What do you think?
Rate this book
Freedom Evolves
Can there be freedom and free will in a deterministic world? Renowned philosopher Daniel Dennett emphatically answers "yes!" Using an array of provocative formulations, Dennett sets out to show how we alone among the animals have evolved minds that give us free will and morality. Weaving a richly detailed narrative, Dennett explains in a series of strikingly original arguments—drawing upon evolutionary biology, cognitive neuroscience, economics, and philosophy—that far from being an enemy of traditional explorations of freedom, morality, and meaning, the evolutionary perspective can be an indispensable ally. In Freedom Evolves, Dennett seeks to place ethics on the foundation it deserves: a realistic, naturalistic, potentially unified vision of our place in nature.
368 pages, Paperback
First published January 1, 2003
About the author
Daniel C. Dennett
78 books3,108 followersDaniel Clement Dennett III was a prominent philosopher whose research centered on philosophy of mind, science, and biology, particularly as they relate to evolutionary biology and cognitive science. He was the co-director of the Center for Cognitive Studies and the Austin B. Fletcher Professor of Philosophy at Tufts University. Dennett was a noted atheist, avid sailor, and advocate of the Brights movement.
Dennett received his B.A. in philosophy from Harvard University in 1963, where he was a student of W.V.O. Quine. In 1965, he received his D.Phil. from Christ Church, Oxford, where he studied under the ordinary language philosopher Gilbert Ryle.
Dennett gave the John Locke lectures at the University of Oxford in 1983, the Gavin David Young Lectures at Adelaide, Australia, in 1985, and the Tanner Lecture at Michigan in 1986, among many others. In 2001 he was awarded the Jean Nicod Prize, giving the Jean Nicod Lectures in Paris. He has received two Guggenheim Fellowships, a Fulbright Fellowship, and a Fellowship at the Center for Advanced Studies in Behavioral Science. He was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1987. He was the co-founder (1985) and co-director of the Curricular Software Studio at Tufts University, and has helped to design museum exhibits on computers for the Smithsonian Institution, the Museum of Science in Boston, and the Computer Museum in Boston. He was a Humanist Laureate of the International Academy of Humanism and a Fellow of the Committee for Skeptical Inquiry.
Dennett received his B.A. in philosophy from Harvard University in 1963, where he was a student of W.V.O. Quine. In 1965, he received his D.Phil. from Christ Church, Oxford, where he studied under the ordinary language philosopher Gilbert Ryle.
Dennett gave the John Locke lectures at the University of Oxford in 1983, the Gavin David Young Lectures at Adelaide, Australia, in 1985, and the Tanner Lecture at Michigan in 1986, among many others. In 2001 he was awarded the Jean Nicod Prize, giving the Jean Nicod Lectures in Paris. He has received two Guggenheim Fellowships, a Fulbright Fellowship, and a Fellowship at the Center for Advanced Studies in Behavioral Science. He was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1987. He was the co-founder (1985) and co-director of the Curricular Software Studio at Tufts University, and has helped to design museum exhibits on computers for the Smithsonian Institution, the Museum of Science in Boston, and the Computer Museum in Boston. He was a Humanist Laureate of the International Academy of Humanism and a Fellow of the Committee for Skeptical Inquiry.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
April 1, 2021
Bilim çevrelerinin neredeyse ağız birliği yaparcasına bir yanılsama olduğunu belirttiği özgür iradeye en sağlam desteğin eleyici materyalizmin temsilcilerinden biri olarak görülen Dennett'dan gelmesi ilginç.
Dennett'in kitaplarını okumak bir kar küresini var güçle sallamak gibi. Bittiğinde ortalık toz duman. Ancak biraz sakinleştikten ve kitaba dair inceleme ve eleştirilerden ibaret ek okumalar yaptıktan sonra manzara netleşiyor. Hiçbir zaman kolay değil, ama manzara bu gayrete değer. Bu kitap için en büyük destek Kerem Cankoçak'ın özet mahiyetindeki değerlendirmesi.
İlk anlaşılması gereken nokta; özgür iradenin yaşamla ortaya çıktığı gerçeği. Öncesinde tek hakim güç fiziksel kanunlar.
İkinci adım; fiziksel bir gerçeklik olarak belirlenimciliğin, biyolojik bir davranış olan kaçınma ile çelişmediğini anlamak.
Sonrası ise bu basit kaçınma hareketinin evrim tornasında milyarlarca yıl içinde, adım adım özgür iradeye dönüştüğünü izlemek.
Özgür iradeye alan bırakacağı düşünülen kuantum belirlenimsizliğinin, kavramı açıklamaktan ziyade başka bir gizeme teslim ettiği ve bizleri karar veren değil karara tabi kıldığı şeklindeki argüman ikna edici. Belirlenimsizlik bizi kararlar alan iradeye değil rastgeleliğe götürüyor.
Özgür iradeye karşı güçlü bir dayanak olan Libet deneylerinin ise bilincin beyinde uzay ve zamanda yayılmış bir süreç olduğunu görmeyip, zaman açısından doğrusal bir değerlendirmenin hatalı yorumu olduğu ileri sürülmüş. Bu da Dennett’in bilincin çoklu taslak modeli ile daha önce ortaya koyduğu iddianın bizzat kendisi.
Dennett'in kitaplarını okumak bir kar küresini var güçle sallamak gibi. Bittiğinde ortalık toz duman. Ancak biraz sakinleştikten ve kitaba dair inceleme ve eleştirilerden ibaret ek okumalar yaptıktan sonra manzara netleşiyor. Hiçbir zaman kolay değil, ama manzara bu gayrete değer. Bu kitap için en büyük destek Kerem Cankoçak'ın özet mahiyetindeki değerlendirmesi.
İlk anlaşılması gereken nokta; özgür iradenin yaşamla ortaya çıktığı gerçeği. Öncesinde tek hakim güç fiziksel kanunlar.
İkinci adım; fiziksel bir gerçeklik olarak belirlenimciliğin, biyolojik bir davranış olan kaçınma ile çelişmediğini anlamak.
Sonrası ise bu basit kaçınma hareketinin evrim tornasında milyarlarca yıl içinde, adım adım özgür iradeye dönüştüğünü izlemek.
Özgür iradeye alan bırakacağı düşünülen kuantum belirlenimsizliğinin, kavramı açıklamaktan ziyade başka bir gizeme teslim ettiği ve bizleri karar veren değil karara tabi kıldığı şeklindeki argüman ikna edici. Belirlenimsizlik bizi kararlar alan iradeye değil rastgeleliğe götürüyor.
Özgür iradeye karşı güçlü bir dayanak olan Libet deneylerinin ise bilincin beyinde uzay ve zamanda yayılmış bir süreç olduğunu görmeyip, zaman açısından doğrusal bir değerlendirmenin hatalı yorumu olduğu ileri sürülmüş. Bu da Dennett’in bilincin çoklu taslak modeli ile daha önce ortaya koyduğu iddianın bizzat kendisi.
May 19, 2020
"Kendimizi bilim sayesinde anlamak, ahlaki yaşamımızı yeni ve daha iyi temeller üzerine kurmamıza yardımcı olabilir. Bir kez özgürlüğümüzün neye dayandığını anladığımızda onu sıklıkla yanlış biçimde tanımlanan gerçek tehditlere karşı korumak için çok daha iyi hazırlanmış olacağız."
"1960'lı yıllarda bile, bir
insanın bir ulusa ait sınırlar içinde yaşayıp, onun kurallarına tabi olduğu halde bundan habersiz olması mümkündü. Bunu şaşırtıcı bulmamızın nedeni, biz insanların gezegendeki diğer tüm türlerin tersine ne yaptığını bilen varlıklar oluşumuzdur."
"Fakat şu açıkça anlaşılmalı ki, bilimin getirdiği yenilikler -yalnızca mikroskoplar, teleskoplar ve bilgisayarlar değil aynı zamanda onun akla ve kanıta dayalı oluşu- sorulara yanıt vermemizi, sırları çözmemizi, daha önce hiçbir insani kurumun yapamadığı biçimde geleceği öngörmemizi sağlayan türümüzün yeni duyu organlarını oluşturmaktadır."
"Eğer kendinizi gerçekten küçültürseniz neredeyse her şeyi dışsallaştırabilirsiniz"
"bizler, tıpkı bilgisayarlar, Teflon ve Küresel Konumlandırma Sistemleri ile askeriye-sanayi işbirliğinin vergilerimiz sayesinde sürdürdüğü silahlanma yarışının diğer yüksek teknolojili yan ürünleri gibi, bir tür "barış hisseleriyiz.""
"Öznel bakımdan açık olan bir dünyada yaşıyoruz. Dünyadaki nüfuzumuzu daha da iyileştirmeye yönelik sonsuz bir arayışta, öznel bağlamda açık olan bir dünya hakkında daha iyi seçimler yapabilmek için, evrim tarafından, varoluş gereği aç enformasyon arayıcıları anlamında "enfobur" olarak tasarlandık."
"İnsanoğlu sadece tehlikeli bir dünyada kendi çıkarının peşinde koşan becerikli bir aktör ve akıllı bir canavar değildir. Aynı zamanda, ne olduğunu anlamalarının gerekmediği ortak faydaları için bilinçsiz olarak bir araya gelen hayvan sürüleri de değildir. Bizim toplumsallığımız, karşılıklı tanımayı içeren yankılanıcı (tanınmanın tanınması...) olgularla dolu çok tabakalı bir yapıdır"
"insanın yarattığı kültür, zihinlerin evrimini, şeylerin nedenlerini yakalayıp anlan bizim nedenlerimiz yapacak kadar güçlü bir biçimde desteklemiştir. Bizler mükemmel ussal aktörler değiliz fakat içinde yaşadığımız toplumsal alan, bizi davranışlarımız için sorumluluk alabilecek aktörler yaparken gerekçelerimizin kabul görmesini ve yenilenmesini hem gereksinen hem de bunlara olanak sağlayan dinamik etkileşim süreçlerini sürdürür. Özerkliğimiz nedenselliğin mucizevi bir şekilde askıya alınması gibi bir şeye değil eğitime ve bilginin ortaklaşa paylaşılması sürecinin bütünlüğüne dayanmaktadır."
"Birinin bilinçli kararlanna yakından baktığımızda, bu uzamsal ve zamansal kesinlik arayışının yalıtılmış, güçsüz bir benlik yaratarak dağıldığını keşfederiz, yapacağı işlerin beyinde zaman ve mekana yayıldığını kavramak suretiyle gücü ve böylece ahlaki sorumluluk potansiyelini benliğe geri kazandırırız."
"Bir kuşun istediği yere uçma özgürlüğü bir özgürlük çeşididir. Bu, bir deniz anası her nereye yüzüyorsa onun oraya yüzme özgürlüğünden belirgin bir şekilde gelişmiş bir özgürlüktür. Kuşların ötüşünü insan diliyle karşılaştırın. Her ikisi de doğal seçilimin muhteşem ürünleridir fakat insan dili, yaşamda devrimci bir adımdır. Biyoloji dünyasını, kuşların asla ulaşamayacağı boyutlara ulaştırmıştır. Dil ve kültüre yol açan devrimin bir parçası olan insan özgürlüğü kuşların özgürlüğünden, dilin kuşların ötüşünden farklı olduğu kadar farklıdır. "
"İnsan yaşamında kültürel olarak evrimleşmiş özelliklerin çoğu, oldukça açık biçimde, miadı dolmuş şu ya da bu "dürtünün" ucuz düzelticileridir."
"Popüler kültürden kalanlar, özgür bir toplumun köşele rinde biriken tüm çöp ve pislik, çağdaş eğitimin hazineleri, eşit kadın hakları, daha iyi sağlık bakımı, işçi hakları, demokratik idealler ve kültürün diğerlerine açıklığıyla birlikte bu görece eski alanları boğacaktır. Sovyetler Birliği deneyiminin açıkça gösterdiği gibi, kapitalizm ve yüksek teknolojinin en kötü özellikleri, memlerin bu nüfus patlamasındaki en sağlam kopyalayıcılar arasında yer alır ve yabancı düşmanlığı, Ludizm ve gerici köktenciliğin kışkırtıcı "temizliği" için bol miktarda gerekçe olacaktır."
"Beynimiz doğal seçilim tarafından tasarlandı ve beynimizin ortaya koyduğu tüm ürünler de, daha hızlı bir zaman ölçeğinde, nedensellikten bağışıklığın söz konusu olmadığı fiziksel süreçlerle benzer şekilde tasarlandı. Öyleyse nasıl olur da icatlarımız, kararlarımız, günahlarımız ve zaferlerimiz muhteşem güzellikte fakat ahlakla ilgisi olmayan örümcek ağlarından farklı olabilir?"
"İnsani edimler -aşk ve yaratıcılık edimi olduğu kadar suç ve günah edimleri de- onları tek bir tutarlı çerçeve içine nasıl yerleştireceğimizi bir bakışta göremeyeceğimiz kadar, rastgele ya da rastgele olmadan dönüp duran, atomlarda olup biten şeylerden çok uzaktır. Felsefeciler var olan boşluğu, binlerce yıldır yerine bilimi ya da insan onurunu koyarak -ya da (doğru biçimde ama ikna edici olmadan) uyumsuzluğun ancak ayrıntılara girilmediğinde açıkça görüldüğünü bildirerek- bir ya da iki girişimle doldurmaya çalıştılar. Bu sorulara yanıt vermeye çalışarak, bizi zihinsiz atomlardan alıp özgürce seçilmiş olan eylemlere götürebilecek mucizevi olmayan yolları çizerek yaratma gücümüzün tutamaklarını ortaya koyarız. Özgür irade ile bilimin (belirlenimci ya da değil, fark etmez) uyumu, daha önce sanıldığı gibi hayal edilemez bir şey değildir.
"1960'lı yıllarda bile, bir
insanın bir ulusa ait sınırlar içinde yaşayıp, onun kurallarına tabi olduğu halde bundan habersiz olması mümkündü. Bunu şaşırtıcı bulmamızın nedeni, biz insanların gezegendeki diğer tüm türlerin tersine ne yaptığını bilen varlıklar oluşumuzdur."
"Fakat şu açıkça anlaşılmalı ki, bilimin getirdiği yenilikler -yalnızca mikroskoplar, teleskoplar ve bilgisayarlar değil aynı zamanda onun akla ve kanıta dayalı oluşu- sorulara yanıt vermemizi, sırları çözmemizi, daha önce hiçbir insani kurumun yapamadığı biçimde geleceği öngörmemizi sağlayan türümüzün yeni duyu organlarını oluşturmaktadır."
"Eğer kendinizi gerçekten küçültürseniz neredeyse her şeyi dışsallaştırabilirsiniz"
"bizler, tıpkı bilgisayarlar, Teflon ve Küresel Konumlandırma Sistemleri ile askeriye-sanayi işbirliğinin vergilerimiz sayesinde sürdürdüğü silahlanma yarışının diğer yüksek teknolojili yan ürünleri gibi, bir tür "barış hisseleriyiz.""
"Öznel bakımdan açık olan bir dünyada yaşıyoruz. Dünyadaki nüfuzumuzu daha da iyileştirmeye yönelik sonsuz bir arayışta, öznel bağlamda açık olan bir dünya hakkında daha iyi seçimler yapabilmek için, evrim tarafından, varoluş gereği aç enformasyon arayıcıları anlamında "enfobur" olarak tasarlandık."
"İnsanoğlu sadece tehlikeli bir dünyada kendi çıkarının peşinde koşan becerikli bir aktör ve akıllı bir canavar değildir. Aynı zamanda, ne olduğunu anlamalarının gerekmediği ortak faydaları için bilinçsiz olarak bir araya gelen hayvan sürüleri de değildir. Bizim toplumsallığımız, karşılıklı tanımayı içeren yankılanıcı (tanınmanın tanınması...) olgularla dolu çok tabakalı bir yapıdır"
"insanın yarattığı kültür, zihinlerin evrimini, şeylerin nedenlerini yakalayıp anlan bizim nedenlerimiz yapacak kadar güçlü bir biçimde desteklemiştir. Bizler mükemmel ussal aktörler değiliz fakat içinde yaşadığımız toplumsal alan, bizi davranışlarımız için sorumluluk alabilecek aktörler yaparken gerekçelerimizin kabul görmesini ve yenilenmesini hem gereksinen hem de bunlara olanak sağlayan dinamik etkileşim süreçlerini sürdürür. Özerkliğimiz nedenselliğin mucizevi bir şekilde askıya alınması gibi bir şeye değil eğitime ve bilginin ortaklaşa paylaşılması sürecinin bütünlüğüne dayanmaktadır."
"Birinin bilinçli kararlanna yakından baktığımızda, bu uzamsal ve zamansal kesinlik arayışının yalıtılmış, güçsüz bir benlik yaratarak dağıldığını keşfederiz, yapacağı işlerin beyinde zaman ve mekana yayıldığını kavramak suretiyle gücü ve böylece ahlaki sorumluluk potansiyelini benliğe geri kazandırırız."
"Bir kuşun istediği yere uçma özgürlüğü bir özgürlük çeşididir. Bu, bir deniz anası her nereye yüzüyorsa onun oraya yüzme özgürlüğünden belirgin bir şekilde gelişmiş bir özgürlüktür. Kuşların ötüşünü insan diliyle karşılaştırın. Her ikisi de doğal seçilimin muhteşem ürünleridir fakat insan dili, yaşamda devrimci bir adımdır. Biyoloji dünyasını, kuşların asla ulaşamayacağı boyutlara ulaştırmıştır. Dil ve kültüre yol açan devrimin bir parçası olan insan özgürlüğü kuşların özgürlüğünden, dilin kuşların ötüşünden farklı olduğu kadar farklıdır. "
"İnsan yaşamında kültürel olarak evrimleşmiş özelliklerin çoğu, oldukça açık biçimde, miadı dolmuş şu ya da bu "dürtünün" ucuz düzelticileridir."
"Popüler kültürden kalanlar, özgür bir toplumun köşele rinde biriken tüm çöp ve pislik, çağdaş eğitimin hazineleri, eşit kadın hakları, daha iyi sağlık bakımı, işçi hakları, demokratik idealler ve kültürün diğerlerine açıklığıyla birlikte bu görece eski alanları boğacaktır. Sovyetler Birliği deneyiminin açıkça gösterdiği gibi, kapitalizm ve yüksek teknolojinin en kötü özellikleri, memlerin bu nüfus patlamasındaki en sağlam kopyalayıcılar arasında yer alır ve yabancı düşmanlığı, Ludizm ve gerici köktenciliğin kışkırtıcı "temizliği" için bol miktarda gerekçe olacaktır."
"Beynimiz doğal seçilim tarafından tasarlandı ve beynimizin ortaya koyduğu tüm ürünler de, daha hızlı bir zaman ölçeğinde, nedensellikten bağışıklığın söz konusu olmadığı fiziksel süreçlerle benzer şekilde tasarlandı. Öyleyse nasıl olur da icatlarımız, kararlarımız, günahlarımız ve zaferlerimiz muhteşem güzellikte fakat ahlakla ilgisi olmayan örümcek ağlarından farklı olabilir?"
"İnsani edimler -aşk ve yaratıcılık edimi olduğu kadar suç ve günah edimleri de- onları tek bir tutarlı çerçeve içine nasıl yerleştireceğimizi bir bakışta göremeyeceğimiz kadar, rastgele ya da rastgele olmadan dönüp duran, atomlarda olup biten şeylerden çok uzaktır. Felsefeciler var olan boşluğu, binlerce yıldır yerine bilimi ya da insan onurunu koyarak -ya da (doğru biçimde ama ikna edici olmadan) uyumsuzluğun ancak ayrıntılara girilmediğinde açıkça görüldüğünü bildirerek- bir ya da iki girişimle doldurmaya çalıştılar. Bu sorulara yanıt vermeye çalışarak, bizi zihinsiz atomlardan alıp özgürce seçilmiş olan eylemlere götürebilecek mucizevi olmayan yolları çizerek yaratma gücümüzün tutamaklarını ortaya koyarız. Özgür irade ile bilimin (belirlenimci ya da değil, fark etmez) uyumu, daha önce sanıldığı gibi hayal edilemez bir şey değildir.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews