Protagoras

by Plato, Stanley Lombardo, Karen Bell (Translator)

«A competição do diálogo chega assim ao fim e até parece ter sido bem sucedida: Protágoras "conseguiu convencer" Sócrates de que pode ensinar a aretê, Sócrates "levou" Protágoras "a admitir" que se age bem por sabedoria. Contudo, esta aparente conciliação levanta um novo e redobrado problema. As objecções de cada um em relação à tese contrária acabam por entrar em conflito com as suas próprias teses. Por um lado, Protágoras, que diz ser capaz de ensinar a aretê, mostra-se reticente em identificá-la ao conhecimento — afinal, a única coisa passível de ser ensinada; por outro lado, Sócrates, que duvida da viabilidade do seu ensino, insiste em manter que se trata de conhecimento. Diante desta confusão de conclusões, é o próprio Sócrates que sugere que se retome o assunto desde o início, primeiro para procurar saber o que é a aretê, e, segundo, como se adquire.» - da Introdução.

Genres: Philosophy, Classics, Nonfiction, Ancient, History, Ancient History, Greece

59 pages, Paperback

First published January 1, 391

About the author

Plato (Greek: Πλάτων), born Aristocles (c. 427 – 348 BC), was an ancient Greek philosopher of the Classical period who is considered a foundational thinker in Western philosophy and an innovator of the written dialogue and dialectic forms. He raised problems for what became all the major areas of both theoretical philosophy and practical philosophy, and was the founder of the Platonic Academy, a philosophical school in Athens where Plato taught the doctrines that would later become known as Platonism.
Plato's most famous contribution is the theory of forms (or ideas), which has been interpreted as advancing a solution to what is now known as the problem of universals. He was decisively influenced by the pre-Socratic thinkers Pythagoras, Heraclitus, and Parmenides, although much of what is known about them is derived from Plato himself.
Along with his teacher Socrates, and Aristotle, his student, Plato is a central figure in the history of philosophy. Plato's entire body of work is believed to have survived intact for over 2,400 years—unlike that of nearly all of his contemporaries. Although their popularity has fluctuated, they have consistently been read and studied through the ages. Through Neoplatonism, he also greatly influenced both Christian and Islamic philosophy. In modern times, Alfred North Whitehead famously said: "the safest general characterization of the European philosophical tradition is that it consists of a series of footnotes to Plato."

Reviews

[Nikola Jankovic]

"Mnogo je veća opasnost kupovati znanje nego hranu." Ovo je dijalog o obrazovanju, i po temi meni jedan od najdražih. Ipak... Najpre moram sa žaljenjem da zaključim da su 2500 godina kasnije, pobedili sofisti a da je Sokrat izgubio. I drugo, sam tekst Protagore mi nije legao koliko neka druga Platonova dela.

Protagora je bio najpoznatiji predstavnik 'sofista', pokreta iz vremena kad centralna tema filozofije prestaje da bude svet oko nas (fizika, priroda), i to postaje čovek. Delali su u vreme Sokrata i Platona, a u ovom dijalogu ulazimo u ring (sobu) u direktan okršaj između Sokrata i Protagore.

Poput najčuvenijeg moraliste i filozofa agore, i sofisti su se bavili obrazovanjem. Poput Sokrata, i oni su postavljali razum u centar razmišljanja, i zajedno su hrabrili čoveka da krene putem razmišljanja i ispitivanja. Čak su u tome bili radikalniji od drugih Grka - smatrali su da čovek zaista može sve sam, dok je Sokrat, na primer, mnogo toga i dalje pripisivao volji bogova.

Ipak, Sokrat im je zamerao nekoliko stvari. Na primer to što su naplaćivali za obrazovanje, pa su se tako bavili obrazovanjem mladih (pre svega bogatih) ljudi koji su želeli da budu uspešni u društvu. Iz današnje tačke gledišta mogu se uporediti sa elitnim američkim univerzitetima - ali s tom razlikom da su sofisti nudili plitko znanje. Učili su te da samo zvučiš kao da imaš znanje. (Još jedna bitna razlika, oko toga se ni sam ne slažem sa Sokratom, a i Platon se oko toga lomio u kasnijim dijalozima, a pogotovo Aristotel kasnije) je pitanje da li se vrlina može naučiti. Sokrat tvrdi da ne može).

Deretino izdanje osim samog dijaloga, sadrži i bogat predgovor Mihaila Đurića:
"Za Sokrata se krajnji cilj sastojao u tome da čovek stvarno bude dobar, a ne samo da izgleda takav. Sofisti su se, uglavnom, najčešće zadovoljavali samo dobrim izgledom. Smatrali su da je to velika stvar kad bi čovek bio dovoljno vešt da stvara povoljan utisak o sebi, kad bi znao da svaku situaciju iskoristi u sopstvenom interesu."

U vezi s tim, želeli su da obrazovanje suze na praktične nauke, da ga osiromaše kako bi postalo pristupačno svima. Da postoje danas, to bi bili profesori praktičnih i dobro plaćenih zanimanja, poput programiranja, prava, arhitekture, ekonomije, i potpuno bi zapostavljali društvene nauke. Sokrat se doduše slagao da znanje treba da bude praktično, da "samo kontemplacija ničemu ne služi. Potrebno nam je znanje koje se može primeniti u praksi, u životu svakog pojedinca, u odnosu među ljudima. Ali, hteo je znanje radi vrline, radi ispravnih poteza, i verovao je da je znanje najveća snaga u čoveku". Istrajao je ipak u mišljenju da "pojedinačne nauke nemaju čulo za čoveka u celini, one pružaju samo stručno znanje, koje nema nikakvu obrazovno-vaspitnu vrednost. To znanje je površno i nepotpuno, ono se sastoji od golih činjeničkih obaveštenja. Obrazovanje ne može biti na parče, ne može se ograničiti na pojedine ljudske sklonosti i sposobnosti, ne može se svesti na običnu stručnu obuku. Smisao obrazovanja je u tome da se odneguje ceo čovek, da se stvori čivek koji nosi u sebi ceo ljudski svet."

Ima, kao i uvek, u samom tekstu bisera. Ovaj, koji zvuči kao da je izvađen iz Gozbe, bih recimo mogao da citiram već sutra, dok budemo sa društvom sedeli za stolom u Skadarliji:
"Oni, jer ne umeju da se među sobom zabavljaju uz čašu vina ni svojim glasom ni svojim govorom - zbog svoje neobrazovanosti dižu cenu frulašicama, za velike pare iznajmljuju tuđ glas, glas frula, i zabavljaju se njihovim glasom. A gde se uz čašu okupi lepo i valjano društvo sastavljeno od obrazovanih ljudi, nećeš videti ni frulašica ni igračica, ni pevačica, nego su oni sami sebi dovoljni za druženje, bez tih lakrija i tričarija; i govore i slušaju naizmenično jedni druge sasvim pristojno, makar mnogo vina popili."