روس و انگلیس در ایران ۱۸۶۴-۱۹۱۴: پژوهشی دربارۀ امپریالیسم با استناد به مدارک کمیاب در بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایران، روسیه و ایالات متحده آمریکا نوشته شده است و مطالعه آن برای هر کارشناس وزارت خارجه و هر علاقمند به امور سیاسی به خصوص نحوۀ روابط قدرتها با ایران در دورۀ ناصرالدین و مظفرالدین شاه ضروری است. امتیاز اصلی این کتاب دسترسی نویسنده (فیروز کاظمزاده ۱۹۲۴-۲۰۱۷) به منابع و گزارشهای محرمانه روسی و آمریکائی است؛ چرا که او از مادری روسی در مسکو به دنیا آمد و از این رو با این زبان به خوبی آشنا بود. به علاوه او دکترایش را در ۱۹۵۰ در زمینه تاریخ روسیه از دانشگاه هاروارد دریافت کرد و در تحقیق خویش به منابع آمریکائی هم دسترسی داشته است. کاظم زاده بین سالهای ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۶ در دانشگاه هاروارد تدریس میکرد و سپس به دانشگاه ییل رفت و استاد تاریخ در دانشگاه ییل تا زمان بازنشستگیاش در سال ۱۹۹۲ بود. او با نگرشی کارشناسانه روابط خارجی ایران در دهههای آخر قرن نوزدهم و سالهای نخست قرن بیستم را بررسی و ارزیابی کرده است. کاظمزاده اهداف نهایی و سیاستهای پشت پرده دولتهای استعمارگر روسیه و بریتانیا را در ابتدای قرن بیستم و به خصوص در تحولات انقلاب مشروطه تبیین میکند. او نشان میدهد که هواداران مخفی روسیه و بریتانیا در ایران از میان سیاستمداران، تاجران و روحانیون چه کسانی بودند و چگونه در انعقاد هر قراردادی یا امتیازی به هر یک از این دو قدرت خارجی آنان سهم خود را میگرفتند. روش تحقیق کتاب و میزان استنادهای آن و لحن نویسنده کاملا آکادمیک است. این کتاب به هر خواننده مشتاق علوم سیاسی و روابط بین الملل دید وسیع میدهد. در این کتاب موضوعات زیر با نگرشی جامع بررسی شده اند: «انقلاب مشروطه ایران و قراردادهای انگلیس و روسی»، «رفتار انگلیس و روسیه نسبت به سیستم پارلمانی ایران»، «قرارداد پوتسدام»، «موضع روسیه درباره محمدعلی شاه مخلوع و مورگان شوستر»، «اخراج شوستر و محمدعلی شاه و به توپ بستن گنبد امام رضا به وسیله سربازان روسی»، «نفوذ مسالمتآمیز روسیه در ایران»، «رفتار روسیه در قبال شرکت نفت انگلیس و ایران»، «دارالفنون» و «خیانتهای میرزا ملکم خان». یکی از موضوعاتی که در سراسر کتاب در زمانهای مختلف تکرار میشود موضوع ایجاد خط ریل یا راه آهن از طرف یکی از این دو قدرت در شمال یا جنوب ایران است. کاظم زاده نشان داده است که هر بار مذاکرات راه آهن در ایران از طرف یک ابرقدرت جدی شد آن دیگری به گونهای با فریب یا تهدیدِ دولت ایران قرارداد را لغو کرد و بالاخره در دوره شصت ساله ایران ایجاد راه آهن هرگز محقق نشد و در حد لفاظی باقی ماند.
Firuz Kazemzadeh, Ph.D., was a Russian-born American historian. He earned a MA from Stanford University in 1946 and a Ph.D from Harvard University. He taught at Harvard in 1954-1956 and then became professor of history at Yale University, where he retired as professor emeritus in 1992. From May 15, 1998 to May 14, 2003, he served as a Commissioner on the United States Commission on International Religious Freedom.
This is an amazing book, spanning the history from the Naseriyyeh to the fall of the Qajar dynasty. The author's nationalist sensibility is controlled by a sobriety and respect for the facts of history. The insights it offers on the Constitutional period is worth the time and cost of the book.
One feature of this work is its mastery of the Russian language sources available to the author, which adds a fresh dimension lacking in the (generally mediocre) historiography of the period. On the other hand, although the author, though he includes the Persian standards of the period in his bibliography, refers to only one or two of them, which is a severe defect.
فیروز کاظمزاده (متولد ۲۷ اکتبر ۱۹۲۴، مسکو؛ مرگ ۱۷ مه ۲۰۱۷) استاد بازنشسته تاریخ در دانشگاه ییل بود. او از پدر ایرانی و مادر روسی زاده شد. پدرش در سفارت ایران در مسکو کار میکرد. فیروز کاظمزاده بعد از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مسکو، در سن ۱۶ سالگی به همراه خانواده اش به ایران رفت. در ۱۹۴۴ میلادی، در اوج جنگ جهانی دوم، از تهران به ایالات متحده رفت و به دانشگاه استنفورد رفت و در سال ۱۹۴۶ لیسانس گرفت و در ۱۹۴۷ فوق لیسانس گرفت. در سال ۱۹۵۰ او دکترایش را در زمینه تاریخ روسیه از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. کاظمزاده بین سالهای ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۶ در دانشگاه هاروارد تدریس میکرد و سپس به دانشگاه ییل رفت و استاد تاریخ ییل تا زمان بازنشستگی اش در سال ۱۹۹۲ بود.
از مطالب این کتاب دربارۀ تاریخ ایران توی دورۀ قاجار، وکشمکش های دوقدرت استعماری بزرگ آن زمان روسیه تزاری وبریتانیا در دربار وسپاه قاجار، واطلاعات انقلاب دستوری ایران ، بهره های فراوانی بردم
فیروز کاظمزاده (متولد ۲۷ اکتبر ۱۹۲۴، مسکو؛ مرگ ۱۷ مه ۲۰۱۷) استاد بازنشسته تاریخ در دانشگاه ییل بود. او از پدر ایرانی و مادر روسی زاده شد. پدرش در سفارت ایران در مسکو کار میکرد. فیروز کاظمزاده بعد از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در مسکو، در سن ۱۶ سالگی به همراه خانواده اش به ایران رفت. در ۱۹۴۴ میلادی، در اوج جنگ جهانی دوم، از تهران به ایالات متحده رفت و به دانشگاه استنفورد رفت و در سال ۱۹۴۶ لیسانس گرفت و در ۱۹۴۷ فوق لیسانس گرفت. در سال ۱۹۵۰ او دکترایش را در زمینه تاریخ روسیه از دانشگاه هاروارد دریافت کرد. کاظمزاده بین سالهای ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۶ در دانشگاه هاروارد تدریس میکرد و سپس به دانشگاه ییل رفت و استاد تاریخ ییل تا زمان بازنشستگی اش در سال ۱۹۹۲ بود.