κοπέλα που συχνάζει εκεί (το alter ego του Soloup σε αυτό το κόμικ).
Ο κύριος διηγείται όσο μπορεί πιο απλά την ιστορία, με εμφανή προτίμηση στους ήρωες και όχι στους πολιτικούς. Λέει πράγματα που δεν μάθαμε στο σχολείο, λάθη που έγιναν, άσχημες αντιδράσεις, προδοσίες. Το σχέδιο είναι απλό και ασπρόμαυρο... με πολλά κομμένα κεφάλια.
Υπάρχουν πολλά κείμενα αυθεντικά (τροποποιημένα για κόμικ και σε απλά νέα ελληνικά) από συγγραφείς της εποχής, απευθείας μαρτυρίες δηλαδή. Ξεκάθαρα έχει γίνει μεγάλη δουλειά και ο Soloup συνεργάστηκε με τρεις ιστορικούς (Σαμπανίκου, Κατσιμαρίδου και Παναρίτη) για να δημιουργήσει αυτό το κόμικ.

Στα αρνητικά, έτσι για να είμαι δίκαιη: το σχέδιο δεν με ξετρελανει και πολύ, αλλά πραγματικά πόσο πιο πολύ δουλειά να κάνεις, είναι πολλές οι σελίδες. Και κάποιες φορές έπεφταν πολλά ονόματα και δολοπλοκίες που προσωπικά με στεναχωρούν κιόλας να τα διαβάζω, προτιμώ να εθελοτυφλώ νομίζω με το παραμύθακι του σχολείου όπου όλοι ήταν καλοί και γενναίοι.

Όποιος θέλει να φρεσκαρει λοιπόν τη γνώση του για την Επανάσταση του 1821, να ένα πολύ καλό βιβλίο για να το κάνει!

[Smassing Culture · Rating 5 out of 5]

Κείμενο στο Smassing Culture

Μία ευκαιρία αναστοχασμού

Η επέτειος των 200 χρόνων από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης του 1821 και ειδικότερα οι πρωτοβουλίες για τον εορτασμό της έχουν αφήσει μέχρι στιγμής -στην καλύτερη περίπτωση- ανάμεικτες εντυπώσεις. Κάθε ανάλογη επέτειος αποτελεί ευκαιρία αναστοχασμού του παρελθόντος, έναρξης νέων ερευνών και ανάδειξης νέων οπτικών, βασισμένων στα σύγχρονα ερωτήματα των ιστορικών και της δημόσιας γνώμης. Ιδιαίτερα μία επέτειος τόσο θεμελιακή όσο η επέτειος των δύο αιώνων από την απελευθέρωση απ’ την οθωμανική κυριαρχία και των πρώτων βημάτων της συγκρότησης του σύγχρονου ελληνικού κράτους, θα έπρεπε να λειτουργήσει ως πυροδότης ένθερμων συζητήσεων και γενναίων επαναξιολογήσεων του παρελθόντος σε ακαδημαϊκό επίπεδο με παράλληλη διάχυση των πορισμάτων της ιστορικής έρευνας στη δημόσια σφαίρα. Όμως αφενός το «εθνικό μας κίτς» καλά κρατεί (ακόμα κι όταν αντί για φουστανέλες και χλαμύδες φοράει το ευρωπαϊκό του κοστούμι για να αναπαραστήσει τα προ-μνημονιακά μεγαλεία της Ολυμπιάδας του 2004), ενώ αφετέρου η εντελώς απροσδόκητη παγκόσμια έκρηξη της πανδημίας κράτησε πίσω ακόμη και κάποιες από τις πιο αξιέπαινες πρωτοβουλίες έρευνας και αναστοχασμού του παρελθόντος. Ελέω κορονοϊού το ελληνικό κράτος βρέθηκε για τρίτη φορά σε αδυναμία να γιορτάσει όπως επιθυμούσε την επέτειο της ελληνικής επανάστασης (η πρώτη αναβολή των εορτασμών στα 100 χρόνια ήταν αναγκαστική λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής και του Προσφυγικού προβλήματος, ενώ η επέτειος των 150 χρόνων γιορτάστηκε με τραγελαφικό τρόπο απ’ τη Χούντα), όμως αν κρίνουμε απ’ τις μίνι εξ’ αποστάσεως φιέστες που κατάφερε να διοργανώσει η αρμόδια Επιτροπή εορτασμού, ίσως θα πρέπει να νιώθουμε ανακουφισμένοι γι’ αυτή τη δυσάρεστη συγκυρία.

Στον αντίποδα όμως του κιτς εθνικού αφηγήματος και των αναπαραστάσεών του στη δημόσια σφαίρα, υπήρξαν σημαντικές (προσωπικές ή συλλογικές) πρωτοβουλίες με σκοπό να ανοίξει μία ενδιαφέρουσα συζήτηση για την ελληνική επανάσταση με νέες οπτικές πάνω σε σύγχρονα ερωτήματα και με νέα δεδομένα από έρευνες που αποδομούν στερεότυπα που επιβιώνουν ακόμα. Στα βιβλιοπωλεία σημειώθηκε απ’ την αρχή της χρονιάς μία μικρή εκδοτική έκρηξη με βιβλία για το 1821, στην τηλεόραση έχουν ξεχωρίσει ορισμένες σειρές ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ που έχουν αποστασιοποιηθεί απ’ την τετριμμένη αφήγηση που κυριαρχεί στη δημόσια σφαίρα, ενώ και η σχετική ακαδημαϊκή έρευνα τα τελευταία χρόνια δείχνει να έχει αναζωπυρωθεί. Ξεχωριστή θέση ανάμεσα σε αυτές τις πρωτοβουλίες εναλλακτική αφήγησης της ελληνικής επανάστασης κέρδισε απ’ την πρώτη στιγμή το 21: Η Μάχη της Πλατείας του Soloup, ένα graphic novel που επιχειρεί να διηγηθεί την ιστορία του 1821 με προσιτό τρόπο αλλά και διεισδυτική ματιά που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος.


Το graphic novel του Soloup αποτελεί την πληρέστερη μεγάλης έκτασης προσπάθεια ενός ελληνικού comic να αφηγηθεί μία απ’ τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι αποτελεί και το μεγαλύτερο σε όγκο ελληνικό comic μέχρι σήμερα. Όμως πέρα απ’ τον αριθμό των σελίδων του, το graphic novel του Soloup διακρίνεται για την ποιότητα και το βάθος της έρευνας που κρύβονται πίσω απ’ τα καρέ του. Γι’ αυτό και κρίσιμο είναι να αναφερθεί ότι το σενάριο του comic το υπογράφει ο Soloup, όμως προκειμένου να προκύψει το τελικό αποτέλεσμα που θα κρατήσει ο αναγνώστης στα χέρια του, εργάστηκε για χρόνια μία ολόκληρη ερευνητική ομάδα (αποτελούμενη από τις Νατάσα Καστρίτη, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου, Παναγιώτα Παναρίτη και Εύη Σαμπανίκου) η οποία μελέτησε αρχεία και πηγές προκειμένου να εφοδιάσει τον Soloup με εκείνο το απαραίτητο υλικό που του επέτρεψε να τεκμηριώσει επιστημονικά το σενάριο του comic του. Το αποτέλεσμα είναι συναρπαστικό και πρωτόγνωρο για τα ελληνικά comic δεδομένα: Ένα πολυσέλιδο graphic novel που αφηγείται την ιστορία της ελληνικής επανάστασης μακριά από στερεότυπα και μύθους, που αναδεικνύει αποσιωπημένες αλήθειες και ερμηνεύει το παρελθόν με σκέψη αναστοχαστική και ματιά διεισδυτική. Ένα graphic novel που έχει πολλαπλές αναγνώσεις και είναι γραμμένο προκειμένου να είναι προσιτό σε μικρούς και μεγάλους.

Δηλωτικός των προθέσεων του Soloup είναι ο διάλογος μεταξύ των δύο σύγχρονων πρωταγωνιστών του comic, του άστεγου – δασκάλου και της περαστικής – μαθήτριας:

« – Κι από πού θ’ αρχίσεις το μάθημα; «Μετά την κατάπαυσιν της Βυζαντινής βασιλείας των Ελλήνων…»;

– Ξέχνα αυτά που σου μάθανε στο σχολείο. Μαζί μου θ’ ακούσεις άλλα»

Το 21: Μάχη της Πλατείας δεν διηγείται μία εύπεπτη ιστορία. Μιλάει για εποχές σκληρές, στις οποίες οι άνθρωποι θυσίαζαν τη ζωή τους για την ελευθερία. Ταυτόχρονα η δύναμη της εξουσίας και του πλούτου οδηγούσε ολόκληρους στρατούς να ξεκληρίζουν τοπικούς πληθυσμούς, συνήθως με απερίγραπτα βίαιες μεθόδους. Στα καρέ του comic αποτυπώνεται με ανατριχιαστικά ρεαλιστικές εικόνες η βιαιότητα του πολέμου. Σωροί πτωμάτων, κομμένα κεφάλια, πολιορκίες, θανάσιμοι τραυματισμοί και δολοφονίες κάνουν αισθητή την παρουσία τους στις σελίδες του comic. Η διάθεση του Soloup δεν είναι να προκαλέσει τον αναγνώστη ή να τον τρομάξει. Προσπαθεί απλώς να αποτυπώσει με ρεαλισμό την εποχή που αφηγείται. Παράλληλα όμως δεν έχει διάθεση να ωραιοποιήσει τη βία προκειμένου να κατασκευάσει ένα ηρωικό παρελθόν. Ο πόλεμος παραμένει βίαιος και τρομερός ακόμα κι όταν η κήρυξή του είναι δίκαιη. Εξάλλου ο θάνατος δεν ξεχωρίζει έθνη, γλώσσες και θρησκείες και γι’ αυτό και ο θρήνος έχει παρόμοιο ήχο σε κάθε γλώσσα:

«Κι όπως βρέθηκαν χαμένοι μέσα στη νύχτα, έκλαιγαν και φώναζε ο καθένας για γνωστούς.

Άλλος τουρκικά.

Άλλος αρβανίτικα.

Άλλος ελληνικά.»

Αντίστοιχα, στο σενάριο του comic δεν επιχειρείται η ωραιοποίηση ούτε εκείνων των στιγμών στις οποίες και οι Έλληνες επαναστάτες προέβησαν σε αδικαιολόγητα βίαιες ενέργειες εναντίον του εχθρού. Αντιθέτως ο δάσκαλος – αφηγητής δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα κακώς κείμενα του ελληνικού στρατοπέδου, αρνούμενος να αναπαράγει τα μανιχαϊστικά στερεότυπα της σχολικής ιστορίας. Σκοπός της δικής του ιστορίας δεν είναι η ανύψωση του εθνικού φρονήματος του ακροατηρίου του (όπως συμβαίνει με τη σχολική ιστορία) ή ο φανατισμός του. Στόχος του είναι να αφηγηθεί περισσότερο ή λιγότερο γνωστές πτυχές του παρελθόντος με διάθεση για κριτική και αναστοχασμό.

Με αυτή τη μέθοδο καταφέρνει να διηγηθεί την ιστορία της ελληνικής επανάστασης περισσότερο αντικειμενικά; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι καταφατική, γιατί μπορεί μεν αυτός να είναι πιο αποστασιοποιημένος σε σχέση με το επίσημο εθνικό αφήγημα, όμως -όπως παραδέχεται κι ο ίδιος- κανείς δεν μπορεί να μιλήσει για το παρελθόν χωρίς να προβάλλει στην αφήγησή του τις δικές του προκαταλήψεις. Όπως αναφέρεται εύστοχα και σε ένα παράλληλο κείμενο που περιλαμβάνει ο τόμος:

«Η ιστορία των Ελλήνων δεν είναι δυνατόν να γραφεί όπως έγινε. Ρωτάς έναν πολεμιστή, σου λέει ότι έκανε πολλά πράγματα. Ρωτάς έναν άλλο, σου λέει άλλα.

Τα μάτια των ανθρώπων δεν βλέπουν το ίδιο»

Με αυτό το σεναριακό τρικ ο Soloup αγγίζει ��να κρίσιμο μεθοδολογικό ζήτημα της ιστορικής επιστήμης (το ερώτημα περί αντικειμενικότητας της ιστορικής αφήγησης) ενώ παράλληλα προετοιμάζει τον αναγνώστη να διαβάσει κάθε γραμμή της ιστορικής αφήγησής του με κριτική ματιά κι αυτό επειδή έχει επιλέξει στις σελίδες του comic του να αντιπαραθέσει διαφορετικές οπτικές, αντιμαχόμενες μαρτυρίες και ιστορικές ερμηνείες με διαφορετικές αφετηρίες και σκοπούς. Μέσα από την ποικιλία πηγών και παράλληλων κειμένων (τις οποίες αναφέρει ευθέως ή στις οποίες παραπέμπει εμμέσως το σενάριο) έρχονται σε αντιπαράθεση οι δύο κύριες αντικρουόμενες οπτικές της ελληνικής επανάστασης: εκείνη των ανθρώπων που γράφουν τα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών της επανάστασης, η οποία συγκρούεται με την οπτική των λογίων της εποχής.

Ο άστεγος – δάσκαλος συντάσσεται ευθαρσώς με την πρώτη οπτική, εκείνη των ανθρώπων που αφουγκράστηκαν την ιστορία των απλών ανθρώπων που μετατράπηκαν σε πρωταγωνιστές της επανάστασης και προσπάθησαν να διασώσουν τις μνήμες τους. Έτσι θέτει στο στόχαστρο της κριτικής του τους άλλους πρωταγωνιστές, εκείνους που ηγήθηκαν εξ’ αποστάσεως και μοιράστηκαν τις θέσεις της εξουσίας σαν λεία ενός πολέμου στον οποίο άλλοι έχυσαν το αίμα τους. Πρωταγωνιστές της εποχής όπως ο Μαυροκορδάτος και ο Σπυρίδων Τρικούπης δέχονται συνεχώς τα πυρά της κριτικής του αφηγητή, ενώ δεν αποσιωπά ούτε τις αμφισβητούμενες ενέργειες ανθρώπων που εκτιμά τη δράση τους, όπως του Μιαούλη. Ανάλογης έντασης κριτική ασκεί και στους θρησκευτικούς ηγέτες, οι οποίοι -σε αντίθεση με όσα επιλέγει να εξιστορεί το επίσημο εθνικό αφήγημα- αποτέλεσαν για μεγάλο διάστημα εμπόδιο απέναντι σε κάθε προσπάθεια των ελληνικών πληθυσμών να απελευθερωθούν, αφού το Πατριαρχείο βρισκόταν σε συνεργασία με το Σουλτάνο διατηρώντας την ηγετική του θέση όσον αφορά τους χριστιανικούς πληθυσμούς της Αυτοκρατορίας, στο ρουμ μιλλέτ. Αντίστοιχα αντιμετωπίζονται και οι Μεγάλες Δυνάμεις καθώς και οι πολιτικοί που υπακούν στα κελεύσματά τους, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση τον ραδιούργο Κωλέττη.

Τα μαθήματα του άστεγου – δασκάλου διεξάγονται στην πλατεία Κολοκοτρώνη επί της οδού Σταδίου. Ένας απ’ τους πιο πολυσύχναστους δρόμους της Αθήνας γίνεται με αυτό τον τρόπο ο δίαυλος σύνδεσης του παρόντος με το παρελθόν. Το άγαλμα του Κολοκοτρώνη που εκτίθεται στην ομώνυμη πλατεία κρύβει κι αυτό τις δικές του ιστορίες, όπως αντίστοιχου ενδιαφέροντος ιστορίες φυλάει και η ίδια η πλατεία από τότε που φιλοξενούσε τη Βουλή μέχρι και σήμερα που περνούν μπροστά της οι πορείες των διαμαρτυρόμενων που κατευθύνονται προς το Σύνταγμα. Κάθε Αθηναίος αναγνώστης θα νιώσει οικεία βλέποντας σημαντικό μέρος του σεναρίου να εκτυλίσσεται σε ένα απ’ τα παγκάκια της πλατείας, ενώ είναι δεδομένο ότι κλείνοντας το graphic novel του Soloup στις επόμενες επισκέψεις του στο κέντρο της Αθήνας ασυναίσθητα το μάτι του θα αναζητήσει τον άστεγο – δάσκαλο. Ίσως τελικά τον βρει, ξαπλωμένο στο παγκάκι του, έτοιμο να διηγηθεί κάποια ιστορία που παρέλειψε να αναφέρει στη μαθήτριά του.

[Lefki Sarantinou · Rating 5 out of 5]

Μπορεί άραγε ένα κόμικ να μας διδάξει Ιστορία; Κι όμως ένας επιτυχημένος πολιτικός γελοιογράφος, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Αιγαίου και πολιτικός επιστήμων, όπως ο Αντώνης Νικολόπουλος (Soloup) αποδεικνύει ότι κάτι τέτοιο είναι απολύτως εφικτό, όταν μάλιστα η προσπάθειά του συνεπικουρείται και από έγκριτους ιστορικούς του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου.
Το 21: Η μάχη της πλατείας είναι το μοναδικό έργο που είναι αφιερωμένο στην επέτειο από τα διακόσια χρόνια της Παλιγγενεσίας μας και το οποίο μπορεί να διαβαστεί κυριολεκτικά από όλους τους Έλληνες ηλικίας 11-101 ετών!
Αυτό, φυσικά, συμβαίνει εξαιτίας του ανάλαφρου χαρακτήρα που έχουν όλα τα κόμικ, η μοντέρνα αυτή Ένατη Τέχνη, η οποία είναι ιδιαιτέρως αγαπητή στα παιδιά.,

Δεν πρέπει, όμως, ο ανάλαφρος χαρακτήρας των σχεδίων του κόμικ να μας ξεγελά σχετικά με την ιστορική εγκυρότητα των γραφομένων του σχετικά με την Ελληνική Επανάσταση. Αντίθετα, στο 21: Η μάχη της πλατείας η Ιστορία γράφεται σύμφωνα με τα νεότερα πορίσματα και τις έρευνες των ιστορικών, χωρίς παρωπίδες και εξωραϊσμούς.

Ο Αντώνης Νικολόπουλος μαζί με τις συνεργάτιδές του από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο προέβη σε μία δύσκολη και επίπονη σταχυολόγηση των σημαντικότερων γεγονότων της Ελληνικής Επανάστασης και ξεκίνησε τη συγγραφή έχοντας κατά νου το μότο “Η ομορφιά της απλότητας”. Ξεκίνησε δηλαδή τη συγγραφή απλά, απαντώντας σε ερωτήματα που κάνουν όλα τα παιδιά σχετικά με την Ελληνική Επανάσταση.
Η υπόλοιπη κριτική στο Literature.gr

[Manos Vasileiou Aronis · Rating 5 out of 5]

Το graphic novel του Soloup αποτελεί την πληρέστερη μεγάλης έκτασης προσπάθεια ενός ελληνικού comic να αφηγηθεί μία απ’ τις σημαντικότερες στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι αποτελεί και το μεγαλύτερο σε όγκο ελληνικό comic μέχρι σήμερα. Όμως πέρα απ’ τον αριθμό των σελίδων του, το graphic novel του Soloup διακρίνεται για την ποιότητα και το βάθος της έρευνας που κρύβονται πίσω απ’ τα καρέ του. Γι’ αυτό και κρίσιμο είναι να αναφερθεί ότι το σενάριο του comic το υπογράφει ο Soloup, όμως προκειμένου να προκύψει το τελικό αποτέλεσμα που θα κρατήσει ο αναγνώστης στα χέρια του, εργάστηκε για χρόνια μία ολόκληρη ερευνητική ομάδα (αποτελούμενη από τις Νατάσα Καστρίτη, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου, Παναγιώτα Παναρίτη και Εύη Σαμπανίκου) η οποία μελέτησε αρχεία και πηγές προκειμένου να εφοδιάσει τον Soloup με εκείνο το απαραίτητο υλικό που του επέτρεψε να τεκμηριώσει επιστημονικά το σενάριο του comic του. Το αποτέλεσμα είναι συναρπαστικό και πρωτόγνωρο για τα ελληνικά comic δεδομένα: Ένα πολυσέλιδο graphic novel που αφηγείται την ιστορία της ελληνικής επανάστασης μακριά από στερεότυπα και μύθους, που αναδεικνύει αποσιωπημένες αλήθειες και ερμηνεύει το παρελθόν με σκέψη αναστοχαστική και ματιά διεισδυτική. Ένα graphic novel που έχει πολλαπλές αναγνώσεις και είναι γραμμένο προκειμένου να είναι προσιτό σε μικρούς και μεγάλους.

Το 21: Μάχη της Πλατείας δεν διηγείται μία εύπεπτη ιστορία. Μιλάει για εποχές σκληρές, στις οποίες οι άνθρωποι θυσίαζαν τη ζωή τους για την ελευθερία. Ταυτόχρονα η δύναμη της εξουσίας και του πλούτου οδηγούσε ολόκληρους στρατούς να ξεκληρίζουν τοπικούς πληθυσμούς, συνήθως με απερίγραπτα βίαιες μεθόδους. Στα καρέ του comic αποτυπώνεται με ανατριχιαστικά ρεαλιστικές εικόνες η βιαιότητα του πολέμου. Σωροί πτωμάτων, κομμένα κεφάλια, πολιορκίες, θανάσιμοι τραυματισμοί και δολοφονίες κάνουν αισθητή την παρουσία τους στις σελίδες του comic. Η διάθεση του Soloup δεν είναι να προκαλέσει τον αναγνώστη ή να τον τρομάξει. Προσπαθεί απλώς να αποτυπώσει με ρεαλισμό την εποχή που αφηγείται. Παράλληλα όμως δεν έχει διάθεση να ωραιοποιήσει τη βία προκειμένου να κατασκευάσει ένα ηρωικό παρελθόν. Ο πόλεμος παραμένει βίαιος και τρομερός ακόμα κι όταν η κήρυξή του είναι δίκαιη. Εξάλλου ο θάνατος δεν ξεχωρίζει έθνη, γλώσσες και θρησκείες και γι’ αυτό και ο θρήνος έχει παρόμοιο ήχο σε κάθε γλώσσα:

«Κι όπως βρέθηκαν χαμένοι μέσα στη νύχτα, έκλαιγαν και φώναζε ο καθένας για γνωστούς.

Άλλος τουρκικά.

Άλλος αρβανίτικα.

Άλλος ελληνικά.»

Κείμενο στο Smassing Culture

[Eirini Zazani · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετική δουλειά και μεγάλος άθλος. Όλη η ομάδα των ερευνητριών- ιστορικών είναι αξιέπαινη και ο Soloup μοναδικός στην απόδοση των πηγών και των γεγονότων. Μακάρι να υπήρχε και συνέχεια για εκείνα τα γεγονότα ή τους πρωταγωνιστές που άφησαν εκτός, αφού, όπως παραθέτει και ή ίδια η επιστημονική ομάδα, οι σελίδες θα ήταν διπλάσιες. Μπράβο και για την προσπάθεια αντικειμενικότητας και για την απομυθοποίηση του εθνικού αφηγήματος.

[Peter Looles · Rating 4 out of 5]

21: The Battle of the Square

"21: The Battle of the Square"  is Soloup's new huge graphic novel. It's a 752 pages long comic about the Greek War of Independence. It follows a woman who is in her early to mid 30s and listens to the story of the war of independence from a homeless, old man. They meet for the first time after some racists harass him and after that they meet again in the same place multiple times, so that he can talk to her about the war of independence. The graphic novel is separated in 21 chapters and in each chapter there's a part of the main story with the woman and the old man, but there's also one (some times more) story (or stories) that are adaptations of actual writings of the time.
This is a very interesting graphic novel. Personally I have a very good knowledge of Greek history and especially of that time, so I really liked how historically accurate it was and I also enjoyed learning many more things about that time that I didn't know. Something else I liked is the way the graphic novel is structured. Because it's so big, it could very easily become boring, but thanks to its very interesting structure it stays captivating until the end. Another thing that I liked in this graphic novel is the fact that it tells the story as it happened and unlike most other comics, books and movies about that time, it doesn't try to make the Greeks seems like the heroes and everyone else like the vilains. Of course the Greeks were the "good" ones (if we can characterize something or someone as good or bad in real life), but they also did many horrible things and there were multiple instances when they massacred and raped Ottoman women and kids. Also, while they were fighting for their freedom, they started another war, a civil war which almost destroyed them and I'm glad that Soloup dedicated a lot of pages to talk about that stuff. Furthermore, one of the graphic novel's most interesting aspects is the fact that it shows the story from multiple different perspectives. In the parts that are adaptations of actual writings of the time, said writings aren't only by Greeks, but they are also by Ottomans and others. This is especially interesting because it allows the reader to see the multiple different perspectives, different people had about certain matters. Also, in some occasions, the different writings were contradicting each other, which is something very interesting. Finally, something else that I liked is that while this is a graphic novel about 1821-1830, it doesn't fail to criticize the current situation of Greece.
While this is certainly a very good and important graphic novel, I do have two problems with it. The first one is that up to some point it feels like the characters of the woman and the old man are used only as storytelling devices and that they don't have personalities of their own. Fortunately, after a while, we get to see some glimpses of their personalities, but still, we don't get to know them as well as I think that we should. I get that this is a graphic novel about the Greek war of independence and not about these two, but since the writer decided to set the story in the current era and have these two in it, I think that he should've dedicated more time on their personalities. My second problem with this graphic novel isn't really a problem, but it's something that bothers me personally, in most of Soloup's comics. While he's really great at writing comics, I think that he's not as good at drawing them. His main job is working as a cartoonist for the newspaper and I think that that has affected his drawing style a lot. To me his style seems very simplified and I think that especially for a story like that, a more detailed and realistic style would've worked much better. That being said, the artwork at the parts that are adaptations of writings of the time seems to me a bit more detailed than the artwork in the main story and I think that if the artwork was like that in the entire graphic novel, it would've been much better. Furthermore, while I don't really love Soloup's artwork, it's clear that he has a great understanding of direction. His panels have a very cinematic "direction", which works very well. Also, I admire his understanding of background. The surroundings are always very consistent and improve the feeling of the artwork.
Overall this is a very good graphic novel and I'd recommend it to anyone interested in Greek history or history in general. It has its problems, but it can still be read and enjoyed very easily.
9/10

[Sofia Silverchild · Rating 5 out of 5]

Η αφήγηση ξεκινά στην πλατεία Κολοκοτρώνη, που παίρνει τ' όνομά της απ' τον ορειχάλκινο έφιππο αδριάντα του μεγάλου ήρωα. Εκεί σταματά συχνά με το μηχανάκι μια κοπέλα για να ξαποστάσει λίγο στο παγκάκι από τη δουλειά. Ένα πρωινό, όταν γυρνά στο μηχανάκι για να φύγει, βρίσκει το βαλιτσάκι ανοιχτό, χωρίς, όμως να λείπει τίποτα από μέσα. Τότε γνωρίζει έναν άστεγο της πλατείας, τον οποίο αρχικά περνά για κλέφτη, αλλά αποδεικνύεται ένας καλοκάγαθος δάσκαλος, που θέλει να πάρει σύνταξη. Αυτό, βέβαια, δεν εμποδίζει ακροδεξιούς να του επιτεθούν, αλλά η κοπέλα τον σώζει με τη βοήθεια του πολυμήχανου περιπτερά. Κι όπως αρχίζουν να μιλάνε αυτός της λέει για τον Κολοκοτρώνη κι έτσι ξεκινά μια μεγάλη κουβέντα για την επανάσταση, που θα διαρκέσει πολλές συναντήσεις ακόμα. Ο γέρος μιλά για όλες τις φάσεις του αγώνα, λαμπερές και μελανές (κυρίως τις δευτέρες), θέλοντας να καλύψει το κενό των σχολικών εγχειριδίων και της επίσημης εκπαίδευσης.
Κάθε κεφάλαιο χωρίζεται σε τρεις ενότητες, τη σύγχρονη με τον γέρο και την κοπέλα, μια επίσης εικονογραφημένη μαρτυρία ιστορικού προσώπου που έζησε κάποια από τα γεγονότα της εποχής και μια τρίτη γραπτή πηγή ενός επίσης ιστορικού προσώπου λιγότερο ή περισσότερο γνωστού, είτε είναι αγωνιστής,-τρια, λόγιος της εποχής, ή σύγχρονος φιλόσοφος.
Το ασπρόμαυρο σκίτσο ταιριάζει στον ιστορικό χαρακτήρα του έργου.
Η έκδοση περιλαμβάνει εκτενέστατο παράρτημα, με κείμενα του σκιτσογράφου και της πανεπιστημιακής ερευνητικής ομάδας που αποφάσισε τι θα μπει στην ιστορία και τί όχι από το πλούσιο ιστορικό υλικό της επανάστασης. Περιέχει ακόμα γλωσσάρι, χρονολόγιο, ονοματολόγιο και βιβλιογραφία.
Το έργο χρηματοδοτήθηκε απ' το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας & Καινοτομίας - ΕΛΙΔΕΚ για την επέτειο των διακοσίων χρόνων κι είναι ένα βιβλίο, που αξίζει να έχετε στη βιβλιοθήκη σας.
.
Υγ.: Σ' ένα σκίτσο βλέπουμε και τον Έντγκαρ Άλαν Πόε, χωρίς να γίνεται άλλη αναφορά στον Αμερικανό συγγραφέα, ίσως επειδή ο χαρακτήρας του κατατοπίζει την ηρωίδα για το νεκροταφείο του Μεσολογγίου. Ποιος καταλληλότερος για κάτι τέτοιο;

[Oneirosophos · Rating 5 out of 5]

Ωμό και πραγματικό αριστούργημα.

Must read από άπαντες, ό,τι καλύτερο έχει κυκλοφορήσει ποτέ, για την Ελληνική Επανάσταση.

[Elena Zisioglou · Rating 5 out of 5]

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό graphic novel για την ελληνική επανάσταση ,που το προτείνω ανεπιφύλακτα ακόμα και σε μη λάτρεις του είδους. Προσωπικά, θεωρούσα τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο μία από τις πιο ανιαρές όπως διδασκόταν στο σχολείο με απαρίθμηση μαχών , ημερομηνιών και ονομάτων κατ'επαναληψη. Προκύπτει , μετά την ανάγνωση του βιβλίου αυτού, ότι η εξιστόρηση πέρα από βαρετή ήταν και μεροληπτική και μονομερής, καθώς ασχολούνταν αποκλειστικά με τον αγώνα των Ελλήνων κατά των Οθωμανών και δεν υπήρχε καμία αναφορά στους εμφυλίους που ταλάνισαν τη χώρα σε αυτά τα κρίσιμα χρόνια και τα τεράστια λάθη διαχείρισης χρημάτων από Έλληνες πολιτικούς της εποχής. Το graphic novel καταφέρνει να φωτίσει αυτές τις αθέατες πτυχές της Επανάστασης, μέσα από μια σύγχρονη ματιά και καταρρίπτει το απλοϊκό σχήμα βάσει του οποίου κάποιοι λαοί είναι κακοί και άλλοι καλοί και μεταθέτει το ζήτημα σε επίπεδο κυβερνήσεων . Τονίζει ότι "Παντού κινδυνεύει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.Σε όλους τους λαούς και σε όλες τις εποχές".

[Olga Chira · Rating 5 out of 5]

Ανάμεικτα συναισθήματα για ένα τόσο μεγαλειώδες έργο!!!

Θαυμασμός και συγχαρητήρια για όλη την συγγραφική - ερευνητική - καλλιτεχνική ομάδα που πήρε απόφαση και «γέννησε» αυτό το αριστούργημα που πραγματικά θα ήθελα να το δίνανε και στα σχολεία στα πλαίσια της ιστορικής επιμόρφωσης!

Ποτέ μου δεν αγάπησα την ιστορία, γιατί είχε αυτό το ξενέρωτο περιτύλιγμα της παπαγαλίας που σε απωθούσε, αλλά και βιβλία που ουσιαστικά δεν τα έλεγαν όλα. Μια υπέρτατη χαρά που έστω αργά μπόρεσα να ανακαλύψω μια άλλη πραγματικότητα μέσω αυτού του έπους!

Τα λόγια δεν έχουν σημασία… πρέπει να το διαβάσεις για να το νιώσεις!

[Sofia · Rating 5 out of 5]

Τα πέντε αστέρια είναι λίγα. Το βιβλίο αυτό είναι έπος! Πραγματικά συναρπαστική πλοκή που δεν σε αφήνει να το αφήσεις παρόλο το μεγάλο μέγεθος του. Φαίνεται πως έχει γίνει ουσιαστική ιστορική έρευνα σε βάθος που όμως δεν αφαιρεί τίποτα από την αφήγηση και τη λυρικότητα της πλοκής. Το σχέδιο είναι ωραίο και ταίριαξε καλά με την ιστορία, αλλά εφόσον είναι ιστορία πολέμου και επανάστασης είναι επίσης και ώμο (δεν θα το συνιστούσα για μικρότερες ηλικίες). Το συνιστώ ανεπιφύλακτα!

[Stratos Filalithis · Rating 5 out of 5]

Ένα κόμικ το οποίο πρέπει να έχει θέση σε όλα τα σχολεία, ελληνικά και μη, τα οποία διδάσκουν την ιστορία της ελληνικής επανάστασης.

[Paschalis Rompanos · Rating 4 out of 5]

Το «21: Η Μάχη της Πλατείας» του Soloúp είναι ένα από τα πιο φιλόδοξα ελληνικά graphic novels και επιτυγχάνει να συνδυάσει τη λεπτομερή ιστορική έρευνα με τη ζωντάνια της εικονογράφησης.

Το έργο υποστηρίζεται από έρευνα σε αρχεία και πρωτότυπες πηγές, συνεργασία με επιστήμονες
Υπάρχει εκτενές παράρτημα που περιλαμβάνει χρονολόγιο, γλωσσάρι, βιογραφικά και πηγές, κάτι που προσφέρει βάθος και αξιοπιστία.

Η αφήγηση ξεκινά στο σήμερα, στην πλατεία της παλαιάς βουλής μπροστά από το άγαλμα του Κολοκοτρώνη Αυτή η σύνδεση παρόντος και παρελθόντος είναι έξυπνη, διευκολύνει τη σύνδεση του αναγνώστη με την ιστορία.
Αναδεικνύει λιγότερο γνωστές πτυχές, αμφιλεγόμενα πρόσωπα, διαμάχες, σκοτεινές στιγμές, προσφέροντας μια πιο πολυδιάστατη και ειλικρινή εικόνα του ’21.
Με αυτόν τον τρόπο, ενεργοποιεί ��χι απλώς τη μνήμη αλλά τη σκέψη: ποιοι “γράφουν” την ιστορία, ποια στοιχεία αποκρύπτονται ή παραποιούνται, πώς συνδέεται το παρελθόν με το σήμερα.

[Zozoka · Rating 5 out of 5]

Θες να μάθεις για το έπος του 1821 αλλά βαριέσαι το διάβασμα δύσκολων κειμένων, αραχνιασμένων βιβλίων και ίσως επηρεασμένων απόψεων; Ε, αυτό το graphic novel γράφτηκε για εσένα (και για μένα!). Αποτέλεσμα μιας βαθιάς ερευνητικής εργασίας, παρουσιάζει κάποιες από τις σημαντικότερες στιγμές τις Ελληνικής Επανάστασης με δραματικό τρόπο, έτσι ώστε να μη θες να το αφήσεις. Αποσπάσματα από πολλές διαφορετικές πηγές συντελούν στη δημιουργία πολυφωνίας και φωτίζουν στιγμές του ΄21 που "ξεχνάμε", όπως είναι ο εμφύλιος σπαραγμός που ακολούθησε μόλις συστάθηκε το Ελληνικό κράτος ή η αποκαθήλωση των ηρώων με εκτελέσεις, δολοφονίες και φυλακίσεις...

[Christos Bekos · Rating 5 out of 5]

Πάντα συγκινητικό και με ενα συνδυασμό χαρμολύπης το θέμα της επανάστασης του 21.

Το βιβλίο προσεγγίζει με πολύ όμορφο και ενδιαφέροντα τρόπο κείμενα απο τις πηγές, ανέκδοτες ιστορίες και απεικονίζει με ωμό τρόπο αλήθειες που συνήθως ξεχνάμε γύρω απο τον πόλεμο (βαρβαρότητες, εμφυλίους, συμφέροντα, ήρωες και μή κλπ), οταν έχει τελειώσει και απλά θυμόμαστε την ιστορική καταγραφή (μαχη/αποτελεσμα/χρονολογια/τοποθεσια/σημασία).

Τέλος πολύ καλή δουλεία και στο Appendix του βιβλίου.

[Themis Papandreou · Rating 1 out of 5]

Λοιπόν να ένα από τα βιβλία που ευχαρίστως θα με έκαναν να μπω στο metabook και να το πουλήσω. Δεν έχει λόγο να βρίσκεται στην βιβλιοθήκη μου.
Δεν είναι το σκίτσο. Αν και ιδιαίτερα σημαντικό σε ένα graphic novel, δεν είναι αυτό που με ξένισε. Προτιμώ τις πιο καθαρές γραμμές αλλά μια διαφωνία για την αισθητική δεν είναι πρόβλημα.
Ο διχαστικός του λόγος όμως είναι τεράστιο πρόβλημα. Αντί μέσω της σύνθεσης των απόψεων των ηρώων της επανάστασης να δημιουργήσει ένα πολυσυλλεκτικό, αληθινό έργο, επιμένει σε έναν λόγο καθαρά διχαστικό που μας έχει στοιχίσει τα πάνδεινα τα προηγούμενα χρόνια.

[Olga Papadopoulou · Rating 3 out of 5]

Αγαπώ τον soloup και τις δουλειές του. Το συγκεκριμένο βιβλίο ήταν καλό αλλά ως εκεί. Δεν πρόσθεσε κάποια νέα πληροφορία και σίγουρα νοιώθει κάνεις πως παίρνει θέση. Παρόλα αυτά έχει γίνει πολύ δουλειά και το όλο εγχείρημα ήταν πράγματι δύσκολο. Επίσης να πω ότι για παιδι σε ηλικία 10-12 ετών δε θα το έδινα ούτε για πλάκα.

[Christos Koulis · Rating 5 out of 5]

εκπληκτικό

[lixy · Rating 3 out of 5]

Interesting, but the disjointed nature (by design) makes it a feel a bit piecemeal, despite its historical weight and very literal heft of 3kg+ which make it kind of impractical to read.