What do you think?
Rate this book
De verlossing
De Verlossing (1921) is het tragikomische verhaal over de strijd tussen de socialistische vrijdenker Pol van Domburg en een plaatselijke pastoor. Van Domburg heeft zich met zijn vrouw in het gehucht Groendal gevestigd, waar hij als enige timmerman en winkelier goede zaken doet, vooral omdat hij zijn arme dorpsgenoten overbluft. In de boerengemeenschap is Van Domburg de enige die boeken leest. De nieuwe pastoor van Groendal, de eenogige en stuurse Kips, gaat de strijd aan met hem. Die strijd wordt voor Van Domburg hopeloos als hij met zijn gezondheid begint te sukkelen. Op zijn sterfbed lijkt de vrijdenker zijn nederlaag in te zien, en vraagt hij om de pastoor. Op onverhoedse wijze volgt dan de ontknoping, die met recht en reden een dubbele verlossing genoemd kan worden.
248 pages, Paperback
First published January 1, 1921
4 people are currently reading
111 people want to read
About the author
Willem Elsschot
44 books111 followersWillem Elsschot is het pseudoniem van Alfonsus Josephus de Ridder, een Vlaamse dichter en schrijver.
Willem Elsschot in de Nederlandstalige Wikipedia
Willem Elsschot in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
Willem Elsschot bij "Schrijversgewijs"
Willem Elsschot is the pseudonym of Alfonsus Josephus de Ridder, a Flemish poet and writer.
Willem Elsschot in the English Wikipedia
Willem Elsschot in de Nederlandstalige Wikipedia
Willem Elsschot in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
Willem Elsschot bij "Schrijversgewijs"
Willem Elsschot is the pseudonym of Alfonsus Josephus de Ridder, a Flemish poet and writer.
Willem Elsschot in the English Wikipedia
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 34 reviews
July 30, 2022
Dit boek van mijn eigen Nederlandse collectie genaamd; "De Verlossing", is een prachtig werkje van deze in mijn ogen ondergewaardeerde Vlaams auteur, wiens echte naam was Alfons de Ridder (1882-1960), en die van beroep eigenlijk reclameman was, maar die proza en poëzie maakte naar zijn beste mogelijkheden en met passie, om uiteindelijk hopelijk van het schrijven te kunnen leven, iets wat hem helaas niet echt gelukt is bij het grote publiek.
Dit werkje werd oorspronkelijk in 1921 uitgegeven, en het gaat over een man genaamd, Pol van Domburg, een socialistisch vrijdenker in een Vlaanderen van de 1910s en gedomineerd door de Katholieke Kerk, en na de dood van Pastoor Holemans, dit in de vorm van de fanatieke Pastoor Kips.
Wat volgt is een zeer levendig verhaal waar het uiteindelijk tot een confrontatie zal komen tussen Pol en Kips, met uiteindelijke ontomkeerbare gevolgen, en waar de jongste vrome dochter, Anna, zelf ook geheel verlost zal worden van haar vader na een actie op het eind van het boek.
Zeer aanbevolen, want dit is een Vlaams werkje van zeer hoge kwaliteit, en daarom wil ik graag dir boekje will betitelen als: "Een Zeer Aangename Verlossing!"
** Sadly enough this book was only published in Dutch, so I'm very sorry to say there will be no English review this time. **
Dit werkje werd oorspronkelijk in 1921 uitgegeven, en het gaat over een man genaamd, Pol van Domburg, een socialistisch vrijdenker in een Vlaanderen van de 1910s en gedomineerd door de Katholieke Kerk, en na de dood van Pastoor Holemans, dit in de vorm van de fanatieke Pastoor Kips.
Wat volgt is een zeer levendig verhaal waar het uiteindelijk tot een confrontatie zal komen tussen Pol en Kips, met uiteindelijke ontomkeerbare gevolgen, en waar de jongste vrome dochter, Anna, zelf ook geheel verlost zal worden van haar vader na een actie op het eind van het boek.
Zeer aanbevolen, want dit is een Vlaams werkje van zeer hoge kwaliteit, en daarom wil ik graag dir boekje will betitelen als: "Een Zeer Aangename Verlossing!"
** Sadly enough this book was only published in Dutch, so I'm very sorry to say there will be no English review this time. **
June 14, 2017
Wat is het heerlijk om het werk van Elsschot te herontdekken in de nieuwe uitgave van Polis. Alle romans en novelles, mooi vormgegeven in een apart boekje met een aangenaam lettertype. En bovendien zit er ook nog eens een verrassing bij. Deze weinig bekende, vroege roman blijkt een echt meesterwerkje.
De Verlossing is zeker geen typische Elsschot. Elsschot is een stadsmens en zo goed als al zijn verhalen spelen zich af binnen een stedelijke context, maar De Verlossing is een plattelandsroman vol Kempense hardheid en norse koppigheid.
Minstens even verrassend is de grote vaart waarmee het verhaal verteld wordt. De Verlossing barst van de actie. Elsschot schrijft filmisch, als een regisseur die zwierig met zijn camera inzoomt op details, uitzoomt uit kiesheid en telkens weer op het juiste moment ‘cut’ weet te roepen.
De kracht van de suggestie is dikwijls sterker dan de daad zelf, dus toont Elsschot het geweld meestal indirect, gesuggereerd in aanzet of gevolg.
Het verhaal gaat over de vete tussen Pol, een timmerman die vanuit de stad naar het platteland verhuist is en daar een dorpswinkel uitbaat, en Kips, de dorpspastoor. Pol is iemand die boeken leest en dus bij voorbaat verdacht. Bovendien is hij ongelovig en koestert hij socialistische sympathieën.
Waar Elsschots sympathie binnen de ideeënstrijd ligt is duidelijk, maar het boek kiest geen partij, want Pol is allesbehalve sympathiek. Hij is minstens even koppig als de priester, negeert zijn kinderen, heeft dwanggedachten en mishandelt zijn vrouw.
De strijd escaleert nadat Kips in de kerk oproept tot een boycot van Pols dorpswinkel. De ultieme confrontatie tussen de twee is een shoot-out die (zoals Eric Rinckhout in zijn uitmuntende nawoord opmerkt) niet zou misstaan in een western van Quentin Tarrantino.
In de epiloog volgen we Anna, de enig overgebleven dochter van Pol, die een dorpskwezel is geworden en wanhopige pogingen doet om vergiffenis af te smeken voor de doodzonden van haar vader. Een prima gelegenheid doet zich voor als Frits en Ida (familie uit de stad) op bezoek komen met haar achterneefje Willem…
In de stadsmens Frits herkennen kenners Elsschot zelf. Deze kleine roman wemelt van de boeiende personages. De zeepverkoper die uiterst ongelegen Pols winkel binnenvalt, is ronduit hilarisch, maar ook het tante nonneke dat Anna een appartement probeert te verpatsen, het jonge graafje dat mee komt mesten en zo niet alleen zichzelf maar ook zijn personeel in de nesten werkt, enzovoort…stuk voor stuk zijn het sterke personages die ook nog eens mooi hun rol spelen binnen de ontwikkeling van van het verhaal.
Verbazingwekkend trouwens hoe mooi de zakelijke soberheid van Elsschots stijl de tand des tijds doorstaan heeft en wat een verschil met zo vele andere ‘klassieke’ auteurs. Sterker nog: het werk van Elsschot lijkt alleen maar aan poëtische zeggingskracht te winnen. Ondanks de religieuze thematiek en hier en daar een verouderd woord, leest zelfs zijn plattelandsnovelle vlot.
Ongetwijfeld is De Verlossing niet perfect, maar wat heb ik genoten van deze vroege Elsschot. Seks en geweld, moord, masturbatie en socialistische politiek…De Verlossing werd door de kerk verboden, maar meer dan 100 jaar later staat Elsschots landelijke roman pal overeind. Tijd om dit verwaarloosd meesterwerkje te (her)ontdekken.
De Verlossing is zeker geen typische Elsschot. Elsschot is een stadsmens en zo goed als al zijn verhalen spelen zich af binnen een stedelijke context, maar De Verlossing is een plattelandsroman vol Kempense hardheid en norse koppigheid.
Minstens even verrassend is de grote vaart waarmee het verhaal verteld wordt. De Verlossing barst van de actie. Elsschot schrijft filmisch, als een regisseur die zwierig met zijn camera inzoomt op details, uitzoomt uit kiesheid en telkens weer op het juiste moment ‘cut’ weet te roepen.
De kracht van de suggestie is dikwijls sterker dan de daad zelf, dus toont Elsschot het geweld meestal indirect, gesuggereerd in aanzet of gevolg.
Het verhaal gaat over de vete tussen Pol, een timmerman die vanuit de stad naar het platteland verhuist is en daar een dorpswinkel uitbaat, en Kips, de dorpspastoor. Pol is iemand die boeken leest en dus bij voorbaat verdacht. Bovendien is hij ongelovig en koestert hij socialistische sympathieën.
Waar Elsschots sympathie binnen de ideeënstrijd ligt is duidelijk, maar het boek kiest geen partij, want Pol is allesbehalve sympathiek. Hij is minstens even koppig als de priester, negeert zijn kinderen, heeft dwanggedachten en mishandelt zijn vrouw.
De strijd escaleert nadat Kips in de kerk oproept tot een boycot van Pols dorpswinkel. De ultieme confrontatie tussen de twee is een shoot-out die (zoals Eric Rinckhout in zijn uitmuntende nawoord opmerkt) niet zou misstaan in een western van Quentin Tarrantino.
In de epiloog volgen we Anna, de enig overgebleven dochter van Pol, die een dorpskwezel is geworden en wanhopige pogingen doet om vergiffenis af te smeken voor de doodzonden van haar vader. Een prima gelegenheid doet zich voor als Frits en Ida (familie uit de stad) op bezoek komen met haar achterneefje Willem…
In de stadsmens Frits herkennen kenners Elsschot zelf. Deze kleine roman wemelt van de boeiende personages. De zeepverkoper die uiterst ongelegen Pols winkel binnenvalt, is ronduit hilarisch, maar ook het tante nonneke dat Anna een appartement probeert te verpatsen, het jonge graafje dat mee komt mesten en zo niet alleen zichzelf maar ook zijn personeel in de nesten werkt, enzovoort…stuk voor stuk zijn het sterke personages die ook nog eens mooi hun rol spelen binnen de ontwikkeling van van het verhaal.
Verbazingwekkend trouwens hoe mooi de zakelijke soberheid van Elsschots stijl de tand des tijds doorstaan heeft en wat een verschil met zo vele andere ‘klassieke’ auteurs. Sterker nog: het werk van Elsschot lijkt alleen maar aan poëtische zeggingskracht te winnen. Ondanks de religieuze thematiek en hier en daar een verouderd woord, leest zelfs zijn plattelandsnovelle vlot.
Ongetwijfeld is De Verlossing niet perfect, maar wat heb ik genoten van deze vroege Elsschot. Seks en geweld, moord, masturbatie en socialistische politiek…De Verlossing werd door de kerk verboden, maar meer dan 100 jaar later staat Elsschots landelijke roman pal overeind. Tijd om dit verwaarloosd meesterwerkje te (her)ontdekken.
September 3, 2017
Terug in de tijd gekatapulteerd met een verhaal dat vandaag zou kunnen plaats vinden maar misschien tussen een Marokkaanse winkeluitbater en een hardleerse imam? Wie weet...
Pol van Domburg is één van de hoofdpersonages, de timmerman en kruidenier van het dorp, maar ook de enige socialistische vrijdenker in het dorp die op een slinkse manier zijn huis en grond van de graaf heeft kunnen kopen. En met een Hollandse vader en een neef in de verfoeide verderfelijke stad waar de kerk de plak al niet meer zwaait. En hij leest boeken! Dat is natuurlijk gevaarlijk voor de gevestigde macht zoals de kerk. Met de oude pastoor komt hij niet overeen maar deze heeft de kracht en de wil niet meer om met hem in conflict te gaan en hem terug op het rechte pad te krijgen. Als deze echter komt te overlijden, en hij wordt vervangen door de vrij jonge eenogige pastoor Kips komt de kat op de koord.
Zeker als een groepje startende vakbondsmilitanten in het dorp van Pol komt oproepen om voor de arbeiders te stemmen en tegen de graaf, die alle grond in het dorp in eigendom heeft, in te gaan, gaat Kips het socialistische gevaar te lijf en verkettert hij van Domburg vanop de kansel. Zo blijven de klanten van die laatste weg, wordt Pol verbitterd en reageert hij zich nog meer af op zijn vrouw en dochters. Het conflict tussen Pol en de pastoor mondt uit in een ware titanenstrijd. Het einde van die strijd heeft wat mij betreft een verrassende, niet zo Elsschotiaanse draai gekregen. De verlossing op het einde is een verlossing die op meerdere manieren begrepen kan worden..
De situatie in het dorp, de dorpstradities en -gewoonten, en de verschillen tussen dorp en stad, en tussen de verschillende 'standen' worden op levendige, kleurrijke en beeldende wijze door Elsschot in zijn eigen onnavolgbare stijl neergezet. Het boek leest zo vlot dat je moet oppassen of je wel alle toespelingen en heerlijke zinnen meekrijgt van de schrijver. De personages zijn terug losjes gebaseerd op karakters uit Elsschot's omgeving en er zou zelfs een autobiografisch verhaal zitten achter de 'uiteindelijke verlossing' waar deze korte roman tenslotte om zou draaien. Of Elsschot zelf zijn eigen Vlaamse vrijdenkende sympathieën zou verwerkt hebben in dit verhaal, is een goede vraag maar niet eenduidig te beantwoorden. Zelfs als hij nog zou leven, zou hij dit heel goed een mysterie weten te houden, zoals hij wel meer deed met zo vele andere aspecten uit zijn privé-leven. Tenslotte komen beide hoofdpersonages er qua karakter maar bekaaid vanaf.
Ook als je deze korte roman hebt dichtgeslagen, blijft hij nog wel even op je netvlies branden. En wil je dit boek nog eens graag teruglezen, net zoals met al de andere boeken van deze stilist! Uitgeverij Polis mag dus van mij nog even verder gaan met de nieuwe uitgaves van dit prachtige oeuvre. En de kunstenaar die de covers maakte evenzeer!
Pol van Domburg is één van de hoofdpersonages, de timmerman en kruidenier van het dorp, maar ook de enige socialistische vrijdenker in het dorp die op een slinkse manier zijn huis en grond van de graaf heeft kunnen kopen. En met een Hollandse vader en een neef in de verfoeide verderfelijke stad waar de kerk de plak al niet meer zwaait. En hij leest boeken! Dat is natuurlijk gevaarlijk voor de gevestigde macht zoals de kerk. Met de oude pastoor komt hij niet overeen maar deze heeft de kracht en de wil niet meer om met hem in conflict te gaan en hem terug op het rechte pad te krijgen. Als deze echter komt te overlijden, en hij wordt vervangen door de vrij jonge eenogige pastoor Kips komt de kat op de koord.
Zeker als een groepje startende vakbondsmilitanten in het dorp van Pol komt oproepen om voor de arbeiders te stemmen en tegen de graaf, die alle grond in het dorp in eigendom heeft, in te gaan, gaat Kips het socialistische gevaar te lijf en verkettert hij van Domburg vanop de kansel. Zo blijven de klanten van die laatste weg, wordt Pol verbitterd en reageert hij zich nog meer af op zijn vrouw en dochters. Het conflict tussen Pol en de pastoor mondt uit in een ware titanenstrijd. Het einde van die strijd heeft wat mij betreft een verrassende, niet zo Elsschotiaanse draai gekregen. De verlossing op het einde is een verlossing die op meerdere manieren begrepen kan worden..
De situatie in het dorp, de dorpstradities en -gewoonten, en de verschillen tussen dorp en stad, en tussen de verschillende 'standen' worden op levendige, kleurrijke en beeldende wijze door Elsschot in zijn eigen onnavolgbare stijl neergezet. Het boek leest zo vlot dat je moet oppassen of je wel alle toespelingen en heerlijke zinnen meekrijgt van de schrijver. De personages zijn terug losjes gebaseerd op karakters uit Elsschot's omgeving en er zou zelfs een autobiografisch verhaal zitten achter de 'uiteindelijke verlossing' waar deze korte roman tenslotte om zou draaien. Of Elsschot zelf zijn eigen Vlaamse vrijdenkende sympathieën zou verwerkt hebben in dit verhaal, is een goede vraag maar niet eenduidig te beantwoorden. Zelfs als hij nog zou leven, zou hij dit heel goed een mysterie weten te houden, zoals hij wel meer deed met zo vele andere aspecten uit zijn privé-leven. Tenslotte komen beide hoofdpersonages er qua karakter maar bekaaid vanaf.
Ook als je deze korte roman hebt dichtgeslagen, blijft hij nog wel even op je netvlies branden. En wil je dit boek nog eens graag teruglezen, net zoals met al de andere boeken van deze stilist! Uitgeverij Polis mag dus van mij nog even verder gaan met de nieuwe uitgaves van dit prachtige oeuvre. En de kunstenaar die de covers maakte evenzeer!
June 19, 2022
Dit is het verhaal van Pol van Domburg uit het Vlaamse Groendal , die zijn vrouw Sideria mishandelt en daarom door de pastoor in de ban.wordt gedaan. Dit leidt tot een langdurige machtsstrijd die door geen van beide mannen wordt gewonnen. De jongste dochter van Pol wordt non en ze wil de zondes van haar vader goedmaken. Elsschot schrijft met onderkoeld cynisme, waardoor het dramatisch effect versterkt wordt. Elsschot blijft fris om te lezen.
February 21, 2023
Schijnt indertijd nogal schandalig te zijn geweest en op de lijst met verboden lectuur ('voor de meeste lezers ongeschikt') terecht te zijn gekomen. In onze goddeloze en seksueel vrije maatschappij is daar niet zoveel meer van over. Wel is het een aardig verhaal met twee onsympathieke antagonisten als hoofdrolspelers. Dit bouwt op naar een climax, maar er ontbreekt naar mijn idee spanning in de opbouw.
January 2, 2026
Tja, moest erdoor hè
Read
July 21, 2025Dit boek gaat over Blauberg, het naburige dorp. En het Elsschotbos, waar de auteur zijn schrijversnaam aan ontleende, is waar wij wonen.
September 22, 2022
3.5, fun little book, has you rooting against the main character, which is interesting.
January 11, 2025
Hoogstwaarschijnlijk de meest atypische Elsschot die er is: alles lijkt het tegenovergestelde van wat romans als Kaas of Lijmen/Het Been zo kenmerkend maken. Een conflict tussen een vrijzinnige kruidenier en een bemoeizuchtige dorpspastoor staat mijlenver af van de commerciële wereld die Elsschot zo typeert. Andere afwijkingen zijn onder meer: een landelijke setting ipv de stad (Groendal, een geestig pseudoniem voor het zeer reële Blauwberg), hoe prominent de typisch Belgische breuklijn socialisme/katholicisme aanwezig is (Elsschot laat anders nauwelijks enige maatschappelijke bekommernis blijken), en de grote rol die religie speelt in het verhaal. Het zou zomaar een scenario kunnen zijn uit de pen van Walschap, gedoemd zijn overbuur te zijn bij leven en dood. En ondanks dat alles blijft hij trouw aan zichzelf, en heeft het me zeer aangenaam weten te verrassen.
De abnormale setting zorgt ook voor een meer serieuze toon, die pas op het eind van het verhaal wordt losgelaten (wanneer ook de immer aanwezige autobiografische insteek zich onthult). Dat kon ik wel smaken, al wordt de spanning in de eerste paar pagina's wat matig opgebouwd. Het is vooral de naschok van de fatale confrontatie tussen smeerlap Pol en priester Kips die het boek zo memorabel maken: de wegkwijnende dochter Anna die zich volledig overgeeft op bidden vormt een heerlijke tegenstelling van de goddeloosheid van haar vader. Haar overpeinzingen en ontberingen zijn één van de mooiste stukjes proza die Elsschot heeft geschreven, en haar 'Verlossing' op het eind was voor mij een heel bevredigende afsluiter.
Een verhaal waar Elsschot meer risico's wilde nemen, qua verhaalopbouw maar ook qua thematiek, en dat zelfs eventjes op de Katholieke lijst met verboden boeken deed terechtkomen. Daarom zal hij eens flink gelachen hebben. Een geslaagde gok, als je het mij vraagt.
"Want terwijl Anna in d'ene helft van 't huis vredig vermolmde, bleef het leven, dag in dag uit, bij Benedictus op zijn horen blazen. Tot viermaal toe werd er een kind geboren en zij lag dan wakker, luisterend naar 't gehuil dat als een storm aanzwol, tot een gesteun verliep en dan kenterend weer oplaaide."
De abnormale setting zorgt ook voor een meer serieuze toon, die pas op het eind van het verhaal wordt losgelaten (wanneer ook de immer aanwezige autobiografische insteek zich onthult). Dat kon ik wel smaken, al wordt de spanning in de eerste paar pagina's wat matig opgebouwd. Het is vooral de naschok van de fatale confrontatie tussen smeerlap Pol en priester Kips die het boek zo memorabel maken: de wegkwijnende dochter Anna die zich volledig overgeeft op bidden vormt een heerlijke tegenstelling van de goddeloosheid van haar vader. Haar overpeinzingen en ontberingen zijn één van de mooiste stukjes proza die Elsschot heeft geschreven, en haar 'Verlossing' op het eind was voor mij een heel bevredigende afsluiter.
Een verhaal waar Elsschot meer risico's wilde nemen, qua verhaalopbouw maar ook qua thematiek, en dat zelfs eventjes op de Katholieke lijst met verboden boeken deed terechtkomen. Daarom zal hij eens flink gelachen hebben. Een geslaagde gok, als je het mij vraagt.
"Want terwijl Anna in d'ene helft van 't huis vredig vermolmde, bleef het leven, dag in dag uit, bij Benedictus op zijn horen blazen. Tot viermaal toe werd er een kind geboren en zij lag dan wakker, luisterend naar 't gehuil dat als een storm aanzwol, tot een gesteun verliep en dan kenterend weer oplaaide."
September 12, 2021
Het conflict tussen de vrouwenmishandelende vrijdenker Pol en de jagende, uit graniet gehouwen priester Kip vormt het centrum voor misschien wel de meest hard anti-klerikale en interessante roman van Elsschot. Heel graag gelezen!
September 3, 2017
Een mooie cover die direct aanspreekt. Los handschrift maar wel goed leesbaar, komt sympathiek over. Met een duidelijke vermelding van het woord roman zodat je geen kat in de zak koopt. De focus gaat onmiddellijk naar de essentie: de priester in ouderwetse soutane met bijbel en paternoster. Wat uiteraard opvalt is het (kogel)gat in zijn hoofd.
Algemeen associeer ik deze figuur met het in Vlaanderen vroeger gebruikelijke triumviraat van de intelligentia: de burgemeester, de dokter en mijnheer pastoor. Klieinschalige dorpspolitiek door onaantastbaren die boven het plebs stonden, altijd gelijk hadden en waaraan niet mocht getwijfeld worden.
Tijdens het leze krijg denk ik regelmatig aan Don Camillo en Peppone. In "De Verlossing" is het een strijd tussen de pastoor en een wnkelier.
Prachtige beschrijving van het plattelandsdorp in de tijd van Elsschot. Precies zoals ik mij herinner. Dus zeker geloofwaardig en waarheidsgetrouw, daar bestaat voldoende literatuur over om dat te staven. Als Elsschot's enige ervaring met een plattelandsroman, is het wel bijzonder goed geslaagd.
De pastoor is tegen verloedering van de goede zeden, 'verkeerde' geletterdheid, het leven 'boven zijn stand', verlies van respect en verlies van totale onderworpenheid aan de wil van God - bij monde van de pastoor (uiteraard). Dit alles werd vertegenwoordigd door het goddeloze socialisme/communisme. (De pastoor heeft duidelijk een erg vooruitziende blik.) Het was een tijd waarin de priester rechtstreeks vanaf zijn kansel aan politiek deed en tegen verkiezingstijd ware veldslagen werden uitgevochten tussen rooien en paapsen. Verbanning uit de kerk was toen een sociaal drama, waarvan erg vaak de vrouwen en kinderen het slachtoffer waren.
Persoonlijk vind ik de werktitel "De Doop" beter getroffen dan "De Verlossing". Dan is de essentie van het verhaal meteen duidelijk, met "De Verlossing" kan je alle kanten uit. De doop is duidelijk het hoogtepunt van het boek en einde van het verhaal.
Dat is tegelijkertijd een drievoudige verlossing:
- Pol die verlossing vind uit het vagevuur door substitie (in de ogen van Anna althans)
- het kind wordt verlost uit zijn heidendom (uit katholiek oogpunt uiteraard)
- Anna wordt verlost van haar trauma en twijfels dat haar vader verdoemd is (door haar schuld kon Pol Kips vermoorden, niemand denkt er blijkbaar aan om een dokter te halen)
"De Verlossing" is het minst autobiografische werk in het oeuvre van Elsschot. De schrijver komt zelf - als verkoper - in al zijn werken voor. Zoals Hitchcock in al zijn films een bijrolletje speelt. In dit boek: de (naamloze) zeepverkoper - hilarisch! Savygnatuni is een verwijzing naar het tijdschrift "La Revue Continentale Illustrée" waarvoor Elsschot enkele jaren werkte en waarmee mensen werden opgelicht.
"De Verlossing" is geschreven vanuit een auctoriaal perspectief ttz. een alwetende verteller.
vb. citaat blz.69
Ezel, dacht Pol, die zag dat Kips hem nakeek. => De verteller kent de gedachten van Pol.
Wat me het meeste opviel is het thuisgevoel dat ik er van krijg. Net of ik terugkeerde naar mijn jeugdjaren. En ook wel dat iedereen in die tijd ofwel katholiek was ofwel - zoals Elsschot - minstens wist wat katholiek zijn betekende en inhield. Verwonderlijk is dat doodgewone woorden en uitdrukkingen ondertussen - op zulk een korte tijd - een politiek incorrecte en geladen betekenis gekregen hebben. Dit verhaal, net zoals zijn andere werken, kan enkel in Vlaanderen spelen, het is er mee doordrongen.
Typisch in zijn schrijfstijl vind ik de directe confrontatie. Elsschot gebruikt weinig woorden en draait niet rond de pot.
(1ste zin) Van Domburg had zijn vrouw pas getrouwd toen zij al zwanger was.
Maar het meest geniet ik van zijn cynische humor. Wanneer de zeepman denkt zijn grote slag te slaan: 'Moet je nog ver lopen?' vroeg Pol medelijdend. En ik bewonder zijn expressief taalgebruik, woorden die door hun context een veel rijkere betekenis krijgen door er geluid, beweging, gevoel... aan toe te voegen.
- 'Engelse waar,' knarste Pol.
- De klep werd dichtgeflapt.
Algemeen associeer ik deze figuur met het in Vlaanderen vroeger gebruikelijke triumviraat van de intelligentia: de burgemeester, de dokter en mijnheer pastoor. Klieinschalige dorpspolitiek door onaantastbaren die boven het plebs stonden, altijd gelijk hadden en waaraan niet mocht getwijfeld worden.
Tijdens het leze krijg denk ik regelmatig aan Don Camillo en Peppone. In "De Verlossing" is het een strijd tussen de pastoor en een wnkelier.
Prachtige beschrijving van het plattelandsdorp in de tijd van Elsschot. Precies zoals ik mij herinner. Dus zeker geloofwaardig en waarheidsgetrouw, daar bestaat voldoende literatuur over om dat te staven. Als Elsschot's enige ervaring met een plattelandsroman, is het wel bijzonder goed geslaagd.
De pastoor is tegen verloedering van de goede zeden, 'verkeerde' geletterdheid, het leven 'boven zijn stand', verlies van respect en verlies van totale onderworpenheid aan de wil van God - bij monde van de pastoor (uiteraard). Dit alles werd vertegenwoordigd door het goddeloze socialisme/communisme. (De pastoor heeft duidelijk een erg vooruitziende blik.) Het was een tijd waarin de priester rechtstreeks vanaf zijn kansel aan politiek deed en tegen verkiezingstijd ware veldslagen werden uitgevochten tussen rooien en paapsen. Verbanning uit de kerk was toen een sociaal drama, waarvan erg vaak de vrouwen en kinderen het slachtoffer waren.
Persoonlijk vind ik de werktitel "De Doop" beter getroffen dan "De Verlossing". Dan is de essentie van het verhaal meteen duidelijk, met "De Verlossing" kan je alle kanten uit. De doop is duidelijk het hoogtepunt van het boek en einde van het verhaal.
Dat is tegelijkertijd een drievoudige verlossing:
- Pol die verlossing vind uit het vagevuur door substitie (in de ogen van Anna althans)
- het kind wordt verlost uit zijn heidendom (uit katholiek oogpunt uiteraard)
- Anna wordt verlost van haar trauma en twijfels dat haar vader verdoemd is (door haar schuld kon Pol Kips vermoorden, niemand denkt er blijkbaar aan om een dokter te halen)
"De Verlossing" is het minst autobiografische werk in het oeuvre van Elsschot. De schrijver komt zelf - als verkoper - in al zijn werken voor. Zoals Hitchcock in al zijn films een bijrolletje speelt. In dit boek: de (naamloze) zeepverkoper - hilarisch! Savygnatuni is een verwijzing naar het tijdschrift "La Revue Continentale Illustrée" waarvoor Elsschot enkele jaren werkte en waarmee mensen werden opgelicht.
"De Verlossing" is geschreven vanuit een auctoriaal perspectief ttz. een alwetende verteller.
vb. citaat blz.69
Ezel, dacht Pol, die zag dat Kips hem nakeek. => De verteller kent de gedachten van Pol.
Wat me het meeste opviel is het thuisgevoel dat ik er van krijg. Net of ik terugkeerde naar mijn jeugdjaren. En ook wel dat iedereen in die tijd ofwel katholiek was ofwel - zoals Elsschot - minstens wist wat katholiek zijn betekende en inhield. Verwonderlijk is dat doodgewone woorden en uitdrukkingen ondertussen - op zulk een korte tijd - een politiek incorrecte en geladen betekenis gekregen hebben. Dit verhaal, net zoals zijn andere werken, kan enkel in Vlaanderen spelen, het is er mee doordrongen.
Typisch in zijn schrijfstijl vind ik de directe confrontatie. Elsschot gebruikt weinig woorden en draait niet rond de pot.
(1ste zin) Van Domburg had zijn vrouw pas getrouwd toen zij al zwanger was.
Maar het meest geniet ik van zijn cynische humor. Wanneer de zeepman denkt zijn grote slag te slaan: 'Moet je nog ver lopen?' vroeg Pol medelijdend. En ik bewonder zijn expressief taalgebruik, woorden die door hun context een veel rijkere betekenis krijgen door er geluid, beweging, gevoel... aan toe te voegen.
- 'Engelse waar,' knarste Pol.
- De klep werd dichtgeflapt.
August 9, 2023
Het boek geeft een mooie en waarschijnlijk vrij representatieve beschrijving van de positie waarin vrijdenkers zich bevonden in het katholieke Vlaamse platteland van de twintigste eeuw. Het boek leest gemakkelijk en bevat diverse verwikkelingen die ik niet zag aankomen en die doodleuk zijn beschreven in beeldende en pakkende taal.
January 4, 2023
Het leven op het Vlaamse platteland begin 20e eeuw, over de Kerk, het dorpsleven, het gezinsleven en het geloof, verteld, in 110 bladzijden, op zo’n manier dat het lijkt alsof je er zelf bij was.
March 5, 2023
Ook weer lekker triest.
March 27, 2021
Leopold (Pol) Van Domburg verhuisde samen met zijn vrouw (De)sideria en drie dochters naar Groendal, een gehucht waarvan de inwoners arme boeren waren die hun land van de rijke graaf huurden. Naast de pastoor was Pol de enige welgestelde bewoner, wat hij te danken had aan het winkeltje dat hij met succes runde. Zijn komst zorgde echter voor een boel tumult in het dorp. Hij kreeg het aan de stok met de plaatselijke geestelijke mijnheer Kips omdat hij als enige intellectueel 'waarachtig twijfelde aan het bestaan van God' en het op een gegeven moment zelfs vertikte 's zondags de kerk nog te bezoeken. Hij was ook verre van zondenvrij. Hij ranselde zijn vrouw Sideria, liet zijn leven bepalen door het verlangen naar aardse materialen zoals grond en geld en manipuleerde de klanten in zijn winkel (die na het voorval met Kips echter maar maakten dat ze wegbleven). Zowel Pol als Kips waren te koppig uit eigen beweging een poging tot verzoening te beginnen *, tot Pol als stervende in bed plots om de pastoor riep. Maar wat op een poging leek te biechten en de geschillen bij te leggen, bleek totaal het tegenovergestelde te zijn: vlak voordat hij zelf de geest gaf doodde Pol Kips door hem een kogel door het lijf te schieten. In een tijdspanne van een paar uur waren beide opeens van elkaar 'verlost'. Zoals te verwachten heeft ook dit gebeuren heel Groendal en omstreken op stelten gezet, en Sideria heeft er zoveel onder geleden dat zij kort erna stierf. In de rest van het boek volgen we de verdere levensloop van Anna, de enige overblijvende dochter aangezien de andere twee in het klooster waren ingetreden. I.t.t. tot haar vader en net zoals haar zusjes was zij door en door katholiek, tot in het absurde toe dat ze weigerde een ongedoopt kind aan te raken voordat het gedoopt was en dat ze haar eigen geslachtsdelen niet meer durfde te wassen.
*'Pol, die den strijd reeds sedert het knakken van de netels als aangebonden beschouwde, zocht in zijn woede naar een antwoord dat alle kans op een toekomstige bijlegging onherroepelijk uitsloot'.
In mijn beleving kwam het contrast tussen man en vrouw in dit boek heel sterk naar boven. Pol wordt als centraal mannelijk personage gekenmerkt door vlagen van agressie, seksuele vergrijpingen, het verlangen naar geld en speelt doorheen het verhaal de rol van wrede dader. Anna en Sideria daarentegen, de belangrijkste vrouwelijke personages, zijn toonbeelden van vroomheid, kuisheid en gehoorzaamheid en krijgen duidelijk de slachtofferrol toegewezen.
Ik geloof, maar dat is louter een eigen invulling van de betekenis van dit gegeven, dat Elsschot de vrouw bewust als vroom en goed voorstelt vanwege de wrange gevoelens die hem nog parten moeten hebben gespeeld over de manier waarop hij zijn beminde ooit behandelde, zie Villa des Rozes. Al moeten we natuurlijk ook niet vergeten dat de onderdrukking van de vrouw in het eind van de 19e/begin van de 20ste eeuw gewoon een historisch fenomeen is.
Ook moet ik zeggen dat ik het boek voor Elsschot-begrippen nogal zwaarmoedig vond. Hoewel het humorvol is geschreven miste ik de gebruikelijke luchtigheid. Er heerste tijdens het lezen een vrij plechtige sfeer. De min of meer gelijktijdige dood van Pol en Kips vond ik bijvoorbeeld teveel drama, wat afbreuk deed aan het toch vrij realistische karakter van de rest van het boek. Grote pluspunten vond ik alle passages waarin kinderen voorkwamen. Elsschot kan meesterlijk kinderen beschrijven, en elke keer als er een kind de kop op steekt neemt het verhaal een frivole, lichtvoetige wending.
In de voorloper van 'De Verlossing', die toen nog 'De Doop' heette, speelden de gebeurtenissen zich trouwens niet te Groendal maar te Blauwdal af, een bestaande plaats in België. Hier bracht Elsschot elk jaar de zomervakantie door bij een oom die er woonde, vandaar dat in zijn eerste handschrift de personages Pol, Sideria en Anna ook werkelijk de namen van zijn oom, tante en nicht dragen. Bij het herschrijven veranderde Elsschot deze in fictieve namen, maar een aantal gebeurtenissen (met name het conflict met de plaatselijke geestelijkheid) bevatten nog een kern van waargebeurde feiten. Enkele weetjes die ik persoonlijk wel leuk vind:
-Elsschot heeft zijn pseudoniem ontleend aan het bos dat rond Blauwberg is gelegen. Dit draagt de naam 'Helsschot' en hier heeft hij naar eigen zeggen de tijd van zijn leven beleefd.
-'De Verlossing' stond in Vlaanderen op de lijst van verboden literatuur wegens 'antipapistische' inhoud.
*'Pol, die den strijd reeds sedert het knakken van de netels als aangebonden beschouwde, zocht in zijn woede naar een antwoord dat alle kans op een toekomstige bijlegging onherroepelijk uitsloot'.
In mijn beleving kwam het contrast tussen man en vrouw in dit boek heel sterk naar boven. Pol wordt als centraal mannelijk personage gekenmerkt door vlagen van agressie, seksuele vergrijpingen, het verlangen naar geld en speelt doorheen het verhaal de rol van wrede dader. Anna en Sideria daarentegen, de belangrijkste vrouwelijke personages, zijn toonbeelden van vroomheid, kuisheid en gehoorzaamheid en krijgen duidelijk de slachtofferrol toegewezen.
Ik geloof, maar dat is louter een eigen invulling van de betekenis van dit gegeven, dat Elsschot de vrouw bewust als vroom en goed voorstelt vanwege de wrange gevoelens die hem nog parten moeten hebben gespeeld over de manier waarop hij zijn beminde ooit behandelde, zie Villa des Rozes. Al moeten we natuurlijk ook niet vergeten dat de onderdrukking van de vrouw in het eind van de 19e/begin van de 20ste eeuw gewoon een historisch fenomeen is.
Ook moet ik zeggen dat ik het boek voor Elsschot-begrippen nogal zwaarmoedig vond. Hoewel het humorvol is geschreven miste ik de gebruikelijke luchtigheid. Er heerste tijdens het lezen een vrij plechtige sfeer. De min of meer gelijktijdige dood van Pol en Kips vond ik bijvoorbeeld teveel drama, wat afbreuk deed aan het toch vrij realistische karakter van de rest van het boek. Grote pluspunten vond ik alle passages waarin kinderen voorkwamen. Elsschot kan meesterlijk kinderen beschrijven, en elke keer als er een kind de kop op steekt neemt het verhaal een frivole, lichtvoetige wending.
In de voorloper van 'De Verlossing', die toen nog 'De Doop' heette, speelden de gebeurtenissen zich trouwens niet te Groendal maar te Blauwdal af, een bestaande plaats in België. Hier bracht Elsschot elk jaar de zomervakantie door bij een oom die er woonde, vandaar dat in zijn eerste handschrift de personages Pol, Sideria en Anna ook werkelijk de namen van zijn oom, tante en nicht dragen. Bij het herschrijven veranderde Elsschot deze in fictieve namen, maar een aantal gebeurtenissen (met name het conflict met de plaatselijke geestelijkheid) bevatten nog een kern van waargebeurde feiten. Enkele weetjes die ik persoonlijk wel leuk vind:
-Elsschot heeft zijn pseudoniem ontleend aan het bos dat rond Blauwberg is gelegen. Dit draagt de naam 'Helsschot' en hier heeft hij naar eigen zeggen de tijd van zijn leven beleefd.
-'De Verlossing' stond in Vlaanderen op de lijst van verboden literatuur wegens 'antipapistische' inhoud.
This entire review has been hidden because of spoilers.
May 17, 2021
Het verhaal van Elsschot over de meedogenloze rivaliteit tussen de linkse Pol en pastoor Kips in een dorpje in de Kempen deed me erg denken aan de verhalen van mijn stiefmoeder in de trant van Don Camillo uit haar geboortedorp in de Abruzzen. Don Camillo in de Kempen, maar dan met bijrollen voor een zeepverkoper en een commercieel ingestelde moeder overste - het blijft Elsschot. Verhaal en kader zijn gedateerd. Van de karakters en vooral van de taal is het moeilijk te geloven dat ze al in 1913 aan het papier werden toevertrouwd.
May 15, 2021
Wie is de verliezer? De onaangename winkelier, de net zo onaangename pastoor, de echtgenote Sideria, dochter Anna, de katholieke kerk?
November 26, 2020
You can expect a true Elsschot with this story. Again, every word is in its place and nowhere one word too many. Unfortunately, after the Lijmen / Het Been en Kaas lectures, I - and perhaps many with me - become somewhat insensitive to the great art that this author brings time and time again through its simplicity and pure language.
Although I feel the more well-known works mentioned above just a little higher, I wonder whether that feeling is well founded. The Redemption shows us protagonists with Pol and Father Kips, who you can read just as much as antagonists at your approval, or vice versa. The fine psychological game that Elsschot previously used with Laarmans and Boorman is therefore also present here.
Perhaps the work feels less pleasant because it is simply darker and humor rarely comes to the surface? You can still gloat about a one-eyed pastor who trolls rabbits on the conveyor belt, but it is less obvious than the Boorman monologues.
In any case, we should give Elsschot praise for daring to challenge clerical life in his zeitgeist. Although he was a freethinker himself, I think he retains enough respect for the rural clergy. The commerce he gives Mother Superior, for example, does not sell flat, but somewhat refined and also shows her necessity in the whole: the room is empty and must be filled.
A beautiful sketch of a Flemish rural story, which in tone and atmosphere fits perfectly with the stories that my great-grandparents told about that time. 4 *
Although I feel the more well-known works mentioned above just a little higher, I wonder whether that feeling is well founded. The Redemption shows us protagonists with Pol and Father Kips, who you can read just as much as antagonists at your approval, or vice versa. The fine psychological game that Elsschot previously used with Laarmans and Boorman is therefore also present here.
Perhaps the work feels less pleasant because it is simply darker and humor rarely comes to the surface? You can still gloat about a one-eyed pastor who trolls rabbits on the conveyor belt, but it is less obvious than the Boorman monologues.
In any case, we should give Elsschot praise for daring to challenge clerical life in his zeitgeist. Although he was a freethinker himself, I think he retains enough respect for the rural clergy. The commerce he gives Mother Superior, for example, does not sell flat, but somewhat refined and also shows her necessity in the whole: the room is empty and must be filled.
A beautiful sketch of a Flemish rural story, which in tone and atmosphere fits perfectly with the stories that my great-grandparents told about that time. 4 *
May 19, 2024
dit boek had mij weinig te bieden. dit is denk ik mijn minst favoriete Elsschot boek tot nu is. ten opzichte van bijvoorbeeld Lijmen/Het Been had het veel minder gedeeltes die ik saai vond, maar in vergelijking met al Elsschots boeken had De Verlossing voor mij ook eigenlijk geen gedeeltes die ik wél leuk vond of geestig. het boek las gewoon vrij simpel en snel weg, maar ik was niet aangetrokken tot de personages en de boodschap was ook niet super sterk (voor mij). zo nu en dan waren er wel wat momenten waar er leek iets te gaan gebeuren, maar ik was iedere keer dan toch weer verbaasd dat het nergens toe leidde. de constante mishandeling van Sideria en de naargeestigheid van Pol stonden me ook niet geheel aan, alhoewel ik wel in zie dat het ook juist belangrijk was voor het verhaal dat Pol verbitterd en star was. uiteindelijk vond ik het boek gewoon niet super interessant en kon het verhaal me maar weinig boeie. alom is het duidelijk wel een echt Elsschot boek en zijn schrijven blijft mooi en goed gedaan, maar dit keer sloeg het boek voor mij de plank mis.
This entire review has been hidden because of spoilers.
April 21, 2018
De katholieke tegenhanger van ‘Knielen op een bed van violen’.
Heerlijk donker en somber, geen straaltje licht dringt door in dit duistere verhaal.
En zo goed geschreven. Elsschot houdt de vaart erin, elk woord en elke zin doet er toe, niets overbodigs. Geen ellenlange Tolstoj-achtige uitweidingen, in een paar rake woorden zet hij een hele scène neer.
Heel veel diepgang in de personages is er niet. Ze worden ahw heel schetsmatig neergezet. Elk karakter nog onsympathieker dan de ander.
En wat een duister geloof is dat katholieke geloof zeg. In occultheid niet onderdoend voor menig satansritueel.
Stephen King zou er wel raad mee weten !
Heerlijk donker en somber, geen straaltje licht dringt door in dit duistere verhaal.
En zo goed geschreven. Elsschot houdt de vaart erin, elk woord en elke zin doet er toe, niets overbodigs. Geen ellenlange Tolstoj-achtige uitweidingen, in een paar rake woorden zet hij een hele scène neer.
Heel veel diepgang in de personages is er niet. Ze worden ahw heel schetsmatig neergezet. Elk karakter nog onsympathieker dan de ander.
En wat een duister geloof is dat katholieke geloof zeg. In occultheid niet onderdoend voor menig satansritueel.
Stephen King zou er wel raad mee weten !
June 25, 2021
Dit boek ontgoochelde me omdat ik er met de premisse van een atheïstische handelaar die het aan de stok krijgt met een priester meer van had verwacht. Het hoofdpersonage was niet bepaald sympathiek te noemen en ik vond ook niet dat de motieven voor zijn gedrag, bijvoorbeeld tegenover zijn vrouw, echt duidelijk gemaakt worden.
Van alle werken die ik tot nu toe van Elsschot gelezen heb, is dit wel het minste.
Van alle werken die ik tot nu toe van Elsschot gelezen heb, is dit wel het minste.
April 7, 2020
"Heb je de koe dan toch getrouwd, kameraad? Dan heb je 't kalf ook, hoor!"
Zoals altijd enorm genoten van dit rasecht Elsschot-verhaal, doorspekt met oude, plezante zegswijzen en spreekwoorden. Zoals altijd licht tot soms zeer absurd, tragikomisch en meeslepend, ondanks 2 hoofdpersonages die gewoonweg onsympathiek te noemen zijn.
Dat dit nog niet verfilmd is?!
Zoals altijd enorm genoten van dit rasecht Elsschot-verhaal, doorspekt met oude, plezante zegswijzen en spreekwoorden. Zoals altijd licht tot soms zeer absurd, tragikomisch en meeslepend, ondanks 2 hoofdpersonages die gewoonweg onsympathiek te noemen zijn.
Dat dit nog niet verfilmd is?!
May 17, 2022
Een schande dat ik, afkomstig van Blauberg (in het boek Groenendal), dit boek nu pas gelezen heb. Weer een verhaal in de stijl van Elsschot: geen woord te veel en werkelijk tijdloze stijl die erg modern aanvoelt. Het einde van het verhaal was naar mijn gevoel wel nét iets te lang in verhouding tot de rest.
May 30, 2022
Leest, zoals alle boeken van Elsschot, zeer aangenaam. Korte zinnen, geen letter te veel. Tijdloos verhaal, over botsende karakters met een tragi(komi)sche, vervreemdende plot. Dispuut tussen kerk en 'vrijdenker' is ook boeiend als tijdsdocument. De kerk was baas, niet alleen over het zielsleven, maar ook/vooral over elk detail dat zich onder de kerktoren afspeelde.
December 6, 2024
De Verlossing. Willem Elsschot
SPOILERS!!!
Prachtige novelle. Ze werd voltooid door Elsschot in 1915, en verscheen in 1921, op een soort keerpunt tussen het Ancien Régime en de moderniteit. De Katholieke Kerk en adellijke grootgrondbezitters zijn nog prominent aanwezig, maar de socialisten, de verkiezingen, trein en tram zijn niet meer weg te denken. Toch voelt het nog een beetje aan als heimatliteratuur. Althans naar de omstandigheden, niet in de geest.
Het verhaal is dat van Pol Van Domburg, van beroep timmerman en winkelier, maar tevens een vrijdenker die het aan de stok krijgt met de nieuwe pastoor Kips.
Ik voel persoonlijk wat verwantschap met die tijd, hoewel ik hem uiteraard niet meegemaakt heb, maar ik heb er mijn vader en moeder wel over horen vertellen. Mijn grootvader van vaderskant combineerde net als hoofdpersonage Pol een stiel (schilder) met een winkel, mijn grootvader van moederskant was een landbouwer, die eveneens geprobeerd heeft stukken grond van de lokale graaf te kopen, eveneens vruchteloos, want de graaf, letterlijk als in het boek, “had geen behoefte aan geld, en wilde zijn jachtgronden niet verbrokkelen”. Toch wat parallellen tussen het boek en het leven van mijn grootouders, dus. Ook doet het boek mij denken aan De Witte van Ernest Claes, al was het alleen al maar omwille van de abdij (van Averbode in casu).
De episode van de handelsreiziger die Pol probeert dingen aan te smeren, is dan weer een voorafspiegeling van Lijmen/Het Been van Elsschot.
Inhoudelijk: je begrijpt goed dat Elsschot vaak cynisme verweten wordt. Er zijn inderdaad weinig lichtpunten in dit verhaal, en de mens komt er lelijk uit. Vooral dan de mannen, in de vorm van de twee hoofdpersonen: koppigheid totterdood. Liever alles kapotmaken dan op zeker moment “over je schaduw heen te stappen”, zoals dat tegenwoordig heet. Maar ook sommige vrouwen zien er niet te best uit: de nonnen in het klooster (“zuster Cecilia, een zeer vals mens, dat alleen nog maar leefde om tegen Marie te stoken”), de vrouw van Citroen. Opbeurend is het niet, maar wel authentiek, en gemilderd door wat humor op tijd en stond.
Volgens een brief van Elsschot uit 1955 speelt het verhaal zich af in Blauberg, een gehucht van Herselt, waar Elsschot in zijn prille jeugd de zomers doorbracht bij zijn familie. In het boek is het gehucht Groendal geworden. Blauberg – Groendal. Nogal doorzichtig, maar OK, het klopt. De abdij van Negenbergen, van Premonstratenzers (Norbertijnen, witheren) waarvan sprake in het boek moet Tongerlo of Averbode zijn. Dat zijn de enige twee abdijen van die orde in de omgeving.
De tijdslijn maakt het duidelijk: Anna vertrekt ’s nachts om klokslag halftwee en komt aan de poort van de abdij aan om twee uur. Van de abdij van Averbode naar het centrum van Blauberg is het in vogelvlucht 4 km. Dus dat kan nog net, want ze “draafde door de bossen in rechte lijn op de abdij af”, en kwam druipend van het zweet aan. Naar Tongerlo is het 7,7 km, en dat is niet meer haalbaar op een half uur, tenzij voor een getrainde loper, wat Anna vermoedelijk niet was. Ook de beschrijving van de abdij, “op een heuvel, bij het kruispunt van zes wegen”, past goed bij Averbode. Dat vind ik nu plezierig, als een auteur authentieke details in zijn tekst verstopt. In Blauberg is er trouwens een taverne die De Verlossing heet. Raar is wel dat de tekst op hun homepage spreekt over “de Blauberg”. Blauberg is helemaal geen berg, maar een gehucht en behoeft dus geen lidwoord.
De verlossing uit de titel is onderwerp geweest van verschillende interpretaties. Sommigen vinden het einde van Pol en pastoor Kips voor beiden een verlossing van de vete, en dat is ook wel zo, maar ik voel meer voor de interpretatie van Anna, nl. dat haar vader, die een doodzonde had begaan, door het doopsel van de kleine Willem wellicht toch niet eeuwig naar de hel zal moeten.
Ik vind de stijl erg aangenaam, sober en accuraat. Er zijn een boel verouderde, charmante (althans ik vind ze charmant…) woorden, die wel achteraan in de aantekeningen uitgelegd worden. Er zijn ook heel rake beschrijvingen, bv. wanneer het gaat om Anna die in de jaren na de dood van vader en moeder verwordt tot een kwezel en oude vrijster (“Zij vervuilde in eenzaamheid. … Zij waste in ’t eind nog slechts af wanneer het opgestapelde vaatwerk het pompen belemmerde. … ‘s Zomers kwamen de vliegen bij zwermen opzetten en dreven spartelend rond in soep, melk en koffie. … Ook tegen het stof moest zij het afleggen.”). Scherpe observaties, maar ik voel er toch geen afkeer in, eerder wat mededogen.
Het enige wat mij wat stoorde, was het gebruik van jij en jou in de dialogen. In de Kempen was er toch niemand die niet gij gebruikte in die tijd? Heeft men dat bij latere uitgaven veranderd, of heeft Elsschot dat van in den beginne zo geschreven? Of had hij reeds van bij de start de Nederlandse markt op het oog? In Vlaanderen belandde het boek inderdaad al snel op de index wegens te anti-katholiek.
Interessant vond ik ook de bijdrage De Genese van de Verlossing op de website van het Elsschotgenootschap door prof. De Smedt. In het eerste kladhandschrift heet het verhaal nog De Doop. Het is dus inderdaad de doop van het kind, dat de eigenlijke verlossing is. Het blijkt hier ook dat Negenbergen inderdaad Averbode is.
https://web.archive.org/web/201105170...
SPOILERS!!!
Prachtige novelle. Ze werd voltooid door Elsschot in 1915, en verscheen in 1921, op een soort keerpunt tussen het Ancien Régime en de moderniteit. De Katholieke Kerk en adellijke grootgrondbezitters zijn nog prominent aanwezig, maar de socialisten, de verkiezingen, trein en tram zijn niet meer weg te denken. Toch voelt het nog een beetje aan als heimatliteratuur. Althans naar de omstandigheden, niet in de geest.
Het verhaal is dat van Pol Van Domburg, van beroep timmerman en winkelier, maar tevens een vrijdenker die het aan de stok krijgt met de nieuwe pastoor Kips.
Ik voel persoonlijk wat verwantschap met die tijd, hoewel ik hem uiteraard niet meegemaakt heb, maar ik heb er mijn vader en moeder wel over horen vertellen. Mijn grootvader van vaderskant combineerde net als hoofdpersonage Pol een stiel (schilder) met een winkel, mijn grootvader van moederskant was een landbouwer, die eveneens geprobeerd heeft stukken grond van de lokale graaf te kopen, eveneens vruchteloos, want de graaf, letterlijk als in het boek, “had geen behoefte aan geld, en wilde zijn jachtgronden niet verbrokkelen”. Toch wat parallellen tussen het boek en het leven van mijn grootouders, dus. Ook doet het boek mij denken aan De Witte van Ernest Claes, al was het alleen al maar omwille van de abdij (van Averbode in casu).
De episode van de handelsreiziger die Pol probeert dingen aan te smeren, is dan weer een voorafspiegeling van Lijmen/Het Been van Elsschot.
Inhoudelijk: je begrijpt goed dat Elsschot vaak cynisme verweten wordt. Er zijn inderdaad weinig lichtpunten in dit verhaal, en de mens komt er lelijk uit. Vooral dan de mannen, in de vorm van de twee hoofdpersonen: koppigheid totterdood. Liever alles kapotmaken dan op zeker moment “over je schaduw heen te stappen”, zoals dat tegenwoordig heet. Maar ook sommige vrouwen zien er niet te best uit: de nonnen in het klooster (“zuster Cecilia, een zeer vals mens, dat alleen nog maar leefde om tegen Marie te stoken”), de vrouw van Citroen. Opbeurend is het niet, maar wel authentiek, en gemilderd door wat humor op tijd en stond.
Volgens een brief van Elsschot uit 1955 speelt het verhaal zich af in Blauberg, een gehucht van Herselt, waar Elsschot in zijn prille jeugd de zomers doorbracht bij zijn familie. In het boek is het gehucht Groendal geworden. Blauberg – Groendal. Nogal doorzichtig, maar OK, het klopt. De abdij van Negenbergen, van Premonstratenzers (Norbertijnen, witheren) waarvan sprake in het boek moet Tongerlo of Averbode zijn. Dat zijn de enige twee abdijen van die orde in de omgeving.
De tijdslijn maakt het duidelijk: Anna vertrekt ’s nachts om klokslag halftwee en komt aan de poort van de abdij aan om twee uur. Van de abdij van Averbode naar het centrum van Blauberg is het in vogelvlucht 4 km. Dus dat kan nog net, want ze “draafde door de bossen in rechte lijn op de abdij af”, en kwam druipend van het zweet aan. Naar Tongerlo is het 7,7 km, en dat is niet meer haalbaar op een half uur, tenzij voor een getrainde loper, wat Anna vermoedelijk niet was. Ook de beschrijving van de abdij, “op een heuvel, bij het kruispunt van zes wegen”, past goed bij Averbode. Dat vind ik nu plezierig, als een auteur authentieke details in zijn tekst verstopt. In Blauberg is er trouwens een taverne die De Verlossing heet. Raar is wel dat de tekst op hun homepage spreekt over “de Blauberg”. Blauberg is helemaal geen berg, maar een gehucht en behoeft dus geen lidwoord.
De verlossing uit de titel is onderwerp geweest van verschillende interpretaties. Sommigen vinden het einde van Pol en pastoor Kips voor beiden een verlossing van de vete, en dat is ook wel zo, maar ik voel meer voor de interpretatie van Anna, nl. dat haar vader, die een doodzonde had begaan, door het doopsel van de kleine Willem wellicht toch niet eeuwig naar de hel zal moeten.
Ik vind de stijl erg aangenaam, sober en accuraat. Er zijn een boel verouderde, charmante (althans ik vind ze charmant…) woorden, die wel achteraan in de aantekeningen uitgelegd worden. Er zijn ook heel rake beschrijvingen, bv. wanneer het gaat om Anna die in de jaren na de dood van vader en moeder verwordt tot een kwezel en oude vrijster (“Zij vervuilde in eenzaamheid. … Zij waste in ’t eind nog slechts af wanneer het opgestapelde vaatwerk het pompen belemmerde. … ‘s Zomers kwamen de vliegen bij zwermen opzetten en dreven spartelend rond in soep, melk en koffie. … Ook tegen het stof moest zij het afleggen.”). Scherpe observaties, maar ik voel er toch geen afkeer in, eerder wat mededogen.
Het enige wat mij wat stoorde, was het gebruik van jij en jou in de dialogen. In de Kempen was er toch niemand die niet gij gebruikte in die tijd? Heeft men dat bij latere uitgaven veranderd, of heeft Elsschot dat van in den beginne zo geschreven? Of had hij reeds van bij de start de Nederlandse markt op het oog? In Vlaanderen belandde het boek inderdaad al snel op de index wegens te anti-katholiek.
Interessant vond ik ook de bijdrage De Genese van de Verlossing op de website van het Elsschotgenootschap door prof. De Smedt. In het eerste kladhandschrift heet het verhaal nog De Doop. Het is dus inderdaad de doop van het kind, dat de eigenlijke verlossing is. Het blijkt hier ook dat Negenbergen inderdaad Averbode is.
https://web.archive.org/web/201105170...
This entire review has been hidden because of spoilers.
June 23, 2024
Ik (her)lees de hele Elsschot in chronologische volgorde. 'De verlossing' kende ik nog niet, maar ik ben blij dat ik er alsnog aan toe gekomen ben. Het verhaal van een dorpsvete tussen een pastoor en een schijnbare ongelovige, buitengewoon ironisch te boek gesteld, maar intussen mondt het wel uit in een waar Shakespeareaans bloedvergieten. Prachtig.
June 20, 2021
Elsschot wordt beschouwd als een van de belangrijkste Vlaamse romanschrijvers van de 20ste eeuw maar ik vond dit maar een raar boekje. De stijl is mij te cynisch, zogenaamd komisch, maar niet grappig en te uitgebeend.
August 7, 2023
Een net wat langer Elsschot boek, hierdoor was het makkelijker te begrijpen. Zoals altijd een grappig boekje waar ik makkelijk doorheen kwam. Deze is met Kaas en Pensioen mijn favoriete van hem denk ik.
January 7, 2019
Heel mooi geschreven, heel mooi opgebouwd. Ik lees Willem Elsschot heel graag.
January 31, 2021
Grappige satire op de strijd tussen een dorpspastoor en een ‘afvallige’.
Een literaire cartoon van het super katholieke Vlaanderen van de jaren 50 van de 20ste eeuw.
Een literaire cartoon van het super katholieke Vlaanderen van de jaren 50 van de 20ste eeuw.
Displaying 1 - 30 of 34 reviews