What do you think?
Rate this book
The Road to En-dor
THE ROAD TO EN-DOR is the most famous of the escape books of the First World War. The author, a young Welsh officer, was one of the starving garrison of Kut-el-Amara. When the town had surrendered to the Turks, after a long siege, he was marched 500 miles to Yozgad prison camp. Here in 1917 he and his Australian companion, Lieutenant C. W. Hill, devised the extraordinary plot of deception and intrigue which brought them untold suffering but eventually gained for them their freedom. This plot centred on the use of a ÔOuija-boardÕ and the fostering, among their fellow prisoners and their Turkish guards, of the belief that the two men were really in touch with a Ôspirit mediumÕ which spelt out messages at sŽances. They succeeded in completely hoodwinking the Turks allowing them to bring about their escape.
320 pages, Paperback
First published January 1, 1919
18 people are currently reading
233 people want to read
About the author
Elias Henry Jones
4 booksHis full name is Elias Henry Jones.
http://en.wikipedia.org/wiki/E._H._Jo...
http://en.wikipedia.org/wiki/E._H._Jo...
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 24 of 24 reviews
August 27, 2009
Simultaneously a memoir of two prisoners of war doing whatever is necessary in order to win freedom and an amazing description of how several men in a Turkish prisoner of war camp managed to duplicate nearly every effect of the famous "spiritualists" of the day (what we would now call "mediums" or "psychics"). At first this was for amusement, but when some of their captors became believers in their abilities they attempted to use their "powers" to win their freedom. The descriptions are very detailed as the account was written as soon as the author was returned the UK, and the author's memory is supplemented by written records the prisoners were able to keep and smuggle out with them, and even some photographs they were able to secretly take and develop. While it is impossible to fully communicate such an extraordinary experience, this well-written account manages to give some of the flavor of it. The author communicates a real spirit of delight and adventure from their successes in working towards a means of escape that must have been the reason they were able to endure all the hardships and suffering; if anything he under-describes or omits much of the worst parts of their experiences.
October 2, 2021
I found myself wondering if I would have had the courage, patience, and self-discipline they did. I don’t honestly know.
I really enjoyed Jones‘a voice in this memoir. He was cheerful and humorous in his descriptions of events and reactions, and I admire the way he spoke well of most people. Even the doctors who made life difficult were mentioned respectfully; generally, the people he didn’t respect were left unnamed and, even in that way, retained a measure of dignity.
I really enjoyed Jones‘a voice in this memoir. He was cheerful and humorous in his descriptions of events and reactions, and I admire the way he spoke well of most people. Even the doctors who made life difficult were mentioned respectfully; generally, the people he didn’t respect were left unnamed and, even in that way, retained a measure of dignity.
December 20, 2020
‘‘En-dor’a Giden Yol’
En-dor, İncil’de, içinde bir medyumun yaşadığı belirtilen eski bir kent (Reed, 1962, s.100). ‘En-dor’a Giden Yol’ ise, 1916-1918 yılları arasında, Osmanlı’da savaş esiri olarak bulunmuş iki İngiliz’in (Jones ve Hill) kaçış öyküsü. (İlk basımı 1920’de.) Bu kaçışı nasıl mı gerçekleştiriyorlar? Önce medyum, sonra akıl hastası taklidi yaparak... Jones bir paranoyak, Hill ise sürekli İncil okuyan bir karasevdalı oluyor, kaçabilmek için... Herhalde, altı ay İncil’i okuyan/okuyormuş gibi yapan Hill bulmuştur bu adı...
1916’da Hill ve Jones, çeşitli cephelerde ele geçen diğer savaş esirleriyle birlikte, Yozgat Cezaevi’ne getiriliyor. Burada, aslına bakılırsa, diğer cezaevlerine göre iyi bir yaşam sürüyorlar. Ama canları sıkılıyor ve gelen bir mektup onlarda, ruh oturumları yapmayı esinliyor. Güçlü bellekleri ve alabildiğine boş zamanları sayesinde, bu işte kısa sürede ustalaşıyorlar. Önce diğer mahkumları, daha sonra çevirmenleri Moiz’i kandırıyorlar. Moiz, Ahçı ve cezaevinden sorumlu komutan Kazım Bey’in bir sorunları var: Bir Ermeni’nin gömdüğü hazineyi arıyorlar. Kazım Bey, ruhlara vb. inanan biri olduğundan, o da yavaş yavaş “‘Ruhçuluk’ dinine yöneliyor” (Bu ifade, kitabın yazarı olan Jones’a ait.). Medyumların konuştukları Hayalet’ten, hazinenin yerini öğrenmek istiyorlar. Halbuki, Jones ve Hill’in aklında kaçış tasarıları var ve birtakım istekleri, hazineyi Hayalet’e buldurmak amacıylaymış gibi gösterip, Kazım Bey’in açığını yakalamak istiyorlar.
O dönem Osmanlı cezaevlerinde şöyle bir uygulama var: Bir cezaevinden kaçan olursa, geri kalanların yaşam koşulları bir hayli kötüleştiriliyor. Bu, heryerde asılı olduğundan, kimse kaçmaya yeltenmiyor. Ayrıca, Yozgat’tan kaçış, coğrafi koşullar açısından da zor. Bunun için Jones ve Hill, öyle bir şey yapmalılar ki, Kazım Bey suç ortağı olsun, O’nu İstanbul’a şikayet etmekle tehdit edebilsinler. Jones ve Hill bu yolda, Hayalet aracılığıyla, Moiz’u ve Kazım Bey’i parmaklarında oynatıyorlar. Bahçeye daha önce bir mahkumca bulunmuş, kullanılmaz durumda olan bir tabanca gömüyorlar. Kazım Bey, bahçe kazılıp tabanca bulununca, medyumlara iyice inanıyor. İkinci işareti bulmak için, Hayalet’in ağzından, birtakım koşullar öne sürüyorlar: Bunlardan biri, Hayalet’in hazinenin yalnızca kazma işi sırasında hazır bulunanlara verilmesini istediği... Böylece, o ana kadar olaya aşçılık düzeyinde katılan Kazım Bey de işe katılabilecek, Hill’se Kazım Bey’in ve diğerlerinin elyapımı bir fotoğraf makinasıyla fotoğraflarını çekecek, bunu daha sonra koz olarak kullanacaklar. Yine bahçeye gizlice bir kutu gömüyorlar: içinde bir altın lira ve Ermenice yazılar var (Ermenice’yi, diğer birçok alanda yaptıkları gibi, kitaplardan öğreniyorlar.). Moiz ve Kazım Bey şaşkına dönüyor. Hill, kimse anlamadan fotoğraflarını çekiyor. Artık öyle bir noktaya geliyorlar ki, Hayalet’in yazdığı dilekçeleri, konuşmaları filan kullanır oluyorlar. İstanbul’a gönderdikleri dilekçeleri, Hayalet –daha doğrusu Jones- yazıyor.
Kazım Bey’in gözü, hazineden başka bir şey görmüyor. Sırf hazine için O ve Moiz, Hayalet’in (Jones’un) her dediğini yapıyorlar. Daha önce, Kazım Bey kimi mahkumlarla av partisi yapıyordu. İstanbul’dan bu uygulamayı durdurması için emir geliyor. Ama Hayalet O’na, İstanbul’un kendisinin denetiminde olduğunu, merak etmemesini ve av partilerini sürdürmesini söylüyor. Kazım Bey, tam da bunu yapıyor.
Hayalet, hazineyi bulmak için, ikinci işaretten sonra, üçüncüyü bulamıyordu. Bunun nedeni şuydu: Üçüncü işareti bulmak için, şu an hayatta ve İstanbul’da olan AAA’yı bulmak gerekiyordu. Yozgat’la İstanbul arası uzak olduğundan, medyumlar, AAA’nın düşünce dalgalarına ulaşamıyorlardı. Yalnızca bu hazineyi değil Anadolu’daki tüm hazineleri bulmak istiyorlarsa, Jones ve Hill’i, Hayalet’in denetimi altında, İstanbul’a göndermelilerdi. İşin yasal kılıfa uydurulması olayını, Hayalet çözecekti. Hayalet, bu sorunu şöyle çözüyor: Mahkumlardan biri hekim ve bu hekim, Jones ve Hill’i akıl hastalıkları konusunda gizli gizli eğitiyor. Jones ve Hill, akıl hastası taklidi yapacaklar. Yozgat hekimlerini atlatıp, olay çıkarıp, tedavi edilmek üzere İstanbul’a gönderilecekler. Başarılı oluyorlar. Koz olarak kullanılabilecek fotoğrafları, acil bir durum olduğunda ortaya sürmek için, bir mahkuma veriyorlar. Sevkedilirken, bir otelde, sözümona intihar girişiminde bulunuyorlar. Onlar’a eşlik eden ve korkunç derecede saf olan Moiz’a, daha sonra İstanbul’daki hekimleri inandırmak için, Hayalet’in emriyle, ikna edici raporlar yazdırıyorlar. Hill, sürekli İncil okuyan, sessiz karasevdalı oluyor; Jones ise, İngilizler’den nefret eden ve İngilizler’in kendisini öldürmek istediğini, mahkumlardan Baylay’in ve diğer tüm İngilizler’in yemeklerine zehir kattıklarını, Türk olduğunu, Hill’in kendisinin mühendisi olduğunu, kendisinin ise İngiltere’yi haritadan silmek için herbiri 10.000 asker taşıyan 3000 uçağın tasarımını yaptığını vb. iddia ediyor. İkisi de, inandırıcı olması için, aylarca, çok az yemek yiyorlar. Jones, daha da inandırıcı olsun diye, “History of My Persecution by the English” adlı bir kitap yazıyor gece-gündüz. Kurtulmaya yakın, bu ‘çalışma’, otuz büyük defteri doldurmuş durumda...
1918-İstanbul. Sevkedildikleri Haydarpaşa Hastanesi’nde ünlü bir hekimle karşılaşıyorlar: Mazhar Osman. Jones, O’nu, kitabında, sevecen ve insancıl bir hekim olarak betimliyor. Hekimlerin iyi insanlar olduğunu ama onların olmadığı gece saatlerinde, -hademeler tarafından- insanlık dışı uygulamaların da yapıldığını belirtiyor. Mazhar Osman’ın işleri yoğun olmasa, diğer bir deyişle tanı koyarken altlarının raporlarına güvenmese, hile yaptıklarını kesinlikle anlayabileceğini söylüyor. Mazhar Osman, Onlar’ın akıl hastası olup olmadıklarına karar veremiyor. Sağlam çıkarlarsa, yıllarca zindanlarda sürünecekler. Rapor verirse, kurtulacaklar. Ama daha sonra vicdan azabı çekmemek için, deli raporu veriyor. Böylece, mübadele gemisi ile İngiltere’ye dönebilecekler. Mübadele gemisi gecikiyor. Zor durumda kaldıkları oluyor sıklıkla.
Jones, Hasanoğlu Ahmet ya da Ahmet Hamdi Paşa olduğunu iddia ediyor, bu adla çağırılmadıkça, konuşmayı reddediyor, fes takıyor, yatağının üstüne Enver Paşa’nın resmini asıyor vb. Altı ay boyunca, akıl hastası taklidi yapmak zorunda kalıyorlar. Ve bu arada Jones, casusluktan da geri durmuyor: Yurda dönünce cephe gerisindeki kurumlara iletmek üzere, askeri ve siyasal bilgiler topluyor. Uçaksavar toplarını, gizli cephanelikleri açığa çıkarmak için, gizlice hastaneden kaçıyor. Hekimler, bu kaçışlarını, onun deliliğine veriyorlar. Onlar hastanede gemiyi beklerken, Yozgat’tan büyük bir kaçış gerçekleşiyor. Geride kalanlar için, beklendiği gibi, yaşam koşulları zorlaşıyor. Onlar da, Kazım Bey’i, fotoğrafı da kanıt olarak sunarak, bir üst kuruma şikayet ediyorlar. Bu, Kazım Bey’in Harp Divanı’nda yargılanmasına yol açıyor. Bir yandan da, durum hakkında Haydarpaşa’ya da haber gittiğinden, Jones ve Hill’den bir hayli kuşkulanıyorlar. Ama Jones ve Hill tuzağa düşmüyor. Sonunda, o zamanlar İngiliz toprağı olan Mısır’a/İskenderiye’ye varıyorlar.
Kitap, Hayalet’e hala inanan, Moiz Eskenazi’nin üç mektubuyla son buluyor: Moiz, Hayalet’in telkiniyle, orduya girmişti. Hayalet, üstün bir ulusun bir insanı olarak O’nun dünyanın yöneticisi olacağını söylemişti. Moiz şimdi, İspanyolca, Almanca ve Arapça çalışıyormuş, dünyanın yöneticisi olmak için...
Jones ve Hill, gemiler İskenderiye’ye doğru yola çıkarken, Mondros Ateşkesi’nin imzalanacağını bilseler, herhalde bu kadar uğraşmazlardı. Akılları başlarındaysa tabii...
***
Bu kitap, Liz Behmoaras’ın hazırladığı Mazhar Osman kitabı için kullandığı kaynaklardan biri. Ama ne yazık ki, Behmoaras, bu kitabı biraz özensizce kullanmış: Behmoaras, kitabının 201 ile 205’inci sayfaları arasında yeralan ‘Haydarpaşa’da İngiliz Ajanları’ başlıklı bölüm için, Jones’un kitabından 286 ile 291’inci sayfa arasını kullanmış. Sırayı değiştirmiş, Mazhar Osman’ı önce Hill’le sonra Jones’la konuşturmuş. (Bu zararlı bir şey değil.) Jones, yalnızca Hill’in bu altı ay zarfında kanlı basur (dizanteri) hastalığına yakalandığını belirtirken (Bkz. Jones, 1973, s.301), Behmoaras, ikisini de hasta ediyor (Bkz. Behmoaras, 2001, s.205). Daha kötüsü, Behmoaras’, Hill’le Jones’un, Mardin’de intihar girişiminde bulunduğunu iddia ediyor (Bkz. Behmoaras, 2001, s.201); halbuki Jones, ‘Mardeen’in Yozgat’a altmış mil uzaklıkta bir küçük kasaba olduğunu belirtiyor (Bkz. Jones, 1973, s.244). İstanbul’a gönderilen mahkumların, yol üstünde Mardin’e uğramaları zaten mantıklı görünmüyor. Bu, Mazhar Osman kitabında hayati bir ayrıntı olmadığından, umarız bu yanlış, yeni baskıda düzeltilir.
Kitap böyle bitiyor. Ama Behmoaras’a bakılırsa, ‘The Road to En-Dor’ kitabı, daha sonra Mazhar Osman’ın bilirkişiliğinin kabulünü sağlıyor. Bu dava, ünlü Torlakyan davası. 1921’de, Misak Torlakyan, Eski Azeri İçişleri Bakanı Behbud Han Cevanşir’i öldürüyor. Torlakyan’ın avukatı, müvekkilinin cinayeti bir sinir nöbetindeyken işlediğini öne sürüp, salıverilmesini istiyor. Mahkemeye bilirkişi olarak, Mazhar Osman çağrılıyor, sanığa koyduğu tanı, sanığın cinayeti olağan bir ruh hali içinde işlediği. Torlakyan’ın avukatı, hekimin bu kararının siyasi olduğunu ve bir Türk olarak, Ermeni olan müvekkiline önyargılı davrandığını ileri sürüyor. Mazhar Osman’ın böyle bir söz karşısında diyecek bir şeyi yok. Ama yargıç söze karışıyor ve avukata, Jones’un kitabını gösteriyor. Jones, kitabında, Mazhar Osman’ın hasta kim olursa olsun –Türk ya da İngiliz-, herkese eşit ve insancıl davrandığını yazmıştı. Böylece, avukatın sözü geçersiz sayılıyor. Mazhar Osman’ı O’nu kandıranlar bile sevgi ve saygıyla anıyor sonuçta...
***
Ya peki İngilizler’in Mısır’daki, Hindistan’daki, Myanmar’daki ve kana buladığı diğer tüm egemenlik bölgelerindeki zindanlarında kaç bin insan çürüdü?.. Bir gün onların öykülerini de okuyabilecek miyiz?.. Onlar’ın tarihi ne zaman yazılacak?..
Kaynakça
Behmoaras, L. (2001). Mazhar Osman: Kapalı Kutudaki Fırtına. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Reed, W. L. (1962). En-Dor. In G. A. Buttrick (Dict. Ed.). The Interpreter’s Dictionary of the Bible. Vol.2. (p. 100). New York et Nashville: Abingdon Press.
Jones, E. H. (1973). The Road to En-Dor. London: White Lion Publishers.
En-dor, İncil’de, içinde bir medyumun yaşadığı belirtilen eski bir kent (Reed, 1962, s.100). ‘En-dor’a Giden Yol’ ise, 1916-1918 yılları arasında, Osmanlı’da savaş esiri olarak bulunmuş iki İngiliz’in (Jones ve Hill) kaçış öyküsü. (İlk basımı 1920’de.) Bu kaçışı nasıl mı gerçekleştiriyorlar? Önce medyum, sonra akıl hastası taklidi yaparak... Jones bir paranoyak, Hill ise sürekli İncil okuyan bir karasevdalı oluyor, kaçabilmek için... Herhalde, altı ay İncil’i okuyan/okuyormuş gibi yapan Hill bulmuştur bu adı...
1916’da Hill ve Jones, çeşitli cephelerde ele geçen diğer savaş esirleriyle birlikte, Yozgat Cezaevi’ne getiriliyor. Burada, aslına bakılırsa, diğer cezaevlerine göre iyi bir yaşam sürüyorlar. Ama canları sıkılıyor ve gelen bir mektup onlarda, ruh oturumları yapmayı esinliyor. Güçlü bellekleri ve alabildiğine boş zamanları sayesinde, bu işte kısa sürede ustalaşıyorlar. Önce diğer mahkumları, daha sonra çevirmenleri Moiz’i kandırıyorlar. Moiz, Ahçı ve cezaevinden sorumlu komutan Kazım Bey’in bir sorunları var: Bir Ermeni’nin gömdüğü hazineyi arıyorlar. Kazım Bey, ruhlara vb. inanan biri olduğundan, o da yavaş yavaş “‘Ruhçuluk’ dinine yöneliyor” (Bu ifade, kitabın yazarı olan Jones’a ait.). Medyumların konuştukları Hayalet’ten, hazinenin yerini öğrenmek istiyorlar. Halbuki, Jones ve Hill’in aklında kaçış tasarıları var ve birtakım istekleri, hazineyi Hayalet’e buldurmak amacıylaymış gibi gösterip, Kazım Bey’in açığını yakalamak istiyorlar.
O dönem Osmanlı cezaevlerinde şöyle bir uygulama var: Bir cezaevinden kaçan olursa, geri kalanların yaşam koşulları bir hayli kötüleştiriliyor. Bu, heryerde asılı olduğundan, kimse kaçmaya yeltenmiyor. Ayrıca, Yozgat’tan kaçış, coğrafi koşullar açısından da zor. Bunun için Jones ve Hill, öyle bir şey yapmalılar ki, Kazım Bey suç ortağı olsun, O’nu İstanbul’a şikayet etmekle tehdit edebilsinler. Jones ve Hill bu yolda, Hayalet aracılığıyla, Moiz’u ve Kazım Bey’i parmaklarında oynatıyorlar. Bahçeye daha önce bir mahkumca bulunmuş, kullanılmaz durumda olan bir tabanca gömüyorlar. Kazım Bey, bahçe kazılıp tabanca bulununca, medyumlara iyice inanıyor. İkinci işareti bulmak için, Hayalet’in ağzından, birtakım koşullar öne sürüyorlar: Bunlardan biri, Hayalet’in hazinenin yalnızca kazma işi sırasında hazır bulunanlara verilmesini istediği... Böylece, o ana kadar olaya aşçılık düzeyinde katılan Kazım Bey de işe katılabilecek, Hill’se Kazım Bey’in ve diğerlerinin elyapımı bir fotoğraf makinasıyla fotoğraflarını çekecek, bunu daha sonra koz olarak kullanacaklar. Yine bahçeye gizlice bir kutu gömüyorlar: içinde bir altın lira ve Ermenice yazılar var (Ermenice’yi, diğer birçok alanda yaptıkları gibi, kitaplardan öğreniyorlar.). Moiz ve Kazım Bey şaşkına dönüyor. Hill, kimse anlamadan fotoğraflarını çekiyor. Artık öyle bir noktaya geliyorlar ki, Hayalet’in yazdığı dilekçeleri, konuşmaları filan kullanır oluyorlar. İstanbul’a gönderdikleri dilekçeleri, Hayalet –daha doğrusu Jones- yazıyor.
Kazım Bey’in gözü, hazineden başka bir şey görmüyor. Sırf hazine için O ve Moiz, Hayalet’in (Jones’un) her dediğini yapıyorlar. Daha önce, Kazım Bey kimi mahkumlarla av partisi yapıyordu. İstanbul’dan bu uygulamayı durdurması için emir geliyor. Ama Hayalet O’na, İstanbul’un kendisinin denetiminde olduğunu, merak etmemesini ve av partilerini sürdürmesini söylüyor. Kazım Bey, tam da bunu yapıyor.
Hayalet, hazineyi bulmak için, ikinci işaretten sonra, üçüncüyü bulamıyordu. Bunun nedeni şuydu: Üçüncü işareti bulmak için, şu an hayatta ve İstanbul’da olan AAA’yı bulmak gerekiyordu. Yozgat’la İstanbul arası uzak olduğundan, medyumlar, AAA’nın düşünce dalgalarına ulaşamıyorlardı. Yalnızca bu hazineyi değil Anadolu’daki tüm hazineleri bulmak istiyorlarsa, Jones ve Hill’i, Hayalet’in denetimi altında, İstanbul’a göndermelilerdi. İşin yasal kılıfa uydurulması olayını, Hayalet çözecekti. Hayalet, bu sorunu şöyle çözüyor: Mahkumlardan biri hekim ve bu hekim, Jones ve Hill’i akıl hastalıkları konusunda gizli gizli eğitiyor. Jones ve Hill, akıl hastası taklidi yapacaklar. Yozgat hekimlerini atlatıp, olay çıkarıp, tedavi edilmek üzere İstanbul’a gönderilecekler. Başarılı oluyorlar. Koz olarak kullanılabilecek fotoğrafları, acil bir durum olduğunda ortaya sürmek için, bir mahkuma veriyorlar. Sevkedilirken, bir otelde, sözümona intihar girişiminde bulunuyorlar. Onlar’a eşlik eden ve korkunç derecede saf olan Moiz’a, daha sonra İstanbul’daki hekimleri inandırmak için, Hayalet’in emriyle, ikna edici raporlar yazdırıyorlar. Hill, sürekli İncil okuyan, sessiz karasevdalı oluyor; Jones ise, İngilizler’den nefret eden ve İngilizler’in kendisini öldürmek istediğini, mahkumlardan Baylay’in ve diğer tüm İngilizler’in yemeklerine zehir kattıklarını, Türk olduğunu, Hill’in kendisinin mühendisi olduğunu, kendisinin ise İngiltere’yi haritadan silmek için herbiri 10.000 asker taşıyan 3000 uçağın tasarımını yaptığını vb. iddia ediyor. İkisi de, inandırıcı olması için, aylarca, çok az yemek yiyorlar. Jones, daha da inandırıcı olsun diye, “History of My Persecution by the English” adlı bir kitap yazıyor gece-gündüz. Kurtulmaya yakın, bu ‘çalışma’, otuz büyük defteri doldurmuş durumda...
1918-İstanbul. Sevkedildikleri Haydarpaşa Hastanesi’nde ünlü bir hekimle karşılaşıyorlar: Mazhar Osman. Jones, O’nu, kitabında, sevecen ve insancıl bir hekim olarak betimliyor. Hekimlerin iyi insanlar olduğunu ama onların olmadığı gece saatlerinde, -hademeler tarafından- insanlık dışı uygulamaların da yapıldığını belirtiyor. Mazhar Osman’ın işleri yoğun olmasa, diğer bir deyişle tanı koyarken altlarının raporlarına güvenmese, hile yaptıklarını kesinlikle anlayabileceğini söylüyor. Mazhar Osman, Onlar’ın akıl hastası olup olmadıklarına karar veremiyor. Sağlam çıkarlarsa, yıllarca zindanlarda sürünecekler. Rapor verirse, kurtulacaklar. Ama daha sonra vicdan azabı çekmemek için, deli raporu veriyor. Böylece, mübadele gemisi ile İngiltere’ye dönebilecekler. Mübadele gemisi gecikiyor. Zor durumda kaldıkları oluyor sıklıkla.
Jones, Hasanoğlu Ahmet ya da Ahmet Hamdi Paşa olduğunu iddia ediyor, bu adla çağırılmadıkça, konuşmayı reddediyor, fes takıyor, yatağının üstüne Enver Paşa’nın resmini asıyor vb. Altı ay boyunca, akıl hastası taklidi yapmak zorunda kalıyorlar. Ve bu arada Jones, casusluktan da geri durmuyor: Yurda dönünce cephe gerisindeki kurumlara iletmek üzere, askeri ve siyasal bilgiler topluyor. Uçaksavar toplarını, gizli cephanelikleri açığa çıkarmak için, gizlice hastaneden kaçıyor. Hekimler, bu kaçışlarını, onun deliliğine veriyorlar. Onlar hastanede gemiyi beklerken, Yozgat’tan büyük bir kaçış gerçekleşiyor. Geride kalanlar için, beklendiği gibi, yaşam koşulları zorlaşıyor. Onlar da, Kazım Bey’i, fotoğrafı da kanıt olarak sunarak, bir üst kuruma şikayet ediyorlar. Bu, Kazım Bey’in Harp Divanı’nda yargılanmasına yol açıyor. Bir yandan da, durum hakkında Haydarpaşa’ya da haber gittiğinden, Jones ve Hill’den bir hayli kuşkulanıyorlar. Ama Jones ve Hill tuzağa düşmüyor. Sonunda, o zamanlar İngiliz toprağı olan Mısır’a/İskenderiye’ye varıyorlar.
Kitap, Hayalet’e hala inanan, Moiz Eskenazi’nin üç mektubuyla son buluyor: Moiz, Hayalet’in telkiniyle, orduya girmişti. Hayalet, üstün bir ulusun bir insanı olarak O’nun dünyanın yöneticisi olacağını söylemişti. Moiz şimdi, İspanyolca, Almanca ve Arapça çalışıyormuş, dünyanın yöneticisi olmak için...
Jones ve Hill, gemiler İskenderiye’ye doğru yola çıkarken, Mondros Ateşkesi’nin imzalanacağını bilseler, herhalde bu kadar uğraşmazlardı. Akılları başlarındaysa tabii...
***
Bu kitap, Liz Behmoaras’ın hazırladığı Mazhar Osman kitabı için kullandığı kaynaklardan biri. Ama ne yazık ki, Behmoaras, bu kitabı biraz özensizce kullanmış: Behmoaras, kitabının 201 ile 205’inci sayfaları arasında yeralan ‘Haydarpaşa’da İngiliz Ajanları’ başlıklı bölüm için, Jones’un kitabından 286 ile 291’inci sayfa arasını kullanmış. Sırayı değiştirmiş, Mazhar Osman’ı önce Hill’le sonra Jones’la konuşturmuş. (Bu zararlı bir şey değil.) Jones, yalnızca Hill’in bu altı ay zarfında kanlı basur (dizanteri) hastalığına yakalandığını belirtirken (Bkz. Jones, 1973, s.301), Behmoaras, ikisini de hasta ediyor (Bkz. Behmoaras, 2001, s.205). Daha kötüsü, Behmoaras’, Hill’le Jones’un, Mardin’de intihar girişiminde bulunduğunu iddia ediyor (Bkz. Behmoaras, 2001, s.201); halbuki Jones, ‘Mardeen’in Yozgat’a altmış mil uzaklıkta bir küçük kasaba olduğunu belirtiyor (Bkz. Jones, 1973, s.244). İstanbul’a gönderilen mahkumların, yol üstünde Mardin’e uğramaları zaten mantıklı görünmüyor. Bu, Mazhar Osman kitabında hayati bir ayrıntı olmadığından, umarız bu yanlış, yeni baskıda düzeltilir.
Kitap böyle bitiyor. Ama Behmoaras’a bakılırsa, ‘The Road to En-Dor’ kitabı, daha sonra Mazhar Osman’ın bilirkişiliğinin kabulünü sağlıyor. Bu dava, ünlü Torlakyan davası. 1921’de, Misak Torlakyan, Eski Azeri İçişleri Bakanı Behbud Han Cevanşir’i öldürüyor. Torlakyan’ın avukatı, müvekkilinin cinayeti bir sinir nöbetindeyken işlediğini öne sürüp, salıverilmesini istiyor. Mahkemeye bilirkişi olarak, Mazhar Osman çağrılıyor, sanığa koyduğu tanı, sanığın cinayeti olağan bir ruh hali içinde işlediği. Torlakyan’ın avukatı, hekimin bu kararının siyasi olduğunu ve bir Türk olarak, Ermeni olan müvekkiline önyargılı davrandığını ileri sürüyor. Mazhar Osman’ın böyle bir söz karşısında diyecek bir şeyi yok. Ama yargıç söze karışıyor ve avukata, Jones’un kitabını gösteriyor. Jones, kitabında, Mazhar Osman’ın hasta kim olursa olsun –Türk ya da İngiliz-, herkese eşit ve insancıl davrandığını yazmıştı. Böylece, avukatın sözü geçersiz sayılıyor. Mazhar Osman’ı O’nu kandıranlar bile sevgi ve saygıyla anıyor sonuçta...
***
Ya peki İngilizler’in Mısır’daki, Hindistan’daki, Myanmar’daki ve kana buladığı diğer tüm egemenlik bölgelerindeki zindanlarında kaç bin insan çürüdü?.. Bir gün onların öykülerini de okuyabilecek miyiz?.. Onlar’ın tarihi ne zaman yazılacak?..
Kaynakça
Behmoaras, L. (2001). Mazhar Osman: Kapalı Kutudaki Fırtına. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Reed, W. L. (1962). En-Dor. In G. A. Buttrick (Dict. Ed.). The Interpreter’s Dictionary of the Bible. Vol.2. (p. 100). New York et Nashville: Abingdon Press.
Jones, E. H. (1973). The Road to En-Dor. London: White Lion Publishers.
June 25, 2018
Brilliant and bizarre. Very well written book which tells a most extraordinary story. It is packed with period detail about the dying days of the Ottoman Empire, as well as about prisoner of war camps in Turkey in WW1. But the main attraction are the bizarre events that are described in the book. Well worth a read.
February 6, 2019
It started as a joke. It became an extraordinary trial of physical and psychological endurance.
It's not hard to imagine the tedium of a group of energetic young men confined in a prisoner-of-war camp, and the lengths they might go too to keep themselves entertained. EH Jones had spent a year in Yozgad, now in central Turkey, when he came up with the idea of a Ouija board. The shine wore off the idea quickly enough when nothing much happened. A tumbler with two men's hands on it might sit boringly still, or it might flounder its way between a random selection of letters while both men believed the other was moving it.
Perhaps Jones felt the need to prove his suggestion wasn't a complete loss as a pastime, because he started guiding the tumbler himself. Over the next few weeks, his fellow prisoners conducted experiment after experiment to prove that the tumbler was indeed moved by the mysterious spook that Jones attributed it to. That, it appears, was their mistake. Enough of his fellow prisoners wanted to believe in the spook that their experiments were aimed at proving rather than disproving its existence.
Jones, meanwhile, was amusing himself by learning the art of the charlatan, seeing how far he could take the trick before he was found out. It was a denouement that he considered inevitable until the Turkish guards started too take an interest in the spook.
At that point, Jones's idle amusement in his newfound skill was replaced with plans of escape. In cahoots with CW Hill, who had contributed to the prisoners' outbreak of spiritualism by pretending to be a poltergeist, Jones began to weave a complex web that would lead them both to starve themselves to fake insanity and get themselves repatriated on medical grounds.
Jones's account would seem extraordinary if it hadn't been verified by his fellow prisoners, some of whom were in on the plan and some were taken in by it. It is simultaneously the account of an accomplished faker, which should be read by anyone considering consulting a fortune teller, and a remarkable tale of escape. It's hard to imagine what it must cost a starving man to pretend indifference to being tempted with a plate of food.
But imagine it we must, because Jones's account skims over the harsher aspects of his story, although he expresses considerable admiration for Hill's ability to continue to pretend insanity while emaciated by dysentery.
He tells the story in the manner of a boarding school jape, with the Turkish guards in place of dull-witted if generally well-meaning masters taken in by schoolboy pranks. He starts his narrative when he and his fellow officers were well established in Yozgad, saying nothing of his capture in the disastrous attempt to capture Baghdad, or the death march that followed their surrender in which around half the survivors died of disease, starvation or were simply shot out of hand before they arrived at their prisoner-of-war camps.
When Jones speaks of hardships, he describes them as part of his plans to deceive his captors and so self-inflicted. He leaves us to wonder what punishment he and Hill might have faced had their deception been revealed.
It was only after reading the book that I discovered the profound effect it had on the 10-year-old Neil Gaiman, who would go on to adapt it into a screenplayalong with the master illusionist and demolisher of charlatans, Penn Jillette. Sadly, their film has never been produced although we can live in hope.
It's not hard to imagine the tedium of a group of energetic young men confined in a prisoner-of-war camp, and the lengths they might go too to keep themselves entertained. EH Jones had spent a year in Yozgad, now in central Turkey, when he came up with the idea of a Ouija board. The shine wore off the idea quickly enough when nothing much happened. A tumbler with two men's hands on it might sit boringly still, or it might flounder its way between a random selection of letters while both men believed the other was moving it.
Perhaps Jones felt the need to prove his suggestion wasn't a complete loss as a pastime, because he started guiding the tumbler himself. Over the next few weeks, his fellow prisoners conducted experiment after experiment to prove that the tumbler was indeed moved by the mysterious spook that Jones attributed it to. That, it appears, was their mistake. Enough of his fellow prisoners wanted to believe in the spook that their experiments were aimed at proving rather than disproving its existence.
Jones, meanwhile, was amusing himself by learning the art of the charlatan, seeing how far he could take the trick before he was found out. It was a denouement that he considered inevitable until the Turkish guards started too take an interest in the spook.
At that point, Jones's idle amusement in his newfound skill was replaced with plans of escape. In cahoots with CW Hill, who had contributed to the prisoners' outbreak of spiritualism by pretending to be a poltergeist, Jones began to weave a complex web that would lead them both to starve themselves to fake insanity and get themselves repatriated on medical grounds.
Jones's account would seem extraordinary if it hadn't been verified by his fellow prisoners, some of whom were in on the plan and some were taken in by it. It is simultaneously the account of an accomplished faker, which should be read by anyone considering consulting a fortune teller, and a remarkable tale of escape. It's hard to imagine what it must cost a starving man to pretend indifference to being tempted with a plate of food.
But imagine it we must, because Jones's account skims over the harsher aspects of his story, although he expresses considerable admiration for Hill's ability to continue to pretend insanity while emaciated by dysentery.
He tells the story in the manner of a boarding school jape, with the Turkish guards in place of dull-witted if generally well-meaning masters taken in by schoolboy pranks. He starts his narrative when he and his fellow officers were well established in Yozgad, saying nothing of his capture in the disastrous attempt to capture Baghdad, or the death march that followed their surrender in which around half the survivors died of disease, starvation or were simply shot out of hand before they arrived at their prisoner-of-war camps.
When Jones speaks of hardships, he describes them as part of his plans to deceive his captors and so self-inflicted. He leaves us to wonder what punishment he and Hill might have faced had their deception been revealed.
It was only after reading the book that I discovered the profound effect it had on the 10-year-old Neil Gaiman, who would go on to adapt it into a screenplayalong with the master illusionist and demolisher of charlatans, Penn Jillette. Sadly, their film has never been produced although we can live in hope.
January 14, 2023
I found this book in an Op-shop and it intrigued me as a book about escaping a World War 1 POW camp in Turkey. I had not come across any books about escapes in the First World War and so I picked this one up. It was first published in 1919, and this Pan edition was published in 1955, so it is very old and yellowing with small font, so was difficult to read physically. Quite an amazing story of two prisoners, one Welsh and one Australian, who feigned spiritualism to con their Turkish guards into doing what they wanted, then feigned madness for 6 months (!) in order to get repatriated to Britain. Amazingly, it worked! The first half had too much detail as to how they perpetrated the fraud of The Spook, the seances and the working of the Ouija board, but the second half flowed beautifully.
October 14, 2021
This tale veers from fascinating to depressing to anti-climactic. Jones and Hill demonstrated incredible creativity, detailed planning and great determination only to succeed oh so close to armistice. Their determination to be free gets lost in the machinations of their scheme.
August 10, 2014
Lieutenant Elias Henry Jones was a Welsh officer in the Indian Army, captured by Ottoman forces during the First World War and interned in the notorious Yozgad prisoner of war camp in Turkey. What happened next might never have been known, had the lieutenant not escaped from the camp and written a memoir, originally published in 1919: The Road to En-Dor, which is coming out in a new release, nearly 100 years after it was first published, with a foreword by Neil Gaiman.
The autobiographical tale follows the young E.H. Jones as he adjusts to life in Yozgad under the eagle-eyed camp commandant and his officious underlings. There the story might have ended, too, had the inmates of the camp not decided to experiment with that most quintessentially Victorian spiritualist past time – the Ouija board.
Two soldiers hold a glass between them, allowing it to rove between a circle of letters and spell out messages from the netherworld. At first, they get nothing. Then, Jones realises that he might pass the time in the camp a little easier if he begins spelling out messages of his own. Soon, he has all his fellow inmates captivated, waiting to hear what the voices from the dead have to say next. Deprived of all stimulation, “spooking” becomes their primary outlet for investigation and adventure. As Jones gets more and more experienced at faking the voices of the dead, he finds ever more subtle ways of influencing his fellow inmates, always walking a tightrope between discovery and deepening of the deception.
But Jones’ hijinks come to an end when he realises that his newfound skills, in conjunction with the superstitious nature of the Ottoman camp commandant, could lead to more than just idle entertainment: it could bring him a real possibility of escaping Yozgad and returning home.
Though ostensibly true, the tale of The Road to En-Dor is told in the “ripping yarn” style of pre-war Imperial narratives such as King Solomon’s Mines. All the elements are here: the cunning British man, the credulous foreigners, the daring plan. But somehow The Road to En-Dor manages to be something much more compelling than the traditional self-congratulatory fiction of Empire. With its close examination of the mechanics of human gullibility, it cuts much deeper to the heart of human nature.
“For every one who has noticed” the trick, Jones tells us, “there will be a hundred who did not. In matters of observation the truth is not to be discovered by a show of hands.”
It’s observations like these, so modern in sensibility, that form the core of the road to En-Dor. As Jones partners with another inmate, Hill, the pair’s schemes get ever more convoluted and daring. Soon they have developed a secret code made up of innocuous questions and signals that allows them to give the illusion of reading each other’s minds.
The book is haunted not just by Jones’ fictional spook, but by the very real ghosts of the war dead. The hardship and suffering of the prisoners in the camp is always kept in the periphery of the tale.
While the snow falls around Yozgad, and we’re told that nearly half of all prisoners transferred to the camp die on the journey, the prisoners in the camp continue surviving with resolve and acceptance. At one point, Jones promises the camp commandant that he’ll help him to find the buried life savings of a family eradicated during the Armenian genocide. Yozgad, we’re told, was once an Armenian village, now emptied of its previous inhabitants and turned into a prison camp. The story is often funny, but at times it’s also exceptionally dark – and gets darker as the tale unfolds.
So why is The Road to En-Dor still relevant? Perhaps because the advances of the past century have done practically nothing to dampen the effects of superstition in people’s minds. The tricks E.H. Jones managed to pull off with such aplomb against his Turkish captors are still used regularly by mediums and preachers of all religions, and seeing a heist of such complexity and ambition pulled off using only these methods is a fascinating insight into how these kinds of tricks are perpetrated every day. The book is about authoritarianism and belief, as well as about the amazing ability of the human mind not just to be fooled, but to fool itself.
If you want to be fooled, Jones tells us, “Above all, have faith. It is the faithful believer who gets the most gratifying results.”
The same could be said of this book. Is everything Jones tells us true? At points I felt that if he was capable of pulling off even a tenth of the deceptions he claims he did in Yozgad, then he was a man more than capable of pulling off a couple more at the expense of the reader.
But that’s not the point.
True or not, The Road to En-Dor is a book about resistance to tyranny, and the evergreen ability of the human spirit to refresh itself through hardship. While some of the allusions and references made by Jones will be lost on the average modern audience, and could have done with some judicious editing, what has come out of the new version is a taut and insightful tale that most definitely deserves another turn on the bookshelves.
The autobiographical tale follows the young E.H. Jones as he adjusts to life in Yozgad under the eagle-eyed camp commandant and his officious underlings. There the story might have ended, too, had the inmates of the camp not decided to experiment with that most quintessentially Victorian spiritualist past time – the Ouija board.
Two soldiers hold a glass between them, allowing it to rove between a circle of letters and spell out messages from the netherworld. At first, they get nothing. Then, Jones realises that he might pass the time in the camp a little easier if he begins spelling out messages of his own. Soon, he has all his fellow inmates captivated, waiting to hear what the voices from the dead have to say next. Deprived of all stimulation, “spooking” becomes their primary outlet for investigation and adventure. As Jones gets more and more experienced at faking the voices of the dead, he finds ever more subtle ways of influencing his fellow inmates, always walking a tightrope between discovery and deepening of the deception.
But Jones’ hijinks come to an end when he realises that his newfound skills, in conjunction with the superstitious nature of the Ottoman camp commandant, could lead to more than just idle entertainment: it could bring him a real possibility of escaping Yozgad and returning home.
Though ostensibly true, the tale of The Road to En-Dor is told in the “ripping yarn” style of pre-war Imperial narratives such as King Solomon’s Mines. All the elements are here: the cunning British man, the credulous foreigners, the daring plan. But somehow The Road to En-Dor manages to be something much more compelling than the traditional self-congratulatory fiction of Empire. With its close examination of the mechanics of human gullibility, it cuts much deeper to the heart of human nature.
“For every one who has noticed” the trick, Jones tells us, “there will be a hundred who did not. In matters of observation the truth is not to be discovered by a show of hands.”
It’s observations like these, so modern in sensibility, that form the core of the road to En-Dor. As Jones partners with another inmate, Hill, the pair’s schemes get ever more convoluted and daring. Soon they have developed a secret code made up of innocuous questions and signals that allows them to give the illusion of reading each other’s minds.
The book is haunted not just by Jones’ fictional spook, but by the very real ghosts of the war dead. The hardship and suffering of the prisoners in the camp is always kept in the periphery of the tale.
While the snow falls around Yozgad, and we’re told that nearly half of all prisoners transferred to the camp die on the journey, the prisoners in the camp continue surviving with resolve and acceptance. At one point, Jones promises the camp commandant that he’ll help him to find the buried life savings of a family eradicated during the Armenian genocide. Yozgad, we’re told, was once an Armenian village, now emptied of its previous inhabitants and turned into a prison camp. The story is often funny, but at times it’s also exceptionally dark – and gets darker as the tale unfolds.
So why is The Road to En-Dor still relevant? Perhaps because the advances of the past century have done practically nothing to dampen the effects of superstition in people’s minds. The tricks E.H. Jones managed to pull off with such aplomb against his Turkish captors are still used regularly by mediums and preachers of all religions, and seeing a heist of such complexity and ambition pulled off using only these methods is a fascinating insight into how these kinds of tricks are perpetrated every day. The book is about authoritarianism and belief, as well as about the amazing ability of the human mind not just to be fooled, but to fool itself.
If you want to be fooled, Jones tells us, “Above all, have faith. It is the faithful believer who gets the most gratifying results.”
The same could be said of this book. Is everything Jones tells us true? At points I felt that if he was capable of pulling off even a tenth of the deceptions he claims he did in Yozgad, then he was a man more than capable of pulling off a couple more at the expense of the reader.
But that’s not the point.
True or not, The Road to En-Dor is a book about resistance to tyranny, and the evergreen ability of the human spirit to refresh itself through hardship. While some of the allusions and references made by Jones will be lost on the average modern audience, and could have done with some judicious editing, what has come out of the new version is a taut and insightful tale that most definitely deserves another turn on the bookshelves.
July 4, 2017
i ENJOYED THIS BOOK i LOVE TO READ ESCAPE STORIES. 4 STARS.
August 27, 2017
Well done!
The power of faith, focus, and resolve. Something turned into nothing, nothing turned into something! Not spirit domination, men's manipulation. JESUS approved!
The power of faith, focus, and resolve. Something turned into nothing, nothing turned into something! Not spirit domination, men's manipulation. JESUS approved!
August 28, 2019
Interesting read. Endured much but the Armistice was signed when they were released.
This entire review has been hidden because of spoilers.
November 21, 2019
Bizarre book, but I liked it! Devious way to fool people but entertaining while one is in a prisoner of war camp. Actually very ingenious way to win one’s way to freedom.
December 23, 2020
While the story of wartime escape during the First World War generally interesting, the writing style was dated and not the best to begin with. I would not recommend it.
September 8, 2021
Yes, it was written in 1919 with the imperialist attitudes natural to the time, but the author was the protagonist, so he knew what he was talking about. And what a story! I'm amazed no-one ever recommended it to me before.
Two POW officers incarcerated in a Turkish prison camp started messing with the minds of their captors via a home-made ouija-board. Escape without reprisals to fellow prisoners is virtually impossible. Soon they have created a cast of imaginary spirits who manage to intimidate the Turks into doing whatever they're told. This must have been the first prison break ever attempted using coercive persuasion rather than knotted bedsheets.
The casual details feel Blackadder-ish; one recruit is welcomed because he's head of the ski-club. Privileges are outlandish. There's a friendly idiot of an officer. It's not until the author and his companion set about starving themselves that you realise how deadly serious the escape plan is. Typically for the time, life and death issues are lightly treated because death and deprivation have been normalised.
The correct name of the author (see above) is EH Jones. My edition has lots of photographic evidence and a barcode intended to lead you to map; mine led me to a timeshare offer in Florida.
Two POW officers incarcerated in a Turkish prison camp started messing with the minds of their captors via a home-made ouija-board. Escape without reprisals to fellow prisoners is virtually impossible. Soon they have created a cast of imaginary spirits who manage to intimidate the Turks into doing whatever they're told. This must have been the first prison break ever attempted using coercive persuasion rather than knotted bedsheets.
The casual details feel Blackadder-ish; one recruit is welcomed because he's head of the ski-club. Privileges are outlandish. There's a friendly idiot of an officer. It's not until the author and his companion set about starving themselves that you realise how deadly serious the escape plan is. Typically for the time, life and death issues are lightly treated because death and deprivation have been normalised.
The correct name of the author (see above) is EH Jones. My edition has lots of photographic evidence and a barcode intended to lead you to map; mine led me to a timeshare offer in Florida.
October 5, 2014
It's easy to think that British WWII POWs invented escape, and the escape story. This story dates from the Great War and arguably inspired several of the next generation of escapers.
The escapers chose the deception route to gain their freedom, with an astounding patience and willingness to replan as successive attempts were thwarted.
The language is very much of its time - the book was published in 1919 - but manages to convey the agonising frustrations and delays endured by Jones and Hill, while still moving the story on with sufficient pace.
The book stands on its own as a (true) escape story, while also shedding light on the heritage of the WWII escapers, who were so much better prepared because, in part, of this book.
The escapers chose the deception route to gain their freedom, with an astounding patience and willingness to replan as successive attempts were thwarted.
The language is very much of its time - the book was published in 1919 - but manages to convey the agonising frustrations and delays endured by Jones and Hill, while still moving the story on with sufficient pace.
The book stands on its own as a (true) escape story, while also shedding light on the heritage of the WWII escapers, who were so much better prepared because, in part, of this book.
Read
May 25, 2015Harold and Edna gave this to Grandfather Mitton Feb 1931
Harold would not have imagined that in 10 years he would be fighting with the Rats of Tobruk, not far away across the Mediteranean...
We still have not read it all! Mary has read half of it, all about the spook and codes in a scam about a seance....
Signed Harold in Perth 1/2/31. Cost 5/3.
The Weekend Library..
John Lane The Bodley head..
Being an account of how two prisoners of war at Yozgad in turkey won their way to freedom
The right to indoor who's the oldest Road and the craziest ride home rule strike two runs to the witches about mood as you did in the days of soul and nothing is changed hope the sorrow in stool for such as go down on the road to indole Kipling
By Siri....
Harold would not have imagined that in 10 years he would be fighting with the Rats of Tobruk, not far away across the Mediteranean...
We still have not read it all! Mary has read half of it, all about the spook and codes in a scam about a seance....
Signed Harold in Perth 1/2/31. Cost 5/3.
The Weekend Library..
John Lane The Bodley head..
Being an account of how two prisoners of war at Yozgad in turkey won their way to freedom
The right to indoor who's the oldest Road and the craziest ride home rule strike two runs to the witches about mood as you did in the days of soul and nothing is changed hope the sorrow in stool for such as go down on the road to indole Kipling
By Siri....
October 13, 2016
Amazing story. Somewhat dated in style - and length, written as it was a long time ago. Really would make an excellent film.
It's not written by the EH Jones (Doctor Who fan) that Goodreads has it though, haha.
It's not written by the EH Jones (Doctor Who fan) that Goodreads has it though, haha.
June 6, 2023
Äärimmäisen mukaansatempaavasti kerrottu tositarina sitkeydestä epäinhimillisissä oloissa kuin myös siitä kuinka pari nohevaa sälliä vedättää täysillä ovelalla juonella väkivaltaisia ja piittaamattomia vankileirin vartijoita.
August 1, 2010
One of my favourite books
August 9, 2014
Pretty good. What an audacious plan. Ending seemed a bit abrupt though. It would have been nice to see them actually on the way home.
April 24, 2015
Too long.
Over 400 pages, plus lots of notes and appendices
We really didn't need to have so much detail and verbatim reports of seances.
Over 400 pages, plus lots of notes and appendices
We really didn't need to have so much detail and verbatim reports of seances.
May 30, 2019
This was a free download ebook which gave a background of E. H. Jones and C. W. Hill's escape.
November 10, 2022
Great book, the e-book version can be found at:
https://www.kobo.com/us/en/ebook/the-...
https://www.kobo.com/us/en/ebook/the-...
February 4, 2015
One of two First World War prisoner escape accounts which I have read.
Displaying 1 - 24 of 24 reviews