Η φανέλα με το εννιά

by Μένης Κουμανταρέας, Μένης Κουμανταρέας

Οι εκδόσεις Κέδρος τιμούν τη συμπλήρωση πενήντα ετών από την πρώτη εμφάνιση του Μένη Κουμανταρέα στα ελληνικά γράμματα με τη συλλεκτική επανέκδοση του κλασικού πια μυθιστορήματος "Η φανέλα με το εννιά".

Ο Βασίλης Σερέτης - αυτός που αργότερα ονόμασαν Μπιλ - φεύγει μια ζωή κυνηγημένος από τη μια πόλη στην άλλη, αφήνοντας πίσω του ομάδες και προπονητές. Ατίθασος, άπιστος, εγωιστής. Τις μέρες αλωνίζει τα γήπεδα και τα βράδια, όταν δεν κουρνιάζει στα μπαρ, στρώνει πασιέντσες. Ένας άνθρωπος μέσα στο πλήθος και γι' αυτό μοναχικός. Γήπεδα, ξενοδοχεία, δρόμοι ξετυλίγονται με φόντο τη Θεσσαλονίκη, το Βόλο και την Αθήνα. Σε καθεμιά από αυτές και μια γυναίκα. Ποδοσφαιριστές, φυσικοθεραπευτές, παράγοντες, βετεράνοι εναλλάσσονται με μπαρόβιους, ιπποδρομιάκηδες και αθλητικούς ρεπόρτερ. Πού ανήκει ο Μπιλ; Τι κρύβεται κάτω από τη φανέλα του; Προς τα πού χάνεται παρέα με την ξεφτισμένη βαλίτσα του και μια τράπουλα με γυμνές; Γιατί φεύγει πάντα με τρένα και κατοικεί σε δωμάτια που βλέπουν σε σταθμούς;

Η "Φανέλα με το εννιά" ανήκει στα εμβληματικά έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Εκδόθηκε για πρώτη φορά από τον Κέδρο το 1986 και το 1988 μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στον κινηματογράφο από τον Παντελή Βούλγαρη. Μέχρι σήμερα έχει σημειώσει 16 εκδόσεις. Κυκλοφορεί με νέο εξώφυλλο σε σχέδιο του ζωγράφου Δημήτρη Μυταρά.

Genres: Fiction, Literature, Novels, Greece

352 pages, Hardcover

First published November 1, 1986

About the author

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1931 και σπάνια την εγκαταλείπει. Δεν ακολούθησε ανώτερες σπουδές. Δοκίμασε να σπουδάσει θέατρο και πέρασε εξίσου άδοξα, από την δημοσιογραφία. Εργάστηκε επί σειρά ετών σε γραφεία, δουλειές άσχετες, που του επέτρεψαν να αφοσιωθεί στο γράψιμο. Στην διάρκεια της δικτατορίας δικάστηκε από τη Χούντα για το βιβλίο του "Το αρμένισμα"· την ίδια περίοδο έγραψε με άλλους 17 συγγραφείς σ' ένα συλλογικό τόμο με τίτλο "18 κείμενα". Το πρώτο του βιβλίο "Τα μηχανάκια" κυκλοφόρησε το 1962. Θέμα του οι καταπιεσμένοι έφηβοι της εποχής· καταπιεσμένοι και περιθωριακοί είναι σχεδόν όλοι οι ήρωες των βιβλίων του με μόνιμο σκηνικό την Αθήνα. Το 1972 πήρε την υποτροφία RAAD για την πόλη του Βερολίνου. Τιμήθηκε με το πρώτο-μεταχουντικό - Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1975 για το βιβλίο του "Βιοτεχνία υαλικών". Από το 1982 ασχολείται αποκλειστικά με το γράψιμο. Διετέλεσε στη δεκαετία του '80 μέλος του Δ.Σ. της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Ταινίες για τη τηλεόραση και τον κινηματογράφο έγιναν τα βιβλία του: "Κυρία Κούλα", "Τα καημένα", και η "Φανέλα με το 9". Παράλληλα με τα δικά του βιβλία έχει μεταφράσει στα ελληνικά αρκετά λογοτεχνικά έργα, κυρίως αμερικανικής πεζογραφίας. Έργα του έχουν μεταφραστεί σε πέντε γλώσσες.

Reviews

[Το Άθχημο γατί του θενιόρ Γκουαναμίρου · Rating 5 out of 5]

Το μυθιστόρημα σαν υπόθεση και σαν εκτέλεση είναι υπέροχο. Από τα πιο σημαντικά δείγματα νεοελληνικής λογοτεχνίας που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή. Αλλά αυτός ο κεντρικός ήρωας. Έλεος πια. Ήμαρτον. Όσο σκέφτομαι πως το να είσαι γκέι ή μπαϊσέξουαλ ή τρανς κτλ. στην Ελλάδα του ’80 θεωρούνταν ανωμαλία, λυπάμαι για τα όσα πέρασαν αυτοί οι άνθρωποι και ντρέπομαι που ακόμα υπάρχει κόσμος που φέρεται ρατσιστικά απέναντι σε κατηγορίες απόλυτα φυσιολογικών ανθρώπων. Γιατί όταν η κοινωνία επιβάλλει μια νόρμα, γίνεται σαν το κρεβάτι του Προκρούστη που κόβει ή εξαρθρώνει ψυχές για να τις χωρέσει. Πόσος πόνος και πόση αδικία! Ευτυχώς οι εποχές αλλάζουν, αλλά όταν γυρνάς πίσω, το παρελθόν μοιάζει με εφιάλτη.

Εμένα λοιπόν η άποψή μου είναι πως αυτή είναι η ουσία του μυθιστορήματος. Ένας σεξουαλικά καταπιεσμένος άνδρας, ένα λαϊκό αγόρι που δεν τον χωράει ο τόπος, δεν στεριώνει πουθενά, γιατί είναι αδιανόητο να αποδεχτεί τον εαυτό του. Άρα πώς να τον αποδεχτούν και οι άλλοι γύρω του; Είναι μεγάλο δράμα το να μη μπορείς να ζήσεις όπως θες, και να μη θες κι ίδιος να ομολογήσεις στον εαυτό σου την αληθινή σου φύση. Μέσα στο βιβλίο δύο λέξεις πάνε κι έρχονται ασταμάτητα «πούστης» και «αδερφή». Λέξεις που εκφράζουν όχι απλώς περιφρόνηση αλλά το ίδιο το περιθώριο που η κοινωνία καταδίκασε να σέρνονται άνθρωποι, μόνο και μόνο γιατί γεννήθηκαν – όχι διαφορετικοί – αλλά έξω από τις επιβεβλημένες – από ποιον άραγε; - νοοτροπίες και κοινωνικές συμβάσεις. Αλλά το δράμα δεν σταματάει εκεί. Οι ίδιοι οι γκέι αισθάνονταν περιφρόνηση για τους εαυτούς του, αισθάνονταν ανώμαλοι, άρρωστοι, ελλιπείς.

Ο Μπιλ δεν έχει την ωριμότητα και την παιδεία να παραδεχτεί τί του φταίει. Βασανίζει τον εαυτό του και τους γύρω του, σπαταλάει τη ζωή του με εκρήξεις θυμού και αλλοπρόσαλλες επιλογές και κινήσεις, είναι καταδικασμένος σε ένα διαρκές φευγιό, αλλά πώς να ξεφύγει κανένας από τον εαυτό του; Έτσι καταλήγει συχνά σε έναν ιδιότυπο μισογυνισμό, όπου οι γυναίκες στη ζωή του είναι αντικείμενο πόθου και φθόνου ταυτόχρονα. Και η μόνη γυναίκα, η οποία ευθύνεται για την ψυχολογική κατρακύλα του, η μάνα του, παρουσιάζεται αχνά, σαν σκιά που τον πλακώνει, είναι αυτή που τον απέρριψε οριστικά, στερώντας του δυνατότητα να αποδεχτεί και να ανακαλύψει τον εαυτό του. Η μόνη σχέση άνδρα – γυναίκας που φαίνεται να λειτουργεί κάπως μέσα στο έργο, είναι της Εύας με τον Καπάτο, όπου συμβιώνουν κάπως σαν σύντροφοι και κάπως σαν φίλοι, έχουν μεταξύ τους ειλικρίνεια και έτσι ο Καπάτσος μπορεί να εκτονώνει τη σεξουαλικότητά του, έχοντας συνάμα μια κοινωνικά αποδεκτή κάλυψη. Ημίμετρα βέβαια.

Γιατί πόσες και πόσες ζωές δεν έχουν πάει χαμένες, τότε, σε εκείνες τις περασμένες εποχές, όταν υπήρχαν άνθρωποι υποχρεωμένοι να κουβαλούν εντός τους ένα στίγμα, και γιατί; Για ποιο λόγο; Γιατί δεν μπορούσαν – οι υπόλοιποι, οι ταχαμδήθεν «νορμάλ» - να καταλάβουν από αμάθεια και βλακεία, και στραβή νοοτροπία, πως τα παιδιά τους ΔΕΝ ήταν ανώμαλα. Ήταν απολύτως φυσιολογικά, άξια να αγαπηθούν και να γίνουν αποδεκτά και να πορευτούν στη ζωή τους, ως αληθινοί άνθρωποι και όχι ως ανδρείκελα και καρικατούρες του πραγματικού τους εαυτού.

Πέρα από αυτό, ο Κουμανταρέας έχει φοβερό ταλέντο στο να περιγράφει με εικόνες ολοζώντανες το ελληνικό αστικό τοπίο, την Θεσσαλονίκη, τον Βόλο, αλλά κυρίως την Αθήνα. Την εξερευνεί και την αναδεικνύει με κάθε αφορμή, σε κάθε γύρισμα της σελίδας. Ομόνοια, Πανεπιστημίου, Αλεξάνδρας, Πειραιάς, ο ηλεκτρικός, το τραμ, το Πεδίον του Άρεως, οι γιαμάχες, τα φαστφουντάδικα, τα πολιτικοποιημένα Εξάρχεια με το Βοξ, το Σύνταγμα τα Χριστούγεννα με το δέντρο, τα εμπορικά στην Αθηνάς, όλος αυτός ο αγαπημένος μου κόσμος, όλος αυτός ο τόπος με την μαυρίλα του και την κρυφή του γοητεία. Ο Κουμανταρέας είναι από τους πιο προικισμένους Αθηναιογράφους και μας έχει αφήσει σαν πνευματική παρακαταθήκη την αληθινή εικόνα της πόλης, χωρίς το λούστρο της αστικής υποκρισίας:

«Κατηφόρισε Αλεξάνδρας, μπήκε σε μια αλέα του Πάρκου κλοτσώντας όπως άλλοτε πέτρες και σπιρτοκούτια. Το δειλινό έπεφτε φθινοπωρινό, με σκιές που μάκραιναν απότομα και τα φανάρια άναψαν όλα μαζί σαν κουρντισμένα, φέρνοντας ένα ξάφνιασμα στα ζευγάρια. Έφτασε στην πλατεία του Άλσους, το αναψυκτήριο κλειστό, κάτι πιτσιρικάδες ντυμένοι με ριγέ φανέλες είχαν παρατήσει την μπάλα και ξάπλωναν ξέπνοοι στα παρτέρια. Θυμήθηκε τον εαυτό του μες στα ίδια παρτέρια. Του φάνηκε πως εκείνες οι φάσεις ήταν οι ωραιότερες και ότι δεν επρόκειτο να γυρίσουν ξανά. Ακολούθηκε ένα μονοπάτι που έβγαζε στη Σχολή Ευελπίδων κι από εκεί διασχίζοντας τη λεωφόρο βρέθηκε στην πλατεία Δεληγιάννη. Ένα ουζερί, μια αντιπροσωπία αυτοκινήτων, μια «ΕΒΓΑ» και οι πολυκατοικίες παραταγμένες με τις τέντες τους. Λίγο πιο κάτω το συνεργείο αυτοκινήτων που είχε πρωτοδουλέψει. Λάδια, μουτζούρα κι άγιος ο θεός. Αυτή ήταν η γειτονιά του.»

Τα υπόλοιπα τα ποδοσφαιρικά, με τους αγώνες, τις προπονήσεις, τα γήπεδα, τους παράγοντες με τις πουράκλες, τα συμβόλαιο και τις ρεμούλες, έχουν κυρίως ενδιαφέρον για όσους ασχολούνται με αυτά, εγώ, παλιά, άκουγα το μουσικό σήμα από την έναρξη της Αθλητικής Κυριακής και πέταγα καντήλες. Όπως και να έχει δεν είναι κουραστικά, είναι ωραία και οργανικά δεμένα με το υπόλοιπο σύνολο.

[. . . _ _ _ . . . · Rating 4 out of 5]

Είναι προφανές ότι ο Κουμανταρέας κατέχει από μπάλα όσο η Στέλλα Μπεζεντάκου από ωδική (Θέλω τραλαλά, θέλεις τραλαλό). Πχ η σκηνή της δωροδοκίας είναι σχεδόν αστεία. Και χωρίς να έχω δει την ομώνυμη ταινία του Βούλγαρη (με καταδιώκει η φάτσα του Τζώρτζογλου) ξέρω πως ούτε και αυτή θεωρείται από τις επιτυχημένες του. Φαν φακτ : ήξερες ότι ο νεαρότατος τότε Αθερίδης ήταν η δεύτερη επιλογή για τον ρόλο ;
Σε όλο το βιβλίο πάλευα με το αίσθημα "ρε Κουμανταρέα γιατί δεν έλεγες ευθέως την ιστορία που ήθελες να πεις και γυρνούσες με πρόφαση σε επαρχιακές ομάδες με παραγοντίσκους, προπονητές και φυσιοθεραπευτές"; Και ενώ έκλινα προς το 3αρι, δεν μπορώ να ξεπεράσω εύκολα πως ο Κουμανταρέας δημιούργησε έναν εμβληματικό πρωταγωνιστικό χαρακτήρα που δύσκολα ξεπερνιέται (αν και βουτηγμένος στην υπερβολή) και με μια υγρή μελαγχολία αστικού τοπίου δίπλα από σταθμούς τρένων που σφυρίζουν και φτηνά ξενοδοχεία.
Και παρά την κακιά ειτίλα που μυρίζει από παντού, η Φανέλα είναι ένα πολύ καλό βιβλίο με όλα τα λάθη του και τα απότομα "κοψίματα" του. Απλά ο Κουμανταρέας δεν ήθελε τελικά να παρουσιάσει την ιστορία ενός ατίθασου ποδοσφαιριστή με αθλητικό background, αλλά ενός λαϊκού, ατίθασου νιάτου που μπορεί να πουλήσει και λίγο ζιγκολίκι by the side.
Κακόμοιρε Κουμανταρέα, αυτά σε φάγανε...

EDIT : αγαπητές Εκδόσεις Κέδρος, ο συγγραφέας "δεν πέθανε στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 2014". Δολοφονήθηκε. Για την τάξη των πραγμάτων...

[Eirini Proikaki · Rating 2 out of 5]

2.5* Οκ,δεν με ενθουσίασε.Δεν ξέρω γιατί.Δεν κατάφερε να με τραβήξει στον κόσμο του,δεν μπόρεσε να με παρασύρει ούτε καν με την ατμόσφαιρα του γηπέδου,ούτε και με τις περιγραφές του αστικού τοπίου των πόλεων απ'οπου πέρασε ο Μπιλ. Ο οποίος Μπιλ με εκνευρίζει και θέλω να του ρίξω δυο φάπες να συνέλθει και παρόλο που καταλαβαίνω οτι έχει πολλά θέματα να λύσει με τον εαυτό του η αλαζονική και εγωιστική συμπεριφορά του μου είναι αντιπαθής.
Δεν θα έλεγα οτι είναι ένα κακό βιβλίο,αλλά είναι ένα βιβλίο που δεν με άγγιξε,το βρήκα πολύ φλατ και απο ένα σημείο και μετά έχασα εντελώς το ενδιαφέρον μου και το τελείωσα μηχανικά.

[Sotiris Karaiskos · Rating 4 out of 5]

Το πρώτο πράγμα που κατάλαβα μετά το διάβασμα αυτού του βιβλίου είναι ότι δεν έχει τόσο μεγάλη σχέση με το ποδόσφαιρο όπως μαρτυρά ο τίτλος του. Το ποδόσφαιρο έχει, φυσικά, πρωταγωνιστικό ρόλο, περισσότερο, όμως, ως ένα μέρος του σκηνικού που διαδραματίζεται μία ιστορία δόξας και απογοήτευσης, ανόδου και πτώσης, αλαζονείας και ταπείνωσης, αθλητικών ονείρων και της σκληρής πραγματικότητας εντός και εκτός των αγωνιστικών χώρων. Ο ήρωας της είναι ένας νεαρός ποδοσφαιριστής με πολύ ταλέντο που συνοδεύεται με μεγάλες ποσότητες έπαρσης, ένας συνδυασμός που κάνει μπροστά του να ανοίγεται μία σπουδαία καριέρα αλλά παράλληλα έχει μέσα το σπόρο της καταστροφής. Μην ακούγοντας κανέναν πέρα από τον εαυτό του πηγαίνει από σταθμό σε σταθμό στην καριέρα του, κερδίζοντας δόξα και χρήμα χωρίς ποτέ να του είναι αρκετά, την ώρα που στις προσωπικές του σχέσεις βγάζει το χειρότερο τ��υ εαυτό. Παράλληλα έρχεται σε επαφή με τον σκοτεινό κόσμο του ελληνικού ποδοσφαίρου όπου τα αποτελέσματα δεν κρίνονται πάντα εντός των αγωνιστικών χώρων.

Όλα αυτά εκτυλίσσονται σε ένα σκηνικό αστικής απογοήτευσης, μέσα σε στενά αποδυτήρια, λασπωμένα γήπεδα, κακόφημα μπαρ, βρώμικα ξενοδοχεία, καταθλιπτικά διαμερίσματα, χώρους ύποπτων συναλλαγών όπου περιφέρονται άνθρωποι που προσπαθούν να πιάσουν την καλή με οποιονδήποτε τρόπο, που ψάχνουν μία διέξοδο, που γενικά προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα σε αυτές τις αφιλόξενες πόλεις. Όσο για το ποδόσφαιρο, αυτό έχει πολλές ιδιότητες, μπορεί να 'ναι μία από αυτές τις διεξόδους, ένα μέσο κοινωνικής ανόδου, ένα μέρος αυτής της κοινωνίας που επιβιώνουν μόνο αυτοί που θα παίξουν καλά το παιχνίδι. Αυτό το σκηνικό μας το μεταφέρει με έναν πολύ ενδιαφέρον τρόπο ο συγγραφέας, βάζοντας μας στο κατάλληλο κλίμα, με μία γραφή που είναι όσο σκληρή χρειάζεται. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι νομίζω ότι από κάποιο σημείο και μετά, όταν αφήνουμε το... ποδοσφαιρικό μέρος κάπως στην άκρη, ο συγγραφέας ξεμένει κάπως από ιδέες και το ενδιαφέρον μειώνεται. Ένα άλλο θέμα είναι φυσικά το γεγονός ότι ο συγγραφέας δεν διεισδύει σε ικανοποιητικό βαθμό στο χώρο του ποδοσφαίρου, ειδικά σε αυτά που συμβαίνουν έξω από τα γήπεδα και αυτό νομίζω είναι μία χαμένη ευκαιρία. Κατά τα άλλα, όμως, είναι σίγουρα ένα πολύ καλό βιβλίο.

[Αλέξης Γυφτοδήμος · Rating 4 out of 5]

Ευκολοδιάβαστο μα όχι ευκολόπεπτο βιβλίο με λιτή γραφή, κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον ως την τελευταία σελίδα. Με έναν πρωταγωνιστή που μας γίνεται αντιπαθής και εκνευριστικός από τις πρώτες ήδη σελίδες. Για το εάν θέλει να πει κάτι το ιδιαίτερο ο συγγραφέας δόθηκαν διάφορες ερμηνείες, ο ίδιος σε συνέντευξή του δήλωσε: "ο αναγνώστης ας βγάλει τα δικά του συμπεράσματα, δεν μ' αρέσει να δίνω τροφή στους κοινωνιολόγους". Η δική μου ανάγνωση λοιπόν λέει ότι ο Κουμανταρέας μας περιγράφει έναν αυτοκαταστροφικό άνθρωπο προικισμένο με ένα ιδιαίτερο χάρισμα/ταλέντο- στην προκειμένη περίπτωση ταλέντο στο ποδόσφαιρο, θα μπορούσε όμως να είναι στη μουσική στα μαθηματικά ή ό,τι άλλο, που ενώ οι εξωτερικές συνθήκες είναι ευνοϊκές δεν μπορεί να προχωρήσει βάζοντας συνέχεια τρικλοποδιές στον εαυτό του. Αυτοκαταστροφικός ως το τέλος. Παρόλα αυτά στην ίδια συνέντευξη απαντάει ο συγγραφέας σε σχετική ερώτηση: "το τέλος της 'Φανέλας' κρύβει μια συγκρατημένη αισιοδοξία". Αμφιβάλλω αλλά έτσι είναι αν έτσι νομίζετε.

[Βαγγέλης Ιωσηφίδης · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό. Περιγράφει με ωμό ρεαλισμό το πέρασμα ενός νέου ποδοσφαιριστή απ' τα γήπεδα. Κάποιου που, από κρυφό ταλέντο, έγινε διάττοντας αστέρας. Το βιβλίο είναι ένα μάθημα για όλους όσοι μαγεύονται από την εικόνα, τη βιτρίνα και δεν ψάχνουν το βάθος και το περιεχόμενο. Για όσους αγνοούν πως είναι η ποιότητα του ανθρώπου που τον κάνει αξιόλογο κι όχι ένα μεμονωμένο ταλέντο. Και το να σκιαγραφηθεί ένας τέτοιος χαρακτήρας θέλει πραγματική εμπειρία και γνώση απ'τη ζωή.

[George K. · Rating 4 out of 5]

Δεύτερο βιβλίο του Κουμανταρέα μετά το πολύ καλό "Βιοτεχνία υαλικών" που διάβασα το 2019, κακώς έκανα τόσο καιρό να ξαναπιάσω βιβλίο του στα χέρια μου, αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ. Λοιπόν, πολύ μου άρεσε και αυτό, το βρήκα εξίσου καλογραμμένο, ενδιαφέρον, καταθλιπτικό, μελαγχολικό και αφόρητα ρεαλιστικό (ίσως όχι στον απόλυτο βαθμό ως προς τις ποδοσφαιρικές σκηνές, όσο όμως προς την ατμόσφαιρα και την όλη αίσθηση της εποχής), αν μη τι άλλο με καθήλωσε και με έκανε να το διαβάσω σε δυο μεγάλες δόσεις. Ο Κουμανταρέας δίνει ρέστα με την παρουσίαση της δεκαετίας του '80, με τις περιγραφές των αστικών τοπίων και των διαφόρων σκηνικών, καθώς και με τους χαρακτήρες του, ιδιαίτερα με τον πρωταγωνιστή, που συμπαθητικό δεν τον λες, μάλλον αυτοκαταστροφικό, εκνευριστικό και εντέλει καμένο τον λες, αλλά ποιος θέλει κάθε φορά να διαβάζει ιστορίες με συμπαθητικούς και καλούς πρωταγωνιστές; Μπουχτίσαμε από δαύτους. Όπως έγραψα, ο Κουμανταρέας σκίζει με τις περιγραφές του, αρπάζει τον αναγνώστη από τον γιακά και τον σέρνει σε γήπεδα, καταγώγια, δρόμους, σταθμούς τρένων, φτηνά ξενοδοχεία, μίζερα διαμερίσματα, και ανάλογα με την ηλικία των αναγνωστών, είτε θυμίζει σκηνικά και καταστάσεις στους παλαιότερους, είτε δείχνει στους νεότερους πώς ήταν κάποτε τα πράγματα. Και έχει και στιλ, έχει ιδιαιτερότητες στην αφήγηση, συνεχείς εναλλαγές σκηνικών και εικόνων, απότομα κοψίματα, ολοζώνταντους διαλόγους, κάμποσα καλούδια. Ναι, πολύ το φχαριστήθηκα το βιβλίο, το έζησα από την αρχή μέχρι το (πικρό) τέλος.

[Konstantinos Tzortzis · Rating 5 out of 5]

Ευανάγνωστο βιβλίο, κατάλληλο για να περνάει ευχάριστα η ώρα. Χωρίς πολλές λεπτομέρειες και πολύπλοκες εκφράσεις ο Κουμανταρέας καταφέρνει να υποβάλλει τον αναγνώστη στο σκηνικό που εκτυλίσσεται η ιστορία. Παρόλο που εμπλέκονται αρκετά πρόσωπα στην ιστορία, τελικά ο αναγνώστης δεν μπερδεύεται. Μόνο αρνητικό ότι μόνο η προσωπικότητα του πρωταγωνιστή αναδιπλώνεται πλήρως (μυστηριώδη, επιπόλαιο και ημιμαθή άνθρωπο θα τον χαρακτήριζα τελικά), και δεν μπορούμε να έχουμε μια πλήρη εικόνα για τους υπόλοιπους πρωταγωνιστές της ιστορίας, έτσι ώστε να καταλάβουμε πώς επηρέασαν τελικά τον Μπιλ.
Το συστήνω ανεπιφύλακτα! Απ' τα καλύτερα βιβλία μοντέρνας ελληνικής λογοτεχνίας.

[Γιάγκος Πλατής · Rating 3 out of 5]

Μπορείτε να διαβάσετε και άλλες παρουσιάσεις στη στήλη debook του debop.gr

https://www.debop.gr/deBlog/de-book/d...

3,5 αστέρια

O Βασίλης Σερέτης είναι μια πολύ ιδιάζουσα περίπτωση. Ο πρωταγωνιστής στο μυθιστόρημα του Κουμανταρέα έχει πολλές φιλοδοξίες, ταλέντο και ορμητικότητα. Ο Μπιλ αγαπάει το ποδόσφαιρο, είναι ένας πολλά υποσχόμενος ποδοσφαιριστής. Περιφέρεται από πόλη σε πόλη, αλλάζει ομάδα και σύντροφο, διακατέχεται από μια κραυγαλέα μοναχικότητα, αλλά η καριέρα του μοιάζει λαμπρή.

Το κόκκινο χαλί και το γρασίδι στα γήπεδα της Ελλάδας είναι σαν να είναι φτιαγμένα για εκείνον. Όμως, το μεθυστικό άγγιγμα της δόξας, οι αθλητικοί παράγοντες που τον προσεγγίζουν όλο και περισσότερο (γυμναστές, προπονητές, θεραπευτές και δημοσιογράφοι), ακόμα και οι σχέσεις του, δεν του είναι αρκετές.

Μια υπαρξιακή μελαγχολία τον οδηγεί σε άστατη ζωή. Παρασύρεται από τη δίνη των νυχτερινών καταχρήσεων και η πόρτα για την καριέρα που θέλει να χαράξει, απομακρύνεται όλο και περισσότερο. Όσο επιθετικός και αν παρουσιάζεται στο γήπεδο, αφού παίζει σέντερ φορ, τόσο επιθετικός / καταστροφικός, κυρίως προς τον εαυτό του, παρουσιάζεται και στην καθημερινότητά του.

Πέραν του πολυδιάστατου και αλλόκοτου κόσμο όπου κατοικεί ο Μπιλ, έναν κόσμο που συμπεριλαμβάνει ιδιαίτερες φίγουρες του αθλητισμού αλλά και του υποκόσμου, «Η φανέλα με το 9», είναι ένα μυθιστόρημα για τη λαϊκή τάξη. Για τους ανθρώπους που δεν έχουν σχέση με τον αστικό τρόπο ζωής αλλά αναγκάστηκαν να τον ακολουθήσουν, τότε, τα χρόνια της μεγάλης αστυφιλίας / αστικοποίησης. Τα γεγονότα διαδραματίζονται ανάμεσα σε Θεσσαλονίκη, Βόλο και Αθήνα, σε μια Ελλάδα που αλλάζει, σε ένα κομβικό σημείο για αυτήν, όπου οι αλάνες και οι ελεύθεροι χώροι δίνουν τη θέση τους σε νέοκτιστες πολυκατοικίες. Η ατμόσφαιρα της Αθήνας είναι τόσο παράξενη που φαίνεται να επηρεάζει ακόμα και τον Μπιλ

Το βιβλίο πραγματεύεται τον γολγοθά ενός συμπαθητικά "καταραμένου" ήρωα που είτε θα αγγίξει τους ώριμους καρπούς της ωριμότητας με τίμημα την ανωνυμία είτε θα πέσει ολοταχώς στον τοίχο της ματαιοδοξίας. Η πορεία του είναι αμφιλεγόμενη και τα εσωτερικά διλήμματα τεράστια. Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας ισχυρίστηκε, κάτι που υπάρχει στις αναδημοσιευμένες συνεντεύξεις, οι οποίες βρίσκονται στο τέλος της ιστορίας, ήθελε να γράψει ένα βιβλίο για αυτούς που δεν έχουν σχέση με τις τέχνες και τα γράμματα. Για αυτούς που η αυθεντικότητά τους βγαίνει συνέχεια στην επιφάνεια και δε σχετίζονται καθόλου με πουριτανισμούς και καθωσπεπισμούς. Φαίνεται ότι κάτι τον γοήτευε σε αυτόν τον κόσμο, παρόλο που ο ίδιος δεν υπήρξε ποτέ σθεναρός φίλαθλος κάποιος ποδοσφαιρικής ομάδας. Τελικά, πρόκειται για ένα πολύ γοητευτικό βιβλίο, που δικαίως χαίρει αναγνώρισης και καταξίωσης.

[Kostas Tzonas · Rating 4 out of 5]

Ο Βασίλης Σερέτης είναι ένας νεαρός Αθηναίος ποδοσφαιριστής ο οποίος αποφασίζει να πάει στη Θεσσαλονίκη για να κυνηγήσει το όνειρό του. Λιγάκι χύμα τύπος, λιγάκι ξύστης, λιγάκι ψώνιο, λιγάκι επιρρεπής στις καταχρήσεις και στα ξενύχτια, έχει όπως καταλαβαίνουμε τη στόφα του μεγάλου παίχτη. Ενώ το ατόφιο ταλέντο του ανοίγει πόρτες στην καριέρα του, ο ίδιος φροντίζει να τις κλείνει. Βιάζεται, βιάζεται πολύ. Ονειρεύεται να γίνεται το όνομά του σύνθημα στα χείλη των οπαδών, να γίνει κάποιος. Όχι κάποιος, ο ένας και μοναδικός. Ο Μπιλ. Δε μένει ποτέ του ολότελα μόνος, αλλά ούτε δέχεται ούτε εκτιμά και τη βοήθεια των ανθρώπων γύρω του. Γνωστό το έργο, και στη μπάλα και στο μπάσκετ και παντού. Τα μεγάλα what-if του ελληνικού αθλητισμού που μένουν αναπάντητα. Στην περίπτωση του Μπιλ όμως τα πάντα, καλά και κακά, είναι μεγιστοποιημένα. Τεράστιο ταλέντο, και τεράστια δύναμη αυτοκαταστροφής.

Τεράστιο κωλόπαιδο επίσης. Ο χαρακτήρας του μου ήταν ανυπόφορος, και μέχρι τη μέση δυσκολευόμουν να ακολουθήσω. Όταν με την πρώτη ατυχία του Μπιλ ξεκινά η κατρακύλα, πέφτω στην εξής φράση:

Σιγά σιγά, μια αδράνεια τον κέρδιζε κι εκείνος νόμιζε ότι από στιγμή σε στιγμή θα εμφανιζόταν κάποιος από μηχανής θεός. Ένας θεός, που από πολύ παλιά του είχε υποσχεθεί χρυσή τύχη στα γήπεδα και στη ζωή.

Ήταν εκεί που ο Κουμανταρέας όρθωσε τον καθρέφτη μπροστά μου και βρήκα ένα σημείο επαφής. Δύσκολο πράγμα να αποδεχτείς την επέλαση του απρόβλεπτου που σαρώνει τα μεγάλα σου σχέδια. Ακόμα πιο δύσκολο να κάνεις διόρθωση πορείας.

Μία αργή και βασανιστική διαδικασία ενηλικίωσης που περνάει από Σαλόνικα, Βόλο, Αθήνα, σε τρένα, σε γήπεδα, σε μπαρ, σε διάφορες αγκαλιές, σε τσιγάρα σε ποτά και σε ξενύχτια, σε πασιέντζες. Πού θα πάει αυτή η βαλίτσα;

[Liberis · Rating 5 out of 5]

Άλλος ένας εξαιρετικός κι αγαπημένος Κουμανταρέας, σκαρφίζεται έναν υπερόπτη, αντιπαθεστατο, εγωκεντρικο, -γιατί όχι λανθάνοντα ομοφυλόφιλο- μοναχικό και φιλόδοξο νεαρό άντρα, που δεν προλαβαίνει καν ν' ανέβει στην κορυφή. Θύμα του ίδιου του του εαυτού, στο ποτήρι δε χωράει στο κοφίνι κολυμπάει, αποτυγχάνει σε όλα από φρενήρη εγωκεντρισμό. Ένα από τα σημαντικότερα -για μενα- έργα της μεταπολεμικής πεζογραφίας, στις απαρχές τις Μεταπολίτευσης που μαντεύει καλά πολλά απ' όσα ζούμε ως καθημερινές συμπεριφορές σήμερα, παρά το γεγονός ότι δύσκολα θα συμπαθούσε κάνεις τον Μπιλ τον Σερέτη.

[Nikos · Rating 3 out of 5]

(2,5/3)
Ένα από τα πιο αδύναμα έργα του Κουμανταρέα, κομμένο-ραμμένο για σενάριο ταινίας (όπως και έγινε). Ο συγγραφέας δεν καταφέρνει να μας περιγράψει πειστικά το χώρο του ποδοσφαίρου, τη δίψα για το άθλημα (και όχι μόνο για δόξα-χρήμα). Ωστόσο, είναι πολύ ευκολοδιάβαστο και αρκετά ψυχαγωγικό. Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα είναι η αποφυγή του αναμενόμενου happy end και η περιγραφή του ήρωα ως απόλυτου loser.

[Nalia · Rating 4 out of 5]

Κλασικός αγαπημένος υπέροχος κουμανταρεας στα καλά του. Μελαγχολικός και αληθινός, σκιαγραφεί την άνοδο και την πτώση ενός ταλέντου που δεν ήταν αρκετό. Ο Μπιλ Σερετης μάλλον έγινε από τους αγαπημένους μου χαρακτήρες του Μένη.

[Malta · Rating 4 out of 5]

Με συγκίνησε ο Βασίλης και η ιστορία του.Ένα παιδί χωρίς πυξίδα που περιπλανήθηκε σε τόσες πόλεις, γνώρισε τοσους ανθρώπους και έπαιξε σε τόσες ομάδες για να καταλήξει εκει απο όπου ξεκίνησε.Τοσο μόνος σαν ένας άλλος Οδυσσέας που η Ιθάκη δεν τον γέλασε γιατί πια κατάλαβε οι Ιθάκες τι σημαίνουν.

[Evi Routoula · Rating 2 out of 5]

Δεν με ενθουσίασε ούτε η γραφή ούτε η πλοκή.

[Tasos Vlachopoulos · Rating 4 out of 5]

Εύπεπτο, ρεαλιστικό, μελαγχολικό.

[Eleni Papada · Rating 4 out of 5]

Ποδόσφαιρο και γυναίκες. Κλασσικό! Διαβάζεται απνευστί!

[Dimitrios Dritsas · Rating 5 out of 5]

Μια μελαγχολική οπτική της Ελλάδας, μέσα από το μικρόκοσμο των γηπέδων, ανθεκτική στο χρόνο, όσο η διαφθορά, η παρακμή, η αρπαχτή, η ιδιοτέλεια και το εύκολο χρήμα υφέρπουν στις σκιές, πέρα από τα φώτα των προβολέων και φαντάζουν σαν διέξοδος. Ιστορία χαμένης αθωότητας, ενηλικίωσης, πικρής διάψευσης ονείρων και μάταιης αποτυχίας σαν παιχνίδι χαμένο από τα αποδυτήρια.

[ΔουΨου · Rating 5 out of 5]

Ένοιωθα πως έμπαινα στο μυστήριο πετσί του πρωταγωνιστή, του ποδοσφαιριστή Βασίλη (Μπιλ) Σερέτη. Βοηθούσε βέβαια πως ταιριάζουμε λιγάκι σαν χαρακτήρες: ατίθασοι, πεισματάρηδες, ανυπόμονοι, με έντονο ένστικτο αυτοσυντήρησης - το τελευταίο δεν οδηγεί στην επιτυχία γιατί ο Μπιλ αγνοεί τον κοινωνικό παράγοντα. Ενώ η ιστορία καταλήγει «ρεαλιστικά» παρά θριαμβευτικά για τον πρωταγωνιστή, δεν ήταν καθόλου πληκτική - ο συγγραφέας το χειρίζεται το ρεαλισμό εξαιρετικά για να σε συναρπάσει η ιστορία καθώς αντιλαμβάνεσαι πως τα πράγματα δεν εξελίσσονται και τόσο καλά για το φίλο μας το Σερέτη. Ο ήρωας Μπιλ γίνεται συμπαθής γιατί έχει τη συμπεριφορά μικρού παιδιού - αποτυγχάνει επειδή είναι ανασφαλής· προέρχεται από φτωχή οικογένεια βιοπαλαιστών, ενώ ψάχνει απεγνωσμένα για ένα πρότυπο - ανάμεσα στους συμπαίκτες του, προπονητές, παράγοντες, κτλ, να τον βοηθήσει να πορευτεί επαγγελματικά και προσωπικά. Όμως, όποιος πάει να τον βοηθήσει τον κλωτσάει γιατί νιώθει πως όλοι έχουν ιδιοτελή σκοπό. Ο Μπιλ μπορεί να παρεξηγηθεί ως εγωιστής, υπερόπτης, αλήτης, κτλ, αλλά εγώ πιστεύω πως στη πραγματικότητα είναι απλώς ανασφαλής. Χαρακτηριστική του φράση: «Όχι, παίζουμε!» για να απαλύνει την ανασφάλειά του.