interesting, absolutely comprehensive, full of different paradigms. easy to read. combines political science and history. i don't see why the second chapter is added to this book, a bit irrelevant
«τα πολιτικά καθεστώτα που έχουν αναπτύξει δημοκρατικούς θεσμούς αποτελούν ορισμένα από τα υψηλότερα επιτεύγματα της ανθρωπότητας»
Η πορεία προς τη δημοκρατία ξεκίνησε εν μέσω κοινωνικών αναταραχών και πολιτικών ανακατατάξεων ενώ κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει πώς θα καταλήξουν. Το τοπίο άρχισε να ξεκαθαρίζει πολύ αργότερα, μετά τον 19ο αιώνα, με αργούς ρυθμούς και αρκετές οπισθοχωρήσεις – ακόμη και σήμερα υπάρχουν φωνές που αμφισβητούν τη δημοκρατικότητα των σύγχρονων πολιτικών μορφωμάτων. Η εγκαθίδρυση της δημοκρατίας δεν είναι εύκολη υπόθεση ούτε μπορεί να συμβεί μέσα σε μία στιγμή. Αντιθέτως, απαιτεί μακροχρόνια προσπάθεια, κατάλληλες κοινωνικές συνθήκες και ιδιαίτερες μεταβολές στις κοινωνικοπολιτικές διαδικασίες. Ανάλογα με τους συνδυασμούς τέτοιων παραγόντων η δημοκρατία σταδιακά εμφανίζεται, μεταβάλλεται ή παρακμάζει.
Αυτές οι κοινωνικοπολιτικές διαδικασίες, οι συνθήκες και οι συνδυασμοί διάφορων παραγόντων ενδιαφέρουν τον Charles Tilly (1923-2008) στο έργο για τη Δημοκρατία. Η αρχική θέση του είναι ότι η δημοκρατία αποτελεί σύγχρονο φαινόμενο, δημιούργημα της πρόσφατης πολιτικής ιστορίας ενώ είναι συνυφασμένη με την καπιταλιστική οικονομία, όχι για ιδεολογικούς λόγους, αλλά επειδή αυτή κυρίως προσφέρει την κατάλληλη υλική υποδομή. Ο ερευνητής παραθέτει και εξηγεί τα χαρακτηριστικά με τα οποία κρίνουμε τον βαθμό της δημοκρατικότητας των καθεστώτων: πολιτικά δικαιώματα και ελευθερίες, κρατική ικανότητα και λειτουργία θεσμών. Όμως, το κύριο ενδιαφέρον του έγκειται στην αποκάλυψη των κριτηρίων που συμβάλλουν στον εκδημοκρατισμό ή την αποδημοκρατικοποίηση των σύγχρονων πολιτικών καθεστώτων και την εξέταση του θεμελιακού ρόλου των σχέσεων μεταξύ πολιτών και κράτους, μεταξύ δημόσιου βίου και εξουσίας.
Αν η έρευνα του Tilly μοιάζει ώς εδώ περίπλοκη, έχει σημασία να υπογραμμίσουμε ότι ο ίδιος αντιτίθεται στις αφηρημένες αναλύσεις, και κάθε μία από τις θέσεις του προκύπτει από τη μελέτη και την παρουσίαση συγκεκριμένων ιστορικών γεγονότων και καταστάσεων. Έτσι, μαθαίνουμε από την πολιτική ιστορία της Ρωσίας του Πούτιν, για παράδειγμα, ότι μία στρατηγική εξασφάλισης των αναγκαίων πόρων για το κράτος γίνεται άμεσα με τη φορολόγηση των πολιτών, ενώ ταυτόχρονα οι πολίτες προσπαθούν να αποφύγουν τους φόρους και κινητοποιούνται θέτοντας σε κίνηση έναν μηχανισμό διαπραγμάτευσης, η ένταση του οποίου κυμαίνεται από αντίσταση μικρής κλίμακας μέχρι και μαζική εξέγερση. Ή, μετά την εξέταση της πολιτικής ιστορίας της Αργεντινής, διαπιστώνουμε, μεταξύ άλλων, ότι οι πελατειακές σχέσεις μπορεί να έχουν αρνητικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη των σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολιτών αλλά μπορεί και να βοηθήσουν στη δημιουργία ή στην ενσωμάτωση δικτύων που προηγουμένως βρίσκονταν μακριά από την πολιτική. Ή, ακόμα, ότι ορισμένες φορές καθεστώτα με αδύναμη κρατική ικανότητα υιοθετούν δημοκρατικούς θεσμούς καθώς εμπλέκονται σε διαπραγματεύσεις με τους πολίτες και αναγκάζονται να συμβιβαστούν με εξωτερικά κέντρα εξουσίας: παράδειγμα εδώ αποτελεί η πίεση των εξωτερικών δανειστών για την οργάνωση των δημοσιονομικών ενός κράτους ώστε να εγγυάται την περαιτέρω δανειοληπτική του ικανότητα και να εξασφαλίζει σταθερό περιβάλλον για επενδύσεις.
Υπάρχουν πολλές απόψεις για το περιεχόμενο και την ιστορία της δημοκ��ατίας που θα ανατραπούν με την ανάγνωση αυτής της πολυετούς έρευνας. Όπως, για παράδειγμα, ότι έχουμε συνηθίσει να κρίνουμε ως εξαιρετικά επικίνδυνες για τη δημοκρατία και εντελώς αντίθετες με το πνεύμα της, τις περιόδους αναταραχών, πολιτικής αστάθειας ή οικονομικών κρίσεων. Ο συγγραφέας αποδεικνύει με την ιστορική ανάλυση και τις ποσοτικές έρευνες ότι τέτοιες καταστάσεις φέρουν ραγδαίες αλλαγές οι οποίες οδηγούν είτε στον εκδημοκρατισμό ενός κράτους (όπως συνέβη με την Ελβετία) είτε στην αποδημοκρατικοποίηση (όπως συνέβη στο παρελθόν με την Ελλάδα).
Για τον Charles Tilly, κοινωνικό και πολιτικό επιστήμονα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη διαμόρφωση και τη λειτουργία της δημοκρατίας, μέγιστη σημασία έχει η αλληλεπίδραση μεταξύ συλλογικής δράσης και πολιτικού καθεστώτος, ο ρόλος που παίζουν οι πολίτες, η λαϊκή βάση ή οι ελίτ στη διαμόρφωση της πολιτικής ιστορίας των σύγχρονων καθεστώτων. Με την ελπίδα ότι οι δημοκρατικές κατακτήσεις οδηγούν προς την ευημερία αλλά και το φόβο ότι παραμένουν ακόμη ρευστές και μπορούν ανά πάσα στιγμή να ανατραπούν, στο βιβλίο αυτό βρίσκουμε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας πολιτικής ιστορίας και γρήγορα διαπιστώνουμε ότι η εγκαθίδρυση της σύγχρονης δημοκρατίας είναι μια συναρπαστική περιπέτεια γεμάτη μάχες, συγκρούσεις και ανατροπές• το μέλλον της είναι στα χέρια μας.