Soldados de Salamina

by Javier Cercas

Un joven periodista topa por casualidad con una historia fascinante, y muy significativa, de la Guerra Civil española, y se propone reconstruirla. Cuando las tropas republicanas se retiran hacia la frontera francesa, camino del exilio, en el desorden de la desbandada alguien toma la decisión de fusilar a un grupo de presos franquistas. Entre ellos se halla Rafael Sánchez-Mazas, fundador e ideólogo de Falange, quizás uno de los responsables directos del conflicto fratricida. Pero Sánchez-Mazas no sólo logra escapar del fusilamiento colectivo, sino que, cuando los republicanos salen en su busca, un miliciano anónimo le encañona y en el último momento le perdona la vida. Su buena estrella le permitirá vivir emboscado hasta el final de la guerra, protegido por un grupo de campesinos de la región, aunque siempre recordará a aquel miliciano de extraña mirada que no lo delató. El narrador se propone desentrañar el secreto del enigmático Sánchez-Mazas, de su asombrosa aventura de guerra, pero sólo para acabar descubriendo, en un quiebro inesperado, que el significado de esta historia se encuentra donde menos podía esperarlo, porque uno no encuentra lo que busca, sino lo que la realidad le entrega .

Como insiste en afirmar el propio narrador, Soldados de Salamina es un relato real ; los lectores, sin embargo, lo leerán como un thriller: Cercas nos embarca en una investigación de hechos históricos que resulta apasionante porque su propósito es desentrañar un secreto que se resiste a ser desvelado, un secreto esencial que concierne no sólo a nuestro pasado más incómodo, sino sobre todo a la condición humana.

Genres: Fiction, Spain, Spanish Literature, Historical Fiction, War, Spanish Civil War, Literature

216 pages, Paperback

First published June 7, 2001

About the author

Javier Cercas Mena (Ibahernando, provincia de Caceres, 1962) es un escritor y traductor español.

Hijo de un veterinario rural, cuando contaba cuatro años, en 1966 su familia se trasladó a Tarragona, y allí estudió con los jesuitas. Es primo carnal del político Alejandro Cercas. A los quince años la lectura de Jorge Luis Borges le inclinó para siempre a la escritura. En 1985 se licenció en Filología Hispánica en la Universidad Autónoma de Barcelona y más tarde se doctoró. Trabajó durante dos años en la Universidad de Illinois en Urbana; mientras estaba allí se publicó su primera novela, El móvil, y compuso su segunda novela; desde 1989 es profesor de literatura española en la Universidad de Girona. Está casado y tiene un hijo. Se transformó en un autor de masas con su tercera novela, Soldados de Salamina (2001), que fue descubierta por Mario Vargas Llosa en un famoso artículo y mereció los elogios de John Maxwell Coetzee y Susan Sontag. Es colaborador habitual de la edición catalana y del suplemento dominical del diario El País.

Su obra ha sido traducida a más de veinte lenguas. Por su parte él mismo ha traducido a autores catalanes contemporáneos y a H. G. Wells.

Reviews

[Adina ( back from Vacay…slowly recovering) · Rating 4 out of 5]

Reseña en español (English below)

Que buen libro. No sé por qué esperé tanto para leerlo. Soldados de Salamina es una novela del escritor español Javier Cercas, uno de los mas conocidos de este pays. Es una obra de ficción que se basa en hechos reales ocurridos durante la Guerra Civil española y la posguerra. Parece que me gustan los libros que son mitad hechos, mitad ficción, así que tuve la sensación de que disfrutaré esta novela incluso antes de comenzar.

El libro empieza con el escritor y periodista español, también llamado Javier Cercas, quien decide de investigar la historia de Rafael Sánchez Mazas, un importante miembro del partido fascista español Falange. La investigación se inició por una historia que le narró al periodista el hijo de Mazas. El hijo contó el momento en que su padre fue capturado por las fuerzas republicanas en 1936 durante la Guerra Civil y a punto estuvo de ser ejecutado, pero logró escapar gracias a la intervención de un soldado republicano.

La primera parte de la novela relata los esfuerzos por investigar más sobre el evento y la vida de la figura política. La segunda parte es el draft del artículo/libro que el narrador quiere publicar sobre la vida de Mazas y su encuentro cercano con la muerte. En esta parte, el político acaba siendo retratado como un cobarde y nada como un héroe de guerra.

En la 3ra parte, la novela narra la búsqueda de Cercas para encontrar al soldado desconocido que salvó la vida de Sánchez Mazas. Estas parte termina encontrando un verdadero héroe de guerra y se lo presenta en contraste con la otra figura.

Il libro puede ser un reflexión sobre la complejidad y la ambigüedad de la historia y de la memoria.

Además, reflexiona sobre la subjetividad de la guerra y qué cualidades humanas se deben apreciar en esos tiempos para que un hombre sea un heroe. En un momento, el autor mantiene una conversación imaginaria con el autor Roberto Bolano que se convierte en una oportunidad para criticar el movimiento falangista y la guerra.

Review in English

What a good book. I don't know why I waited for so long to read it. Soldados de Salamina is a novel by the Spanish writer Javier Cercas, one of the best known of that country. It is a work of fiction that is based on real events that occurred during the Spanish Civil War and the postwar period. I seem to like books that are half fact, half fiction, so I had a feeling I'll enjoy this novel even before I started.

The book begins with the Spanish writer and journalist, also called Javier Cercas, who decides to investigate the story of Rafael Sánchez Mazas, an important member of the Spanish fascist Falange party. The investigation was initiated by a story that Mazas's son told the journalist. The son recounted the moment when his father was captured by the Republican forces in 1936 during the Civil War and was about to be executed, but managed to escape thanks to the intervention of a Republican soldier.

The first part of the novel recounts the efforts to investigate more about the event and the life of the political figure. The second part is the draft of the article/book that the narrator wants to publish about Mazas' life and his close encounter with death. In this part, the politician ends up being portrayed as a coward and nothing like a war hero.

In the third part, the novel narrates Cercas' search to find the unknown soldier who saved the life of Sánchez Mazas. This part ends up by describing a real war hero and presents him in contrast to the other figure.

Il book can be a reflection on the complexity and ambiguity of history and memory.

Also, it reflects on the subjectivity of war and what human qualities should be appreciated during those times in order ot be considered a war hero. At one point, the author has an imaginary conversation with the author Roberto Bolano which becomes an opportunity to criticize the Falangist movement and the war.

[Orsodimondo · Rating 4 out of 5]

INTRECCI DI MEMORIA



Il gioco d’incastri e rimandi, di letteratura sulla e nella letteratura, di metanarrazione qui è spinto quasi all’eccesso, con mia delizia: il protagonista si chiama come lo scrittore del libro, Javier Cercas, e di mestiere è giornalista e scrittore.
Oltre il nome, viene da pensare che lo Javier Cercas letterario abbia molti tratti in comune con lo Javier Cercas letterato.



Ascoltando un’intervista, scopre la storia di Rafael Sánchez Mazas, uno dei fondatori delle falangi spagnole, di chiara ispirazione fascista: il vecchio intervistato dice d’aver vissuto anni in Italia, dove si è innamorato di una donna, ma soprattutto del duce, e di aver voluto importare in Spagna il modello fascista (sigh).
Viene fuori che Franco e il franchismo sono una versione spregiudicata e poco fedele del falangismo, che resterebbe la parte “dura e pura” del fascismo spagnolo, mentre Franco e i suoi quella corrotta e arrivista. Abbastanza sorprendente.



Ma quello che stimola il protagonista Javier Cercas, e sicuramente anche Javier Cercas suo creatore, è un episodio della vita di Rafael Sánchez Mazas: finito davanti a un plotone di repubblicani insieme ad altri cinquanta camerati, riesce a scappare prima della fucilazione, e a nascondersi nel bosco adiacente. Uno dei tiratori repubblicani lo scova tra alberi e cespugli, e lo grazia: gli lascia salva la vita, svia i suoi compagni, e lascia che il falangista fugga.
Perché? Non lo so: neppure alla fine di queste duecento e rotte pagine so darmi una spiegazione. Ma il lungo momento, il lungo sguardo che il repubblicano e il falangista si scambiano è bello e intenso. E anche se rimane avvolto nel mistero, va bene così.



Ma, non è mica finita qui.
Javier Cercas parla col suo amico Roberto Bolaño, che è proprio quel Roberto Bolaño che conosciamo, lo scrittore cileno, all’epoca di questa storia probabilmente non ancora esploso nel firmamento letterario.
Il cileno regala allo spagnolo la seguente perla di saggezza:
Per scrivere romanzi non c'è bisogno di immaginazione. Ma soltanto di memoria. I romanzi si scrivono intrecciando ricordi.
E poi Bolaño racconta all’amico Cercas la storia di un soldato repubblicano di nome Miralles che dopo la sconfitta si arruolò nella Legione Straniera, e quando la Francia fu occupata dai nazisti si mette in marcia attraverso il nord Africa per raggiungere le forze libere. Da qui finisce a combattere in Francia, è tra i primi a entrare a Parigi finalmente liberata (agosto 1944). Non basta: prosegue a combattere in Germania. Ma una mina lo ferisce di brutto e mette fine alla sua guerra.



C’è qualcosa nel racconto dell’amico Bolaño, qualche particolare, indizio, dettaglio che spinge Cercas a credere che questo soldato repubblicano di nome Miralles è lo stesso soldato repubblicano che salvò la vita di Sánchez Mazas. Inizia a cercarlo. E lo trova. E va a parlargli, a intervistarlo. In un ospizio in Francia, a Digione. E il vecchio Miralles non smentisce e non conferma. Non vuole passare da eroe.
E infatti il libro si conclude con una riflessione su eroi ed eroismo. Da cui il titolo: i soldati di Salamina sono gli ateniesi che sconfissero i ben più numerosi invasori persiani.



Per me particolarmente ghiotta risulta l’ambientazione principale durante la guerra civile spagnola, argomento che mi affascina molto e non sono mai stanco di conoscere. Forse da quando mi sono imbattuto in quest’altra storia:
https://www.cinematografo.it/cinedata...


Tutte le immagini sono dal film “Soldados de Salamina” diretto da David Trueba (2003): il protagonista Javier Cercas diventa la protagonista Lola.

[Traveller · Rating 5 out of 5]

Right through the center of Spain runs a deep scar. This scar has many dimensions. In terms of time, it spans the most of the 20th century; and at certain points in time, it cut the land that Spain consists of up into pieces. But the deepest scars run in the Spanish psyche and in its individual and collective memory.

A lot of the novel Soldiers of Salamis deals with this scar. At first, the narrator of the book believes that this scar has nothing to do with him, that it does not affect him. I thought so too. I bought into the author Javier Cercas's subtle subterfuge. I kinda believed that the character Javier Cercas is autobiographical of the author Javier Cercas, and let's face it, since there really -was- a pro-fascist conservative Spanish poet called Rafael Sanchez Mazas, I started to believe that the whole novel was, as the character Javier Cercas claims, "a true story".
..and in a certain sense, a symbolic sense, it is a true story.

I want to make an embarrassing confession. About 4 months ago, I knew pretty much nothing about the Spanish Civil War. I had always wanted to read more about it, but nothing ever gave me that little "push". I started reading about it a month or two ago, and the more you read about it, the more you want to read about it, but... well, here's the pinch: It's hugely complex. You could read a bunch of Francoist propaganda and believe that the Republicans had been pure evil, and indeed it is true that some atrocities had been committed against the RC church by Republicans. ...but the situation isn't quite as black and white as that. The church in Spain had always backed the rich landowners, instead of standing up for the poor, and later on the church also backed the Fascists - so it is not too much of a stretch that some people might have identified the church with the oppressors and oppression.

But before I end up writing a loooooong essay on the Spanish Civil war, let me try to keep it short by sticking with how the 2 Javier Cercas' books, Soldiers of Salamis, (See what he did there?) fit in with all of that.

See, once General Francisco Franco Bahamonde had declared himself victor of the Spanish Civil war, hostility did not cease. He still persecuted the former Republicans and built up a vast propaganda scheme to exalt himself and his Fascist ideals, in which the Republicans, Socialists and Communists were always the villains, and the Fascists/Nationalists were the shining, splendorous heroes.

He even managed to twist it into saying that the Republicans had been the rebels (whilst they had actually been the legitimate democratically elected government, which he and his Fascists rebelled against). Franco also averred that they were "anti-Spain" and of course, the fact that they were secularist didn't help their case.

So, those of the Republicans who managed to escape being shot, ended up silenced and marginalized, or in exile. While Franco was conducting his "Cultural cleansing program" hundreds and thousands of Spaniards were shot en masse and dumped into mass graves. Many of the corpses of those shot who had been exhumed, had their hands tied behind their backs. Even mothers of young children were shot in the back of the head and kicked into mass graves with other "dissidents". Their children were given to Nationalist families in some cases. In his book The Spanish Holocaust, Paul Preston avers that 200,000 people were executed between 1936 and 1945 by the fascists.

I am wandering a bit from the book again here, but you get the picture. Franco then induced a sort of 'national amnesia' in which everyone had to conspire in hiding the ugly truth of his brutality, lest they themselves became victims of it. (Stalin, anyone?)

So anyway, after Franco died, Spain was lucky enough to have had good King Juan Carlos named by Franco as his successor, and as we all know, he was a spanking good chap who helped Spain along (even through a second right-wing coup attempt) on its teetering legs towards Democracy.

Well, so now Spain is democratic, and so what's the problem?, you, I and Javier Cercas the author and Javier Cercas the journalist-author might ask. Well, the problem was that all the roads, buildings, and national monuments in the country were named in honor of the Franco dictatorship and its heroes. All the right-wingers whose family members died in the right-vs. leftwing conflict, could go and lay flowers on the graves of their deceased, and say prayers there, or whatever else you would want to do at a beloved one's graveside.

...but all those on the Republicans' side who had been murdered by the Franco regime, had simply 'disappeared'. Their bodies were lying in unmarked graves, and often times, unmarked mass graves. Those who died Falangists, were heroes, but those who died Republicans were reviled as vermin. (Yes, yes, pretty much like the Nazi's and the Jews, though in this case it was not racially based. You just had to be against Franco to be vermin.)

Right, so now the Javier Cercas book starts off with him all obsessed over some pro-fascist poet who got a cushy job in Franco's establishment before he drifted off to go and be a dissolute millionaire somewhere, and.... well, you feel a bit bored reading about all of this and you start to skim a bit and to wonder if you want to see the book through, and then, then suddenly it starts to get interesting. That is, once Javier Cercas the character starts to look for Miralles.

And then, once you had read through the last bit and perhaps pecked away a tear or swallowed a lump in your throat, you realize: Hey! The brilliance of this book is not only in the emotional rendering of the last bit - which is pretty cool just on its own, but you realize that a lot of why people go 'wow!' about it, has to do with its cleverly constructed structure.

I only realized this, I think, when I read some interview with Javier Cercas the author. (Not the character in the book, ha ha.) He said that before he wrote this book, he thought the Spanish Civil War had nothing to do with him; ancient history, as he saw it. About as ancient and as far removed as the battle of Salamis had been. ...or was that actually Javier Cercas the character before he wrote HIS book Soldiers of Salamis..? (See what he did there?)

In any case, so, with the story of Rafael Sanchez Mazas told, you would imagine that is the whole story. Only, it's not. The other side of the story is Miralles' story. There you go...

Suffice it to say that in 2007, Spain passed a new law. Perhaps I should conclude with a quote from Wikipedia about this law:

" The Historical Memory Law principally recognizes the victims on both sides of the Spanish Civil War, gives rights to the victims and the descendants of victims of the Civil War and the subsequent dictatorship of General Francisco Franco, and formally condemns the Franco Regime.

The conservative Popular Party and the Republican Left of Catalonia (ERC) both voted against passage of the law.

For its no vote the Popular Party accused the Socialist Party government by way of the Historical Memory Law of weakening the political consensus of the transition to democracy and "using the Civil War as an argument for political propaganda,"

The Republican Left of Catalonia rejected the law on the basis it did not go far enough."

Looks like people might finally be starting to remember and acknowledge Miralles and the friends whom he had to leave behind.

..and if you think about it carefully, you realize that Javier Cercas the author wants us to realize by the end, why that Republican did what he did when he looked the other way. Damn, this guy is subtle.

EDIT: After my conversations with Dolors and Wastrel below, I realized that I had omitted to mention in my review, the work of the Association for the Recuperation of Historical Memory (ARMH) in Spain.

At about the turn of the millennium, some Spaniards (and ex-Spaniards speaking from exile) started to say that they wanted to find the bodies of their family members who had been victims of the Nationalists.

I knew from prior reading on the subject that some mass graves have already been exhumed, but when I wanted to look up on statistics due to my conversation with Wastrel, I found this article, which, by its implications, tells us that the scar running through the Spanish psyche is far from being healed.

I find it incredibly sad that people would actually feel ashamed that their relatives had been Republicans. Only when the Manichean construct of "good" Nationalists vs "bad" Republicans is shattered and exposed for the phantasm that it is, can all of Spain's children truly come to terms with their identity and their past.

[ArturoBelano · Rating 5 out of 5]

Bu yazı Spotify’da “No Pasaran! Canciones de Guerra Contra el Fascismo” eşliğinde yazılmıştır.

Mükemmel, muhteşem, muazzam…

Salamina Askerleri’ni dün bitirdim ama belki de o beni bitirmiştir. Etkisinden bir süre çıkabileceğimi düşünmüyorum bu da demek ki birilerinin kafasını bir süre bu kitapla şişirmeye devam edeceğim. Bir roman hayatımızı değiştirmiyor belki ama bu romanı okumadan ölseydim çok üzülürdüm sanırım.

Etki dedik, şunu eklemekte fayda var; İspanya devriminin yükselişi ve çöküşü ile politik, duygusal bir bağınız veya Roberto Bolano kitaplarına, yaşamına ve onunla ilgili herhangi bir şeye saplantılı bir ilginiz varsa bu etkiyi çok daha güçlü hissedeceğinize eminim. Ama bir sınırlama da getirmek istemem elbette kitap başlı başına bir şaheser, bir de yanına saydıklarımı katabilecek okur içinse daha da ötesi. Ne anlatsam eksik kalacaksa da bir yerden başlayalım, kitaba ve ispanya devrimine dair bol spoiler içerecek sohbetimize.

“ Tanrılar insanlara hayat veren şeyi sakladılar.”

Kitap, Hesedios’un İşler ve Günleri ile açılıyor. Bu aynı zamanda Pandora’nın Kutusu’nun da hikaye edildiği eserdir. Cercas açılışı buradan yaparak birazdan açacağı ve bizi de içine atacağı şeylere gönderme yapmaktadır adeta. Zira 1936- 39 İspanya devrimi ve yenilgisi bütün kötülüklerin saçılacağı 2. Dünya savaşının ön provası, kimi tarihçilere göre de savaşın esas başlangıcıdır. Ama merak etmeyin, kutu kapandığında içinde kalan umudu da göreceğiz bu kitapta.

Üç bölüme ayrılmış kitap Ormandaki Dostlar bölümü ile açılır. Buna geçmeden önce kitabın adına dair birkaç kelam edelim. Kitap boyunca izini süreceğimiz Sanchez Mazas, ormandaki dostlarına ileride bu günleri anlatacağı bir kitap yazacağını söyler, adı Salamina Askerleri olacaktır. O kitap hiç yazılamaz Mazas tarafından ama Cercas kitabına bu adı uygun görür, bu anekdotu duyduktan sonra. Oysa Salamina, savaşın cephelerinden biri değildir. M.Ö 380 yılında Pers ordusu ile Yunan şehir devletleri Salamis Adası koylarında karşı karşıya gelir. Pers ordusu sayıca üstün olsa da savaşı Yunan şehir devletleri kazanır. Böylelikle barbar doğu tehlikesi alt edilip batı medeniyeti serpilmeye devam eder. Sanchez Mazas, bu olaya gönderme yaparak kendilerinin bu sefer doğudan gelen Bolşevik, anarşist tehlikeyi savuşturan güçler olarak konumlandırır ki kitap boyunca karşımıza Falanj’ın lideri de primera’nın “ son anda ortaya çıkıp uygarlığı kurtaran her zaman bir manga asker olmuştur” sözü ile birlikte düşünüldüğünde Mazas’ın kendine biçtiği misyon ve yazacağı kitaba koyacağı isim daha iyi anlaşılır. Biz yine başa dönelim, bu misyona geliriz bilare.

Kitap, kurgu olarak roman içinde roman diyebileceğimiz bir yöntemi, tarih ile kurguyu, gerçek karakterlerle, gerçekliğin ne zaman kurguya dönüştüğünü anlamadığımız bir şekilde gelişiyor. Burada Bolano’ya kulak verip iyi hikaye okurun gerçekliğine inandığı hikayedir diyerek kafaları daha fazla bulandırmayalım. Beni inandırdı, ötesinde gözüm yok.

Babası ölmüş, karısı terk etmiş ve yazarlık kariyeri noktalanmış depresyondaki anlatıcımızın zaruretten gazeteciliğe döndüğü günler, Rafael Sanchez Mazas’ın Collel Tapınağında kurşuna dizilişini duyduğu günlere denk düşer. Kitabın bu ilk bölümü, yazarın bu olayı her yönü ile araştırıp nihayetinde bir roman ( bir roman olmayacaktı dese de) yazmaya karar vermesi ile sonlanır. Öncesinde hiç ilgi duymadığı İç savaş günleri ve yaşananlar, kurşuna dizme olayı ayrıntılandıkça, dönemin tanıklarıyla görüştükçe bir saplantı haline gelir ve adına Salamina Askerleri diyeceği ikinci bölüm yani asıl kitap ortaya çıkar. Asıl kitap diyorum zira öncesi kitap yazmaya hazırlık süreci gibidir ve yazarın bu süreci de sırıtmadan anlatıya dahil etmesi başlı başına büyük bir beceri işidir.

İkinci ve belki de okurdan döneme dair en çok bilgi talep eden bu bölümde Sanchez Mazas ile tanışıklığımız derinleşir. “Savaşı kazanıp edebiyat tarihini kaybeden” Mazas dönemin popüler yazarlarından biridir. Daha çok roman türünde eseler verse de kendini şair olarak tanıtan ( Bolano misali) Mazas dönemin elit burjuva ailelerinden birinin çocuğudur. Bu bölümde onu çocukluğundan itibaren takip ederiz. Erken yaşlarda eserler vermeye başlar, gazetecilik yapar ve Mussolini İtalya’sında 7 yıl yaşar ki faşist, ülkesine döndüğünde Falanjizmde simgelenecek düşünceleri bu dönemde şekillenir. Kendisini İspanya’nın ilk faşisti olarak takdim eder, onun için faşizm kahramanlar, şövalyeler ve şairler çağının yeniden doğusu gibidir. Bu ve ilk bölümde yer yer yazar ne yapmakta, neyi amaçlamaktadır diye düşünmüyor değiliz, sevgilisi Conchi’nin dediği gibi “ bir komünisti anlatsana, mesela Garcia Lorca’yı!” Madem Bolano’da geçecek bu kitapta, yemişim Sanchez Mazas’ı. Neyse, İtalya önemli, zira Mazas, Falanjist retoriğin kurucusu ve Falanj Espana’nın 4 numaralı üyesi İtalya’yı batı medeniyetinin ve kültürünün merkezi olarak görmekte ( antik yunan'ın yasal varisi) ve vahşi, doğulu Bolşevikliğin Avrupa’ya sızmasını önlemek istemektedir. Salamina Askerleri adı burada anlam kazanmaktadır ama pek bilinmez ironik olan şu ki; İspanya’ya anarşist, anarko- komünist düşünce ve örgütlenmeler de 1800’lerin sonunda Bakunin’ci İtalyanlar tarafından hem de İspanyolca bilmedikleri halde taşınmıştır ( ah o 1. Entarnasyolenden kovulmayaydık iyiydi )

Ve geldik kitabı iyi kitaptan muhteşem, muazzam, mükemmel kitap yapan Stockton’da Buluşma bölümüne. Beni fena çarptı, çok da övmek istemiyorum beklentiyi artırmamak için ama kitap denen şeyi biraz da bu çarpıntı anları için okumuyor muyuz zaten? İlk bölümde yazarın yazma sürecini, ikinci bölümde yazdığını ve bu son bölümde yazdıklarını ters yüz edişini, perspektif değişikliğini görüyoruz. Yazarımız bitirdiği eserden mutlu değil, depresyonun eli kulağında ( sana o faşolara dokunma demedi mi Conchi) ve birden ufukta kurtarıcı olarak Bolano beliriyor. Cercas’a haksızlık etmek istemem, sonuçta onun eserini okuyoruz ama bana sanki her satırda onunla birlikte Bolano konuşuyormuş gibi geldi, Bolano okuru ne dediğimi anlayacaktır. Mazas kurşuna dizilmekten kurtulduğunda cumhuriyetçi bir askerle göz göze gelir ve asker “ burada kimse yok der.” Bu bölümde, onunla karşılaşırız ve söylence tamamlanır. Yazarımız, Bolano’nun o “boşboğazlığı “ ( en sevdiği, anlatsın dursun) sonucu Miralles’le tanışır ve onunla sohbetinin sonunda “ burada Mazas’a yer yok” der. Miralles, iç savaşta cumhuriyetçi saflarda savaşmış, Mazas’ın kurşuna dizildiği yerde bulunmuş, 2. Dünya savaşında başka bayraklar altında hep ileriye giderek ve o “ilerledikçe özgürlük var olmuş” olan adsız kahramanlardan biridir ve bilmeniz lazım “ yazarlar asla iflah olmaz. Hep bir kahraman ararlar.”

Sonuna geldiğimizde görüyoruz ki bu kitap, Sanhez Mazas adında kendi elit konumu ve burjuva refahı sarsılmasın diye ya da Zizek’in tarifini neredeyse birebir kullanan Cercas’ın dediği gibi “ hiçbir şey değişmesin diye değişim yalanına sarılan” erdem ve ülküden uzak bir adamın değil, Miralles’in, ölen arkadaşlarının, adları bir sokağa bile verilmeyen, yataklarına, sabah güneşinde gelip sevgilileriyle aralarına çocukları girmeyenlerin, Avrupa’da kaybolan Şilililer ve onların Latin Amerika’da yiten dostlarının romanıdır. Salamis’de onlardır, İtalyan rönesansı da ve lanet olsun adamım kimse de sağolasın bile demedi Miralles’lere.

Bu beklenmedik sonla, okuru ters köşeye yatıran Cercas, başladığı yerin çok ötesine geçerek kendine de “ ihanet” etmiş ve bu sayede bizi yani beni hiç unutmayacağı bir mutluluk ve hüzünle baş başa bırakmıştır.

Unutmadan, Gökhan Aksay’a da bu güzel çevirisi için teşekkür eder ve ama dikkatini çekerim. Kitapta Buenaventura Durriti ile ilgili dipnotu hatalı, Durruti devrimin sonlarına doğru 1938’de değil Kasım 1936’da Madrid’de hayatını kaybetmiştir ki dipnotun kendisi de baştan sona onun, benimle örtüşmesine rağmen öznel düşünceleridir ve romanda olmaması gerektiğini düşünüyorum.

Son olarak; bu kitabı okumadan 2019 yılına girmeyin diyor ve bir alıntı ile bitiriyorum:

“ Sonra, Sanchez Mazas’ı ve Jose Antonio’yu hatırladım; uygarlığı her zaman, son anda ortaya çıkan bir manga askerin kurtardığını söylerlerken belki haklıydılar. Ama Sanchez Mazas’ın ve Jose Antonio’nun gözden kaçırdıkları bir şeyl vardı; o işlevi görecek bir mangayı kimse örgütleyemezdi; ne kendileri ne de başkaları. Kendilerine o karanlık günlerde bizi, hepimizi kurtaracakları söylenmiş olsa, kasıkları çatlatıncaya kadar gülecek olan, raslantı sonucu ya da şansları kötü gittiği için orada bulunan dört Mağribinin, bir zencinin ve Katalan bir tornacının, onların becerebileceği bir şeydi uygarlığı kurtarmak. Belki tam da bu nedenle, o an uygarlığın kaderinin kendisine bağlı olduğunu düşünmediği için, sonunda alacağı karşılığın, kendi ülkesi olmayan bir ülkenin hüzünlü bir şehrinde, bir düşkünlerevinin – onun savaşa katıldığını bile bilmeyen, güler yüzlü, ince yapılı bir rahibenin dışında kendisini kimsenin aramayacağı- gözlerden uzak odası olacağını bilmeden uygarlığı ve bizi kurtarmıştı Miralles.”

[Fionnuala]

The first two parts of this book revolve around a rather unheroic but entirely factual figure, Sanchez Mazas, a founder member of the Falangist group in Spain in the 1930's and later a minister in Franco's government with the status of national hero, who, we are told right at the beginning, escaped death by firing squad during the Spanish civil war.
The narrator, a journalist and writer called Javier Cercas, who is fictional, becomes obsessed with this ‘reprieve from death’ story, and sets out to uncover the facts of the case, tracing written accounts and interviewing surviving members of both the Nationalist and Republican sides. The first part reads like a diary of this research, the second part, like the article the journalist might finally write based on that research: a dry factual examination of the motivations of Sanchez Mazas, writer and poet, who helped bring Franco to power. Journalist Cercas leads the reader into a position where he/she becomes impatient and thoroughly frustrated with this endless circling around the miraculously twice reprieved life of such an unheroic and really rather pathetic figure, and then, in the third part, author Cercas changes gear and gives us what we wanted all along: the story of a true hero. This part is full of everything which seemed to be missing in the first two parts: humanity, heroism and hope.
So author Cercas achieves, by the most subtle of methods which include a fascinating fictional conversation with Roberto Bolano, far more than he could ever have done by any outright criticism of Falangist philosophy.
Brilliant!

[Gorkem · Rating 5 out of 5]

Cercas Söylencesi

Bazı yazarlar vardır, yazdıklarını içinizde yüreğinizde, iliklerinize kadar bütün ruhunuzla hissedersiniz. Gıdım gıdım okursunuz katık ederseniz yazdıklarını. Kendinizi kandırırsınız oysa her şey gibi bu kitap da bitecektir.Javier Cercas ve Salamina Askerleri, benim için böyle bir kitap oldu.

Salamina Askerleri'ni okumayı düşünüyorsanız en üste kalan temanın İspanya İç Savaşı'nı anlattığını bir şekilde aşina olmuşsunuz demektir. Belki Falanj, Falanjist kelimelerini ilk kez duyacaksınızdır. Belki yorumlarda, herkesin okuyabileceği bir kitap değil yorumlarını göreceksinizdir. Ya da en basit olarak neden İspanya'nın iç Savaşı hakkında bir kitap okuyayım diyerek bu kitabı bir yana bırakma eğilimdesinizdir

Bendeniz de kitaba başlarken benzer çekincelerle başladım. Ki Cercas'ın okuyacağım ilk kitabıydı. Bu kadar övgü alan bir yazarla ilişkimin bu kitapla bozulur mu korkusuyla çekinerek başladım. Keza, kitap başlarda acaba bu cidden ilk ve son Cercas deneyim mi diyerek tırsa tırsa çevirdim sayfaları. Fakat kitabın çok katmanlılığı sayesinde kitap tane tane kendisini ve Cercas'ın dünyasına sabretmem gerektiğini hissettirdi.


İçerik

Son zamanlarda okuduğum en başarılı kitaplardan biriydi Salamina Askerleri. Kitabın içeriğine roman içinde roman olarak oluşturulan bir kitap ve 3 bölümden oluşuyor:

I. Bölüm: Hikayeyi anlatan ana karakterimizin Mazas'ın hikayesinin peşine düşmesi

II. Bölüm: Mazas'ın Hikayesinin detayları

III.Bölüm: Sabrettiğinize değecek olan yüce kısım..

Salamina Askerleri, arka kapağında yazılandan çok daha öte bir kitap. İspanya İç Savaş'ında hareketle insanlığa batı medeniyetine ayna tutan, bu dönemde yer alan unutulmaya yer alan kahramanlarının biz burdayız hala demesi. Dönem ışığı altında, Avrupa'nın eleştirisinin yapıldığı bir kitap.

Ki en çok sevdiğim kısım ise, aynı zamanda kendi var oluşunu, yaratım sürecinde kendini arayan kendi yolculuğuna da çıkmış olan bir yazarın savaşı. Cercas kendi eleştirisini müthiş bir içtenlikle ortaya koyuyor. Samimiyet kokuyor bu kitap

Sonuç

Salamina Askerleri, entellektüel ve edebi olarak okura üst düzey tad bırakan ve doyuran bir eser. İsimler aslında çok önemli değil bu kitap adına. Cercas anlatımda buna hissettiriyor.

Bu kitabı seven herkes gibi ben de eşyalarımı toplayıp Stockton'da yerimi almış olup, arkadan gelecekleri, Diğerleriyle bekliyor olacağız.

Stockton'da görüşmek üzere!

[Marisol · Rating 4 out of 5]

Si este libro tratara de la historia de un hombre español parte fundadora de un partido político que impulsó la llegada de Franco al poder y por ende la derrota de los republicanos, que logró por factores humanos librarse de ser fusilado y que vivió largamente sin lograr nada importante, recordando esa mezcla de circunstancias y hombres que pudieron librarlo de una muerte inminente, de seguro ese libro sería conocido solo en parte de España y no tendría mérito alguno.


Pero al ser un libro que nos habla de aquello que solo los escritores logran ver, porque los libros no están hechos de imaginación pura, sino de memorias, de recuerdos, de lo percibido por los sentidos de ciertos hombres que logran imprimirle belleza, singularidad y milagro, o como podemos decirle a libros como el escrito por Gabriel García Márquez, sobre la historia de amor entre sus padres, llena de miseria, infidelidades, estrecheces para convertirla en una obra cumbre como lo es El amor en los tiempos del cólera, o Kafka hablando sobre la burocracia algo tan aburrido pero que en El proceso excede los límites de la realidad y la sensatez.

Asomarnos a esas ventanas donde todo se ve distinto, luminoso, heroico, imperecedero, es la labor que cumplen la mayoría de los buenos escritores que mediante esa sensibilidad nos muestran un mundo distinto, nos abren los ojos y nos dicen velo, pero velo con esa luz distinta y verás la magia, la belleza, la vida, lo eterno y lo vivo.

“ese soldado levanta su bandera abolida, desharra­pado, polvoriento y anónimo, sin saber muy bien hacia dónde va ni con quién va ni por qué va, sin impor­tarle mucho siempre que sea hacia delante, hacia delante, hacia delante, siempre hacia delante.”

[Hakan · Rating 5 out of 5]

Üslubuyla, yapısıyla, konusuyla mükemmel bir kitap. Belgesel ve kurgunun iç içe geçtiği romanlardan. Üç ayrı bölümden oluşuyor. İspanya iç savaşının önemli figürlerinden Rafael Sanchez Mazas’ın dramatik macerasından ilk kez haberdar olan gazeteci-yazar anlatıcının (yani Cercas’ın), bu macerayı kitaplaştırmak için yaptığı araştırmalar ilk bölümün konusu. İkinci bölüm anlatıcının kaleme aldığı kitap, yani İspanya iç savaşından galip çıkan faşit General Franco’nun ideologlarından, Falanj hareketinin kurucusu Sanchez Mazas’ın hikayesi. Son bölüm ise, yazarın kitabını bitirdikten sonra kafasını hala meşgul eden bir meseleyi açıklığa kavuşturma çabası üzerine.

İspanya iç savaşı hakkında bir kitap düşüncesiyle “tarihe veya bu konuya ilgim yok” diye es geçerseniz çok özel bir kitabı okumaktan mahrum kalmış olursunuz, benden söylemesi. Zira kitabın evrensel bir teması var, bu da temelde iktidar mücadelesi, bu uğurda birçok insanın kolayca harcanabilmesi, bazılarının ise nemalanması...

Cercas’ın üslubu, yarattığı atmosfer insanı çekip içine alıyor. Kitabın son bölümdeki karakterlerden birinin Şilili büyük yazar Roberto Bolano olması kitabın hoş bir sürprizi. Ancak yine son bölümde “eski tüfek” Miralles karakterinin tasviri ve onun özellikle savaşta yitip giden isimsiz kahramanlar için söyledikleri kitabın doruk noktalarından. İnsanı hüzne boğuyor. Edebiyat işte bu dedirtiyor.

Jaguar zaten özenli bir yayınevi, seçkin kitaplar basıyorlar. Çeviri de (Gökhan Aksay) çok iyi.

[Lee Klein · Rating 4 out of 5]

Fiction that feels unlike fiction. Fiction that's partially about how it's not fiction. Non-fictional fiction about writing, about war, about endurance/persistence, about poets realizing their ideal worlds through political action, about heroism, about historical reconstruction from fragments as a creative act that keeps the dead alive, especially the dead who live on in the words of people almost gone themselves. Structurally interesting novel about a writer trying and failing to write fiction and backing into this significant story through coincidences related to journalism, including interviewing Roberto Bolano who's a major character in the third part of this, a section that made what was an OK novel in the first part (about the writer's discovery of the title story) and a pretty damn good novel in the second half (the title story itself, essentially a biographical essay on a Spanish fascist poet, sort of like Bolano's Nazi Literature in the Americas but more accessible and more dramatic -- firing squad survival!) a pretty GREAT novel. Almost a few touching moments, too, toward the end.

A novel that, although it doesn't feel like a conventional novel, excels thanks to its old-fashioned 45-degree angle narrative arc: upwards, upwards, upwards, upwards until it reaches its long-sentence recapitulations in its last pages, including the refrain onwards, onwards, onwards, ever onwards.

Worth it for the intelligence and honesty and the complex yet clear semi-extravagance of the prose, for the approach, for the writing insight ("a person doesn't write about what he wants to write but what he's capable of writing about" or "a writer never writes about what he knows, but precisely about what he doesn't know" or "To write novels you don't need an imagination, Bolano said, just a memory. Novels are written by combining recollections"), for the Spanish Civil War education, and especially for the portrait of Bolano, including what's basically an interview with him ("a man of action is frustrated writer; if Don Quijote had written one single book of chivalry he never would have been Don Quijote") and a drunkenly related tale about a WWII soldier's journey to Chad in Africa and all the way back through Europe, a story reminiscent of some of the best parts of 2666 that spurs the final section that makes this book, in the narrator's words, "function."

I almost feel bad about the four stars but I read the first 120 pages in too many sittings (ie, it's my fault). Also didn't love the characterization of the dippy girlfriend, and maybe thought repetitions of sentences in the summation at the end seemed maybe a bit like high-literary hokiness? But otherwise a really excellent, enjoyable, educational, interestingly structured, serious yet never haughty novel that, best of all, felt to me unlike a novel ("all good tales are true tales, at least for those who read them"). Onwards and upwards!

From Bolano's Between Parentheses: Essays, Articles, and Speeches, 1998-2003 about this novel:

". . . there appears a character, someone by the name of Bolano, who is a writer and a Chilean and lives in Blanes, but who isn't me, in the same way that the narrator Cercas isn't Cercas, although both characters are possible and even probable."

"His novel flirts with hybridization, with the 'relato real' or 'true fiction' (which Cercas himself invented), with historical ficton, and with hyper-objective fiction, though whenever he feels so inclined he has no qualms about betraying these generic categories to slip toward poetry, toward the epic without the slightest blush: in any direction, so long as it's forward."

[Miltos S. · Rating 4 out of 5]

Πρέπει να υπάρχει κάτι με τον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο που κάνει ότι κι αν έχω διαβάσει σχετικά με την περίοδο εκείνη να με συναρπάζει και να με συνεπαίρνει τόσο. Το Για ποιον χτυπά η καμπάνα, τα τμήματα από την Υπόθεση Τουλάγεφ που αναφέρονται στην Ισπανία και - πάνω απ΄ όλα - Ο Στρατηγός Πιζάρο. Και τώρα αυτό.
Ίσως γιατί, όπως λέει και ο Θέρκας: "Από όλες τις ιστορίες της Ιστορίας η πιο θλιβερή είναι αυτή της Ισπανίας, γιατί έχει κακό τέλος". Ή ίσως απλώς εξαιτίας της εκπληκτικής ομοιότητας του, με ένα πολύ λιγότερο τραγουδισμένο και πολύ πιο θλιβερό επεισόδιο της παγκόσμιας ιστορίας: Τον Ελληνικό εμφύλιο.

Οι Στρατιώτες της Σαλαμίνας είναι μια ελεγεία στη χαμένη νιότη, που χάθηκε πολεμώντας σε έναν πόλεμο που ήταν αδύνατο να κερδηθεί, και που δεν κατάφερε να αλλάξει τον κόσμο. Ή μήπως τελικά τα κατάφερε?
Η εικόνα του στρατιώτη που διασχίζει την απέραντη έρημο "...κρατώντας την τρίχρωμη σημαία μιας χώρας που δεν ήταν δική του, μιας χώρας που είναι όλες οι χώρες και επίσης εκείνη της ελευθερίας και υπάρχει μόνο επειδή αυτός, τέσσερις Μαροκινοί και ένας νέγρος την υψώνουν καθώς συνεχίζουν να περπατάνε μπροστά, μπροστά, πάντα μπροστά." θα με στοιχειώνει για πάντα.

[Argos · Rating 5 out of 5]

Jaguar Yayınevi'nden güzel bir kitap daha. Gerçek bir hikayenin romanı. İspanya İç Savaşı'nı başka bir açıyla anlatan, savaşın yakıcılığını, yıkıcılığını vurgularken düşünmeye sevkeden bir anlatım. Öneririm.
İKİNCİ OKUMA
On yıl önce okuduğumdan çok farklı bir tad ve duygu oluştu, bu kez Everest Yayınlarından çıkan çizgi romanını okudum. Gerçekten çok etkileyici, gerçek bir hikaye, savaşın dramatik bir başka yüzünü anlatıyor. Cumhuriyetçileri sorgulayan hikayede tarafsız kalmaya çalışan yazar bence bunu başarmış. Bu arada yeni okumamın, o zaman dikkatimi çekmeyen R. Bolano’nun bu kitaptaki rolünü hatırlatmasını biraz şaşırarak çok önemsedim. Javier Cercas’tan İspanya İç Savaşının bilinmeyen binlerce trajedisinden birini anlatan “Salamina Askerleri”ni okumanızı öneririm.

[Deniz Balcı · Rating 5 out of 5]

Bir roman insanı helak eder, yere serer mi? Ediyor, seriyor vallahi!

Geçtiğimiz İstanbul Film Festivali'nde Jodorowsky'in 'Sonsuz Şiir' isimli filminin sonlarına doğru, sanatın güzelliği ve kutsallığının muhteşem etkisinden kendimi tutamamış, gözyaşlarıyla birlikte; sanatın içinde olmamı sağlayan hayatıma, seçimlerime şükrederek alkışlarımı salondaki diğer insanların alkışlarına eklemiştim. Estetikle ilgili taleplerim ve tatminlerimle ilgili şükran duygusuyla dolmuştum.

'Salamina Askerleri'ni de benzer duygularla, gözyaşlarıyla sonlandırdım. Hiç tanımadığım bir İspanyol'un yazmış olduğu bir romanla, zihnimi parçalayıp bölmesi, beynimi her alanda vizyonumu geliştirecek bir açıya yerleştirmesini ancak büyük bir şaşkınlık ve mutluluk ile karşılayabildim. Yine nihayetinde 'bunu ancak sanat yapabilir' diyerek, sanata şükrettim.

Beni bilenler bilir, hayatıma kuvvetle nüfuz etmiş; fikirlerimi, duygularımı sarsmış, okuma zevki açısından benzersiz haz vermiş romanları faşizan bir üslupla savunur, arkadaşlarımın o eseri okumaları, hayatlarını güzelleştirmesi ve bunlarla beraber aynı hisleri paylaşabilme ihtimalini umutla gözeterek okumalarını sağlamaya çalışırım. 'Salamina Askerleri' özelinde böyle bir ısrarım yok, öncelikle bunu söylemek isterim. Bunun sebebi romanın hem çok spesifik bir dönemin hikayesini anlatıyor olması, hem de beğenmeme ihtimallerinin beni üzecek olmasıdır.

Spesifik derken neyi kast ediyorum? Bazı romanlar, anlaşılmaları ve sindirilmeleri adına okuyucusundan bilgi talep ederler. Kısacası, İspanya yakın tarihini biliyorsanız, bu romanın taleplerini gerçekleştirmişsinizdir ancak İspanya İç Savaşı, Franco Diktatörlüğü öncesi ülkenin genel durumu, cumhuriyetçiler ile falanjistler arasında geçenler, I.Dünya Savaşı sonrası ve II.Dünya Savaşı sırası ülkenin durumu, Franco'nun başa geçmesi gibi konular henüz ilgi alanına girmemişse, kitabı okumanızı tavsiye etmem.

Cercas romanı üç bölüm halinde yazmış. Birinci bölümde, romanı yazma serüvenine nasıl başladığını anlatıyor. İkinci bölümde önemli falanjist olan Sanchez Mazas'ın hikayesine odaklanıyor, üçüncü bölümde ise ancak usta bir romancının yapabileceği ağır bir darbeyle hem eserini hem de hikayesini muhteşem bir mühendislikle bütünlüyor.

Daha önce 'Saplantı' ve 'Kiracı' eserlerini okumuş ve 'Kiracı'nın okuduğum en başarılı kısa romanlardan biri olduğunu düşünmüştüm. Çok aklımı kurcalamış, romanın kurgusundaki örtük ama acayip etkili edebi hamleleri inanılmaz lezzetli bulmuştum. O yüzden başyapıtı olarak gösterilen 'Salamina Askerleri'nden beklentim büyüktü. Birinci ve ikinci bölümü okurken büyük bir korkuya kapıldım. Kitabı bırakmayı dahi düşündüm. Benim çok beğendiğim bir yazar başyapıtında falanjist bir yaklaşım sergileyemez diye kendimce isyan ettim. Sonra yavaş yavaş kendime Cercas'ın bir İspanyol olduğu, o döneme ve siyasallara benden daha farklı bakmış olabileceğini telkin ettim. Hatta kendi kendime, Franco Diktatörlüğünün, ulusal manada yarattığı olumlu etkilerini tespit etmeye çalıştım ki, kitaptan alacağım zevk azalmasın. Ancak üçüncü bölümle birlikte olması gereken irkilmeyi yaşadım. Bir kere kitaba Roberto Bolano girmişti. Bolano'nun adını okuduğum da içimde bir umut doğdu. Dedim ki Bolano'nun adının geçtiği bir yerde, faşizme güzelleme yapılamaz, olmaz. Akabinde Miralles'in öyküsünün anlatılmaya başlanmasıyla da tüylerim diken diken, ahestece ve çok etkilenerek romanı sonlandırdım. Romanı ve Cercas'ı, ilahi bir hediye gibi Bolano kurtardı. Yine yaptı yapacağını ustaların ustası.

Tarihin herhangi bir döneminde yaşamış bir insan, genel anlamda daha eski bir dönemde yaşamayı koşulsuz kabul edemez diye düşünüyorum. Zira yaşanmış bitmişlik, defterlerin kapanmış olması bence kimsenin hoşuna gitmez. Gelecek her daim umut bahşeder. Bunun bir tek savaş gibi korkunç durumlara maruz kalmış insanlarda farklı olabileceğini düşünüyorum. Bu insanlarda, en temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamamaktan dolayı oluşan, arı bir aydınlanma olduğu ve ne olursa olsun başka bir zamana geçişi sıcaklıkla karşılayabileceklerine inanıyorum, özellikle kaybeden taraftalar ise. Üstelik olayın temeli uluslararası düzeyde, makro ölçekte finansal mevzulara dayanan savaşların içerisinde belli ideolojilere sarılarak kendilerince bir şeyleri davalarına haline getirmiş bu insanlar, son anları geldiğinde bir kırılma yaşıyor ve tüm gerçekliği, ellerinden kaçırmış oldukları olasılıklar ile hatırlıyorlarsa ortaya tarifi dayanılmaz bir trajedi çıkıyor. Kitabın üçüncü bölümüne kadar, özellikle Mazas'ın öyküsünde bunun tam tersini gördüğümden, içten içe gümleyen militarizm mesajları beni midemde bir yumru ile sindirmiş, titretmişti. Fakat kitap bittiğinde aklımda Miralles'in sözleri kaldı ve kendimi çok iyi hissettim.

Tüm bunlara rağmen İspanyol cumhuriyetçileri ve faşistleri özelinde taraflarla empati kurmamı sağlayan bir kitap da oldu. Tüm hikayenin güzelliği Miralles'de yatmasına rağmen, Mazas'ın öyküsüne ve duygularına bu denli yakınlaşmak da bireylere panaromik açıdan yaklaşabilmemi sağladı. Bu anlamda okurken Gürcü yönetmen Zaza Urushadze'nin 'Mandalinalar' filmi ve Japon yazar Kenzaburo Oe'nin 'Kurbanı Beslemek' öyküsü geldi.

Tüm bunların yanında, düşünsenize Roberto Bolano bir kitapta roman kahramanı! Daha ne olsun. Çağın en önemli on yazarından biri saydığım Bolano, romanlarının dışında tek başına kendi kimliğiyle de Cercas tarafından o kadar doğru ve gerçek verilmiş ki, çoğu zaman Cercas'ın şansına sinirlenip onu kıskanarak, imrenerek okudum.

Bu kitabı yazma serüveninin kitabın kendisi olduğu kurgu 'Saplantı' isimli romanında da vardı. 'Sınırın Yasaları'nı henüz okumadım ama onda da aynı kurgunun olduğunu biliyorum. Cercas bence bu yapıya 'Salamina Askerleri' ile noktayı koymuş, daha fazla devam etmemesi ve yeni şeyler denemesi gerekiyor bence. 'Kiracı' bu anlamda çok önemli bir örnek.

Politik romanlara biraz mesafeli bir okurum aslında. Daha önce 'Ecinniler', Mişima'nın 'Kaçak Atlar', Pamuk'un 'Kar' gibi başarılı örneklerini okuduğumu düşünüyorum aslında ama 'Salamina Askerleri' gerçeklik ile sırt sırta vermişliğiyle hepsinden ayrı bir yerde konumlanmış. En beğendiğim politik romanlarda ilk beşte ismini anacaklarımdan bir tanesi diyebilirim.

Biraz uzattım sanırım, herkese tavsiye ederim. İyi okumalar!

10/10

[Emilio Berra · Rating 3 out of 5]

Uomini nella Storia
(Valutazione assegnata dopo lunga indecisione fra le tre e le quattro stelle).
J. Cercas, ormai celebre scrittore spagnolo, si è messo in evidenza con questo interessante romanzo.
Nel 1994 un giornalista intervista uno scrittore, che gli racconta la singolarissima vicenda del proprio padre, tra i fondatori della falange, 'fucilato' nella zona dei Pirenei dove, verso la fine della Guerra Civile Spagnola, molti Repubblicani fuggivano verso la Francia con un carico di prigionieri. Lui riuscì a sopravvivere 'per un soffio' , nascondendosi nella boscaglia. Venne scoperto da un Miliziano: lo fissò e se ne andò. Così ebbe salva la vita.

Di qui prende avvio la vicenda, come sospinta dalla curiosità per questo individuo, Sanchez Mazas, bravo ma non grande scrittore, e per l'accaduto nel contesto del sanguinoso evento bellico.
Ne emerge uno spaccato del terribile fatto storico. Ma, come spesso succede nella letteratura di qualità, il discorso diventa più ampio e coinvolge temi che pongono questioni sempre attuali : su come si possa essere "uno scrittore di buon livello pur essendo una pessima persona (o una persona che appoggia o fomenta cause pessime)" ; come "è incredibile quanto si possa imparare in quei pochi istanti prima dell'esecuzione".
C'è poi il tema, caro alla Letteratura di tutti i tempi, della funzione della scrittura, che perpetua il ricordo di uomini che non sono più fra noi : "sebbene siano morti da sessant'anni, non sono ancora morti del tutto proprio perché lui si ricorda di loro. O forse (...) sono loro che si aggrappano a lui per non essere del tutto morti" .

[Bilal Y. · Rating 5 out of 5]

Bu şekilde kurulumu ve eleştirisi kendi içinde başka romanlar da okumuştum. Ama bu derece özel olmamışlardı. Benim için bu romanı özel yapan şeylerden birincisi romanın iddasız olması, bize okuma sürecinde romanın yarım ya da eksik kalacağına dair hatırlatmalar yapması. Bunu yaparken de sanki bize muhtaçmış gibi davranılması, bizim bu feryada cevap vermemiz için sanki çağrıda bulunuluyor. Bu bakımdan da roman hakkında onlarca yorum olduğuna bakmaksızın her seferinde yeni bir yorum, benzer ve farklı şeyler söylenmesi zorunlulukmuş gibi geliyor bana. Çünkü okur romana ortak edilmiş, hakkında konuşmadı mı romanı yarım bırakmış sayılıyor... İkincisi ise bu roman ya da başka bir romanın haliyle kusursuz yapıtlar olmadığına dair bir düşünceye sevketmesi... Üçüncüsü ise üç bölümlük romanın mukaddime tarzındaki ilk  bölümünde görüldüğü gibi bir yapıt oluştururken çoğunlukla planın, tasarının, taslakın işe yaramadığı tespitinde bulunuluyor. "Ama bir noktadan sonra kendi dünyasını kurar, yazılı metin."

Başlangıçta tıkanıklık içindeki gazetecilikten gelen yazarın çaresizliğini gördük. Onu harekete geçirenin durduk yere roman yazma isteğinden ziyade işiyle ilgili gündelik yaşamın bir pratiğinin olması ilginçti. Rafael Sanches Mazas'ın neredeyse altmış yıl önceki, (1939'da) kurşuna dizilmesiyle ilgili yaptığı röportaj ona esin kaynağı olur. Bölümün kalan kısmı yazarın Mazas ile ilgili araştırmasına sahne olur. Burada Don Kişot'tan bugüne hep söz konusu edilen metin içinde metin, okuru inandırmak için hikayenin doğruluğunu tescilleyen belgeler ve tanıklıklara ihtiyaç vardır. Baştaki ikinci el muhabbetler, güvenilmez anlatıcılar ve hayal gücü güçlü olanların yerine Mazas'ın son anlarına tanık olan seksenin üzerindeki üç görgü tanığından yardım alırız.  Bolano dememiş miydi, "roman yazmak için hayal gücüne değil hafızaya ihtiyaç vardır." O andan itibaren de yazarımız kahramanını gölgelemeyi bırakır ve Mazas'ın yazmak istediği Salamina Askerleri'ni yazmak ona kalır. Kurulum aşaması bitmiş, hikaye başlamıştır artık.

Yer yer olay yeri incelemesi tadında olsa da kuru bir anlatımdı Mazas'ın hikayesi. Yine de döneme ait bazı ayrıntılar verir hikaye. Misal, diktatörlerin mantığının ne kadar benzer olduğunu görme imkanı vardır. Bu durumda ideolojiler boşa çıkar, diktatörün karakteri yönetim biçimini etkiler, yönlendirir. Dolayısıyla İspanya'da o gün hakim olan anlayış frankoculuktur. Gerçi faşizm de diyebiliriz, çünkü faşizmin çoğu tanımında bir zeminden yoksun olduğu söylenir. Dolayısıyla sıkı bir falanjist olan Sanches Mazas'ın sahnelenen hayal kırıklığında İspanya'nın bir falanjizm cenneti olacağına dair inancın yok olmasıdır.

Roman bittikten sonra, halen "eksik bir şeyler vardır." Sanches Mazas'ın kahraman statüsüne geçmede sıkıntıları bitmemiştir. Conchi, yani Javier'ın (yazarın) kadınının dediği gibi bokunda boncuk olan birinin kahraman olarak tercih edilmesi iyi bir fikir değildir. Sürprizli Stockton'daki buluşmada ise Mazas'ın düşüşü karşıt görüşlere sahip Miralles'in yükselişisi sahne olur. En nihayetinde Cercas o beklenmedik büyük yardımı almamış olsaydı biz okurlar tatmin edilebilir miydik emin değilim. O sürprizli büyük buluşmada eleştirinin tadını almasaydık işimiz zordu... Tüm bunlar olurken aklıma Bilge Karasu'nun ifade etmekte zorluk çektiği anlarda Feyyaz (Kayacan olabilir) diye birini çağırması geldi. 

[Justo Martiañez · Rating 4 out of 5]

Tengo que reconocer que las dos primeras partes del libro, la historia de Sanchez Mazas y su no fusilamiento, me han interesado más bien poco y se me han hecho un poco tediosas, pero permiten dar pié a una tercera parte del libro preciosa.
En esta parte, Cercas da voz a miles de españoles que participaron en la Guerra Civil del lado de la República, muchas veces de forma accidental o circunstancial, ya que la mayoría no tenía convicciones políticas suficientes para involucrarse en uno u otro bando. Estos españoles se exiliaron, muchos participaron en la II Guerra mundial, y esta si que la ganaron, otros tuvieron un destino más cruel y fueron a parar a campos de concentración. Muchos de los que sobrevivieron, se encontraron que no tenían un país al que volver, desarraigados de un país que se olvidó de ellos, muchos sin familia, no volvieron jamás....una más de las crueldades e injusticias sin fin de nuestra guerra y, sobre todo de nuestra posguerra.
También me ha gustado el homenaje a los miembros de la División Leclerc, no conocía su historia, más bien Epopeya, que tan tardíamente ha sido reconocida por nosotros y por los propios franceses. Que los primeros que entraran en París fueran unos republicanos españoles que no tenían donde caerse muertos, tiene que escocer, sobre todo a los orgullosos franceses.....Voy a buscar libros sobre esto, porque me ha llamado la atención. Si alguien conoce alguno será bienvenido.
Cierto que quizá se ha escrito demasiado sobre la Guerra Civil, pero este libro aporta desde un punto de vista Histórico, Literario y porque de alguna manera hace Justicia a muchos de estos españoles olvidados en el pozo de la Historia.

[Labijose · Rating 5 out of 5]

De Javier Cercas no he leído mucho, que yo recuerde sólo tres libros. De ellos, "Soldados de Salamina" es el que más me gustó. Me pareció un ejercicio de literatura muy brillante. Tiempo después vi la película, que, como casi siempre, no le hace justicia a la novela.
Cercas es un escritor al que no hay que perderle la pista, pues puede seguir dando grandes títulos a la literatura contemporánea.

[Boris Maksimovic · Rating 5 out of 5]

"Vojnici Salamine" u moj život su umarširali pomalo neobično. Ovaj roman kupio je moj stari na Sajmu knjiga u Banjaluci 2006. rekavši da mu ga je preporučio jedan neobičan čovjek, poliglota, koji je tvrdio da je to najbolji savremeni roman. Za nekih mjesec dana ja ću krenuti na ono što je tada bio Filozofski fakultet i shvatiću da je taj čovjek Slavko "Čitajte kod Džoa" Gavranović, jedna krajnje nesvakidašnja pojava koja je ispred fakulteta prodavala knjige, ispunjavala ukrštenice na njemačkom ili nas, tadašnje studente, nazivala blebanima ukoliko nismo imali živaca da ga slušamo. Pročitao sam tad ovaj roman i stvarno mi se svidio, ali daleko od toga da ću tako bez ustezanja reći da je to najbolji savremeni roman. Ali u 14 godina svašta se desi, čovjek malo sazri, završi fakultet, u manjoj ili većoj mjeri se ideološki oblikuje, pročita štošta, zbog nekih knjiga i preporuka kupi Serkasovu "Anatomiju jedne pobune", a onda, da obnovi gradivo, poželi da se vrati ovoj knjizi. I desi se nešto ravno čudu. Neću ni sada reći da je ovo najbolji savremeni roman, to bi na kraju krajeva značilo da na tom fakultetu ništa nisam ni naučio, ali noćas, dok sam po drugi put završavao ovu knjigu, i danas, kad sam ponovo uzeo da pročitam zadnjih desetak strana, bukvalno su mi suze krenule od silne ljepote, ljudskosti i iskrenosti koje naprosto izbijaju iz nje. A priča je jednostavna. Pri kraju Španskog građanskog rata republikanski vojnici izvode na strijeljanje grupu ljudi među kojima se nalazi i Rafael Sančez Masas, pjesnik, pisac, jedan od osnivača Falange i u tom trenutnku njen najstariji član. Uspijeva da preživi strijeljanje, dijelom slučajno, dijelom zbog zbrke, a najviše zato što ga je jedan republikanski vojnik kasnije našao – i poštedio. Serkas kreće tragovima ove priče s namjerom da sazna šta se zapravo desilo. U jednom trenutku se kao lik pojavljuje i Bolanjo, jebeni Roberto Bolanjo, i postaje ključni čovjek za razrješenje priče, a njegov portret je tako predivan, da je to čudo jedno. Ono što oduševljava kod Serkasa jeste njegova spremnost da ide iza ustaljenih ideoloških podjela, ne tako što će ih odbaciti, ne tako što će glumiti neutralnost i objektivnost (kao da je to uopšte moguće!), već tako što će toliko otići u srž tadašnje političke situacije, oslikavajući je iz više različitih rakursa, tako da i ljude koje bismo u startu otpisali ipak možemo da shvatimo. Ne da ih opravdamo, već jednostavno da ih ne demonizujemo tako što ćemo njihove postupke objašnjavati kao rezultat čistog zla umjesto nekih konkretnih društvenih i ličnih okolnosti koje su ih oblikovale. Opet kažem, Serkas je savršeno jasan kad je riječ o tome s koje strane stoji, ali on pokušava i da razumije šta je one druge dovelo tamo gdje su na kraju završili. Osnovno pitanje za kojim on traga jeste zašto taj vojnik nije ubio Masasa, čovjeka kojeg je trebalo strijeljati po više osnova, čovjeka koji se gadio nasilja, ali je učinio sve što je bilo u njegovoj moći da do rata dođe. Ali odgovor na to pitanje nije ni jednostavan ni lak, moramo ga potražiti svako za sebe bez ikakve garancije da ćemo ga uopšte naći. Ali ova knjiga može biti i više nego dobar početak te potrage.

[Irene · Rating 5 out of 5]

Mi primer cinco estrellas del año y no es para menos, de hecho no sé cómo no la leí mucho antes.
Una novela que parte de la investigación periodística para convertirse en un relato con una historia muy emotiva. Me parece imprescindible y me ha enganchado en todo momento.
"Sus amigos también morirán del todo, porque no habrá nadie que se acuerde de ellos para que no mueran"
La historia de un héroe anónimo cuya valentía le llevó siempre hacia delante.

[Radioread · Rating 5 out of 5]

Uçarcasına indiği merdivenlerden paldır küldür düşse, üstü başı ancak bu kadar dağınık görünürdü. Kafasında çevirdiği düşünce salkımı da bir o kadar pejmürdeydi. Tarih, zaman, hatıra sözcükleri birbirine dokundukça, aralarındaki anlam farkları aşınıyordu. Atladı. Mesela şiddetin toplum makinasını bozmadığı, saf ideallerle, yüce sayılan insani duygularla anılan yıllarda insan hayatının nedense fazla bir değeri yoktu. Yüzbinler öldü (öldürüldü). Ve sonra milyonlar öldü (öldürüldü). Birkaç basamak daha atladı. Apartman kapısını delen güneş huzmeleri, can istatistiğinin buzdan rakamlarını biraz eritti. İnsan hayatı kıymete bindi. Yağmaya sunulmuş bir ömrü sonuna kadar sürdürme hakkının kıymeti. Şiddet kutsandı, ekranlardan taşırıldı, adi yorumlarla normalleştirildi… Neyse ne, vasat fikirler; kalabalıkta dağılıp giden türden. Herkes kendi ülkesinin ve şimdisinin kölesiydi. Nokta.

Röportaj verdiği gazeteciyle (aslında bir romancıymış) birer kahve söylediler, sigaralarını yaktılar. İyi kahveden, romanın mendeburluğundan, bebek bakımından, kadınlardan, yaşlanmaktan, boş vermişlikten, denizden, tangodan, kamp bekçilerinden ve seyyar hapishanelerden bahsettiler. Daha ne olsun? Yazma tutkusuna sahip normal adamlardı sonuçta. Zihinlerinde ayrı ayrı beliren görüntüler, genel geçmişin ılık bulanık suyunda ve gözlüklerinde aynı biçimde kırıldı; belki de fark ettiler.

[Hakan · Rating 4 out of 5]

kitap üç bölümden oluşuyor. ilk bölümde bir yazarın ispanya iç savaşı’nda yaşanmış bir olayın gerçek anlatısını yazmak için yaptığı araştırmalar, ikinci bölümde bu araştırmalar sonucunda yazdıkları ve üçüncü bölümde yazdıktan sonra yaşadıkları var. “roman içinde roman” denebilecek bu kurgu, javier cercas’ın tarihsel gerçekliğe bağlı kalması, daha doğrusu tarihsel gerçeği bir üst-kurmacanın içine yerleştirmesiyle özgün bir hal alıyor.

yaşanmış olayların, gerçek kişilerin bulunduğu ilk iki bölüm edebiyattan uzak. anılar, tanıklıklar, tarihi bilgiler söz konusu. üçüncü bölüm ise romanın amacını, anlamını ortaya koyan “asıl” bölüm. ilk iki bölümde hem yazar/kahramanın hissettiği, hem de anlatısından doğrudan okura geçen eksiklik hissi üçüncü bölümde edebiyatın gücüyle tamamlanıyor.

tarih gerçeklerden, edebiyat hikayelerden ibaret midir?.. tarihin anlattıkları, anlatılması gerekenler midir?.. kime kahraman denir, kahraman olan aslında kimdir?.. edebiyat neden vardır, hikayeler kime ve ne için anlatılır?...yaşanan olaylardan, savaşlardan, sayısız anlatıdan geriye kalan, bize kalan nedir?..javier cercas bu sorular etrafında romanını derinleştirirken, bir roman kahramanı olarak roberto bolano’yu da okura sunuyor. bolano okurlarının anlayabileceği üzere bu seçim de romana başlı başına bir değer katıyor.

[Neli Krasimirova · Rating 5 out of 5]

Üç bölümden oluşan kitap her bölümüyle beni ayrı etkilese de üçüncü bölümüne ekstra ekstra eridim. İspanya tarihini bilmeyen şahsıma ön okumalar yaptırmak ve bunun üzerine koymak suretiyle beni taşıyan kitabın çevirisi ise gerçekten muazzam.
Paso doble izlemeyi dansı keşfettiğimden beri çok severim, bir de buradan vurunca kitaba tam puan vermek benim için bir zorunluluğa dönüştü. Okuyun, okutun efenim.

[Miguel G Ferrera · Rating 5 out of 5]

Para mí, esta novela tiene uno de los argumentos más apasionantes de los últimos años. Parte con un hecho histórico bien conocido. Uno de los fundadores de Falange escapa de su fusilamiento en el castillo de Montjuic y queda malherido entre la vegetación de la montaña. Escucha cómo le buscan sus captores. De pronto siente que le apuntan con un arma, pero en vez de dispararle, el soldado se hace el tonto y le permite huir vivo.

¿Quién era ese soldado republicano? ¿por qué le perdonó la vida al ideólogo del bando contrario, quien acabaría siendo ministro de Franco? ¿qué fue de la vida de esa persona? ¿puede quedar humanidad por encima de nuestras ideas?

Javier Cercas construye una novela muy interesante, metiéndose en la piel de un escritor que investiga este hecho para encontrar al soldado-bueno desaparecido. Uno de mis libros favoritos.

[Vit Babenco · Rating 3 out of 5]

A long echo of the Civil War can still be heard after the sixty years… And the author tries to find an answer to some questions that have been left unanswered in the past… Accidentals encounters, planned meetings, recollections and musings, interviews and talks all serve his purpose.
“…books always end up taking on a life of their own, and because a person doesn't write about what he wants to write about but what he's capable of writing about.”
The story is told in a rather flat and officious language of a scribe and it holds no surprises and there is more of newspaper than of literature.

[Mónica Cordero Thomson · Rating 3 out of 5]

La reflexión, el poso que me queda de este libro es que debería haber en todos los municipios una calle recordando a todas aquellas personas anónimas, que de una manera un otra han hecho posible la libertad y las comodidades de las que disfrutamos hoy y de las que somos totalmente inconscientes.
Me ha gustado mucho los diferentes enfoques que se dan a la historia, dejando para el final la más impactante y con más moraleja.

[David · Rating 5 out of 5]

I wanted a copy of this book long before I read Cercas' "Anatomy of a Moment" and finally tracked it down in Spain. Worth the wait because I totally enjoyed the read.

Like "Anatomy of a Moment," Cercas uses a personal anecdote in telling the story of an incident that happened at the end of the Spanish Civil War. The father of a friend of Cercas was involved in the firing squad incident of the Falangist poet Rafael Sánchez Mazas. Without giving much away, Sánchez Mazas gets away but runs into a soldier who lets him go. Why? This becomes the premise for the book.

Untypical of a typical history book, this post modern version is divided into three sections. "The friends of the forest" (chapter 1) sets up the story. It involves Cercas, his girlfriend Conchi, the friend Ferlioso and others involved in laying down all the relevant information in 1994. There is some hilarious episodes in this chapter and Cercas' witty commentary makes it fun to read. Cercas keeps telling everyone that he wants to write "a real story" about the past, and even when Conchi asks why he wants to write a story about a right-wing person instead of some "great leftist" like Garcia Lorca, he reiterates that we need to know the past from both sides. Even the side less popular.

Chapter 2 is "Soldiers of Salamis" is the actual story compiled by all involved and written by Cercas. This is a page turner and reads more like a historical novel with some of his off the remark commentary. The best part is knowing what became of Sánchez Mazas.

Chapter 3 is a surreal who-done-it. After finishing the book but hasn't sent it to the publishers yet, the one piece missing is finding Miralles, the soldier who let Sánchez Masas go. Enter Roberto Bolaño. Yes, the Chilean writer has a major part in this book. Now I recently listened to a podcast interview with Cercas, and even in his Epilogue to the 2015 edition, I was puzzled. What is the real story? How does memory affect things? How does the writer's creative versus the facts affect the story? Can the writer's version be more real than the real story? I won't give things away but there is a lot to ponder here.

The last part of the book on what is a hero is very resonate today as it was in 1939. Some very good stuff here. One feels that Cercas himself questions just about everything, but after reading "Anatomy of a Moment", this is what defines him as a great writer. What is history after all? Memories, reflections, "lies, lies and lies" ( quoting Miralles).

This is a skilled look at history, writing, and reflections on the nature of war that one needs to read.

[David Hefesto · Rating 4 out of 5]

Una obra con un arranque y un final brillantes, que decae en la parte central y sin embargo, de las que te dejan la sensación de haber leído algo contundente. De los 3 personajes importantes del libro (incluyendo al propio autor), creo que el verdadero protagonista es el último en aparecer y del que menos se habla (o mejor dicho, el último en tener nombre y apellidos). Pero aún no estoy seguro...

[A. Raca · Rating 4 out of 5]

"Yazmayan bir yazar için, yazmakta olduğu şeyin sorulmasından daha rahatsız edici bir şey olamaz."

"Kahramanlar, ancak öldüklerinde ya da öldürüldüklerinde kahraman olurlar. Gerçek kahramanlar savaşta doğarlar, savaçta ölürler. Yaşayan kahraman yoktur, delikanlı. Bütün kahramanlar ölüdür."

[Madame Pérez Losa · Rating 4 out of 5]

Soldados de Salamina se compone de tres partes.
Comienza contando todo el proceso de gestación del relato, la investigación, las entrevistas, los viajes, los recortes... Se trata de una parte muy lenta, imagino que reflejo de lo que es configurar el libro que está creando en torno a la figura de Sánchez Mazas, falangista.

La segunda parte tiene por nombre el título de la obra: Soldados de Salamina. En ella se narran todos los periplos de huidas, cautiverios, relaciones, estrategias y, por supuesto, el propio no fusilamiento de Sánchez Mazas. Para ello, el narrador aúna los testimonios de tres contemporáneos de Rafael Sánchez Mazas: Jaume Figueras, Maria Ferré y Daniel Angelats. Además, cuenta con diversa documentación de apoyo para recrear una historia muy viva y llena de acción. Es una narración muy dinámica.

El cierre es Cita en Stockton, donde Cercas termina de dar forma a su "relato real". Lo que considera que falta para culminar de contar la historia de Sánchez Mazas es un testimonio del bando republicano, elige el de Miralles. Y, con la excusa de dar respuesta a una pregunta que no se puede destripar aquí, logra completar este episodio de la intrahistoria de la Guerra Civil española.

A medida que uno pasa las hojas, va metiéndose más y más en la lectura.

[Banu Yıldıran Genç · Rating 5 out of 5]

“Salamina Askerleri”, İspanya'da 2001 yılında yayımlanmış, aylarca en çok satanlar listesinde kalmış, 2003'te sinemaya uyarlanmış, oldukça önemli bir roman. Türkiye'de çok satanlar listesine girmesi pek mümkün olmasa da gerçek bir edebiyat eseri olarak keşke her iyi okurun kütüphanesinde bulunsa çünkü tarihi bir roman nasıl yazılır, bir roman nasıl kurgulanır sorusuna oldukça etkili bir yanıt olacaktır. Javier Cercas bu romanda başarılı olamamış bir yazar olarak kurguladığı kendisini anlatıcı seçmiş, birinci tekil kişiyle yazıldığı için yazarın yaşadığı tüm çelişkileri içten bir biçimde okuyabiliyoruz.
http://tembelveyazar.blogspot.com/201...

[Çağdaş T · Rating 4 out of 5]

İspanya iç savaşı etrafında dönen, bir gazetecinin söyleşi esnasında duyduklarından hareketle, merakla peşine takıldığı hikayenin devamı. İspanya iç savaşını 2-3 dk çok genel hatlarıyla internetten okuyup ön bilgi edinmeniz faydalı olacaktır.

Roman 3 bölümden oluşuyor. 2. bölümde biraz sıkılmıştım ama 3. bölümü çok beğendim.

Javier Cercas'ın diğer kitaplarını şimdiden merak ediyorum. Ayrıca Bolano'yu daha da merak ediyorum ( okuyanlar nedenini anlayacaktır)

8/10