What do you think?
Rate this book
Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου
27 Οκτωβρίου 1940: θα τη θυµάται αυτή τη µέρα ο Πέτρος γιατί πέθανε το τριζόνι του. Θα τη θυµάται γιατί την εποµένη ακούει τη φωνή της µητέρας του να λέει: «Σήκω… έγινε πόλεµος. Δεν ακούς τις σειρήνες;»
Όταν οι Ιταλοί έφτασαν στο κατώφλι της Ελλάδας, ο Πέτρος ήταν εννιά χρονών, είχε µια χελώνα για κατοικίδιο και γνώριζε τον πόλεµο µόνο µέσα από τα βιβλία. Τώρα όµως τον βιώνει κάθε µέρα, µαζί µε τους γονείς του, τον παππού του και τη µεγαλύτερη αδελφή του, την Αντιγόνη, αρχίζοντας έναν µεγάλο περίπατο – µια βόλτα στην Αθήνα της Κατοχής, στα δύσκολα εκείνα χρόνια της πείνας, των συσσιτίων, του φόβου, των διωγµών, αλλά και της Αντίστασης στους κατακτητές.
Το εμβληματικό μυθιστόρημα της Άλκης Ζέη, που με δική της έγκριση επαναδημιουργούν ως graphic novel η συγγραφέας Αγγελική Δαρλάση και ο κομίστας Δημήτρης Μαστώρος, σεβόμενοι την ατμόσφαιρα και το πνεύμα του πρωτοτύπου.
Ένα graphic novel-φόρος τιμής από τους δημιουργούς νεότερων γενιών σ’ ένα αγαπημένο κλασικό βιβλίο της ελληνικής λογοτεχνίας για παιδιά και νέους.
Όταν οι Ιταλοί έφτασαν στο κατώφλι της Ελλάδας, ο Πέτρος ήταν εννιά χρονών, είχε µια χελώνα για κατοικίδιο και γνώριζε τον πόλεµο µόνο µέσα από τα βιβλία. Τώρα όµως τον βιώνει κάθε µέρα, µαζί µε τους γονείς του, τον παππού του και τη µεγαλύτερη αδελφή του, την Αντιγόνη, αρχίζοντας έναν µεγάλο περίπατο – µια βόλτα στην Αθήνα της Κατοχής, στα δύσκολα εκείνα χρόνια της πείνας, των συσσιτίων, του φόβου, των διωγµών, αλλά και της Αντίστασης στους κατακτητές.
Το εμβληματικό μυθιστόρημα της Άλκης Ζέη, που με δική της έγκριση επαναδημιουργούν ως graphic novel η συγγραφέας Αγγελική Δαρλάση και ο κομίστας Δημήτρης Μαστώρος, σεβόμενοι την ατμόσφαιρα και το πνεύμα του πρωτοτύπου.
Ένα graphic novel-φόρος τιμής από τους δημιουργούς νεότερων γενιών σ’ ένα αγαπημένο κλασικό βιβλίο της ελληνικής λογοτεχνίας για παιδιά και νέους.
168 pages, Paperback
First published December 1, 2020
4 people are currently reading
90 people want to read
About the author
Αγγελική Δαρλάση
37 books28 followersΗ Αγγελική Δαρλάση γεννήθηκε το 1973 στην Αθήνα, όπου μεγάλωσε και ζει με τον άντρα και τους δυο γιους τους. Έκανε μεταπτυχιακά σε Σπουδές Παράστασης στο Λονδίνο και Θεατρικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και παρακολούθησε μαθήματα συγγραφής σε Ελλάδα και Αγγλία. Από το 1998 σκηνοθετεί για το θέατρο (ιδιαίτερα παραστάσεις devised theatre), καθώς και μουσικές συναυλίες, και είναι από τα ιδρυτικά μέλη της Ομάδας Θεάματος Η Άλλη Πλευρά και της ανεξάρτητης δισκογραφικής εταιρείας Puzzlemusik. Έχει κάνει θεατρικές μεταφράσεις κι έχει επιμεληθεί τη δραματουργική σύνθεση αρκετών παραστάσεων. Το 2000 βραβεύτηκε με το Β΄ βραβείο για νέους θεατρικούς συγγραφείς (Γ.Γ.Ν.Γ. – Θέατρο του Νότου). Το μυθιστόρημά της για παιδιά Ονειροφύλακες τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας το 2005 και το Τότε που κρύψαμε έναν άγγελο με το Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου το 2010. Το βιβλίο της Το παλιόπαιδο (2014) πήρε το Βραβείο σε εικονογράφο και συγγραφέα βιβλίου με πολύχρωμη εικονογράφηση από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου. Ασχολείται με το θέατρο στην εκπαίδευση διδάσκοντας Θεατρική Αγωγή και Στοιχεία Θεατρολογίας στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 18 of 18 reviews
February 2, 2021
Συγκλονιστικό! Με έκανε να κλάψω. Συγχαρητήρια στους δημιουργούς αυτού του εξαίρετου graphic novel!
February 11, 2021
Στην πραγματικότητα δεν θυμάμαι να διάβασα "παιδική" λογοτεχνία. Πέρασα κατευθείαν στα γυμνασιακά μου χρόνια στην Άγκαθα Κρίστι. Αν και θυμάμαι να έχω πάρει (Σε ποιες κούτες βολοδέρνουν; Ή τα έχω δώσει;) τους Μυστικούς Επτά, Τους Πέντε Φίλους ή Τα Πέντε Λαγωνικά (ή Οι Επτά Φίλοι , τα Επτά Λαγωνικά-they all look the same to me), βαριόμουν με τα "υποχρεωτικά" παιδικά αναγνώσματα. Ίσως επειδή φωνάζουν διδακτισμό. Όχι άλλη Άλκη Ζέη, όχι άλλη Ζωρζ Σαρρή (αν και θυμάμαι περιέργως με ιδιαίτερη αγάπη Το Ψέμα). Όλα είχαν χοτ θέματα των 80s πχ τα ναρκωτικά (Το ταξίδι που σκοτώνει-τι λολ τίτλος. Θυμάμαι τον Τίμο Σταμάτη να θέλει να γράψει "σοβαρό" ρεπορτάζ : "τα ναρκωτικά είναι κακά...κακά είναι τα ναρκωτικά;") ή τις "διαλυμένες" (διαζύγιο...) οικογένειες...τώρα πουλάει η μετανάστευση και το μπούλινγκ...και για τα πολύ προχωρημένα παιδάκια, το νταϊβερσιτυ (Ιδέα για βιβλίο " Την κυριά μου στο σχολείο την λένε Βαγγέλη"-θα ξεπουλήσει ο Πατάκης).
Τι έλεγα; Α, ναι...πήρα το βιβλίο σε 2 αντίτυπα για 2 παιδιά συναδέλφων. Και το διάβασα και εγώ. Και παρά το ότι φωνάζει και σε αυτό (άντε...μιλάει δυνατά) ο διδακτισμός, δεν μπορώ να υποκλιθώ που πριν τόσα χρόνια (50 !) ένα παιδικό βιβλίο (αλλά και τώρα, στα παιδιά αυτής της εποχής, υποψιάζομαι ελάχιστα απομακρύνθηκαν από το πρωτότυπο) μιλάει για την κατοχή, τον θάνατο, την πείνα, τους δοσίλογους, τις στερήσεις, με εικόνες ζοφερές όπως πχ ανθρώπους να επιστρέφουν από τον πόλεμο με κομμένα μέλη. Ή ακόμη χειρότερα να μην επιστρέφουν. Δεν έχω λόγια για την διασκευή, και την εικονογράφηση. Από ότι διάβασα η μόνη κατευθυντήρια γραμμή της συγγραφέως του πρωτοτύπου ήταν ότι δεν το ήθελε "πολύχρωμο". Ένα αριστούργημα στον συρφετό μιας young adult κουλτούρας του τίποτα.
Τι έλεγα; Α, ναι...πήρα το βιβλίο σε 2 αντίτυπα για 2 παιδιά συναδέλφων. Και το διάβασα και εγώ. Και παρά το ότι φωνάζει και σε αυτό (άντε...μιλάει δυνατά) ο διδακτισμός, δεν μπορώ να υποκλιθώ που πριν τόσα χρόνια (50 !) ένα παιδικό βιβλίο (αλλά και τώρα, στα παιδιά αυτής της εποχής, υποψιάζομαι ελάχιστα απομακρύνθηκαν από το πρωτότυπο) μιλάει για την κατοχή, τον θάνατο, την πείνα, τους δοσίλογους, τις στερήσεις, με εικόνες ζοφερές όπως πχ ανθρώπους να επιστρέφουν από τον πόλεμο με κομμένα μέλη. Ή ακόμη χειρότερα να μην επιστρέφουν. Δεν έχω λόγια για την διασκευή, και την εικονογράφηση. Από ότι διάβασα η μόνη κατευθυντήρια γραμμή της συγγραφέως του πρωτοτύπου ήταν ότι δεν το ήθελε "πολύχρωμο". Ένα αριστούργημα στον συρφετό μιας young adult κουλτούρας του τίποτα.
January 19, 2021
Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου σε graphic novel. Όταν πρωτοάκουσα την πρωτοποριακή ιδέα των Εκδόσεων Μεταίχμιο, ενθουσιάστηκα και εντυπωσιάστηκα. Ήμουν σίγουρη πως το βιβλίο αυτό θα ήταν φανταστικό, για λόγους πολλούς. Γιατί καταρχάς είχε την έγκριση της ίδιας της συγγραφέα, που δυστυχώς δεν πρόλαβε να το δει τυπωμένο. Δε θα την έδινε ελαφρά τη καρδία, αν δεν ήξερε πως κάτι καλό επρόκειτο να βγει… Κατά δεύτερον, γιατί έχω απόλυτη εμπιστοσύνη στην Αγγελική Δαρλάση, που δε θα αναλάμβανε ποτέ ένα τέτοιο εγχείρημα αν δεν ήταν σίγουρη ότι θα μπορούσε να αντεπεξέλθει άριστα στις απαιτήσεις του. Κατά τρίτον, γιατί αγαπώ πολύ τα graphic novels. Ομολογώ πως τον κομίστα, τον Δημήτρη Μαστώρο δεν τον γνώριζα, άλλωστε ο περίπατος είναι το δεύτερο μόλις βιβλίο του, όμως, προφανώς η επιλογή του δε θα είχε γίνει τυχαία.
Διαβάζοντάς το, ενθουσιάστηκα και εντυπωσιάστηκα ακόμα περισσότερο. Γιατί η Δαρλάση και ο Μαστώρος δημιούργησαν ένα κείμενο, που είναι ταυτόχρονα και το κλασικό αγαπημένο μυθιστόρημα, αλλά και ένα ολοκαίνουργιο ανάγνωσμα. Δεν ξέρω αν μπορώ να το εξηγήσω με λόγια, είναι περισσότερο μια αίσθηση που μου γεννήθηκε καθώς διάβαζα το βιβλίο, ότι το γνώριζα και δεν το γνώριζα ταυτόχρονα. Ότι ήξερα τι θα συμβεί, αλλά περίμενα να το ανακαλύψω σαν να μην το ‘ξερα. Τον αυθεντικό Μεγάλο περίπατο του Πέτρου τον γνωρίζουμε σχεδόν όλοι, είναι πυκνογραμμένος, συγκλονιστικός και συνοψίζει, παντρεύοντας τον πόνο με το χιούμορ, τέσσερα σκληρά χρόνια ελληνικής ιστορίας. Στο μυαλό μου είχα πλάσει τις δικές μου εικόνες, και ως παιδί, όταν τον πρωτοδιάβασα, και ως ενήλικη όταν επέστρεψα στο γραπτό της Ζέη, αλλά και στη θεατρική παράσταση. Το graphic novel έχει καταφέρει να συμπυκνώσει όλη την ουσία του βιβλίου με ελάχιστο, αλλά καίριο κείμενο –δεν νομίζω πως θα μπορούσαν να επιλεγούν καλύτερα αποσπάσματα– και μια σειρά από ασπρόμαυρες εικόνες-γροθιά στο στομάχι που καταφέρνουν να χωρέσουν μέσα τους όσα δε χώρεσαν σε λέξεις.
Ο Μαστώρος έχει μια τεχνική απολύτως ταιριαστή στη ζοφερή -αλλά συχνά ελπιδοφόρα- ατμόσφαιρα του πολέμου, της Κατοχής, της Αντίστασης, της απελευθέρωσης. Ο τρόπος με τον οποίον απεικονίζει τα πρόσωπα και τις εναλλαγές των συναισθημάτων τους είναι αξιομνημόνευτος. Επίσης, φαίνεται πως έχει μελετήσει ουσιαστικά την εποχή που απεικονίζει, γιατί όλες οι λεπτομέρειες (οι δρόμοι, τα αυτοκίνητα, οι κινηματογράφοι, οι πλατείες, τα αντικείμενα, τα ρούχα, τα τσιγάρα…) είναι ολόσωστες και αποτυπώνουν άριστα τις αρχές της δεκαετίας του ’40, όπως τουλάχιστον τις έχουμε γνωρίσει μέσα από εφημερίδες, φωτογραφίες και ταινίες.
Με μια νέα γλώσσα, λοιπόν, κειμενική και εικονική, ο Πέτρος επιστρέφει για να μας θυμίσει πώς έζησαν οι προπαππούδες και οι παππούδες μας, ίσως και οι γονείς μας, εκείνα τα δύσκολα χρόνια, όταν τα παιδιά πεινούσαν, μα αντιστέκονταν· όταν ωρίμαζαν πριν από την ώρα τους, αλλά τελικά όχι απλώς επιβίωναν, αλλά συνέβαλλαν ουσιαστικά σε κοσμοϊστορικά γεγονότα· όταν, άθελά τους, ως άλλοι γαβριάδες, έγραφαν ιστορία… Ο Πέτρος ξεκινάει τον “περίπατό” του εννιάχρονο πιτσιρίκι, αδιάβαστο στη Γεωγραφία για την επόμενη μέρα στο σχολείο, γιατί πενθεί το τριζόνι του, και καταλήγει δεκατριάχρονο αντράκι, που πολέμησε με κάθε δυνατό τρόπο τους Ιταλούς και τους Γερμανούς που είχαν κατακτήσει την πόλη κι ολόκληρη τη χώρα του. Μαζί του κι η Αντιγόνη, η αδελφή του, που από χαζοκόριτσο εξελίσσεται σε ώριμη κοπέλα, μαζί του κι ο Σωτήρης, που χάνεται άδοξα, όπως κι η μεγάλη αγάπη του Πέτρου, η επίσης αδικοχαμένη Δροσούλα, όπως η κυνηγημένη Ρίτα, όπως ο Γιάννης, όπως ο Αχιλλέας, όπως ο Μιχάλης. Μα και οι υπόλοιποι περιφερειακοί χαρακτήρες αποκτούν μιαν άλλη, καινούργια υπόσταση, μαζί με τη μορφή τους: Η μάνα που είναι πια όλο λυπημένη, ο άνεργος πατέρας που ακούει ραδιόφωνο κι ελπίζει κι αντιστέκεται στα κρυφά, ο παππούς που ξεγελάει τους δικούς του για να επιβιώσει, ο θείος Άγγελος, ο ήρωας της οικογένειας, μα και γονείς που εγκατέλειψαν τα παιδιά τους, Άγγλοι, Γερμανοί, μαυραγορίτες, δοσίλογοι, σαμποτέρ, καλλιτέχνες και βέβαια αντιστασιακοί. Κι ένα τριζόνι, μια χελώνα κι ένας σκύλος.
Πάμε, τώρα, στις ηλικίες. Από πότε μπορεί ένα παιδί να διαβάσει τον Μεγάλο Περίπατο του Πέτρου σε graphic novel; Εξαρτάται από το πώς και τι συζητά με τους γονείς του, από το τι γνωρίζει για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ό,τι τον ακολούθησε και από το πόσο “προστατευμένο” επιλέγουν οι γονείς του να το κρατήσουν από τη σκληρότητα της πραγματικότητας. Προσωπικά, θα πρότεινα να διαβαστεί, όπως και το πρωτότυπο κείμενο, από κάθε παιδί άνω των εννέα ετών, γιατί είναι πάνω απ’ όλα ένα απαραίτητο μάθημα ελληνικής ιστορίας. Στα εννιά μου είχα διαβάσει κι εγώ το μυθιστόρημα της Ζέη και στα εννιά τους το διάβασαν και τα παιδιά μου. Τα εννέα έτη είναι μια ηλικία-ορόσημο, γιατί ταυτίζεται με αυτήν του Πέτρου όταν ξεκινάει η αφήγηση.
Στο σημείο αυτό, όμως, έχω να κάνω δυο παρατηρήσεις: Ότι τα σημερινά εννιάχρονα παιδιά, παρά την πληθώρα των παιδικών βιβλίων που κυκλοφορούν, δεν είναι συνηθισμένα ούτε στα μεγάλα (αυθεντικό μυθιστόρημα) ούτε στα δύσκολα (αυθεντικό μυθιστόρημα και graphic novel) κείμενα. Τα βιβλία που διαβάζουν συνήθως είναι μικρά σε μέγεθος, δεν εμπεριέχουν πόλεμο και πείνα και φτώχεια και θάνατο (ή αν το κάνουν είναι με πλάγιο, “άκακο” τρόπο) είναι πολύχρωμα, ακολουθούν “συνταγές” και τα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν οι πρωταγωνιστές τους είναι ήσσονος σημασίας, τουλάχιστον σε σχέση με όσα αντιμετωπίζει ο Πέτρος και το περιβάλλον του. Τα παιδιά, λοιπόν, που συνήθως διαβάζουν –αν διαβάζουν– για τσακωμούς με φίλους, κακούς βαθμούς, μετακομίσεις, bullying, ρατσισμό, άντε και λίγο προσφυγικό που είναι και της μόδας (και φυσικά ταυτίζονται με τους ντόπιους και όχι με τους πρόσφυγες), πιθανόν θα σοκαριστούν, τουλάχιστον στην αρχή, διαβάζοντας την ιστορία του Πέτρου. Όμως, θα επιμείνω, χρειάζεται να τη διαβάσουν κι ας μην είναι ελαφρύ ανάγνωσμα. Το ότι το κείμενο στο νέο βιβλίο είναι λίγο και κυριαρχεί η εικόνα μπορεί να βοηθήσει τους μη εξοικειωμένους με τις πολλές λέξεις αναγνώστες ή τους αναγνώστες που δυσκολεύονται στην ανάγνωση, γιατί π.χ. έχουν μαθησιακές δυσκολίες, να προσεγγίσουν ευκολότερα αυτό το δύσκολο θέμα: Τον πόλεμο και ό,τι αυτός συνεπάγεται. Τη φρίκη.
Η Άλκη Ζέη, άλλωστε, γι’ αυτό έγραψε το βιβλίο, γιατί διαπίστωσε επιστρέφοντας στην Ελλάδα από τη Σοβιετική Ένωση το 1964 ότι τα παιδιά (και φανταστείτε πόσο πιο κοντά στα γεγονότα ήταν τα παιδιά της δεκαετίας του ’60) δεν ήξεραν σχεδόν τίποτα για τον πόλεμο, πλην του “Όχι” του Μεταξά, ούτε για την Αντίσταση στους κατακτητές. Ακόμα και γονείς που είχαν συμμετάσχει στην Αντίσταση δεν είχαν αφηγηθεί τα γεγονότα στα παιδιά τους. Και έτσι, αποφάσισε να τα αφηγηθεί εκείνη, γιατί δεν ήθελε να λησμονηθεί η ιστορία: Η κήρυξη του πολέμου, οι νίκες του ελληνικού στρατού στο μέτωπο, η κατάρρευση του μετώπου, η επιστροφή των πληγωμένων φαντάρων, η είσοδος των Ναζί στην Αθήνα, η Κατοχή, η πείνα τον φριχτό χειμώνα 1941-42, η Αντίσταση, τα συσσίτια, τα μπλόκα, οι διαδηλώσεις, οι Εγγλέζοι, η απελευθέρωση.
Είναι, νομίζω, χρέος μας ως γονέων να μην επιτρέψουμε να ξεχαστεί το πρόσφατο παρελθόν μας και να το επικοινωνήσουμε στα παιδιά μας με κάθε τρόπο. Ένα καλό βιβλίο είναι ίσως ο ιδανικότερος. Ας μη φοβόμαστε πως αυτά θα “τραυματιστούν” από ένα ανάγνωσμα. Τις προάλλες διάβαζα σε μια βιβλιοφιλική ομάδα μια μητέρα να ωρύεται πως δεν μπορεί ένα δεκατετράχρονο παιδί να διαχειριστεί την ανάγνωση της Φόνισσας του Παπαδιαμάντη. Διαφωνώ κάθετα. Ένα δεκατετράχρονο παιδί μπορεί να διαχειριστεί τα πάντα. Τώρα, η πρότασή μου είναι η εξής: Αν το παιδί σας είναι άνω των 11 ετών, δώστε του το βιβλίο να το διαβάσει μόνο του κι έπειτα δείτε το/συζητήστε το μαζί. Αν το παιδί σας είναι από 9 έως 11 ετών, διαβάστε το παρέα, ώστε να εξηγείτε και να ανακουφίζετε όπου χρειάζεται. Προφανώς, το βιβλίο είναι ιδανικό ανάγνωσμα και για κάθε ενήλικο.
Αν και το αυθεντικό κείμενο της Άλκης Ζέη είναι ήδη 50 ετών, πέραν της ιστορικής και λογοτεχνικής του σημασίας, είναι ακόμη επίκαιρο γιατί ο φασισμός και ο ναζισμός δυστυχώς παραμένουν ακόμα παρόντες στην ελληνική κοινωνία, άλλοτε κεκαλυμμένοι και άλλοτε απροκάλυπτοι. Οι πράξεις αντίστασης, λοιπόν, δεν πρέπει να σταματήσουν, ακόμα κι αν σήμερα οφείλουν να έχουν άλλη μορφή. Αν κρύβουμε και εξωραΐζουμε καταστάσεις, μάλλον δεν προστατεύουμε, αλλά εκθέτουμε περισσότερο τα παιδιά μας σε κίνδυνο, λόγω της άγνοιάς τους για την πραγματικότητα. Επειδή, λοιπόν, οι καιροί είναι δύσκολοι, έχουμε χρέος να τα θωρακίσουμε, όχι κλέβοντάς τους την παιδικότητα, αλλά ενδύοντάς τη με πιο γερές φορεσιές: Με την αλήθεια, με τη γνώση, με την ιστορική συνείδηση. Ο πανέξυπνος, παρατηρητικός και πάνω απ’ όλα πατριώτης Πέτρος είναι και πάλι παρών, σε μια πιο σύγχρονη μορφή, και είναι έτοιμος να τα πάρει από το χέρι και να τα καθοδηγήσει σωστά. Όπως έχει καθοδηγήσει γενιές και γενιές παιδιών, στων οποίων την καρδιά χαράχτηκε για πάντα, από το 1970 κι έπειτα… ΡΕΛΤΙΧ ΤΟΥΠΑΚ και καλή ανάγνωση.
Διαβάζοντάς το, ενθουσιάστηκα και εντυπωσιάστηκα ακόμα περισσότερο. Γιατί η Δαρλάση και ο Μαστώρος δημιούργησαν ένα κείμενο, που είναι ταυτόχρονα και το κλασικό αγαπημένο μυθιστόρημα, αλλά και ένα ολοκαίνουργιο ανάγνωσμα. Δεν ξέρω αν μπορώ να το εξηγήσω με λόγια, είναι περισσότερο μια αίσθηση που μου γεννήθηκε καθώς διάβαζα το βιβλίο, ότι το γνώριζα και δεν το γνώριζα ταυτόχρονα. Ότι ήξερα τι θα συμβεί, αλλά περίμενα να το ανακαλύψω σαν να μην το ‘ξερα. Τον αυθεντικό Μεγάλο περίπατο του Πέτρου τον γνωρίζουμε σχεδόν όλοι, είναι πυκνογραμμένος, συγκλονιστικός και συνοψίζει, παντρεύοντας τον πόνο με το χιούμορ, τέσσερα σκληρά χρόνια ελληνικής ιστορίας. Στο μυαλό μου είχα πλάσει τις δικές μου εικόνες, και ως παιδί, όταν τον πρωτοδιάβασα, και ως ενήλικη όταν επέστρεψα στο γραπτό της Ζέη, αλλά και στη θεατρική παράσταση. Το graphic novel έχει καταφέρει να συμπυκνώσει όλη την ουσία του βιβλίου με ελάχιστο, αλλά καίριο κείμενο –δεν νομίζω πως θα μπορούσαν να επιλεγούν καλύτερα αποσπάσματα– και μια σειρά από ασπρόμαυρες εικόνες-γροθιά στο στομάχι που καταφέρνουν να χωρέσουν μέσα τους όσα δε χώρεσαν σε λέξεις.
Ο Μαστώρος έχει μια τεχνική απολύτως ταιριαστή στη ζοφερή -αλλά συχνά ελπιδοφόρα- ατμόσφαιρα του πολέμου, της Κατοχής, της Αντίστασης, της απελευθέρωσης. Ο τρόπος με τον οποίον απεικονίζει τα πρόσωπα και τις εναλλαγές των συναισθημάτων τους είναι αξιομνημόνευτος. Επίσης, φαίνεται πως έχει μελετήσει ουσιαστικά την εποχή που απεικονίζει, γιατί όλες οι λεπτομέρειες (οι δρόμοι, τα αυτοκίνητα, οι κινηματογράφοι, οι πλατείες, τα αντικείμενα, τα ρούχα, τα τσιγάρα…) είναι ολόσωστες και αποτυπώνουν άριστα τις αρχές της δεκαετίας του ’40, όπως τουλάχιστον τις έχουμε γνωρίσει μέσα από εφημερίδες, φωτογραφίες και ταινίες.
Με μια νέα γλώσσα, λοιπόν, κειμενική και εικονική, ο Πέτρος επιστρέφει για να μας θυμίσει πώς έζησαν οι προπαππούδες και οι παππούδες μας, ίσως και οι γονείς μας, εκείνα τα δύσκολα χρόνια, όταν τα παιδιά πεινούσαν, μα αντιστέκονταν· όταν ωρίμαζαν πριν από την ώρα τους, αλλά τελικά όχι απλώς επιβίωναν, αλλά συνέβαλλαν ουσιαστικά σε κοσμοϊστορικά γεγονότα· όταν, άθελά τους, ως άλλοι γαβριάδες, έγραφαν ιστορία… Ο Πέτρος ξεκινάει τον “περίπατό” του εννιάχρονο πιτσιρίκι, αδιάβαστο στη Γεωγραφία για την επόμενη μέρα στο σχολείο, γιατί πενθεί το τριζόνι του, και καταλήγει δεκατριάχρονο αντράκι, που πολέμησε με κάθε δυνατό τρόπο τους Ιταλούς και τους Γερμανούς που είχαν κατακτήσει την πόλη κι ολόκληρη τη χώρα του. Μαζί του κι η Αντιγόνη, η αδελφή του, που από χαζοκόριτσο εξελίσσεται σε ώριμη κοπέλα, μαζί του κι ο Σωτήρης, που χάνεται άδοξα, όπως κι η μεγάλη αγάπη του Πέτρου, η επίσης αδικοχαμένη Δροσούλα, όπως η κυνηγημένη Ρίτα, όπως ο Γιάννης, όπως ο Αχιλλέας, όπως ο Μιχάλης. Μα και οι υπόλοιποι περιφερειακοί χαρακτήρες αποκτούν μιαν άλλη, καινούργια υπόσταση, μαζί με τη μορφή τους: Η μάνα που είναι πια όλο λυπημένη, ο άνεργος πατέρας που ακούει ραδιόφωνο κι ελπίζει κι αντιστέκεται στα κρυφά, ο παππούς που ξεγελάει τους δικούς του για να επιβιώσει, ο θείος Άγγελος, ο ήρωας της οικογένειας, μα και γονείς που εγκατέλειψαν τα παιδιά τους, Άγγλοι, Γερμανοί, μαυραγορίτες, δοσίλογοι, σαμποτέρ, καλλιτέχνες και βέβαια αντιστασιακοί. Κι ένα τριζόνι, μια χελώνα κι ένας σκύλος.
Πάμε, τώρα, στις ηλικίες. Από πότε μπορεί ένα παιδί να διαβάσει τον Μεγάλο Περίπατο του Πέτρου σε graphic novel; Εξαρτάται από το πώς και τι συζητά με τους γονείς του, από το τι γνωρίζει για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ό,τι τον ακολούθησε και από το πόσο “προστατευμένο” επιλέγουν οι γονείς του να το κρατήσουν από τη σκληρότητα της πραγματικότητας. Προσωπικά, θα πρότεινα να διαβαστεί, όπως και το πρωτότυπο κείμενο, από κάθε παιδί άνω των εννέα ετών, γιατί είναι πάνω απ’ όλα ένα απαραίτητο μάθημα ελληνικής ιστορίας. Στα εννιά μου είχα διαβάσει κι εγώ το μυθιστόρημα της Ζέη και στα εννιά τους το διάβασαν και τα παιδιά μου. Τα εννέα έτη είναι μια ηλικία-ορόσημο, γιατί ταυτίζεται με αυτήν του Πέτρου όταν ξεκινάει η αφήγηση.
Στο σημείο αυτό, όμως, έχω να κάνω δυο παρατηρήσεις: Ότι τα σημερινά εννιάχρονα παιδιά, παρά την πληθώρα των παιδικών βιβλίων που κυκλοφορούν, δεν είναι συνηθισμένα ούτε στα μεγάλα (αυθεντικό μυθιστόρημα) ούτε στα δύσκολα (αυθεντικό μυθιστόρημα και graphic novel) κείμενα. Τα βιβλία που διαβάζουν συνήθως είναι μικρά σε μέγεθος, δεν εμπεριέχουν πόλεμο και πείνα και φτώχεια και θάνατο (ή αν το κάνουν είναι με πλάγιο, “άκακο” τρόπο) είναι πολύχρωμα, ακολουθούν “συνταγές” και τα προβλήματα τα οποία αντιμετωπίζουν οι πρωταγωνιστές τους είναι ήσσονος σημασίας, τουλάχιστον σε σχέση με όσα αντιμετωπίζει ο Πέτρος και το περιβάλλον του. Τα παιδιά, λοιπόν, που συνήθως διαβάζουν –αν διαβάζουν– για τσακωμούς με φίλους, κακούς βαθμούς, μετακομίσεις, bullying, ρατσισμό, άντε και λίγο προσφυγικό που είναι και της μόδας (και φυσικά ταυτίζονται με τους ντόπιους και όχι με τους πρόσφυγες), πιθανόν θα σοκαριστούν, τουλάχιστον στην αρχή, διαβάζοντας την ιστορία του Πέτρου. Όμως, θα επιμείνω, χρειάζεται να τη διαβάσουν κι ας μην είναι ελαφρύ ανάγνωσμα. Το ότι το κείμενο στο νέο βιβλίο είναι λίγο και κυριαρχεί η εικόνα μπορεί να βοηθήσει τους μη εξοικειωμένους με τις πολλές λέξεις αναγνώστες ή τους αναγνώστες που δυσκολεύονται στην ανάγνωση, γιατί π.χ. έχουν μαθησιακές δυσκολίες, να προσεγγίσουν ευκολότερα αυτό το δύσκολο θέμα: Τον πόλεμο και ό,τι αυτός συνεπάγεται. Τη φρίκη.
Η Άλκη Ζέη, άλλωστε, γι’ αυτό έγραψε το βιβλίο, γιατί διαπίστωσε επιστρέφοντας στην Ελλάδα από τη Σοβιετική Ένωση το 1964 ότι τα παιδιά (και φανταστείτε πόσο πιο κοντά στα γεγονότα ήταν τα παιδιά της δεκαετίας του ’60) δεν ήξεραν σχεδόν τίποτα για τον πόλεμο, πλην του “Όχι” του Μεταξά, ούτε για την Αντίσταση στους κατακτητές. Ακόμα και γονείς που είχαν συμμετάσχει στην Αντίσταση δεν είχαν αφηγηθεί τα γεγονότα στα παιδιά τους. Και έτσι, αποφάσισε να τα αφηγηθεί εκείνη, γιατί δεν ήθελε να λησμονηθεί η ιστορία: Η κήρυξη του πολέμου, οι νίκες του ελληνικού στρατού στο μέτωπο, η κατάρρευση του μετώπου, η επιστροφή των πληγωμένων φαντάρων, η είσοδος των Ναζί στην Αθήνα, η Κατοχή, η πείνα τον φριχτό χειμώνα 1941-42, η Αντίσταση, τα συσσίτια, τα μπλόκα, οι διαδηλώσεις, οι Εγγλέζοι, η απελευθέρωση.
Είναι, νομίζω, χρέος μας ως γονέων να μην επιτρέψουμε να ξεχαστεί το πρόσφατο παρελθόν μας και να το επικοινωνήσουμε στα παιδιά μας με κάθε τρόπο. Ένα καλό βιβλίο είναι ίσως ο ιδανικότερος. Ας μη φοβόμαστε πως αυτά θα “τραυματιστούν” από ένα ανάγνωσμα. Τις προάλλες διάβαζα σε μια βιβλιοφιλική ομάδα μια μητέρα να ωρύεται πως δεν μπορεί ένα δεκατετράχρονο παιδί να διαχειριστεί την ανάγνωση της Φόνισσας του Παπαδιαμάντη. Διαφωνώ κάθετα. Ένα δεκατετράχρονο παιδί μπορεί να διαχειριστεί τα πάντα. Τώρα, η πρότασή μου είναι η εξής: Αν το παιδί σας είναι άνω των 11 ετών, δώστε του το βιβλίο να το διαβάσει μόνο του κι έπειτα δείτε το/συζητήστε το μαζί. Αν το παιδί σας είναι από 9 έως 11 ετών, διαβάστε το παρέα, ώστε να εξηγείτε και να ανακουφίζετε όπου χρειάζεται. Προφανώς, το βιβλίο είναι ιδανικό ανάγνωσμα και για κάθε ενήλικο.
Αν και το αυθεντικό κείμενο της Άλκης Ζέη είναι ήδη 50 ετών, πέραν της ιστορικής και λογοτεχνικής του σημασίας, είναι ακόμη επίκαιρο γιατί ο φασισμός και ο ναζισμός δυστυχώς παραμένουν ακόμα παρόντες στην ελληνική κοινωνία, άλλοτε κεκαλυμμένοι και άλλοτε απροκάλυπτοι. Οι πράξεις αντίστασης, λοιπόν, δεν πρέπει να σταματήσουν, ακόμα κι αν σήμερα οφείλουν να έχουν άλλη μορφή. Αν κρύβουμε και εξωραΐζουμε καταστάσεις, μάλλον δεν προστατεύουμε, αλλά εκθέτουμε περισσότερο τα παιδιά μας σε κίνδυνο, λόγω της άγνοιάς τους για την πραγματικότητα. Επειδή, λοιπόν, οι καιροί είναι δύσκολοι, έχουμε χρέος να τα θωρακίσουμε, όχι κλέβοντάς τους την παιδικότητα, αλλά ενδύοντάς τη με πιο γερές φορεσιές: Με την αλήθεια, με τη γνώση, με την ιστορική συνείδηση. Ο πανέξυπνος, παρατηρητικός και πάνω απ’ όλα πατριώτης Πέτρος είναι και πάλι παρών, σε μια πιο σύγχρονη μορφή, και είναι έτοιμος να τα πάρει από το χέρι και να τα καθοδηγήσει σωστά. Όπως έχει καθοδηγήσει γενιές και γενιές παιδιών, στων οποίων την καρδιά χαράχτηκε για πάντα, από το 1970 κι έπειτα… ΡΕΛΤΙΧ ΤΟΥΠΑΚ και καλή ανάγνωση.
April 9, 2021
Ένα εξαιρετικό graphic novel. Αρχικά ήμουν διστακτική γιατί το συγκεκριμένο βιβλίο το είχα αγαπήσει τρελά ως παιδί. Όμως με συγκίνησε και με μάγεψε. Εξαιρετική η απόδοση από την Αγγελική Δαρλάση. Και οι εικόνες όμως από τον Δημήτρη Μαστώρο σε βάζουν μέσα στην ιστορία με τρόπο τόσο τρυφερό...
Είναι για μικρούς αλλά και για μεγάλους. Δάκρυσα όταν το τελείωσα...
Είναι για μικρούς αλλά και για μεγάλους. Δάκρυσα όταν το τελείωσα...
January 26, 2021
Κείμενο στο Smassing Culture
Μικροί ήρωες της Αντίστασης
«Ξύπνα Πέτρο, έγινε πόλεμος»
Πώς εξηγείς σε ένα παιδί τι είναι ο πόλεμος; Πώς καταφέρνεις τη στιγμή που αρχίζει να μαθαίνει τι είναι η ζωή να του εξηγήσεις τι είναι ο θάνατος; Και ποια εξήγηση μπορείς να βρεις όταν καταλάβει τελικά και σε ρωτήσει «τότε γιατί αλληλοσκοτώνονται οι άνθρωποι στους πολέμους;»;
«Όποια λέξη δεν της αρέσει δεν την γράφει» συνειδητοποιεί ο Πέτρος για τη Δροσούλα. Και γι’ αυτό δεν μπορεί να ολοκληρώσει μόνη της το πανό «Λευτεριά ή Θάνατος». Γιατί τον θάνατο αρνείται να τον γράψει, αρνείται να τον σκέφτεται, πόσο μάλλον να συμβιβαστεί μαζί του. Κι έτσι ο Πέτρος μαθαίνει, εν μέσω πολέμου και καθημερινών εικόνων φρίκης, τι σημαίνει η ζωή, τι σημαίνει να αγωνίζεσαι για να ζήσεις, για να επιβιώσεις από τις κακουχίες και για να ελευθερωθείς. Μαζί του, συνοδοιπόροι στον μεγάλο του περίπατο γινόμαστε όλοι εμείς, μικροί και μεγάλοι που διαβάζουμε τη διήγηση της επιβίωσης του στην Αθήνα της Κατοχής, όπως μας την έχει εξιστορήσει η τρυφερή αλλά και πολιτικά αιχμηρή πένα της Άλκης Ζέη.
Ο «Μεγάλος Περίπατος του Πέτρου» δεν είναι ένα βιβλίο που εξηγεί στα παιδιά τι είναι ο πόλεμος. Είναι ένα βιβλίο που διηγείται σε εμάς πώς φαίνεται αυτός ο αιματηρός παραλογισμός μέσα από τα μάτια ενός αθώου μικρού παιδιού. Πρόκειται για ένα απ’ τα κορυφαία και δημοφιλέστερα έργα της Άλκης Ζέη, υπόδειγμα συνομιλίας της λογοτεχνίας με την ιστορία, του οποίου οι χαρακτήρες μένουν για πάντα χαραγμένοι στο νου μας σε όποια ηλικία κι αν το διαβάσαμε. Η λογοτεχνική αξία του έργου και η αγάπη τόσων αναγνωστικών γενιών για τον Πέτρο, τη Δροσούλα, το Σωτήρη και τους υπόλοιπους ήρωές του καθιστούν τη διασκευή του σε comic που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε ένα απ’ τα πιο αξιοσημείωτα εκδοτικά γεγονότα της χρονιάς που πέρασε.
Τη διασκευή του σεναρίου ανέλαβε η Αγγελική Δαρλάση, η οποία με σεβασμό στο πρωτότυπο έργο διατήρησε μια αρκετά πίστη σε αυτό αφήγηση. Όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι συνδημιουργοί του έργου στο επιλογικό τους σημείωμα, για τη διασκευή του έργου σε comic είχε συμφωνήσει η ίδια η -προσφάτως εκλιπούσα- Άλκη Ζέη, η οποία, αφού συζήτησαν το σχέδιό τους και συμφώνησαν να το προχωρήσουν, τους αποχαιρέτησε πειρακτικά λέγοντάς τους «σας λυπάμαι». Πράγματι, το έργο στο οποίο κλήθηκαν να ανταποκριθούν οι συνδημιουργοί της comic διασκευής του έργου ήταν εξαρχής πολύ δύσκολο. Ένα βιβλίο που έχει γραφτεί το 1970, έχει αγαπηθεί από γενιές παιδιών και μεγάλων, έχει μεταφερθεί στην οθόνη και σε θεατρική παράσταση και το οποίο ως βιβλίο δεν είναι και μικρό σε μέγεθος, αποτελεί μία πρόκληση να διασκευαστεί ξανά σήμερα σε ένα νέο μέσο διατηρώντας παράλληλα το ενδιαφέρον του κοινού. Σε αυτή την πρόκληση τελικά ανταποκρίθηκαν επαρκέστατα και οι δύο δημιουργοί, προσφέροντάς μας μία κλασσική ιστορία της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας σε νέα comic μορφή, διατηρώντας όμως τον πυρήνα του πρωτότυπου έργου.
Η σημαντικότερη αλλαγή βρίσκεται στο αφηγηματικό ύφος των δύο έργων. Στο πρωτότυπο κείμενο αφηγητής είναι ο Πέτρος, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, ο οποίος διηγείται την ιστορία του μέσα από την δική του οπτική γωνία και με τα δικά του λόγια και συνεπώς και με τα όρια που θέτει η ηλικία του. Έτσι με το αθώο παιδικό ύφος του αφηγητή της η Ζέη είχε επιτύχει να μιλήσει με απλό τρόπο για πολύ σκληρές εποχές και καταστάσεις και παράλληλα να αξιοποιεί εύστοχα και την παιδική ψυχοσύνθεση προκειμένου να ελαφρύνει το βαρύ κλίμα με χιουμοριστικά στοιχεία, παρεξηγήσεις και αθώες παιδικές σκέψεις. Αντίθετα η Δαρλάση στο comic δεν ακολουθεί το ίδιο αφηγηματικό ύφος. Εκεί δεν υπάρχει κεντρικός αφηγητής, αφού η ιστορία εκτυλίσσεται κυρίως μέσω διαλόγων που ταιριάζουν περισσότερο στην φόρμα ενός comic. Αποφεύγεται δηλαδή η χρήση πλαισίων όπου θα μιλά ο αφηγητής (όπως συμβαίνει στο πρωτότυπο έργο) αλλά κυριαρχούν σχεδόν εξ ολοκλήρου τα συννεφάκια των διαλόγων, μέσω των οποίων κινείται κυρίως η ιστορία. Επειδή όμως εάν μεταφέρονταν μόνο οι διάλογοι του βιβλίου θα χανόντουσαν σημαντικά κομμάτια του συνολικού πλούτου της πρωτότυπης ιστορίας και της λογοτεχνικής της αξίας, η Δαρλάση εντάσσει πολλά απ’ τα μη διαλογικά σημεία του βιβλίου με τη μορφή διαλόγων. Πρόκειται για μία εύστοχη επιλογή, η οποία δείχνει ότι τόσο η ίδια όσο και ο συνδημιουργός της είχαν πλήρη συναίσθηση της φόρμας των comics και του τρόπου που μπορούν να αξιοποιήσουν βέλτιστα της αρετές αυτης.
Διαφέρει όμως η αναγνωστική εμπειρία του έργου αν προτιμήσεις να το διαβάσεις από το comic αντί από το βιβλίο; Αυτή είναι μια εύλογη απορία, ειδικά όταν πρόκειται για ένα κείμενο προσιτό -και πολύ δημοφιλές- στις μικρότερες ηλικίες. Η απάντηση είναι ότι σαφώς πρόκειται για διαφορετική εμπειρία. Η φόρμα των comics έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, τις συμβάσεις της και τα όριά της. Σίγουρα η δεξιοτεχνία της γραφής της Άλκης Ζέη όπως ξεδιπλώθηκε στο πρωτότυπο έργο της δεν μπορεί να ξεδιπλωθεί πλήρως σε μία διασκευή σε οποιοδήποτε μέσο (είτε σε comic, είτε στην τηλεόραση, είτε στο θέατρο). Όμως ο σεβασμός με τον οποίο έχει επεξεργαστεί η Αγγελική Δαρλάση το πρωτότυπο κείμενο διατηρεί πολλές από τις αρετές του ύφους και της γλώσσας της Άλκης Ζέη. Έτσι ο αναγνώστης του comic δεν θα έρθει αντιμέτωπος με μία ιστορία ξεκοκαλισμένη από τις λογοτεχνικές του αρετές αλλά με μία καλά φροντισμένη comic μεταφορά.
Αντίστοιχα και το σχέδιο του Δημήτρη Μαστώρου είναι υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου και αισθητικής, παρ’ όλο που πρόκειται μόλις για το δεύτερο comic που σχεδιάζει (μετά το πιο πειραματικό αλλά εξίσου όμορφο και ιδιαίτερο Εξάρχεια – Το πικρό νεράντζι). Το ασπρόμαυρο σχέδιο του Μαστώρου εναλλάσσει αποχρώσεις του γκρι δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην αντίθεση σκοταδιού – φωτός. Το μεγαλύτερο μέρος του το comic αποτελείται από σκοτεινά καρέ, τα οποία συμβαδίζνου με το ιστορικό background εντός του οποίου εκτυλίσσεται η υπό��εση. Η μουντάδα των χρωμάτων της παλέτας του Μαστώρου συμπίπτει με το σκοτεινό ιστορικό πλαίσιο αλλά και με τη ψυχοσύνθεση του λαού και κατά συνέπεια των πρωταγωνιστών της ιστορίας. Αντίθετα, όταν ο Μαστώρος επιλέγει να σχεδιάσει φωτεινότερα καρέ συνήθως πρόκειται για χαρούμενα σημεία της ιστορίας, είτε οικογενειακής χαράς, είτε αντιστασιακής δράσης. Επιπλέον ένα άλλο ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο του σχεδίου του Μαστώρου είναι η αφαιρετικότητα την οποία επιλέγει σε κάποια σημεία, όπως στην εικονογράφηση του πλήθους που οι γραμμές του σχεδίου θολώνουν και ελαττώνεται ο ρεαλισμός του σχεδιασμού των χαρακτήρων και των τοπίων. Αντίστοιχα με δημιουργικό τρόπο έχει σχεδιάσει και τις γραμματοσειρές που συνοδεύουν τα σκίτσα του, οι οποίες σε μερικές στιγμές απομακρύνονται απ’ την τυποποιημένη τους μορφή, επηρεάζονται απ’ την εικόνα (για παράδειγμα όταν μεταφέρουν δυνατούς ήχους) ή συμβάλλουν κι αυτά στην αφαιρετικότητα κάποιων σκηνών (πολλές φορές όταν το πλήθος θολώνει, οι διάλογοι αποτυπώνονται με μουτζούρες αντί για γράμματα).
Συνολικά η comic διασκευή του «Μεγάλου Περίπατου του Πέτρου» είναι μία πολύ προσεγμένη μεταφορά και παράλληλα ένα comic υψηλών προδιαγραφών, από αυτά που ξεχωρίζουν αμέσως στην -εξαιρετικά ταλαντούχα αλλά συνήθως χαμηλού budget- ελληνική comic σκηνή. Φυσικά η αναγνωρισιμότητα του δημοφιλούς πρωτότυπου έργου και η μακρόχρονη αγάπη του αναγνωστικού κοινού για τη συγγραφέα αποτελούσαν εξαρχής δικλείδες ασφαλείας για την πιθανότατη εκδοτική του επιτυχία. Όμως εφόσον αυτή πράγματι επιτευχθεί δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η εξαιρετική δουλειά των συνδημιουργών του τόμου, της Αγγελικής Δαρλάση και του Δημήτρη Μαστώρου, οι οποίοι προερχόμενοι από νεότερες γενιές από εκείνη της Άλκης Ζέη διαπλάθουν το έργο με τη δική τους ματιά που εμπεριέχει αφενός έναν τρόπο επικοινωνίας εγγύτερο στους σημερινούς νέους (για τους οποίες το ιστορικό πλαίσιο της Κατοχής αποτελεί μακρινό παρελθόν) και αφετέρου τον βαθύ σεβασμό στη διαχρονική αξία του πρωτότυπου έργου και της ίδιας της δημιουργού του.
Αντί επιλόγου αξίζει να προβληματιστούμε με το ζήτημα της παρουσίας (και της απουσίας) του έργου της Άλκης Ζέη στο εκπαιδευτικό σύστημα. Σε μία εξομολογητικού ύφους ομιλία της πριν λίγα χρόνια, η Άλκης Ζέη με πλήρη συνείδηση είχε διαπιστώσει ότι «πολλοί πάλεψαν το Καπλάνι να μην μπει στα σχολεία και να μην μπω κι εγώ φυσικά» κατηγορώντας το απαρχαιωμένο και συντηρητικό εκπαιδευτικό σύστημα, με του οποίου τις στείρες παιδαγωγικές μεθόδους αρκετοί δάσκαλοι και καθηγητές μέσης εκπαίδευσης δεν συμβιβάστηκαν. Έτσι τα έργα της Άλκης Ζέη αποτελούν μέχρι σήμερα στα σχολεία (με περισσότερο ή λιγότερο θεσμικούς τρόπους) έναν απ’ τους πιο προσιτούς για τα παιδιά τρόπους να μάθουν (είτε στο μάθημα της Λογοτεχνίας είτε στο πλαίσιο σχολικών εορτών) για το παρελθόν σε μία γλώσσα κατανοητή, που όμως δεν αποσιωπά τις πιο σκληρές ή σκοτεινές πτυχές του, όπως κάνει συχνά στον αντίποδα το επίσημο εθνικό αφήγημα. Υπό αυτό το πρίσμα, η comic διασκευή του έργου μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για να έρθουν πολλά ακόμα νέα παιδιά σε επαφή με την ιστορία του Πέτρου και ως εκ τούτου και με το ιστορικό παρελθόν εντός του οποίου εκτυλίσσεται, με σκοπό να μην ξεχαστεί αυτό το παρελθόν. Τα προηγούμενα χρόνια ζήσαμε τις επιπτώσεις της λήθης του παρελθόντος του τόπου μας και των εγκλημάτων του φασισμού σε αυτόν (και συνολικά στην ανθρωπότητα φυσικά). Τα έργα της Άλκης Ζέη με τους τρυφερούς τους χαρακτήρες, το προσιτό στα παιδιά ύφος του και τις ιστορικές και πολιτικές πτυχές του καταφέρνουν μέχρι σήμερα να βοηθούν εμάς (αλλά και τις νεότερες γενιές) να μην ξεχνάμε. Κι αυτή είναι μία ανεκτίμητη αρετή.
Μικροί ήρωες της Αντίστασης
«Ξύπνα Πέτρο, έγινε πόλεμος»
Πώς εξηγείς σε ένα παιδί τι είναι ο πόλεμος; Πώς καταφέρνεις τη στιγμή που αρχίζει να μαθαίνει τι είναι η ζωή να του εξηγήσεις τι είναι ο θάνατος; Και ποια εξήγηση μπορείς να βρεις όταν καταλάβει τελικά και σε ρωτήσει «τότε γιατί αλληλοσκοτώνονται οι άνθρωποι στους πολέμους;»;
«Όποια λέξη δεν της αρέσει δεν την γράφει» συνειδητοποιεί ο Πέτρος για τη Δροσούλα. Και γι’ αυτό δεν μπορεί να ολοκληρώσει μόνη της το πανό «Λευτεριά ή Θάνατος». Γιατί τον θάνατο αρνείται να τον γράψει, αρνείται να τον σκέφτεται, πόσο μάλλον να συμβιβαστεί μαζί του. Κι έτσι ο Πέτρος μαθαίνει, εν μέσω πολέμου και καθημερινών εικόνων φρίκης, τι σημαίνει η ζωή, τι σημαίνει να αγωνίζεσαι για να ζήσεις, για να επιβιώσεις από τις κακουχίες και για να ελευθερωθείς. Μαζί του, συνοδοιπόροι στον μεγάλο του περίπατο γινόμαστε όλοι εμείς, μικροί και μεγάλοι που διαβάζουμε τη διήγηση της επιβίωσης του στην Αθήνα της Κατοχής, όπως μας την έχει εξιστορήσει η τρυφερή αλλά και πολιτικά αιχμηρή πένα της Άλκης Ζέη.
Ο «Μεγάλος Περίπατος του Πέτρου» δεν είναι ένα βιβλίο που εξηγεί στα παιδιά τι είναι ο πόλεμος. Είναι ένα βιβλίο που διηγείται σε εμάς πώς φαίνεται αυτός ο αιματηρός παραλογισμός μέσα από τα μάτια ενός αθώου μικρού παιδιού. Πρόκειται για ένα απ’ τα κορυφαία και δημοφιλέστερα έργα της Άλκης Ζέη, υπόδειγμα συνομιλίας της λογοτεχνίας με την ιστορία, του οποίου οι χαρακτήρες μένουν για πάντα χαραγμένοι στο νου μας σε όποια ηλικία κι αν το διαβάσαμε. Η λογοτεχνική αξία του έργου και η αγάπη τόσων αναγνωστικών γενιών για τον Πέτρο, τη Δροσούλα, το Σωτήρη και τους υπόλοιπους ήρωές του καθιστούν τη διασκευή του σε comic που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε ένα απ’ τα πιο αξιοσημείωτα εκδοτικά γεγονότα της χρονιάς που πέρασε.
Τη διασκευή του σεναρίου ανέλαβε η Αγγελική Δαρλάση, η οποία με σεβασμό στο πρωτότυπο έργο διατήρησε μια αρκετά πίστη σε αυτό αφήγηση. Όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι συνδημιουργοί του έργου στο επιλογικό τους σημείωμα, για τη διασκευή του έργου σε comic είχε συμφωνήσει η ίδια η -προσφάτως εκλιπούσα- Άλκη Ζέη, η οποία, αφού συζήτησαν το σχέδιό τους και συμφώνησαν να το προχωρήσουν, τους αποχαιρέτησε πειρακτικά λέγοντάς τους «σας λυπάμαι». Πράγματι, το έργο στο οποίο κλήθηκαν να ανταποκριθούν οι συνδημιουργοί της comic διασκευής του έργου ήταν εξαρχής πολύ δύσκολο. Ένα βιβλίο που έχει γραφτεί το 1970, έχει αγαπηθεί από γενιές παιδιών και μεγάλων, έχει μεταφερθεί στην οθόνη και σε θεατρική παράσταση και το οποίο ως βιβλίο δεν είναι και μικρό σε μέγεθος, αποτελεί μία πρόκληση να διασκευαστεί ξανά σήμερα σε ένα νέο μέσο διατηρώντας παράλληλα το ενδιαφέρον του κοινού. Σε αυτή την πρόκληση τελικά ανταποκρίθηκαν επαρκέστατα και οι δύο δημιουργοί, προσφέροντάς μας μία κλασσική ιστορία της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας σε νέα comic μορφή, διατηρώντας όμως τον πυρήνα του πρωτότυπου έργου.
Η σημαντικότερη αλλαγή βρίσκεται στο αφηγηματικό ύφος των δύο έργων. Στο πρωτότυπο κείμενο αφηγητής είναι ο Πέτρος, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, ο οποίος διηγείται την ιστορία του μέσα από την δική του οπτική γωνία και με τα δικά του λόγια και συνεπώς και με τα όρια που θέτει η ηλικία του. Έτσι με το αθώο παιδικό ύφος του αφηγητή της η Ζέη είχε επιτύχει να μιλήσει με απλό τρόπο για πολύ σκληρές εποχές και καταστάσεις και παράλληλα να αξιοποιεί εύστοχα και την παιδική ψυχοσύνθεση προκειμένου να ελαφρύνει το βαρύ κλίμα με χιουμοριστικά στοιχεία, παρεξηγήσεις και αθώες παιδικές σκέψεις. Αντίθετα η Δαρλάση στο comic δεν ακολουθεί το ίδιο αφηγηματικό ύφος. Εκεί δεν υπάρχει κεντρικός αφηγητής, αφού η ιστορία εκτυλίσσεται κυρίως μέσω διαλόγων που ταιριάζουν περισσότερο στην φόρμα ενός comic. Αποφεύγεται δηλαδή η χρήση πλαισίων όπου θα μιλά ο αφηγητής (όπως συμβαίνει στο πρωτότυπο έργο) αλλά κυριαρχούν σχεδόν εξ ολοκλήρου τα συννεφάκια των διαλόγων, μέσω των οποίων κινείται κυρίως η ιστορία. Επειδή όμως εάν μεταφέρονταν μόνο οι διάλογοι του βιβλίου θα χανόντουσαν σημαντικά κομμάτια του συνολικού πλούτου της πρωτότυπης ιστορίας και της λογοτεχνικής της αξίας, η Δαρλάση εντάσσει πολλά απ’ τα μη διαλογικά σημεία του βιβλίου με τη μορφή διαλόγων. Πρόκειται για μία εύστοχη επιλογή, η οποία δείχνει ότι τόσο η ίδια όσο και ο συνδημιουργός της είχαν πλήρη συναίσθηση της φόρμας των comics και του τρόπου που μπορούν να αξιοποιήσουν βέλτιστα της αρετές αυτης.
Διαφέρει όμως η αναγνωστική εμπειρία του έργου αν προτιμήσεις να το διαβάσεις από το comic αντί από το βιβλίο; Αυτή είναι μια εύλογη απορία, ειδικά όταν πρόκειται για ένα κείμενο προσιτό -και πολύ δημοφιλές- στις μικρότερες ηλικίες. Η απάντηση είναι ότι σαφώς πρόκειται για διαφορετική εμπειρία. Η φόρμα των comics έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, τις συμβάσεις της και τα όριά της. Σίγουρα η δεξιοτεχνία της γραφής της Άλκης Ζέη όπως ξεδιπλώθηκε στο πρωτότυπο έργο της δεν μπορεί να ξεδιπλωθεί πλήρως σε μία διασκευή σε οποιοδήποτε μέσο (είτε σε comic, είτε στην τηλεόραση, είτε στο θέατρο). Όμως ο σεβασμός με τον οποίο έχει επεξεργαστεί η Αγγελική Δαρλάση το πρωτότυπο κείμενο διατηρεί πολλές από τις αρετές του ύφους και της γλώσσας της Άλκης Ζέη. Έτσι ο αναγνώστης του comic δεν θα έρθει αντιμέτωπος με μία ιστορία ξεκοκαλισμένη από τις λογοτεχνικές του αρετές αλλά με μία καλά φροντισμένη comic μεταφορά.
Αντίστοιχα και το σχέδιο του Δημήτρη Μαστώρου είναι υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου και αισθητικής, παρ’ όλο που πρόκειται μόλις για το δεύτερο comic που σχεδιάζει (μετά το πιο πειραματικό αλλά εξίσου όμορφο και ιδιαίτερο Εξάρχεια – Το πικρό νεράντζι). Το ασπρόμαυρο σχέδιο του Μαστώρου εναλλάσσει αποχρώσεις του γκρι δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην αντίθεση σκοταδιού – φωτός. Το μεγαλύτερο μέρος του το comic αποτελείται από σκοτεινά καρέ, τα οποία συμβαδίζνου με το ιστορικό background εντός του οποίου εκτυλίσσεται η υπό��εση. Η μουντάδα των χρωμάτων της παλέτας του Μαστώρου συμπίπτει με το σκοτεινό ιστορικό πλαίσιο αλλά και με τη ψυχοσύνθεση του λαού και κατά συνέπεια των πρωταγωνιστών της ιστορίας. Αντίθετα, όταν ο Μαστώρος επιλέγει να σχεδιάσει φωτεινότερα καρέ συνήθως πρόκειται για χαρούμενα σημεία της ιστορίας, είτε οικογενειακής χαράς, είτε αντιστασιακής δράσης. Επιπλέον ένα άλλο ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο του σχεδίου του Μαστώρου είναι η αφαιρετικότητα την οποία επιλέγει σε κάποια σημεία, όπως στην εικονογράφηση του πλήθους που οι γραμμές του σχεδίου θολώνουν και ελαττώνεται ο ρεαλισμός του σχεδιασμού των χαρακτήρων και των τοπίων. Αντίστοιχα με δημιουργικό τρόπο έχει σχεδιάσει και τις γραμματοσειρές που συνοδεύουν τα σκίτσα του, οι οποίες σε μερικές στιγμές απομακρύνονται απ’ την τυποποιημένη τους μορφή, επηρεάζονται απ’ την εικόνα (για παράδειγμα όταν μεταφέρουν δυνατούς ήχους) ή συμβάλλουν κι αυτά στην αφαιρετικότητα κάποιων σκηνών (πολλές φορές όταν το πλήθος θολώνει, οι διάλογοι αποτυπώνονται με μουτζούρες αντί για γράμματα).
Συνολικά η comic διασκευή του «Μεγάλου Περίπατου του Πέτρου» είναι μία πολύ προσεγμένη μεταφορά και παράλληλα ένα comic υψηλών προδιαγραφών, από αυτά που ξεχωρίζουν αμέσως στην -εξαιρετικά ταλαντούχα αλλά συνήθως χαμηλού budget- ελληνική comic σκηνή. Φυσικά η αναγνωρισιμότητα του δημοφιλούς πρωτότυπου έργου και η μακρόχρονη αγάπη του αναγνωστικού κοινού για τη συγγραφέα αποτελούσαν εξαρχής δικλείδες ασφαλείας για την πιθανότατη εκδοτική του επιτυχία. Όμως εφόσον αυτή πράγματι επιτευχθεί δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η εξαιρετική δουλειά των συνδημιουργών του τόμου, της Αγγελικής Δαρλάση και του Δημήτρη Μαστώρου, οι οποίοι προερχόμενοι από νεότερες γενιές από εκείνη της Άλκης Ζέη διαπλάθουν το έργο με τη δική τους ματιά που εμπεριέχει αφενός έναν τρόπο επικοινωνίας εγγύτερο στους σημερινούς νέους (για τους οποίες το ιστορικό πλαίσιο της Κατοχής αποτελεί μακρινό παρελθόν) και αφετέρου τον βαθύ σεβασμό στη διαχρονική αξία του πρωτότυπου έργου και της ίδιας της δημιουργού του.
Αντί επιλόγου αξίζει να προβληματιστούμε με το ζήτημα της παρουσίας (και της απουσίας) του έργου της Άλκης Ζέη στο εκπαιδευτικό σύστημα. Σε μία εξομολογητικού ύφους ομιλία της πριν λίγα χρόνια, η Άλκης Ζέη με πλήρη συνείδηση είχε διαπιστώσει ότι «πολλοί πάλεψαν το Καπλάνι να μην μπει στα σχολεία και να μην μπω κι εγώ φυσικά» κατηγορώντας το απαρχαιωμένο και συντηρητικό εκπαιδευτικό σύστημα, με του οποίου τις στείρες παιδαγωγικές μεθόδους αρκετοί δάσκαλοι και καθηγητές μέσης εκπαίδευσης δεν συμβιβάστηκαν. Έτσι τα έργα της Άλκης Ζέη αποτελούν μέχρι σήμερα στα σχολεία (με περισσότερο ή λιγότερο θεσμικούς τρόπους) έναν απ’ τους πιο προσιτούς για τα παιδιά τρόπους να μάθουν (είτε στο μάθημα της Λογοτεχνίας είτε στο πλαίσιο σχολικών εορτών) για το παρελθόν σε μία γλώσσα κατανοητή, που όμως δεν αποσιωπά τις πιο σκληρές ή σκοτεινές πτυχές του, όπως κάνει συχνά στον αντίποδα το επίσημο εθνικό αφήγημα. Υπό αυτό το πρίσμα, η comic διασκευή του έργου μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για να έρθουν πολλά ακόμα νέα παιδιά σε επαφή με την ιστορία του Πέτρου και ως εκ τούτου και με το ιστορικό παρελθόν εντός του οποίου εκτυλίσσεται, με σκοπό να μην ξεχαστεί αυτό το παρελθόν. Τα προηγούμενα χρόνια ζήσαμε τις επιπτώσεις της λήθης του παρελθόντος του τόπου μας και των εγκλημάτων του φασισμού σε αυτόν (και συνολικά στην ανθρωπότητα φυσικά). Τα έργα της Άλκης Ζέη με τους τρυφερούς τους χαρακτήρες, το προσιτό στα παιδιά ύφος του και τις ιστορικές και πολιτικές πτυχές του καταφέρνουν μέχρι σήμερα να βοηθούν εμάς (αλλά και τις νεότερες γενιές) να μην ξεχνάμε. Κι αυτή είναι μία ανεκτίμητη αρετή.
December 30, 2021
Αγαπημένο βιβλίο, δεν έλειψε κάτι στη μεταφορά, πάλι πήγα να κλαψω στο τέλος, ουφ πια.
Το σχέδιο ασπρόμαυρο και κάπως "ατσαλο", για πόλεμο μιλάμε, δεν γινόταν να είναι και αλλιώς.
Το σχέδιο ασπρόμαυρο και κάπως "ατσαλο", για πόλεμο μιλάμε, δεν γινόταν να είναι και αλλιώς.
October 29, 2023
27 Οκτωβρίου 1940: Ο μικρός Πέτρος εύχεται να γίνει κάτι και να μη χρειαστεί να πάει αύριο στο σχολείο γιατί δεν ζωγράφισε τον χάρτη της Αυστραλίας, που τους είχε βάλει ο κύριος Λουκάτος. Και γίνεται πόλεμος.
Δυστυχώς δε μεγάλωσα με βιβλία της Άλκης. Πριν από μερικά χρόνια διάβασα το «Με μολύβι Φάμπερ Νο.2» και το «Καπλάνι της βιτρίνας» επίσης σε κόμιξ. Έβλεπα και τη σειρά. Σκοπεύω ν' αναπληρώσω αυτό το κενό.
Το βιβλίο έχει μπει στη Χρυσή Λίστα των Elniplex του 2021 κι έχει λάβει το «Βραβείο εικονογράφησης βιβλίου για παιδιά και νέους» του Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου την ίδια χρονιά. Άξια, αν θέλετε τη γνώμη μου, λόγω του σεβασμού με τον οποίον αντιμετώπισαν το έργο και τη συγγραφέα οι δημιουργοί καθώς και για το αποτέλεσμα. Το 2023 έχει ανακηρυχθεί Έτος Άλκης Ζέη για τη συμπλήρωση των εκατό χρόνων από τη γέννησή της.
Δυστυχώς δε μεγάλωσα με βιβλία της Άλκης. Πριν από μερικά χρόνια διάβασα το «Με μολύβι Φάμπερ Νο.2» και το «Καπλάνι της βιτρίνας» επίσης σε κόμιξ. Έβλεπα και τη σειρά. Σκοπεύω ν' αναπληρώσω αυτό το κενό.
Το βιβλίο έχει μπει στη Χρυσή Λίστα των Elniplex του 2021 κι έχει λάβει το «Βραβείο εικονογράφησης βιβλίου για παιδιά και νέους» του Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου την ίδια χρονιά. Άξια, αν θέλετε τη γνώμη μου, λόγω του σεβασμού με τον οποίον αντιμετώπισαν το έργο και τη συγγραφέα οι δημιουργοί καθώς και για το αποτέλεσμα. Το 2023 έχει ανακηρυχθεί Έτος Άλκης Ζέη για τη συμπλήρωση των εκατό χρόνων από τη γέννησή της.
January 17, 2021
Ο «Μεγάλος Περίπατος του Πέτρου» δεν είναι ένα βιβλίο που εξηγεί στα παιδιά τι είναι ο πόλεμος. Είναι ένα βιβλίο που διηγείται σε εμάς πώς φαίνεται αυτός ο αιματηρός παραλογισμός μέσα από τα μάτια ενός αθώου μικρού παιδιού. Πρόκειται για ένα απ’ τα κορυφαία και δημοφιλέστερα έργα της Άλκης Ζέη, υπόδειγμα συνομιλίας της λογοτεχνίας με την ιστορία, του οποίου οι χαρακτήρες μένουν για πάντα χαραγμένοι στο νου μας σε όποια ηλικία κι αν το διαβάσαμε. Η λογοτεχνική αξία του έργου και η αγάπη τόσων αναγνωστικών γενιών για τον Πέτρο, τη Δροσούλα, το Σωτήρη και τους υπόλοιπους ήρωές του καθιστούν τη διασκευή του σε comic που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε ένα απ’ τα πιο αξιοσημείωτα εκδοτικά γεγονότα της χρονιάς που πέρασε.
Τη διασκευή του σεναρίου ανέλαβε η Αγγελική Δαρλάση, η οποία με σεβασμό στο πρωτότυπο έργο διατήρησε μια αρκετά πίστη σε αυτό αφήγηση. Όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι συνδημιουργοί του έργου στο επιλογικό τους σημείωμα, για τη διασκευή του έργου σε comic είχε συμφωνήσει η ίδια η -προσφάτως εκλιπούσα- Άλκη Ζέη, η οποία, αφού συζήτησαν το σχέδιό τους και συμφώνησαν να το προχωρήσουν, τους αποχαιρέτησε πειρακτικά λέγοντάς τους «σας λυπάμαι».
Η σημαντικότερη αλλαγή βρίσκεται στο αφηγηματικό ύφος των δύο έργων. Στο πρωτότυπο κείμενο αφηγητής είναι ο Πέτρος, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, ο οποίος διηγείται την ιστορία του μέσα από την δική του οπτική γωνία και με τα δικά του λόγια και συνεπώς και με τα όρια που θέτει η ηλικία του. Έτσι με το αθώο παιδικό ύφος του αφηγητή της η Ζέη είχε επιτύχει να μιλήσει με απλό τρόπο για πολύ σκληρές εποχές και καταστάσεις και παράλληλα να αξιοποιεί εύστοχα και την παιδική ψυχοσύνθεση προκειμένου να ελαφρύνει το βαρύ κλίμα με χιουμοριστικά στοιχεία, παρεξηγήσεις και αθώες παιδικές σκέψεις. Αντίθετα η Δαρλάση στο comic δεν ακολουθεί το ίδιο αφηγηματικό ύφος. Εκεί δεν υπάρχει κεντρικός αφηγητής, αφού η ιστορία εκτυλίσσεται κυρίως μέσω διαλόγων που ταιριάζουν περισσότερο στην φόρμα ενός comic. Αποφεύγεται δηλαδή η χρήση πλαισίων όπου θα μιλά ο αφηγητής (όπως συμβαίνει στο πρωτότυπο έργο) αλλά κυριαρχούν σχεδόν εξ ολοκλήρου τα συννεφάκια των διαλόγων, μέσω των οποίων κινείται κυρίως η ιστορία. Επειδή όμως εάν μεταφέρονταν μόνο οι διάλογοι του βιβλίου θα χανόντουσαν σημαντικά κομμάτια του συνολικού πλούτου της πρωτότυπης ιστορίας και της λογοτεχνικής της αξίας, η Δαρλάση εντάσσει πολλά απ’ τα μη διαλογικά σημεία του βιβλίου με τη μορφή διαλόγων. Πρόκειται για μία εύστοχη επιλογή, η οποία δείχνει ότι τόσο η ίδια όσο και ο συνδημιουργός της είχαν πλήρη συναίσθηση της φόρμας των comics και του τρόπου που μπορούν να αξιοποιήσουν βέλτιστα της αρετές αυτης.
Αντίστοιχα και το σχέδιο του Δημήτρη Μαστώρου είναι υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου και αισθητικής, παρ’ όλο που πρόκειται μόλις για το δεύτερο comic που σχεδιάζει (μετά το πιο πειραματικό αλλά εξίσου όμορφο και ιδιαίτερο Εξάρχεια – Το πικρό νεράντζι). Το ασπρόμαυρο σχέδιο του Μαστώρου εναλλάσσει αποχρώσεις του γκρι δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην αντίθεση σκοταδιού – φωτός. Το μεγαλύτερο μέρος του το comic αποτελείται από σκοτεινά καρέ, τα οποία συμβαδίζνου με το ιστορικό background εντός του οποίου εκτυλίσσεται η υπόθεση. Η μουντάδα των χρωμάτων της παλέτας του Μαστώρου συμπίπτει με το σκοτεινό ιστορικό πλαίσιο αλλά και με τη ψυχοσύνθεση του λαού και κατά συνέπεια των πρωταγωνιστών της ιστορίας. Αντίθετα, όταν ο Μαστώρος επιλέγει να σχεδιάσει φωτεινότερα καρέ συνήθως πρόκειται για χαρούμενα σημεία της ιστορίας, είτε οικογενειακής χαράς, είτε αντιστασιακής δράσης. Επιπλέον ένα άλλο ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο του σχεδίου του Μαστώρου είναι η αφαιρετικότητα την οποία επιλέγει σε κάποια σημεία, όπως στην εικονογράφηση του πλήθους που οι γραμμές του σχεδίου θολώνουν και ελαττώνεται ο ρεαλισμός του σχεδιασμού των χαρακτήρων και των τοπίων. Αντίστοιχα με δημιουργικό τρόπο έχει σχεδιάσει και τις γραμματοσειρές που συνοδεύουν τα σκίτσα του, οι οποίες σε μερικές στιγμές απομακρύνονται απ’ την τυποποιημένη τους μορφή, επηρεάζονται απ’ την εικόνα (για παράδειγμα όταν μεταφέρουν δυνατούς ήχους) ή συμβάλλουν κι αυτά στην αφαιρετικότητα κάποιων σκηνών (πολλές φορές όταν το πλήθος θολώνει, οι διάλογοι αποτυπώνονται με μουτζούρες αντί για γράμματα).
Κείμενο στο Smassing Culture
Τη διασκευή του σεναρίου ανέλαβε η Αγγελική Δαρλάση, η οποία με σεβασμό στο πρωτότυπο έργο διατήρησε μια αρκετά πίστη σε αυτό αφήγηση. Όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι συνδημιουργοί του έργου στο επιλογικό τους σημείωμα, για τη διασκευή του έργου σε comic είχε συμφωνήσει η ίδια η -προσφάτως εκλιπούσα- Άλκη Ζέη, η οποία, αφού συζήτησαν το σχέδιό τους και συμφώνησαν να το προχωρήσουν, τους αποχαιρέτησε πειρακτικά λέγοντάς τους «σας λυπάμαι».
Η σημαντικότερη αλλαγή βρίσκεται στο αφηγηματικό ύφος των δύο έργων. Στο πρωτότυπο κείμενο αφηγητής είναι ο Πέτρος, ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, ο οποίος διηγείται την ιστορία του μέσα από την δική του οπτική γωνία και με τα δικά του λόγια και συνεπώς και με τα όρια που θέτει η ηλικία του. Έτσι με το αθώο παιδικό ύφος του αφηγητή της η Ζέη είχε επιτύχει να μιλήσει με απλό τρόπο για πολύ σκληρές εποχές και καταστάσεις και παράλληλα να αξιοποιεί εύστοχα και την παιδική ψυχοσύνθεση προκειμένου να ελαφρύνει το βαρύ κλίμα με χιουμοριστικά στοιχεία, παρεξηγήσεις και αθώες παιδικές σκέψεις. Αντίθετα η Δαρλάση στο comic δεν ακολουθεί το ίδιο αφηγηματικό ύφος. Εκεί δεν υπάρχει κεντρικός αφηγητής, αφού η ιστορία εκτυλίσσεται κυρίως μέσω διαλόγων που ταιριάζουν περισσότερο στην φόρμα ενός comic. Αποφεύγεται δηλαδή η χρήση πλαισίων όπου θα μιλά ο αφηγητής (όπως συμβαίνει στο πρωτότυπο έργο) αλλά κυριαρχούν σχεδόν εξ ολοκλήρου τα συννεφάκια των διαλόγων, μέσω των οποίων κινείται κυρίως η ιστορία. Επειδή όμως εάν μεταφέρονταν μόνο οι διάλογοι του βιβλίου θα χανόντουσαν σημαντικά κομμάτια του συνολικού πλούτου της πρωτότυπης ιστορίας και της λογοτεχνικής της αξίας, η Δαρλάση εντάσσει πολλά απ’ τα μη διαλογικά σημεία του βιβλίου με τη μορφή διαλόγων. Πρόκειται για μία εύστοχη επιλογή, η οποία δείχνει ότι τόσο η ίδια όσο και ο συνδημιουργός της είχαν πλήρη συναίσθηση της φόρμας των comics και του τρόπου που μπορούν να αξιοποιήσουν βέλτιστα της αρετές αυτης.
Αντίστοιχα και το σχέδιο του Δημήτρη Μαστώρου είναι υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου και αισθητικής, παρ’ όλο που πρόκειται μόλις για το δεύτερο comic που σχεδιάζει (μετά το πιο πειραματικό αλλά εξίσου όμορφο και ιδιαίτερο Εξάρχεια – Το πικρό νεράντζι). Το ασπρόμαυρο σχέδιο του Μαστώρου εναλλάσσει αποχρώσεις του γκρι δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην αντίθεση σκοταδιού – φωτός. Το μεγαλύτερο μέρος του το comic αποτελείται από σκοτεινά καρέ, τα οποία συμβαδίζνου με το ιστορικό background εντός του οποίου εκτυλίσσεται η υπόθεση. Η μουντάδα των χρωμάτων της παλέτας του Μαστώρου συμπίπτει με το σκοτεινό ιστορικό πλαίσιο αλλά και με τη ψυχοσύνθεση του λαού και κατά συνέπεια των πρωταγωνιστών της ιστορίας. Αντίθετα, όταν ο Μαστώρος επιλέγει να σχεδιάσει φωτεινότερα καρέ συνήθως πρόκειται για χαρούμενα σημεία της ιστορίας, είτε οικογενειακής χαράς, είτε αντιστασιακής δράσης. Επιπλέον ένα άλλο ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο του σχεδίου του Μαστώρου είναι η αφαιρετικότητα την οποία επιλέγει σε κάποια σημεία, όπως στην εικονογράφηση του πλήθους που οι γραμμές του σχεδίου θολώνουν και ελαττώνεται ο ρεαλισμός του σχεδιασμού των χαρακτήρων και των τοπίων. Αντίστοιχα με δημιουργικό τρόπο έχει σχεδιάσει και τις γραμματοσειρές που συνοδεύουν τα σκίτσα του, οι οποίες σε μερικές στιγμές απομακρύνονται απ’ την τυποποιημένη τους μορφή, επηρεάζονται απ’ την εικόνα (για παράδειγμα όταν μεταφέρουν δυνατούς ήχους) ή συμβάλλουν κι αυτά στην αφαιρετικότητα κάποιων σκηνών (πολλές φορές όταν το πλήθος θολώνει, οι διάλογοι αποτυπώνονται με μουτζούρες αντί για γράμματα).
Κείμενο στο Smassing Culture
December 6, 2023
Εξαιρετική έκδοση!! Τα graphic novels βοηθάνε πολύ στην συζήτηση και κατανόηση με τα παιδιά"δύσκολων" θεμάτων.
April 26, 2023
5άστερο για το χιλιοδιαβασμένο βιβλίο της λατρεμένης Ζέη, ούτε τη βάση στο graphic novel. Sorry, μπορεί η συγγραφέας να ζήτησε ασπρόμαυρο σχέδιο (και συμφωνώ, πώς να απεικονίσεις πολύχρωμη την εποχή της Κατοχής;), όμως το συγκεκριμένο μου φάνηκε απωθητικό. Ίσως να φταίει το δικό μου κόλλημα, μου αρέσουν τα σκίτσα με πιο καθαρές γραμμές, πάντως δεν με κέρδισε. Καλό πάντως για μια πρώτη επαφή παιδιών με τα βιβλία της Άλκης Ζέη, καλώς ή κακώς τα παιδιά σήμερα πιο εύκολα θα έρθουν σε επαφή με κάτι που έχει εικόνα παρά με σκέτο κείμενο.
September 24, 2022
Υπέροχη ιστορία, υπέροχο σχέδιο. Αξίζει να το διαβάσεις σίγουρα. Το σχέδιο είναι ασπρόμαυρο και σου δείχνει με τον τέλειο τρόπο το δράμα να ξετυλίγεται και νιώθεις σε κάθε πάνελ ακριβώς τι συμβαίνει, χρώματα πολέμου και σκιές που ταιριάζουν ακριβώς στο ύφος και θέμα της ιστορίας.
Ότι καλύτερο!
Υ.Γ. Πρέπει να διαβάσω το βιβλίο οπωσδήποτε.
Ότι καλύτερο!
Υ.Γ. Πρέπει να διαβάσω το βιβλίο οπωσδήποτε.
May 10, 2023
Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου
Πάρα πολύ ωραίος τρόπος γραφής. Η συγγραφέας χρησιμοποιήσε τέλειο λεξιλόγιο!!! 😊😊
Τόσο ωραίο βιβλίο θα έπρεπε να ήταν μεγαλύτερο. έμεινα σε αγωνία μέχρι το τέλος αλλά και όταν τελείωσε!!!
Μπήκα αμέσως στον μικρό κόσμο του βιβλίου, μου άρεσε πολύ 😍 😍 😍
Πάρα πολύ ωραίος τρόπος γραφής. Η συγγραφέας χρησιμοποιήσε τέλειο λεξιλόγιο!!! 😊😊
Τόσο ωραίο βιβλίο θα έπρεπε να ήταν μεγαλύτερο. έμεινα σε αγωνία μέχρι το τέλος αλλά και όταν τελείωσε!!!
Μπήκα αμέσως στον μικρό κόσμο του βιβλίου, μου άρεσε πολύ 😍 😍 😍
January 28, 2021
Ένα πραγματικά καταπληκτικό graphic novel. Με έχει αφήσει άφωνη.
October 30, 2022
So powerfull and emotionall..
December 26, 2024
Δεν μου άρεσε η ροή της αφήγησης δυστυχώς, γενικά καλή προσπάθεια αποτύπωσης του συγγραφικού έργου.
February 1, 2025
Amazing adaptation, very weird art.
February 6, 2021
η ιστορία είναι όμορφη, συγκινητική, ανθρώπινη. η εικονογράφηση είναι μετριότατη και άτοπη
Displaying 1 - 18 of 18 reviews