مجموعه داستان دیدار اثر احمد محمود، شامل سه داستان کوتاه مجزا است که در فضایی بومی و پس از کودتای 28 مرداد رخ میدهند. در هر سه داستان، شاهد حضور پررنگ مادر به عنوان عنصری محوری هستیم که با محبت بی دریغ و در عین حال درد و رنج خود، نقشی کلیدی در زندگی شخصیتهای داستان ایفا میکند.
در کنار مادر و کاراکتر بی مانندش ، پسر هم نقش مهمی دارد . پسران داستان های اول و سوم ، احتمالا باید کارگرانی عضو حزب توده بوده باشند که پس از کودتا و نابودی حزب و دستاوردهایش ، دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند . مبارزه آنان دیگر شعار نویسی نیست . مبارزه آنان تنها در خشونت و آن هم عریان ترین شکل آن یعنی ترور خلاصه می شود و البته آنان عواقب خشونت خود را هم پذیرفته اند .
داستان آخر کتاب ، بازگشت ، داستان جوانی ایست که دوران زندان و تبعید او تمام شده و پس از 5 سال ، نزد خانواده به اهواز باز می گردد . گرشاسپ یا شاسپ داستان ، اهواز را بسیار متفاوت تر و مدرن تر از پنج سال قبل می بیند . آمریکایی ها که در زمان مصدق ، هیچ گونه همکاری مالی با او نداشته و حتی پول های ایران را هم مسدود کرده بودند ، پس از کودتا سرمایهگذاریهای گستردهای در ایران انجام دادهاند. این سرمایهگذاریها منجر به نوسازی و مدرنیزاسیون برخی از بخشهای شهر اهواز شده است.
شاسب نمونه کامل یک فرد ذوب شده در حزب و آرمانهای آن است که هیچ گونه تغییری را نمی پذیرد . او راهی را می رود که سرانجامش مشخص است . بازگشت را گرچه ادامه داستان خالد در همسایه ها و سپس داستان یک شهر دانسته اند اما شاسب خانواده و دوستان و فامیلی متفاوت دارد . برای نمونه غلام پسر خاله خالد که در همسایه ها پاسبان است و در میدان تیر ، کشته شده ، در داستان بازگشت هم پسر خاله شاسب است . او که در همسایه ها رابطه خوبی با پسر خاله ندارد در بازگشت ، افزون بر نسبت فامیلی ، دوست صمیمی شاسب هم هست .
بنابراین بازگشت را شاید نتوان ادامه داستان خالد ، بلکه ادامه داستان فردی دانست که مانند خالد زندانی شده و پس از تبعید به شهر خود باز می گردد . در حقیقت مبارزه اصلی زیستن در شرایط جدید است .
محمود هم جامعه و هم فرد را در فضای پس از کودتا شکست خورده می داند ، جامعه از آن رو که آرمانهای خود را فراموش کرده و فرد از این جهت که به آرمانهای خود سخت وفادار است . شاید سرنوشت شاسب را هم ، همین تناقض عجیب تعیین کرده باشد .
با وجود اینکه دیدار در مقایسه با همسایهها و دیگر آثار برجسته محمود جایگاهی به عنوان یک شاهکار ادبی ندارد، اما داستان هایی نسبتا جذاب و گیرا با شخصیتهای به یاد ماندنی ارائه میدهد. تلاش محمود را برای به تصویر کشیدن جامعه پس از کودتا ، جامعه ای که با وجود پیشرفت های ظاهری ، در باطن مریض و بیمار است و در آتش می سوزد ستودنی ایست .