Arctisch dagboek

by Jelle Brandt Corstius

‘Toen de CPNB mij vroeg om het Boekenweekessay te schrijven, met reizen als thema, moest ik meteen denken aan het dagboek dat ik ooit heb bijgehouden tijdens een cruise op de Witte Zee. Ik was aan boord om lezingen te geven. Normaal houd ik geen dagboeken bij, maar dit waren geen normale omstandigheden. Ik begon het dagboek tegen het einde van de reis. Ik was ernstig in de war en durfde mijn raamloze hut niet meer uit. Ik sta niet in voor de waarheid van dit document; zoals gezegd was ik in de war. En ik at nauwelijks, want om aan eten te komen moest ik mijn hut uit, en dat wilde ik niet. Dat het schip flink op en neer deinde, hielp ook niet mee. Ik heb besloten om het dagboek in al zijn rauwheid intact te laten.’

De aantekeningen op het schip vormen de basis voor Arctisch dagboek, het persoonlijke verslag van Jelle Brandt Corstius over reizen per cruiseschip en over zijn liefde voor Rusland. En over de ellende van bekend zijn, en de behoefte aan alleen zijn

Genres: Travel, Nonfiction, Russia, Short Stories, Travelogue, Autobiography

64 pages, Paperback

First published March 1, 2014

About the author

Brandt Corstius volgde van 1990 tot 1996 het VWO aan het Amsterdams Lyceum en ging daarna voor een jaar naar het Elizabethtown College in Pennsylvania. Van 1997 tot 2003 studeerde hij geschiedenis en journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. In Groningen was hij lid van A.S.V. Dizkartes.

Brandt Corstius was van 2002 tot 2005 redacteur voor Barend & Van Dorp. Hij woonde van 2005 tot 2010 in Moskou, waar hij correspondent was voor Trouw, De Standaard en mensenrechtenmagazine Wordt Vervolgd.

In 2009 maakte hij voor de VPRO de televisieserie Van Moskou tot Magadan, waarin Brandt Corstius in Rusland op zoek gaat naar thema's die het leven van de gewone Rus vandaag de dag domineren. In 2010 vervolgde hij zijn reportages in de serie Van Moskou tot Moermansk en in 2014 trok hij door de Kaukasus voor de serie De bergen achter Sotsji.

Brandt Corstius presenteerde in 2010 en 2011 het programma Zomergasten. Hij presenteert voor de VPRO de reportageserie Van Bihar tot Bangalore in acht afleveringen (2012-2013). Hij woont sinds 2010 in Amsterdam

Reviews

[Jan · Rating 2 out of 5]

Ach, wat een armoe. Jelle Brandt Corstius is uitgenodigd om lezingen te geven voor een publiek van cruiseschippassagiers terwijl dat schip door de Witte Zee vaart. Hij gebruikt de dagboekvorm om zijn bevindingen te noteren. Jelle schrijft dat hij het een kwelling vindt dat mensen er voetstoots van uit gaan dat men hem zomaar kan benaderen, vooral om reden van zijn bekendenederlanderschap, en gesprekken met hem kan aanknopen, die telkens weinig diepgang blijken te hebben. Eigenlijk spiegelt dat fenomeen zich spijtig genoeg ook in de kwaliteit van de zogeheten dagboektekst, die ik erg-kwezelig-op-niks-aan vind. JM

[Petra Kruijt · Rating 1 out of 5]

Gisteravond zag ik Jelle Brandt Corstius op het Boekenbal voor lezers in Leeuwarden. Hij vertelde met name over Arctisch dagboek. Ik had het boekje al in mijn bezit en heb het vanmorgen meteen gelezen (dat kostte nog geen uur).

Wat ik gisteren al vermoedde en in het boekje bleek te kloppen, is dat JBC geen essay heeft geschreven. Het persoonlijke aspect van het essay heeft hij ver doorgevoerd, maar het is geen betoog over een groter thema, of je moet zijn antwoord op de vraag 'hoe moet je reizen' een essaywaardig thema vinden.

Dat vind ik niet. Brandt Corstius vertelde gisteravond dat hij zich op deze reis doodongelukkig voelde. Gedeeltelijk kwam dat door een gebrek aan ruimte om alleen te zijn, gedeeltelijk door de vastomlijnde aard van de reis (een cruise), gedeeltelijk doordat hij een hekel had aan het merendeel van zijn medepassagiers. Hij zei ook dat hij mensen benijdt die niet reizen, omdat 'reizen eigenlijk helemaal niet leuk is' (zie ook de vettige omelet met oud brood en een kop Nescafé in dit boekje). Maar door alles heen kun je horen dat hij zijn eigen manier van reizen en denken en leven superieur vindt aan die van een heleboel anderen.

Die toon staat me tegen. Ik begrijp wel dat Brandt Corstius zich niet thuis voelde op dat schip. Geen punt, ieder zijn meug. En zo'n verhaal kan hij prima aan gelijkgestemde vrienden vertellen op feestjes: wat ik nou toch heb meegemaakt... Het is alleen geen onderwerp voor een essay, en eigenlijk überhaupt niet geschikt om op zo grote schaal de wereld in te slingeren. Al helemaal niet omdat hij de mensen die deze cruise maakten - avontuurlijke ouderen die niet naar de Bahama's cruisen maar naar Rusland - keer op keer belachelijk maakt. Bijvoorbeeld met commentaar op hun kleding, op hun gespreksstof (ze kijken naar Zomergasten, dus ze zullen wel een educatiecomplex hebben - een minderwaardigheidscomplex vanwege een nooit afgeronde opleiding), op hun intellectualiteit (Dostojevski? Wat mainstream! Kijk mij, ik lees Russische schrijvers waar nog nooit iemand van heeft gehoord), op hun hang naar voorspelbaarheid, op alles eigenlijk.

Een buitengewoon mager boekenweekessay dat mijn beeld van Jelle Brandt Corstius niet positief beïnvloedt. Want ik vind hem best leuk en zijn programma's zie ik graag. Maar nu zal ik toch altijd dit in mijn achterhoofd hebben.

[José Van Rosmalen · Rating 3 out of 5]

Jelle Brandt Corstius kan aardig schrijven, maar in dit boekje toont hij zich niet van zijn aardigste kant. Hij gaf enkele lezingen op een cruiseboot die door de noordelijke IJszee vaarde. Jelle had in 2014 enige landelijke bekendheid omdat hij toen het programma Zomergasten presenteerde. De cruisemaatschappij maakte daarom reclame met zijn naam om passagiers te werven, doorgaans goed betalende oudere mensen. Zelf heb ik in 2013 een cruise naar Spanje en Portugal gemaakt met Joost Zwagerman aan boord, die daar ook een inleiding hield. Ik ken dus de sfeer aan boord van zo’n boot. Jelle hield in zijn hut een dagboekje bij waarin hij zijn irritaties over de bejaarden aan boord alle ruimte geeft. Ze vallen hem te pas en te onpas lastig en hij weet daar geen raad mee. Af en toe is dat wel geestig, maar je mist toch wel de nuance. De zogenaamde excursie naar een eiland met konijnen vindt hij maar nep. De Russen maken er een komedie van met gidsen en dergelijke, terwijl er geen bal te zien is. Het dagboekje lees je als een kort tussendoortje, dat een boekenweekessay werd genoemd maar meer een anekdotisch reisverhaal is. Met zijn As in tas heeft hij me meer kunnen ontroeren. Overigens is er een ontmoeting op de boot die toch verrassend is. Jelle spreekt een vrouw die bevriend was geweest met zijn moeder.
Hij was drie toen ze overleed. Hij constateert droog dat de vrouw meer van zijn moeder wist dan hijzelf. Een zo’ n zin tilt het boekje toch weer op.

[BellaGBear · Rating 2 out of 5]

Saai, en de achterkant dekt de lading totaal niet.

[Laetitia · Rating 4 out of 5]

Yes, it's not an essay. Yes, Brandt Corstius' descriptions of his fellow passengers are somewhat oversimplified and perhaps arrogant. Yes, it's a thin little booklet one just speeds through. I still liked it. Brandt Corstius' style is dry and therefore chuckle-inducingly funny, I like the idea of everything taking place on and around a boat, the themes regarding (lack of) homesickness and 'Fernweh' and feeling alone while wanting to be alone are interesting and vulnerable. Brandt Corstius describes people that act arrogantly, which, for me, justifies mocking that type of behavior the way he does. Brandt Corstius only needs a few dozen pages to mentally transport me to the cruise ship, the towns in Northern Russia, to feel surrounded by the sea. I was amused and I was touched. Not too shallow after all, I'd say.

[Anne Maljers · Rating 4 out of 5]

Ach meneer Brandt Corstius, mag ik de volgende keer samen met u alleen zijn? Liever niet op een cruise, elke andere reis die totaal anders loopt dan de bedoeling is, is goed! En als dat niet kan, dan lees ik lief dagboek nog maar een keer...

[Dolf Patijn · Rating 3 out of 5]

Twee-en-een-halve ster, afgerond naar boven. Dit was het boekenweekessay van 2014. Het is een zeer persoonlijk verslag dat ik niet zozeer een essay zou willen noemen. Ik mag Jelle Brandt Corstius wel: ik vind hem sympathiek en hij maakt een eerlijke indruk. Zijn programma's vond ik mooi. Dit dunne boekje geeft zijn persoonlijke ervaringen tijdens een cruise weer, aangevuld met nog wat Russische reisbeschouwingen. Een aantal zaken herken ik. Zo ben ik soms ook sociaal wat ongemakkelijk. Ik onthoud slecht namen en kan vaak mensen die ik een enkele keer heb ontmoet, moeilijk plaatsen. Zaken als getrouwd of niet, kinderen, etc. vergeet ik vaak. Ik vind alleen zijn ook prettig en sta in gezelschap vaak wat aan de buitenkant. Zijn irritaties begrijp ik wel maar dit maakt het nog niet tot een goed boek. Een beschouwend werk - iets wat een essay toch hoort te zijn - is het niet echt. Het is meer een persoonlijke beleving, gevoed door irritatie en ongemak. Wel aardig, maar meer ook niet.

[Wander Waals · Rating 3 out of 5]

3.5, wel leuke pseudo-intellectuele roddel en achterklap van een cruiseschip rond de artic

[Monique · Rating 4 out of 5]

Jelle Brandt Corstius, writer & journalist, joins a group of elderly people on a cruise over the White Sea, Russia. Because all the people wants to talk to him and there's no way to escape them, Jelle gets a panic attack and decides to lock himself up in his chamber until the end of the journey.

Lovely little booklet. Jelle's humour is funny and sad at the same time. The way that people keeps talking to him, while he just wants to be left alone, is so recognisable.

[Jaap Ruurd Feitsma · Rating 5 out of 5]

Leest heerlijk weg. Al helemaal wanneer je zelf onderweg bent. Humoristisch en luchtig geschreven (hoewel misschien niet helemaal zo bedoeld), als je zelf reist her en der soms zelfs wat confronterend en je leert de 'echte' Jelle Brandt Corstius nog een beetje kennen ook. 5 sterren voor dit kleine Artische Dagboek!

[Miriam · Rating 4 out of 5]

Corstius is een van die mensen die ik graag mag, ook al heb ik hem nog nooit ontmoet. Zijn simpele manier van naar de wereld kijken ontroert me. Dit korte maar krachtige boekje is een ode aan het alleen zijn, maar dan in een exotische setting. Ik voelde me, in tegenstelling tot zijn medepassagiers, welkom in zijn gedachtenspinsels. Wat een schat van een man.

[Yvonne · Rating 2 out of 5]

Geen dagboek noch een essay.
Voor ik net zo zeikerig overkom als Jelle die zeikerige cruisebejaarden slap afserveert geef ik maar een tip op cruiseliteratuurgebied voor de mensen die dit hier een geslaagde onderneming vonden: DFW's "A supposedly fun thing I'll never do again".

[Janneke Rijpstra · Rating 4 out of 5]

JBC zou eens 'dagboek van een thuisblijver' van Maarten 't Hart moeten lezen.

[Menno Beek · Rating 3 out of 5]

Op een zaterdagmiddag, in casu de vervroegde koningsdag van 2025, 26 april, besloot ik een paar geselecteerd kleine boekjes te lezen in de tuin in plaats van nieuwe vage boeken te gaan kopen op deze en gene vrijmarkt: de week waren we in Steenwijk, Knokke, Brugge, Groningen en Apeldoorn geweest, dus enige stabilitas Loci had ik verdiend.

Ten eerste deze: een geestig verslag van een ijselijke Russiche cruise van de toch al zo soeple schrijvende JB Cortius. Om de een of andere reden is dit hilarisch, misscjien ook omdat hij zo streng is voor zichzelf en anderen aan boord, terwijl hij de milde blik af en toe laat doorschemeren.

[Janine Van · Rating 4 out of 5]

Boekenweekessay uit 2014. Verhaal over een cruise waar Jelle Brand Corstiaan een paar dagen meereisde om 3 lezingen te geven. Het boekje is een verslag van die dagen waarin hij met onderkoelde humor beschrijft hoe slecht het eten is, hoe vervelend en egocentrisch de meeste (bejaarde) reizigers en dat hij zich telkens in zijn hut zonder ramen terugtrok. Mooi beschreven, je voelt zijn ongemak en ellende.

[Elly Stroo Cloeck · Rating 3 out of 5]

Aardig en vaak grappig verhaal over Jelle, die meegaat op een cruise in het noorden van Rusland om lezingen te geven. Fijne beschrijving van de passagiers, lekker risicomijdend en Jelle lastigvallend met hun eigen reisverhalen en verstopte douches, en de herinneringen van Jelle aan zijn verblijf in Rusland eerder.

[Maarten · Rating 3 out of 5]

"Bij reizen gaat het niet om de eindbestemming, maar om de weg ernaartoe. De eindbestemming is gewoon een excuus om een reis te maken, maar echt geslaagd is de reis pas als je die eindbestemming nooit bereikt. Als je een reis hebt gemaakt die je van tevoren niet in je hoofd had."

[Frank · Rating 3 out of 5]

Onderhoudend, vlot en met enige humor geschreven. Voldoende punten om het mee eens en oneens te zijn. Als uitgave van Sichting Collectieve Propaganda van het Nederlandstalige Boek (CPNB) zal het ongetwijfeld zijn functie hebben vervuld en misschien nog steeds vervullen.

[Janneke · Rating 4 out of 5]

'De eindbestemming is gewoon een excuus om een reis te maken.'

[Annet · Rating 4 out of 5]

Grappig geschreven zoals Jelle dat kan

[Roos · Rating 3 out of 5]

64 pagina's aan superieur, verbitterd gezeik, maar ik moet zeggen: het las heerlijk.

[Freek Bolt · Rating 4 out of 5]

Kort maar krachtig

[Aart Beeker · Rating 3 out of 5]

Nooit een cruise, dat is zeker!

[Chrissieleest · Rating 3 out of 5]

Boekenweekessay 2014.
Een leuk, leesbaar verhaal over zijn belevenissen op een cruiseschip in Russische wateren. Klein binnenkijkje in Rusland. En de wereld van de cruise.

[Myriam · Rating 4 out of 5]

Lief dagboek van de ware man achter Parallelle Jelle,

Ondanks de ontberingen die je baasje tijdens zijn cruise met de MS Discovery heeft moeten doorstaan (een vensterloze kajuit, televisieroem die z’n tol eist en hem geen seconde rust gunt, minieme porties zoutloze bejaardenkost, de onafgebroken stroom opbouwende kritiek op zijn lezingen….. ) is hij er in geslaagd op onnavolgbare wijze verslag te doen van zijn reis, geheel vanuit het perspectief van zijn eigen arctisch-blauwe ogen. Velen zullen hem dat niet in dank afnemen, maar onze held is zich ook scherp bewust van zijn eigen tekortkomingen, hij biecht jou niet alleen op zich te schamen voor zijn asociale gedrag, maar bekent ook openhartig: ‘Elk gesprek is voor mij een worsteling’. En dus verschanst hij zich gedurende een half etmaal in zijn kajuit om zijn verhaal toe te vertrouwen aan jou. Wat zit er immers anders op voor een radeloze, ‘opgescheept met een groepje bange mensen op een groot schip dat verstikkend veilig op zee lag’? Eerder wist jouw baasje mijn hart te stelen (niet met die blauwe ogen, hoewel dat best had gekund) door het raadsel van de naamgeving der omoel te onthullen, en ook nu weet zijn hoogst vermakelijke proza meer dan één glimlach te ontlokken. Hij doorspekt zijn verhaal met interessante weetjes (waarom de islamitische kalender in Moermansk op de Moskou-tijd loopt bijvoorbeeld, of wat Severomorsk te verbergen heeft, en wat de donkere geschiedenis is van de Solovki-eilanden), leuke dingen voor de mensen (‘En nee, ze waren niet allemaal even beroerd, er zaten best een paar aardige mensen tussen.’) die Jelle’s relaas ook tot enigszins stichtende lectuur maken. En zo is ‘Arctisch dagboek’ een kleine maar fraaie aanwinst voor de boekenkast.

Dank zij jou, lief dagboek.

[André van Dijk]

Toen eenmaal bleek dat de auteurs van het Boekenweekgeschenk zich niets gelegen lieten liggen aan het gedicteerde thema van de Boekenweek bedacht men dat er nog maar een boekje bij moest komen: het Boekenweekessay. Nog dunner, veelal nog nietszeggender en je betaalt er ook nog een knaak voor. (Maar dat allesverbindende thema zal overeind blijven! Iets wat ze bij voorheen-Polare branding plachten te noemen...). Goed, dit jaar hebben we het over iets-met-reizen en aangezien Floortje Dessing door haar drukke leven nauwelijks een pen op papier krijgt, blijft er niets anders over dan Ruslandexpert en programmamaker Jelle Brandt Corstius te vragen. Die kijkt even achterom, raadpleegt wat oude aantekeningen en komt met Arctisch dagboek, een wat labbekakkerig verslag van een vierdaagse cruise boven de poolcirkel langs de Russische noordkust. Hij beschrijft enkele observaties, legt de vinger op wat Ruslandeigenaardigheden maar weidt vooral uit over de last die hij heeft van zijn bejaarde medeopvarenden. Als het fenomeen essay zo met voeten wordt getreden moet de CPNB overwegen er nog een derde boekje naast te zetten: het Boekenweekniemendalletje.

[Popco · Rating 4 out of 5]

Jelle Brandt Corstius zit op een cruiseschip en alles is vreselijk. Zijn hut is vreselijk, het weer is vreselijk, de tv-kanalen zijn vreselijk, het voedsel is vreselijk en bovenal zijn de medepassagiers vreselijk. Is het vreselijk dat ik zo kan genieten van zijn lijden? De moeite met nietszeggende sociale interactie, het niet onthouden van namen en gezichten, de podiumvrees, de heimwee en de Fernweh... het is bijna pijnlijk herkenbaar en toch heerlijk nonchalant geschreven.

Een lekker humoristisch wegleesboekje met hier en daar wat interessante Rusland-feitjes. Een essay is het niet te noemen en mensen die een werkelijk reisverslag willen lezen kunnen dit beter links laten liggen.

[Jeroen Nijs · Rating 3 out of 5]

Het is bepaald geen A Supposedly Fun Thing I'll Never Do Again: Essays and Arguments, en zeker ook geen essay, maar wel een vermakelijke herinnering dat een cruise maken niks voor mij zou zijn.

[Martijn Heemskerk · Rating 4 out of 5]

Humoristisch reisverslag van auteur die geboekt is voor een lezingenreeks op een cruiseschip. De gemiddelde leeftijd daalt direct wanneer hij halverwege de reis in Moermansk voet aan boord zet. Enkel in zijn kleine hut is hij veilig voor de babyboomers die hem te pas en te onpas aanklampen om hun vakantie-ervaringen te delen, te klagen en hem te voorzien van tips om zijn lezingen te verbeteren.

[Karin · Rating 4 out of 5]

Een 'mislukte' reis levert wellicht een beter verhaal op dan een geslaagde. In dit Boekenweekessay van Jelle Brandt Corstius (dat misschien niet echt een 'essay' is, maargoed) zorgt een cruise met een groep mensen met wie hij werkelijk niets heeft in elk geval voor een zeer vermakelijk, met een fijn droog-ironisch gevoel voor humor opgetekend relaas.