"Guarda la cocaina, vedrai polvere. Guarda attraverso la cocaina, vedrai il mondo"
La coca la sta usando chi è seduto accanto a te ora in treno e l’ha presa per svegliarsi stamattina o l’autista al volante dell’autobus che ti porta a casa, perché vuole fare gli straordinari senza sentire i crampi alla cervicale. Fa uso di coca chi ti è più vicino. Se non è tuo padre o tua madre, se non è tuo fratello, allora è tuo figlio. Se non è tuo figlio, è il tuo capoufficio. Se non è il tuo capo, è la sua amante, a cui la regala lui al posto degli orecchini e meglio dei diamanti. Chi la usa è lì con te. È il poliziotto che sta per fermarti, il chirurgo che si sta svegliando ora per operare tua zia, l’avvocato da cui vai per divorziare. Il giudice che si pronuncerà sulla tua causa civile e non ritiene questo un vizio, ma solo un aiuto a godersi la vita. La cassiera che ti sta dando il biglietto della lotteria. Se non è lei, è il parroco da cui stai andando per la cresima, l’assessore che ha appena deliberato le nuove isole pedonali, il parcheggiatore che ormai sente l’allegria solo quando tira. Il ricercatore che sta seduto ora a destra del professore, il vigile urbano che suda moltissimo anche se è inverno, il lavavetri con gli occhi scavati. Tuo cognato che non è mai allegro o il ragazzo di tua figlia che invece lo è sempre. Il costruttore della casa in cui vivi, lo scrittore che leggi prima di dormire, la giornalista che ascolterai al telegiornale. Ma se, pensandoci bene, ritieni che nessuna di queste persone possa tirare cocaina, o sei incapace di vedere o stai mentendo. Oppure, semplicemente, la persona che ne fa uso sei tu.
Roberto Saviano is an Italian writer and journalist. In his writings, articles and books he employs prose and news-reporting style to narrate the story of the Camorra (a powerful Neapolitan mafia-like organization), exposing its territory and business connections. In 2006 he wrote his bestselling book Gomorrah, where he describes the clandestine particulars of the Camorra business.
Αυτό το βιβλίο σε παγώνει όχι με τα γεγονότα που παρουσιάζει ή με τις ιστορίες που αφηγείται. Κατι μπορεί να έχεις ακούσει, κάτι όλοι έχουμε δει στην τηλεόραση, έχουμε διαβάσει στο ίντερνετ ή στις εφημερίδες για τα μεξικανικά καρτέλ και την παγκόσμια διακίνηση της κοκαΐνης, τη βία, τις δολοφονίες, τα βασανιστήρια, το χρήμα. Αυτό που σε παγώνει, αυτό που με πάγωσε καθόλη τη διάρκεια της ανάγνωσης, ήταν τα νούμερα. Οι αριθμοί που ποσοτικοποιούν την αθλιότητα, την εκμετάλλευση, τα τεράστια περιθώρια κέρδους. Τα νούμερα δίνουν στη φρίκη μια άλλη διάσταση, την εμπραγματώνουν πλήρως, της δίνουν υπόσταση. Είναι όπως όταν λέμε ότι το σύμπαν είναι άπειρο. Αυτό από μόνο του είναι μια φράση, στην πραγματικότητα δε σημαίνει τίποτα, δεν μπορούμε να συλλάβουμε το μέγεθος που δηλώνει. Αν όμως διαβάσεις λίγο, αν σου εξηγησει κάποιος τι σημαίνει αυτό με νούμερα, με αναφορά σε μεγέθη, αρχίζεις να ζαλίζεσαι και σε κόβει ιδρώτας. Αυτό έπαθα με το ΜηδένΜηδένΜηδέν.
Το ταξίδι της κόκας από τη Λατινική Αμερική στην Αφρική κι από εκεί στην Ευρώπη, αλλά και από τη Λατινική Αμερική στην Ισπανία και από εκεί στην υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς και από τη Λατινική Αμερική στην Αμερική, ο πόλεμος των καρτέλ, η ανάπτυξη του δικτύου προώθησης και διακίνησης, τα χοντρά λεφτά της μεσιτείας στον κύκλο της κοκαΐνης, ο ρόλος της ιταλικής μαφίας (και όχι μόνο) στην διάχυση του προϊόντος στην ευρωπαϊκή αγορά που το ζητά όλο και πιο έντονα, όλα αυτά περιγράφονται στο βιβλίο και συνθέτουν μια τρομακτική εικόνα. Ταυτόχρονα το ξέπλυμα του χρήματος της κόκας που γεννά νέο χρήμα, δημιουργώντας μια παράλληλη οικονομία νόμιμης δραστηριότητας που στηρίζει την παγκόσμια οικονομία με τα λεφτά των ναρκοεμπόρων. Και παντού νούμερα, στοιχεία. Σύμφωνα με τον Σαβιάνο, κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2008, πολλές αμερικανικές τράπεζες έμειναν όρθιες λόγω της εισροής χρήματος από το εμπόριο ναρκωτικών και το ξέπλυμα του χρηματος αυτού. Η διακίνηση της κοκαΐνης δεν είναι απλά μια παράνομη δραστηριότητα, είναι ένας μοχλός που κινεί την οικονομία. Και τελικά σε κάνει να σκέφτεσαι πόσο ειλικρινής είναι ο πόλεμος των κρατών κατά των ναρκωτικών, σε ποιο βαθμό δεν είναι ένας χορός τήρησης ισορροπιών, ένα σχεδόν συνεννοημενο τάνγκο μεταξύ του κράτους και της αστυνομίας και των εμπόρων ναρκωτικών.
Κι επειδή συλλέγω και αποσπάσματα βιβλίων που μιλούν για την ανάγνωση καθ' εαυτή, να ένα ωραίο από τον Ρομπέρτο Σαβιάνο:
"Τίποτα δεν είναι πιο ισχυρό από την ανάγνωση, κανείς δεν είναι πιο ψεύτης απ' όποιον ισχυρίζεται ότι το να διαβάζεις ένα βιβλίο είναι μια παθητική πράξη. Το να διαβάζεις, να ακούς, να μελετάς, να καταλαβαίνεις είναι ο μόνος τρόπος για να χτίσεις μια ζωή πέρα από τη ζωή, μια ζωή στο πλάι της ζωής. Η ανάγνωση είναι μια επικίνδυνη πράξη, γιατί δίνει μορφή και διαστάσεις στα λόγια, τα ενσαρκώνει και τα σκορπίζει προς όλες τις κατευθύνσεις. Αναποδογυρίζει τα πάντα, κάνει να πέσουν από τις τσέπες του κόσμου κέρματα και εισιτήρια και σκόνη. Να γνωρίσεις το ναρκεμπόριο, να γνωρίσεις τον δεσμό ανάμεσα στον ορθολογισμό του καλού και του χρήματος, να σκίσεις το πέπλο που αμβλύνει την υποτιθέμενη επίγνωση του κόσμου. Το να γνωρίσεις σημαίνει να αρχίσεις να αλλάζεις. Όποιος δεν απορρίπτει αυτές τις ιστορίες, δεν τις αφήνει στη μέση, τις αισθάνεται δικές του, σ'αυτά τα άτομα απευθύνεται ο σεβασμός μου. Όποιος νιώθει πάνω του τις λέξεις, όποιος τις χαράσσει στο δέρμα του, όποιος φτιάχνει μ' αυτές ένα καινούριο λεξιλόγιο, αλλάζει την πορεία του κόσμου διότι έχει καταλάβει πώς να στέκεται σε αυτόν. Και πώς να σπάει τις αλυσίδες. Οι λέξεις είναι πράξεις, είναι συνεκτικός ιστός. Μόνο όποιος γνωρίζει αυτές τις ιστορίες μπορεί να αμυνθεί από αυτές. Μόνο όποιος τις διηγείται στο παιδί του, στο φίλο του, στη σύζυγο, μόνο όποιος τις μεταφέρει στους δημόσιους χώρους, στα σαλόνια, στις αίθουσες, διαμορφώνει μια πιθανότητα αντίστασης. Όποιος βρίσκεται μόνος του στην άβυσσο είναι σαν να βρίσκεται μέσα σε κλουβί, αλλά αν είναι πολλοί αυτοί που θα αποφασίσουν να βουλιάξουν στην άβυσσο, τότε τα κάγκελα του κελιού θα λιώσουν. Κι ένα κελί χωρίς κάγκελα δεν είναι πια κελί."
Τα τελευταία δύο χρόνια παρακολουθώντας έντονα σειρές και ντοκιμαντέρ που έχουν σχέση με ναρκωτικά και τους ναρκοβαρόνους ήταν φυσικό επακόλουθο κάποια στιγμή να πέσει στην αντίληψη μου το βιβλίο αυτό. Ήταν η πρώτη φορά που διάβασα Ρομπέρο Σαμπιάνο. Τον συγγραφέα τον γνώριζα από το πολύ γνωστό "Γόμμορα", χωρίς να το έχω διαβάσει. Είχα δει πολύ παλιά την ταινία και θυμόμουν ότι είχε γίνει μεγάλος ντόρος. Σε αυτό το βιβλίο ο συγγραφέας-δημοσιογράφος καταπιάνεται με το θέμα των ναρκωτικών και συγκεκριμένα με την κοκαΐνη, τα καρτέλ, τους μεγάλους βαρόνους, τα τεράστια ποσά που βγάζουν, την τρομοκρατία τους, τον αριθμό των θυμάτων τους, τα βασανιστήρια που τους κάνουν, τις συμπεριφορές των κρατών απέναντι στα καρτέλ (της χώρας που ανήκουν και της Αμερικής), το ξέπλημα χρημάτων και τις τράπεζες που τους βοηθούν. Δίνει πολλές πληροφορίες, ονόματα, αριθμούς και αυτό σε κάποια σημεία γίνεται κουραστικό γιατί φτάνεις σε σημείο να μπερδεύεσαι αλλά σε γενικές γραμμές έχει πολύ ενδιαφέρον. Ο ίδιος στο οπισθώφυλλο γράφει "Το να γράφεις για την κοκαΐνη είναι σαν να κάνεις χρήση. Θέλεις όλο και πιο πολλές ειδήσεις, πιο πολλές πληροφορίες, και καθώς όσες βρίσκεις είναι ζουµερές, δεν µπορείς πια να κάνεις χωρίς αυτές. Είσαι addicted." και ισχύει. Σε κάθε σελίδα του βιβλίου φαίνεται πόσο έχει εθιστεί με το θέμα!