What do you think?
Rate this book
Bittere bloemen
1e, druk / edition / édition / Ausgabe / 9789045082813 / / Nederlands / Dutch / Néerlandais / Niederländisch / hard cover / dust jacket / 15 x 22 cm / 288 .pp /
285 pages, Paperback
First published March 1, 2011
19 people are currently reading
247 people want to read
About the author
Jeroen Brouwers
99 books222 followersJeroen Brouwers was a Dutch journalist and writer.
From 1964 to 1976 Brouwers worked as an editor at Manteau publishers in Brussels. In 1964 he made his literary debut with Het mes op de keel (The Knife to the Throat).
He won the Ferdinand Bordewijk Prijs in 1989 for De zondvloed, and in 1995 the Prix Femina for International works for his book Bezonken rood (Sunken Red). In 2007 he refused the Dutch Literature Prize (Prijs der Nederlandse Letteren) - the highest literary accolade in the Dutch-speaking world - because he considered the prize money of €16,000 too low for all his work.
From 1964 to 1976 Brouwers worked as an editor at Manteau publishers in Brussels. In 1964 he made his literary debut with Het mes op de keel (The Knife to the Throat).
He won the Ferdinand Bordewijk Prijs in 1989 for De zondvloed, and in 1995 the Prix Femina for International works for his book Bezonken rood (Sunken Red). In 2007 he refused the Dutch Literature Prize (Prijs der Nederlandse Letteren) - the highest literary accolade in the Dutch-speaking world - because he considered the prize money of €16,000 too low for all his work.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 67 reviews
April 25, 2012
Brouwers kan schrijven en ik was ook helemaal bereid dit boek fantastisch te vinden, totdat Hammer zichzelf verliest in zijn obsessie met Pearlene, of Leentje zoals hij haar noemt.
Ik kan niet goed tegen beschrijvingen van relaties tussen oude (bejaarde) mannen en jonge vrouwen/meisjes. Ik krijg er de kriebels van, zeker wanneer het vanuit de man beschreven wordt, en zo fysiek als in Bittere bloemen het geval is.
En wanneer je het lezen helemaal voor me wilt verpesten, schrijf dan vooral dit:
U bent gewaarschuwd.
Ik kan niet goed tegen beschrijvingen van relaties tussen oude (bejaarde) mannen en jonge vrouwen/meisjes. Ik krijg er de kriebels van, zeker wanneer het vanuit de man beschreven wordt, en zo fysiek als in Bittere bloemen het geval is.
En wanneer je het lezen helemaal voor me wilt verpesten, schrijf dan vooral dit:
U bent gewaarschuwd.
June 22, 2016
Brouwers stelt nooit teleur. Zijn taal is prachtig; puur vakmanschap.
March 17, 2024
Zeer literair geschreven met soms zinnen die een hele pagina beslaan. Voor liefhebbers zeker de moeite, voor mij enorm trage en moeilijke leesmomenten.
May 31, 2025
Zoals steeds een feest van taal, gedachtenkronkels en dromerigheid. Jeroen Brouwers sleurt me keer op keer mee in diens lyrische beschrijvingen. Weliswaar mist Bittere Bloemen de kracht van Geheime Kamers en De Zondvloed. Ondanks het geweldige begin waarin Hammer zijn cynisch commentaar botviert, ontbreekt het aan een goeie verhaallijn. Grote delen van het boek verdwalen in visioenen en bejaarde ongemakken waardoor je als lezer op je honger blijft zitten.
March 17, 2014
Obviously, when you've got your grammar and vocabulary down, you can call yourself a writer, or so it seems after struggling through the first 85 pages of Brouwers. In case you're considering reading this, do yourself a favor and don't. Try out Gerard Reve or Willem Frederik Hermans instead (and then consider yourself hopefully lost for anything else written in the Dutch language). I could give some more content to this review, but really, why bother.
March 12, 2023
Vijf sterren voor de fantastische schrijfstijl van deze grootmeester. Qua inhoud werd ik er helaas een beetje misselijk van. Ben wel een keertje klaar met het seksualiseren van (jonge) vrouwen door (oude) mannen in romans.
September 28, 2019
Prachtige zinnen!
“Nooit begrepen waarom mensen zich en masse verplaatsen om landen, steden, gebouwen, monumenten te zien die ze thuis ook kunnen zien in reisboeken en -folders en op hun televisies en computers, daarin en daarop doorgaans beter, in ieder geval rustiger dan in de realiteit. Waarom willen mensen ver van huis in temperatuur van 42 graden smelten als kaarsen, nadat ze tijdens hun gezellige cruisetrip al zijn verslenst van stress, drukte, ergernis en leegte.”
...
“Als zij haar bejaarde vader daar nu eens op trakteerde, zei ze hakbijl-gezellig.”
...
“Nooit begrepen waarom mensen zich en masse verplaatsen om landen, steden, gebouwen, monumenten te zien die ze thuis ook kunnen zien in reisboeken en -folders en op hun televisies en computers, daarin en daarop doorgaans beter, in ieder geval rustiger dan in de realiteit. Waarom willen mensen ver van huis in temperatuur van 42 graden smelten als kaarsen, nadat ze tijdens hun gezellige cruisetrip al zijn verslenst van stress, drukte, ergernis en leegte.”
...
“Als zij haar bejaarde vader daar nu eens op trakteerde, zei ze hakbijl-gezellig.”
...
May 2, 2024
Grote schrijvers schrijven niet altijd grote boeken.
Een verbitterde oude bok lust een sappig groen blaadje. (Heb je de titel?) Dus mijmert de grijsaard, ooit zo succesvol, over de tijd, want dat is wat hem van zijn onbereikbare geliefde scheidt. En oude bokken mijmeren nu eenmaal.
Helaas mijmert de zeurpiet nogal veel. Het vergezochte verhaal vol overbodige flashbacks levert dan ook veel bagger op. Wanneer schrijvers literatoren worden en gewoon lange zinloze zinnen spuien omdat ze het kunnen, dan worden ze vervelend. Brouwers is in dit boekje strontvervelend.
Ongeïnspireerd, zeurderig en ouderwets. Bittere bloemen? Geef mij maar verse.
Een verbitterde oude bok lust een sappig groen blaadje. (Heb je de titel?) Dus mijmert de grijsaard, ooit zo succesvol, over de tijd, want dat is wat hem van zijn onbereikbare geliefde scheidt. En oude bokken mijmeren nu eenmaal.
Helaas mijmert de zeurpiet nogal veel. Het vergezochte verhaal vol overbodige flashbacks levert dan ook veel bagger op. Wanneer schrijvers literatoren worden en gewoon lange zinloze zinnen spuien omdat ze het kunnen, dan worden ze vervelend. Brouwers is in dit boekje strontvervelend.
Ongeïnspireerd, zeurderig en ouderwets. Bittere bloemen? Geef mij maar verse.
August 29, 2020
“Zolang er herinneringen zijn, geneest de tijd geen wonden, het geheugen, leergierig auditorium, is de kwelgeest die de littekens permanent blijft openkerven. Ik ben niet door de tijd geheeld, ik hoef niet te worden herinnerd.”
April 8, 2020
Bittere bloemen gaat over bloeien en verwelken. Jeroen Brouwers laat opnieuw zijn dansende en meeslepende schrijfkunst zien in een ‘aflopend’ verhaal van weemoed en spijt. Wat een schrijver!
September 1, 2021
hated the themes, but loved the writing style
March 5, 2012
This was my first experience with the writer Jeroen Brouwers. This book is (in the writers words) also the last he will write. So I was just in the nick of time :)
About the book itself. The writing style is very detailed and the words the writer use is very expressive; I believe it's actually a genre in itself. Anyway, at first I liked the writing, but during the time it took to read this book I discovered that the style was becoming more and more a hinderance in my point of view. Some passages I had to read multiple times in order to understand what really happened. Maybe that was my fault, I don't know, but when I closed the book after reading it completely, I let loose a sigh of relief.
About the book itself. The writing style is very detailed and the words the writer use is very expressive; I believe it's actually a genre in itself. Anyway, at first I liked the writing, but during the time it took to read this book I discovered that the style was becoming more and more a hinderance in my point of view. Some passages I had to read multiple times in order to understand what really happened. Maybe that was my fault, I don't know, but when I closed the book after reading it completely, I let loose a sigh of relief.
December 29, 2014
Jeroen Brouwers en zijn scherpe pen, ze kunnen me wel bekoren. In dit verhaal duiken we in het hoofd van een oude man. We volgen hem tijdens een dagje Corsica, onder de brandende zomerzin, waar hij tegen zijn zin op een cruiseschip terechtkomt en waar hij de liefde van zijn leven tegen het lijf loopt. Met de nodige zelfspot wordt in stukjes en beetjes zijn levensverhaal verteld: de bazige dochter, de overleden echtgenote, het ongelukkige huwelijk, zijn schrijversambities. Dit alles tegen de oververhitte achtergrond van de absurde voorvallen op het eiland.
Geniaal geschreven.
Geniaal geschreven.
May 18, 2014
Ik heb vaak genoten van de taal, woordkeuze, ritme, humor van de schrijver, al voelde ik me soms ook enkel toeschouwer van een stijloefening van de meester.
October 10, 2015
Genoten van dit verhaal, omdat ik veel herkende. Ik was ooit ook een jonge vrouw met een zestig jaar oudere bewonderaar. Prachtige zinnen, beeldspraak, geweldige schrijver bent u meneer Brouwers
March 14, 2018
Zo als altijd prachtig geschreven maar het verhaal en de hoofdpersoon lieten me kouder dan koud. Een ijlende, geilende bejaarde. Nog even niet, bedankt.
December 15, 2020
luisterboek
February 28, 2023
Citaat : Jeugd bestaat uit gouden beloften aan jezelf en onschokbaar zelfvertrouwen , alle illusies zullen zeker worden ingelost, het leven is een nooit eindigend, vrolijk geil tuinfeest met voortdurend nieuwe verrassingen.
Review : Bittere bloemen is zeker niet Brouwers luchtigste, maar wel een roman vol met wrange humor soms neigend naar Ironie. Veel komische overdrijvingen, een beetje slapstick (oude man valt boven op appetijtelijke jongedame) en af en toe zelfs vitriool als Hammers ex-vrouw of bazige dochter in beeld komen.
Dit boek doet mij regelmatig denken, alhoewel het zeker geen plagiaat is, aan Dood in Venetië van Thomas Mann. Hierin gaat het hoofdpersonage Gustav von Aschenbach op reis naar Venetië, waar hij bezeten raakt door de de schoonheid van de jongeling Tadzio, die met zijn familie in hetzelfde hotel verblijft als Aschenbach. Aschenbach praat echter nooit met Tadzio. Maar het beeld van de jeugdige schoonheid verzoent hem met de dood.
Ook het hoofdpersonage uit Bittere Bloemen Julius Hammer raakt op zijn oude dag in de ban van het meisje Pearlene, dat hij steevast Leentje noemt. Ze volgde ooit een schrijfcursus bij hem. Hij vond haar gedichten toentertijd maar niks en bespoedigde daarmee haar voortijdige vertrek uit de schrijfgroep, maar hij kreeg spijt. Hij zocht haar op in het New-age winkeltje waar ze een tijdlang werkte, voordat ze lang uit zijn leven verdween. Hammer de hamer, zoals hij zichzelf noemde, had een nogal overladen politieke, rechtelijke en literaire loopbaan. Maar dat is ver verleden tijd. Hij is nog maar pas ontslagen uit het ziekenhuis, waar hij een tijdlang in coma lag. Hammer heeft een blik geworpen in de tunnel des doods en de visioenen van de coma spoken nog door zijn hoofd. Zijn bazige dochter is, met het oog op vaders overlijden, alvast begonnen met het leeghalen van diens huis. Ze stuurt Hammer op reis, een cruise om frisse lucht, gezonde zeebries, interessante steden, niets dan leuke mensen aan boord cadeau te krijgen. Het wordt een hellevaart. De hele roman door is hij op zoek naar lucht, happend als een vis op het droge. Pearlene werkt als waarzegster aan boord van het cruiseschip. Het schip legt aan op Ajaccio (Corsica), de geboorteplaats van Napoleon Bonaparte. Het is 15 augustus, de potentaat is jarig en ter vermaak van de toeristen is er een festival. Maar het is ook hoogzomer en dus bloedheet, wat niet zo prettig is voor Hammer, met zijn ademnood. Gelukkig is er Pearlene om hem bij te staan in de hitte en de mensenzee. Achterop haar Vespaatje toert hij over Corsica, met zijn armen stevig om haar heen. In het spoor van Pearlene belandt Hammer op de set van een sciencefictionfilm. In afwezigheid van Pearlene heeft Hammer andere mensen nodig om overeind te blijven. Hij krijgt steun van een Scandinavische acteur, eveneens hoogbejaard, die hij op de set tegen het lijf loopt. De man brengt hem terug naar de boot. De acteur bekend is geworden in een Ingmar Bergman-achtige film, waarin hij de rol van de Dood vertolkte, en de dood achtervolgt Hammer al een tijdje.
Brouwers is een taalvirtuoos, een beeldentovenaar die met beelden en sfeerplaatjes speelt en door zijn fenomenaal taalgebruik de lezer meeneemt door een soort louteringstocht die opgefleurd wordt door een bijna puberale verliefdheid.
Review : Bittere bloemen is zeker niet Brouwers luchtigste, maar wel een roman vol met wrange humor soms neigend naar Ironie. Veel komische overdrijvingen, een beetje slapstick (oude man valt boven op appetijtelijke jongedame) en af en toe zelfs vitriool als Hammers ex-vrouw of bazige dochter in beeld komen.
Dit boek doet mij regelmatig denken, alhoewel het zeker geen plagiaat is, aan Dood in Venetië van Thomas Mann. Hierin gaat het hoofdpersonage Gustav von Aschenbach op reis naar Venetië, waar hij bezeten raakt door de de schoonheid van de jongeling Tadzio, die met zijn familie in hetzelfde hotel verblijft als Aschenbach. Aschenbach praat echter nooit met Tadzio. Maar het beeld van de jeugdige schoonheid verzoent hem met de dood.
Ook het hoofdpersonage uit Bittere Bloemen Julius Hammer raakt op zijn oude dag in de ban van het meisje Pearlene, dat hij steevast Leentje noemt. Ze volgde ooit een schrijfcursus bij hem. Hij vond haar gedichten toentertijd maar niks en bespoedigde daarmee haar voortijdige vertrek uit de schrijfgroep, maar hij kreeg spijt. Hij zocht haar op in het New-age winkeltje waar ze een tijdlang werkte, voordat ze lang uit zijn leven verdween. Hammer de hamer, zoals hij zichzelf noemde, had een nogal overladen politieke, rechtelijke en literaire loopbaan. Maar dat is ver verleden tijd. Hij is nog maar pas ontslagen uit het ziekenhuis, waar hij een tijdlang in coma lag. Hammer heeft een blik geworpen in de tunnel des doods en de visioenen van de coma spoken nog door zijn hoofd. Zijn bazige dochter is, met het oog op vaders overlijden, alvast begonnen met het leeghalen van diens huis. Ze stuurt Hammer op reis, een cruise om frisse lucht, gezonde zeebries, interessante steden, niets dan leuke mensen aan boord cadeau te krijgen. Het wordt een hellevaart. De hele roman door is hij op zoek naar lucht, happend als een vis op het droge. Pearlene werkt als waarzegster aan boord van het cruiseschip. Het schip legt aan op Ajaccio (Corsica), de geboorteplaats van Napoleon Bonaparte. Het is 15 augustus, de potentaat is jarig en ter vermaak van de toeristen is er een festival. Maar het is ook hoogzomer en dus bloedheet, wat niet zo prettig is voor Hammer, met zijn ademnood. Gelukkig is er Pearlene om hem bij te staan in de hitte en de mensenzee. Achterop haar Vespaatje toert hij over Corsica, met zijn armen stevig om haar heen. In het spoor van Pearlene belandt Hammer op de set van een sciencefictionfilm. In afwezigheid van Pearlene heeft Hammer andere mensen nodig om overeind te blijven. Hij krijgt steun van een Scandinavische acteur, eveneens hoogbejaard, die hij op de set tegen het lijf loopt. De man brengt hem terug naar de boot. De acteur bekend is geworden in een Ingmar Bergman-achtige film, waarin hij de rol van de Dood vertolkte, en de dood achtervolgt Hammer al een tijdje.
Brouwers is een taalvirtuoos, een beeldentovenaar die met beelden en sfeerplaatjes speelt en door zijn fenomenaal taalgebruik de lezer meeneemt door een soort louteringstocht die opgefleurd wordt door een bijna puberale verliefdheid.
August 21, 2024
Een latere (2011) roman van Brouwers en misschien ook een van zijn mindere, hoewel, wat is minder in zo'n oeuvre? Een oude man (ex-schrijver, ex-politicus, ex-rechter), herstellend van een hersenbloeding, maakt tegen zijn zin een door zijn bazige dochter geboekte cruise over de Middellandse Zee. Op het schip ontmoet de bejaarde Hammer één van zijn vroegere leerlingen, op wie hij hopeloos verliefd was en is.
De verliefdheid van Hammer op Pearlene (die hij tot treurens toe blijft aanspreken met Leentje) is pathetisch en lachwekkend en niet alleen omwille van het leeftijdsverschil (45 jaar!). Hammer zakt door strandstoelen, schuift ruggelings onderuit bij een bezoek aan de Grotte Napoléon, hapt voortdurend naar adem in de hete Corsicaanse lucht en waar zijn nu ook al weer zijn schoenen?
Brouwers schrijft zijn roman in korte, episodische hoofdstukjes, zoals het fragmentarische bewustzijn van Hammer gecomponeerd is, en hij laat niet na om zelf te lachen om diens stuntelige pogingen tot hofmakerij (Hoe denk je dat je zelf geurt, Hammer?)
Dat alles maakt van Bittere bloemen een weinig overtuigende roman waarbij je als lezer nooit echt meegetrokken wordt in het verhaal. Een mens zou omstreeks zijn zestigste gezellig moeten overlijden, dat is toch wat weinig voor een roman over dood en liefde.
De verliefdheid van Hammer op Pearlene (die hij tot treurens toe blijft aanspreken met Leentje) is pathetisch en lachwekkend en niet alleen omwille van het leeftijdsverschil (45 jaar!). Hammer zakt door strandstoelen, schuift ruggelings onderuit bij een bezoek aan de Grotte Napoléon, hapt voortdurend naar adem in de hete Corsicaanse lucht en waar zijn nu ook al weer zijn schoenen?
Brouwers schrijft zijn roman in korte, episodische hoofdstukjes, zoals het fragmentarische bewustzijn van Hammer gecomponeerd is, en hij laat niet na om zelf te lachen om diens stuntelige pogingen tot hofmakerij (Hoe denk je dat je zelf geurt, Hammer?)
Dat alles maakt van Bittere bloemen een weinig overtuigende roman waarbij je als lezer nooit echt meegetrokken wordt in het verhaal. Een mens zou omstreeks zijn zestigste gezellig moeten overlijden, dat is toch wat weinig voor een roman over dood en liefde.
April 6, 2023
Het is de eerste keer in mijn leven dat ik een recensie schrijf gezeten in een voertuig dat met 124 kilomter per uur over het asfalt raast, dus het zal niet verbazen dat het hier allemaal wat bondiger moet, zeker gezien het feit dat ik ook dringend moet, en er van stoppen de eerstkomende kwartieren geen sprake zal zijn.
Dit doet uiteraard allemaal niets ter zake, dus ter zake:
Geschreven in Zutendaal tussen 2001 en 2011 (ongetwijfeld met de hand) en gepubliceerd in 2011 is dit het vreemde verliefdheidsverhaal van heer Hammer, ex-rechter, ex-minister, ex-schrijver die een obsessieve hartstocht ontwikkelt voor een jongedame die hij ontmoet tijdens een schrijfcursus waar hij tegen beter weten in was ingerold.
Op één tijdslijn speelt het verhaal zich af op en rond een cruiseschip, waar Hammer, opnieuw tegen beter weten in, een reis op de middellandse zee mee maakt, en waar hij, uiteraard, het object (want zo lijkt het wel vaak) van zijn liefde weer tegenkomt.
Uiteraard blijft het bij Brouwers niet bij één tijdslijn, en weeft hij in zijn onnavolgbare stijl zowel sleutelepisodes uit het persoonlijke leven van Hammer als belangrijke momenten (voor hem dan) van zijn platonische gestuntel tegenover Pearlene (die hij - tegen beter weten in - de hele tijd Leentje noemt) door elkaar. De oorzaak van zijn aantrekking wordt gelegd in de gelijkenis met zijn door een oorlogsbom aan flarden geschoten moeder en een schilderij van Cranach (de oude of de jonge, het zal me verdommen).
Brouwers maakt van Hammer een fysiek wrak, die de hele tijd gutsend aan het zweten is, zich bezeert, het zicht verliest, en met al die lichamelijke ongemakken ook mentaal afglijdt naar een droomwereld die hij eerder heeft beleefd tijdens een coma waarin hij op sterven na dood lag te ijlen.
Het hele boek lang wordt je als lezer meegesleurd in de potsierlijke, steeds amechtiger wordende, smachtende pogingen van Hammer om dichter tot bij Pearlene te komen (die gelijke tred lijken te houden met zijn fysieke aftakeling), en Brouwers bewerkstelligt hier enerzijds een zeer overtuigende evocatie van de onoverkomelijk gonzende liefde, en anderzijds allerlei rationele bedenkingen zoals: ‘waarom zou dat meisje/deze deerne/deze jongedame/deze jonge vrouw/deze vrouw/dit mens in godsnaam enige twijfel open laten in het mogelijk beantwoorden van deze openlijke liefdesbetuigingen van deze man die pakweg 40 jaar ouder is?’ ‘Waarom zou een überintellectueel als Hammer, die blijkbaar voor zijn oevre ergens op een kandidaat-nobelprijswinnaarslijstje staat, enige interesse kunnen betonen voor een al bij al ‘anders-geïnteresseerde’ dame?’, enzovoort.
Het hulpeloze smachten wordt dus zo doorvoeld en pakkend geschreven dat je er zelf warm van wordt, maar tegelijk is het wel bijzonder om dit anno 2023 te interpreteren. Je kan zeggen: ‘Brouwers is Brouwers, dit is grote kunst en daarmee is de kous af!’, maar je kan ook zeggen: ‘Dit is the male gaze maal duizend en uiteraard typisch voor een cismanroman van 2011, geschreven door een schrijver wiens oeuvre druipt van paternalistische, masculiene onzin, die vrouwen als objecten beschrijft die vooral gepakt moeten worden en niet als volwaardige mensen om in evenwaardigheid tegemoet te treden.’
Ik moet toegeven dat ik moeite moet doen om die tweede interpretatie een eerlijke kans te geven, maar ik ben geboren in 1984 en moeite doen is geen tweede natuur voor mij, maar misschien wel een derde of vierde. Of dertiende. Welaan dan!
Zoals zo vaak zitten er voor de amateur te veel elementen in wat Brouwers hier aan het papier toevertrouwt om allemaal met een zekere graad van vertrouwen aan het papier toe te vertrouwen. Papier, wat is dat nu, het is hier toch allemaal digitaal zeker! Ok dan. Zo is er in het laatste stuk van de roman de hele rimram op Corsica die tot de ontknoping leidt, maar ook tot speciale bespiegelingen over Nicole Kidman.
Dit is opnieuw een onnavolgbare Brouwers, maar het amechtige en onnatuurlijke van het uitgangspunt doen wat mij betreft wat af van de overtuigingskracht.
Voor een met figuren geïllustreerde bespreking, zie: boektij.be
Dit doet uiteraard allemaal niets ter zake, dus ter zake:
Geschreven in Zutendaal tussen 2001 en 2011 (ongetwijfeld met de hand) en gepubliceerd in 2011 is dit het vreemde verliefdheidsverhaal van heer Hammer, ex-rechter, ex-minister, ex-schrijver die een obsessieve hartstocht ontwikkelt voor een jongedame die hij ontmoet tijdens een schrijfcursus waar hij tegen beter weten in was ingerold.
Op één tijdslijn speelt het verhaal zich af op en rond een cruiseschip, waar Hammer, opnieuw tegen beter weten in, een reis op de middellandse zee mee maakt, en waar hij, uiteraard, het object (want zo lijkt het wel vaak) van zijn liefde weer tegenkomt.
Uiteraard blijft het bij Brouwers niet bij één tijdslijn, en weeft hij in zijn onnavolgbare stijl zowel sleutelepisodes uit het persoonlijke leven van Hammer als belangrijke momenten (voor hem dan) van zijn platonische gestuntel tegenover Pearlene (die hij - tegen beter weten in - de hele tijd Leentje noemt) door elkaar. De oorzaak van zijn aantrekking wordt gelegd in de gelijkenis met zijn door een oorlogsbom aan flarden geschoten moeder en een schilderij van Cranach (de oude of de jonge, het zal me verdommen).
Brouwers maakt van Hammer een fysiek wrak, die de hele tijd gutsend aan het zweten is, zich bezeert, het zicht verliest, en met al die lichamelijke ongemakken ook mentaal afglijdt naar een droomwereld die hij eerder heeft beleefd tijdens een coma waarin hij op sterven na dood lag te ijlen.
Het hele boek lang wordt je als lezer meegesleurd in de potsierlijke, steeds amechtiger wordende, smachtende pogingen van Hammer om dichter tot bij Pearlene te komen (die gelijke tred lijken te houden met zijn fysieke aftakeling), en Brouwers bewerkstelligt hier enerzijds een zeer overtuigende evocatie van de onoverkomelijk gonzende liefde, en anderzijds allerlei rationele bedenkingen zoals: ‘waarom zou dat meisje/deze deerne/deze jongedame/deze jonge vrouw/deze vrouw/dit mens in godsnaam enige twijfel open laten in het mogelijk beantwoorden van deze openlijke liefdesbetuigingen van deze man die pakweg 40 jaar ouder is?’ ‘Waarom zou een überintellectueel als Hammer, die blijkbaar voor zijn oevre ergens op een kandidaat-nobelprijswinnaarslijstje staat, enige interesse kunnen betonen voor een al bij al ‘anders-geïnteresseerde’ dame?’, enzovoort.
Het hulpeloze smachten wordt dus zo doorvoeld en pakkend geschreven dat je er zelf warm van wordt, maar tegelijk is het wel bijzonder om dit anno 2023 te interpreteren. Je kan zeggen: ‘Brouwers is Brouwers, dit is grote kunst en daarmee is de kous af!’, maar je kan ook zeggen: ‘Dit is the male gaze maal duizend en uiteraard typisch voor een cismanroman van 2011, geschreven door een schrijver wiens oeuvre druipt van paternalistische, masculiene onzin, die vrouwen als objecten beschrijft die vooral gepakt moeten worden en niet als volwaardige mensen om in evenwaardigheid tegemoet te treden.’
Ik moet toegeven dat ik moeite moet doen om die tweede interpretatie een eerlijke kans te geven, maar ik ben geboren in 1984 en moeite doen is geen tweede natuur voor mij, maar misschien wel een derde of vierde. Of dertiende. Welaan dan!
Zoals zo vaak zitten er voor de amateur te veel elementen in wat Brouwers hier aan het papier toevertrouwt om allemaal met een zekere graad van vertrouwen aan het papier toe te vertrouwen. Papier, wat is dat nu, het is hier toch allemaal digitaal zeker! Ok dan. Zo is er in het laatste stuk van de roman de hele rimram op Corsica die tot de ontknoping leidt, maar ook tot speciale bespiegelingen over Nicole Kidman.
Dit is opnieuw een onnavolgbare Brouwers, maar het amechtige en onnatuurlijke van het uitgangspunt doen wat mij betreft wat af van de overtuigingskracht.
Voor een met figuren geïllustreerde bespreking, zie: boektij.be
May 17, 2020
De mijmeringen van de oude man zijn tot op zekere hoogte interessant. Zelfs de jonge Pearlène, als alomaanwezige esoterische mist, spreekt even aan (tot het tot vervelens toe enkel over haar veel te korte rokje blijft gaan. Ze draagt meestal strings, heb ik begrepen).
Ik vond dit niet meer goed rijmen met de poëtische aanloop.
Als we lang genoeg leven zullen we allemaal wel eens een bittere gedachte met Julius Hammer delen. Het lichaam dat niet meer is wat het was, behandeld worden als een klein kind, waar je voorheen als autoriteit gold, etc.
Er is lang nagedacht over de belichaming van de zinnen. Soms vloeien ze daardoor wat minder.
Ik wist de beeldspraak hier en daar te smaken, maar als de opsmuk te zwaar wordt en je gaat er pagina's aan een stuk mee door, is het alsof het gedicht overneemt. Dat nam me uit mijn ritme en ik raakte daardoor los van het verhaal.
Kan ook zo bedoeld zijn natuurlijk; poëzie speelt hier uiteindelijk zijn rol.
Volgende keer probeer ik wat jonger werk van Brouwers.
Ik vond dit niet meer goed rijmen met de poëtische aanloop.
Als we lang genoeg leven zullen we allemaal wel eens een bittere gedachte met Julius Hammer delen. Het lichaam dat niet meer is wat het was, behandeld worden als een klein kind, waar je voorheen als autoriteit gold, etc.
Er is lang nagedacht over de belichaming van de zinnen. Soms vloeien ze daardoor wat minder.
Ik wist de beeldspraak hier en daar te smaken, maar als de opsmuk te zwaar wordt en je gaat er pagina's aan een stuk mee door, is het alsof het gedicht overneemt. Dat nam me uit mijn ritme en ik raakte daardoor los van het verhaal.
Kan ook zo bedoeld zijn natuurlijk; poëzie speelt hier uiteindelijk zijn rol.
Volgende keer probeer ik wat jonger werk van Brouwers.
This entire review has been hidden because of spoilers.
August 6, 2017
Brouwers laat hier weer zien dat hij als taalvirtuoos in het Nederlandse taalgebied op eenzame hoogte staat. Zoals al zijn boeken is ook deze roman autobiografisch; zoals altijd deert dat niet: hij is altijd de onderzoeker van zijn eigen ziel gebleven, een stilistische solipsist, een melancholieke eenzaat die almaar reflecteert op zijn reflecties. Als ouderdomswerk kan dit zeker tellen: normaal gezien zijn schrijvers toch zo'n beetje uitgeschreven tegen hun zeventigste, publiceren ze louter nog wat nakomertjes die in de schaduw staan van de grote werken van daarvoor - voor Bittere bloemen geldt dit allerminst, al kan je wel stellen dat de stijl belangrijker is dan de inhoud (maar dat hoeft niet noodzakelijk een zwakte te zijn).
Want wat voor een stijl heeft-ie toch! Als er een Nobelprijs literatuur bestond voor de stijl, los van de inhoud, zou Brouwers één van de voornaamste kandidaten zijn.
Want wat voor een stijl heeft-ie toch! Als er een Nobelprijs literatuur bestond voor de stijl, los van de inhoud, zou Brouwers één van de voornaamste kandidaten zijn.
May 13, 2018
Ik denk niet dat ik ooit een boek zó saai heb gevonden als dat ik deze vind. Ik kom er echt niet doorheen. De stijl leest zo akelig, het loopt gewoon niet vloeiend, waardoor ik niet in het verhaal kom. Steeds heb ik het gevoel dat er woorden ontbreken, en dingen zijn zo onnodig langdradig beschreven. In het begin ging het nog wel, maar al snel was ik het toch echt zat. Daarnaast gaat het gewoon nergens over, er zit geen enkele soort spanning in, niks dat ervoor zorgt dat ik de pagina om zou willen slaan.
Nog niet te beginnen over zijn relatie met Leentje en hoe hij steeds over haar spreekt, alsjeblieft niet.
Nee, ik denk niet dat ik het ooit een nieuwe poging zal willen geven, er zijn veel betere boeken.
Nog niet te beginnen over zijn relatie met Leentje en hoe hij steeds over haar spreekt, alsjeblieft niet.
Nee, ik denk niet dat ik het ooit een nieuwe poging zal willen geven, er zijn veel betere boeken.
October 18, 2022
Zoals haar ivoorwitte string de schaamdelen van prachtige protagoniste Pearlene irriteert, zo irriteert dit boek mij. Ongeloofwaardige, overgeconstrueerde, onechte personages treden op in een verhaal dat op erbarmelijke wijze wordt verteld: alles komt gekunsteld over, gemaakt, overdreven, pretentieus, pedant, pompeus, hoogdravend. De auteur is bepaald niet van de straat, daarvan moet de lezer terdege doordrongen zijn. Is het toeval dat de roman wordt voorafgegaan door een citaat van Harry Mulisch? "Bittere bloemen" verleent het oeuvre van Jeroen Brouwers helaas een bittere nasmaak, in ieder geval bij mij.
December 28, 2023
Niet mijn favoriete Brouwers, niet naar stijl - zijn tot vervelens toe erg lange - maar vooral ook slechts zelden boeiende - zinnen, alsook mijn voortdurende gevoel dat ik niet slechts een weinig dan wel álle voorkennis mistte om mee te zijn met zijn overpeinzingen, beschrijvingen - noch het verhaal dat ik tot de laatste zin toe extreem deprimerend vond, noch het - wat een droeve figuur! - hoofdpersonage.
Gelukkig was dit niet mijn eerste Brouwers, anders had het wel eens (oh hoe jammer ware dat gewezen) mijn laatste kunnen geweest zijn.
Gelukkig was dit niet mijn eerste Brouwers, anders had het wel eens (oh hoe jammer ware dat gewezen) mijn laatste kunnen geweest zijn.
June 3, 2022
Waarschijnlijk is dit een zeer autobiografische boek. Hij beschrijft zijn eigen aftakeling en zijn innerlijk gevecht voor de liefde van zijn veel jongere vriendin. Met dit in gedachte is dit nog een leesbaar boek. Ik las dit na zijn overlijden.
Het hoofdstuk op Corsica kon helemaal geschrapt worden.
Lees vooral zijn andere boeken. Hij is een groot schrijver!
De zondvloed en bezonken rood zijn mijn favorieten.
Het hoofdstuk op Corsica kon helemaal geschrapt worden.
Lees vooral zijn andere boeken. Hij is een groot schrijver!
De zondvloed en bezonken rood zijn mijn favorieten.
August 6, 2020
Ontgoocheling! Prachtige taal, eindeloos verhaal over een zielig, aftakelend lichaam met wat geile illusies als leidmotief. Alleen het cynisme over het cruise-publiek kon me nog enigszins boeien. Ongewoon saai voor Brouwers die ontzettend veel betere boeken geschreven heeft.
August 16, 2020
Rijktalig verslag van een geestelijke en lichamelijke teloorgang. Het stuk op de filmset is te lang en voegt weinig toe.
Waarom komt niemand op het idee Hammer stanta pede naar een ziekenhuis te brengen?
Waarom komt niemand op het idee Hammer stanta pede naar een ziekenhuis te brengen?
June 4, 2022
Mooi, net overleden, boek lag in de bieb, impulsief gepakt. In een keer uitgelezen, erg goed! Zie beschrijvingen hieronder: ik vind hem herl mooi schrijven, top taalgebruik, lekker cynisch en zwart bij vlagen.
Displaying 1 - 30 of 67 reviews