Zo bekend als de gedichten van M. Vasalis zijn, zo publiciteitsschuw is de dichteres van de beroemde bundels Parken en woestijnen (1940), De vogel Phoenix (1947), Vergezichten en gezichten (1954) en het postuum gepubliceerde De oude kustlijn (2002) haar leven lang geweest.
Aan de zelfgekozen onzichtbaarheid van Margaretha Leenmans (1909-1998), die het synoniem van haar achternaam, ‘vazal’, omboog tot Vasalis, komt met deze biografie een einde. In M. Vasalis. Een biografie ontvouwt zich een uniek vrouwenleven uit de twintigste eeuw: haar jeugd in Den Haag, medicijnenstudie in Leiden, haar specialisatie tot (kinder-) psychiater, een lang verblijf in Zuid-Afrika, haar huwelijk met Jan Droogleever Fortuyn vlak voor de moeilijke oorlogsjaren in Amsterdam, hun latere verhuizing naar het noorden van het land, haar gezin en werk, de vele vriendschappen en correspondenties met andere kunstenaars, schrijvers, dichter en uitgevers. In dit intense en drukke bestaan bleek ternauwernood tijd en ruimte over voor een dichterschap, dat voor vele honderdduizenden liefhebbers een begrip werd, waarvoor Vasalis de hoogste literaire prijzen ontving en waar zij niettemin zo mee worstelde dat ze in de tweede helft van haar lange leven vrijwel niets meer publiceerde, zodat het leek alsof haar oeuvre tot krap 100 gedichten beperkt bleef.
Met een grote rijkdom aan niet eerder gepubliceerde fragmenten uit brieven, dagboeken, beschouwingen en gedichten, waarvoor zij van de familie uit ondermeer Vasalis’ literaire nalatenschap mocht putten, geeft Maaike Meijer gestalte aan de sprankelende persoon die Margaretha Droogleever Fortuyn-Leenmans was en slaagt zij erin de bronnen van Vasalis’ poëzie en latere zwijgzaamheid bloot te leggen.
Maaike Meijer (1949) is hoogleraar aan de Universiteit van Maastricht. Zij werkte zes jaar aan M. Vasalis. Een biografie en kreeg van de familie toegang tot alle archieven. Ze publiceerde veel over Vasalis en deed eerder onder meer onderzoek naar Nederlandse dichteressen van na de Tweede Wereldoorlog.
Ik heb er een paar jaar over gedaan, de eerste helft las ik in 2012, de tweede helft nu in de herfst van 2016. Maaike Meijer geeft een volledig en doorwrocht beeld van deze beroemde en grote dichteres. Ik heb genoten en meegeleefd met M. Vasalis, een zeer boeiende, erudiete, intelligente en bijzonder gevoelige vrouw. Haar manier van werken, kijken en leven spreekt me aan. De manier waarop ze met veel diepgang haar dromen wist te verwerken tot gedichten, haar visie op tal van schrijfwijzen, het gebruik van metaforen en het weglaten van bijvoeglijke naamwoorden. Kaler schrijven.
Kortom, heel inspirerend om kennis met haar gemaakt te hebben.
Citaat : Psychiater zijn en schrijven gaat niet samen. De psychiatrische attitude is openstaan naar de ander, en een dichter moet juist naar zichzelf luisteren en dat naar buiten brengen: dat zijn twee tegenstrijdige processen.
citaat Vasalis Review : De dichteres M. Vasalis (pseudoniem van Margaretha Droogleever Fortuyn-Leenmans, 1909-1998) kende en kent een bijzondere populariteit, ook al was ze geen veelschrijfster. Ze schreef in alle stilte en schuwde publiciteit als de pest. Wat mij van de dichter vooral is bijgebleven zijn de volgende regels uit het gedicht Sotto voce: Zoveel soorten van verdriet/ik noem ze niet./Maar één, het afstand doen en scheiden./En niet het snijden doet zo'n pijn,/maar het afgesneden zijn.
Maaike Meijer, hoogleraar aan het Centrum voor Gender en Diversiteit van de Universiteit van Maastricht en ook druk bezig met Nederlandse literatuur en cultuurtheorie in genderperspectief, met poëzie en liederen, met naoorlogse Nederlandse populaire cultuur en met migratiestudies, doorbrak met haar lijvige biografie de stilte rond de dichteres M. Vasalis én de vrouw Margaretha Droogleever Fortuyn-Leenmans. De biografe plaatst je heel dicht bij haar gedachtewereld en de sensitiviteit die de bron van haar dichtwerk was. Maaike Meyer onthult gedreven het ontstaan van haar dichterschap, geeft ook een nauwgezet beeld van haar werk als psychiater, en haar verzetsactiviteiten in oorlogstijd. Ook duidt ze heel sereen het verlies van het zoontje Dicky (waar Sotto voce waarschijnlijk een weerklank van was). Verder is er veel aandacht voor de banden met collega-schrijvers, vrienden en haar zus en ouders. Het boek zit Vasalis dicht op de huid, haast eronder, doordat er zeer royaal wordt geciteerd uit persoonlijke aantekeningen, briefjes en brieven, en onvoltooide literaire teksten. Bijzonder is het ruime gebruik van ongepubliceerde teksten uit de archieven van de erven Vasalis. Volgens kenners staat in dit boek meer tekst van Vasalis dan wat ze bij leven publiceerde.
Meijers biografie schuwt geen details en eenieder die in Vasalis' leven figureerde, komt aan bod, wat soms tot boeiende portretten leidt en soms louter aan de volledigheid bijdraagt. Wat absoluut niet wil zeggen dat dit altijd even boeiend is. Volgens mij persoonlijk had de biografe duidelijk moeite om afstand tot haar onderwerp te houden en relevante informatie te selecteren. Vasalis komt uit deze biografie naar voren als een karaktervolle, sympathieke en intelligente vrouw, maar ook als iemand die voortdurend overbezet was en worstelde met het dichterschap en de plek die dit in haar leven moest innemen. Ze was zo toegewijd aan haar gezin en haar praktijk dat het dichtwerk vaak in de verdrukking kwam. Dit, gecombineerd met haar perfectionisme en strenge blik op haar eigen werk, is ongetwijfeld de verklaring voor de beperkte omvang van haar oeuvre: drie dichtbundels bij leven en een postume bundel. Zijzelf zou de biografie stevig ingekort hebben. Dat neemt echter niet weg dat dit boek toch wel een grote bron is van documentaire, literaire, psychologische en culturele waarde.
Prachtig. Geeft een veelomvattend beeld van de dichter en van de persoon Vasalis, van de tijd waarin zij leefde en werkte en van de receptie van haar gedichten.
Verpletterd ben ik, door deze prachtige biografie van Meijer over het leven en werk van Vasalis, waarvan ik zojuist de laatste bladzijden las. Die verdient zoveel meer aandacht en lovende woorden dan ik hem hier, nu, schenken kan. (Misschien volgt later een uitgebreidere review.)
Een uitstekende biografie over een intrigerende dichteres. Meijer geeft niet alleen een duidelijk beeld van Vasalis en haar leven, maar geeft ook zoveel achtergrondinformatie dat het een compleet beeld geeft. Het boek is lang, inderdaad, maar ik had er geen hoofdstuk uit willen missen.
Pràchtig boek, met heel veel belangstelling en plezier gelezen. Wat een bijzondere vrouw en wat kan Maaike Meyer goede biografieën schrijven. (Zo ook die van Fritzi ter Harmsen van der Beek.) Er gaat een wereld voor je open en ook een troostrijk boek! Mooie gedichten schreef M. Vasalis!