Het fregatschip Johanna Maria

by Arthur van Schendel

Het fregatschip Johanna Maria gaat over de 35 jaar die zeilmaker Jacob Brouwer met en op dit zeilschip doormaakt. Het waken over het welzijn van de Johanna Maria is zijn levensdoel. Zij is de enige liefde in zijn leven. Brouwer vaart de wereld rond, terwijl het schip van eigenaar en naam verandert. Hij verliest het soms uit het oog, maar telkens keert hij erop terug. Tenslotte overlijdt hij na een val op de Johanna Maria, wanneer hij iets aan het want herstelt.

Genres: Fiction, Dutch Literature, Roman, Historical Fiction, Novels

150 pages, Hardcover

First published January 1, 1930

About the author

Arthur François Emile van Schendel was een Nederlands neo-romantisch schrijver.

Arthur van Schendel in de Nederlandstalige Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Arthur_v...

Arthur François Emile van Schendel
was a Dutch neo-romantic writer.

Arthur van Schendel in the English Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_v...

Reviews

[Kuszma · Rating 4 out of 5]

Johanna Maria a legszebb lány a kikötőben, nem csoda, hogy Brouwer vitorlamester fülig beleszeret, és magáévá akarja tenni. No most aki szerint Johanna Maria holmi asszonyszemély, abban túlteng a szárazföldi patkány. Mert Johanna Maria nem ember, hanem fregatt, sudár árbocokkal, kecses tattal, bordázatán buján csillog a hajólakk, horgonya pedig úgy tud kapaszkodni a férfiszívbe, hogy azt a Magasságos se feszegeti le onnan. Szép regény ez a megszállottságról, annak is a szótlan, titkon burjánzó fajtájáról, amikor az ember csak némán nézi a horizontot óraszám, de belül buzog benne az érzemény. Brouwer olyan pacák, aki nem hagyja a lelkét a parton, ha egyszer tengerre száll - az efféle féllelkűeket amúgy is megemészti előbb-utóbb a hajósélet. Ha kinézte magának Johannát, akkor belekapaszkodik, mint a bulldog, követi, hiába vált nevet, hiába változtat alakot, hiába bújik el hol Oroszország, hol Dél-Amerika partjainál. Persze a megszállottság fája ritkán terem édeset – gyümölcse fanyar, belevásik a fog -, de Brouwert ez nem tántorítja el. Megy a maga útján, vitorlát a szélbe, tizennégy csomóval, az olvasó meg mit tehetne mást, szorít neki, hogy Johanna és ő végre valahára egymáséi lehessenek, tényleg, szívből, igazán.

[Matthieu Wegh · Rating 2 out of 5]

? Voor mij is dit boek nostalgie: ik las het ook op de middelbare school.
🤔Het boek begon vrij commercieel over het leven op de zee. Na de eerste hoofdstukken werd het voor mij te technisch voor een niet-zeiler. Op de helft van het boek wordt het weer interessanter omdat het meer over de obsessie van Brouwer gaat, die zijn passie "het schip Johanna Maria' blijft volgen tot zijn dood. Al met al zal ik dit boek niet aanraden aan iemand die geen passie voor de zee, het zeilen heeft....
=> Toch heb ik me later niet laten ontmoedigen en toen ik een mooie nieuwe uitgave zag van Een zwerver verliefd heb ik die toch wel met veel meer plezier gelezen.
Misschien lees ik ooit De wereld een dansfeest ook nog eens...
MW 20/6/21

[José Van Rosmalen · Rating 4 out of 5]

Arthur van Schendel schreef in 1936 de roman ‘Het fregatschip Joanna Maria dat in 1865 in Amsterdam te water werd gelaten. Jacob Brouwer voer als jonge zeeman mee. Het schip werd zijn grote liefde en ook zijn obsessie. Van Schendel beschrijft het schip als een personage met eigen gevoelens, dat zijn goede en slechte dagen kent en gevoelig is voor de aandacht die aan het schip wordt besteed. De eerste kapitein, Wilkens, komt op zee om het leven. Het levensdoel van Brouwer wordt om het schip te behouden. Het komt in alle werelddelen en vervoert handelswaar van hot naar her. Brouwer vaart ook op andere boten, maar steeds komt de Johanna Maria weer opdagen. Uiteindelijk lukt het Brouwer als inmiddels oudere man om het schip te kopen. Zijn laatste tocht is de thuisreis naar Amsterdam. Het schip keert terug naar zijn oorsprong. De kracht van het boek zit in de beschrijvingen van de verhoudingen aan boord van een vrachtschip. De vele havens worden bij naam genoemd, maar je vindt in het boek geen beschrijvingen van die havens, het schip en zijn bemanning staan centraal. Behalve de vrouwelijke naam van het schip komt er in het boek geen vrouw voor. Het draait om een mannenwereld.

[PDW · Rating 4 out of 5]

Enkele jaren geleden vroeg Jeroen Brouwers zich in een kranteninterview af waarom niemand nog Arthur van Schendel leest. Van deze roman vond ik een beduimeld exemplaar terug in de kringloopwinkel, voor één euro. Waarom leest niemand van Schendel nog? Omwille van de verouderde stijl misschien? Ten onrechte, want deze roman is een bijzondere leeservaring. De gedrongen schriftuur zonder dialogen past wonderwel bij de zwijgzame mannen op het schip, dat zelf het belangrijkste personage is.

[Jan · Rating 4 out of 5]

Romantisch naar de kern van de inhoud, is 'Het fregatschip Johanna Maria' naar de vorm realistisch. Realistisch door de relatief bondige zinnen en andere stijlkenmerken die Van Schendel gebruikt, zó dat het boek in dat opzicht een voorafschaduwing kan zijn van de zakelijkheid die later in de dertiger jaren opkomt. De auteur heeft zich goed ingeleefd in de wereld van de maritieme terminologie, om de haverklap vliegt het scheepsjargon je om de oren, dat zonder uitleg goed is te begrijpen door de context.
Jacob Brouwer lijkt het belangrijkste personage van de roman. Hij beheerst bijna iedere scene, hij lijkt ook al als eenvoudig lid van de bemanning, zeilmaker, te heersen, mede door zijn ongenaakbaarheid, over de Johanna Maria. De eigenlijke hoofd'persoon' is toch het fregatschip. Dat komt omdat alle verlangen van Brouwer, al zijn doorzettingsvermogen gericht is het schip, om dat in handen te krijgen in meerdere betekenissen. Enige tijd na het verscheiden van de eerste kapitein wordt het Brouwers obsessie het schip in eigendom te verkrijgen. Het object van Jacobs liefde, dat hij zó heeft gekoesterd, heeft bewerkt, heeft gehanteerd, is dit schip, dat hij zo graag het zijne wil noemen. Daarom is de titel van de roman de enig juiste.
Van Schendel weet door de stugheid van de zeilmaker-bootsman-stuurman (ruwe bolster, zonder zichtbare blanke pit) heen te breken en weet bij de lezer het gevoel te laten doordringen, dat het schip het op zichzelf verdient bemind te worden.
Even terug naar een aspect van realisme. Door de gebeurtenissen en opmerkingen om hem heen vangt ook Brouwer wel op, dat niet alleen hij zelf op gevorderde leeftijd raakt om als eigenaar nog met de Johanna Maria te kunnen varen. Ook is een nieuwere tijd aangebroken in de scheepvaart: het stoomtijdperk heeft zich al voorafgaand aan de tewaterlating van de Johanna Maria in 1865 aangediend.
Daarvoor sluit - romanticus - Jacob Brouwer de ogen.
Van Schendel neemt met zijn 'Johanna Maria' waardig afscheid van het tijdperk van de zeilvaart, waarin Nederland groot is geweest (zonder dat de auteur de ogen sluit voor de minder fatsoenlijke vrachten - slaven - die ook het schip deelachtig waren, en van welke episode in de geschiedenis hij met zoveel woorden afstand neemt).
Terecht een klassieker. JM

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

This is not an easy read, because written in a very special, very baroque style, but this style perfectly fits the story. The ship is described as organic life, whimsical and the like. Gorgeous.

[Tim Weemhoff · Rating 4 out of 5]

Prachtig geschreven, ontroerende roman van Arthur van Schendel uit 1930. Jacob Brouwer is een gepassioneerd zeilmaker die een obsessieve, liefdevolle band heeft met schepen, in het bijzonder het realistisch, in vakjargon beschreven 19e eeuwse fregatschip Johanna Maria.

Veertig jaar lang vaart Brouwer alle wereldzeeën af en maakt zich daarbij elk proces van het varen eigen. Geen stuurman die zoveel knopen weet te halen als Jacob Brouwer.

Hij is een man alleen. Een man van weinig woorden. De gesprekken die hij met de bemanning voert, zijn veelal gericht op het varen en het noodzakelijke onderhoud van het schip. Naarmate hij ouder wordt en terugblikt op zijn leven als zeeman, zijn er wel degelijk signalen dat Brouwer zich herkent in de strenge, gewelddadige vader voor wie hij als jongetje het gezin is ontvlucht.

Het verhaalt ademt melancholie, tijdloosheid en romantiek. De scènes op de oostelijke eilanden maken het daarnaast herkenbaar. Mooi om te lezen over het leven van vroeger op bekende plekken als Oostenburg, Kattenburg en de Dijksgracht.

Na Een Hollandsch Drama (1935) opnieuw een prachtwerk van Van Schendel. De waterman (1933) wordt de volgende.

[Bobby Boelhouwer · Rating 5 out of 5]

Er is iets aan dit boek dat mij vervult met een zeer comfortabele melancholie. Het is als uitkijken over een mistig weiland op een vroege januarimorgen en bevriend raken met de vrieskou en leegte. Het is als staren naar de oneindige zee die achter een vage horizon verdwijnt, en wat daarachter ligt, is ongedefinieerde begeerte, en een niet te stillen lust voor naamloze dingen. Arthur van Schendel tekent een landschap dat even sober en grauw overkomt als een zeezicht van Mesdag. Huiselijke situaties die evenzeer doordringt zijn van opgestapelde lasten en de hardheid van het leven als schilderijen van de vroege Van Gogh. Er is iets typerend Hollands aan dit boek dat zelfs wanneer de handelingen buiten Nederlandse grenzen afspelen nog blijft hangen, zelfs in de meer tropische episodes.

Wellicht is dat een calvinistische geest die door het geheel loopt; zij het in de "leven voor het werken"-mentaliteit, of de ingetogen emotionaliteit van het schrijven, dat nét niet ver genoeg ingaat op emoties om sentiment op te roepen, maar voldoende afstand houdt om een gevoel van isolatie en vaag verlangen op te roepen. Jacob Brouwer is een emotioneel gesloten man, ook voor de lezer; en zelfs dan is de emotie overtuigend en affectief. Hoe dat lukt? Misschien omdat we het als lezer toch niet kunnen helpen om het gevoel van Brouwer voor onszelf in te vullen; gevoelens van stille passie, van onvergankelijke liefde, van behoren en onbehoren, van een malaise aan het hart hebben en het medicijn nét buiten handbereik zien.

Het is een wonderlijke reis, dat leven dat dit boek schetst. Het leven van een zeeman, maar ook het leven van een schip, vervuld met tragedie en begeerte en tegenslagen en herenigingen en vooral heel veel details over het schip. Aan het einde slaak je een zucht. Hoe kan het ook anders, met zo'n laatste zin (spoilers, wellicht):

"In de heldere zomer onder witte wolken, in de winter onder grijze lucht, in de nevelige herfst, in het waaiend voorjaar lag het schip stil, met zijn romp en zijn masten weerspiegeld in het water, in regen en wind en zon."

[Timo · Rating 3 out of 5]

Een erg degelijke roman, die na het eerste kwart openbloeit. De stijl is zwaar, maar bekoorlijk; de plot is dunnetjes, maar meeslepend. Wel niet geschikt voor dorre zielen.

[Jerobeam · Rating 4 out of 5]

Een prachtig boek. Lees mijn uitgebreide beschouwing op depiependemeerkoet.nl.

[Gusta · Rating 5 out of 5]

Wat een prachtig taalgebruik!!

[Joost · Rating 5 out of 5]

Het fregatschip lezen is 6 uur lang ademloos luisteren naar oom Arthur, die overal bij is geweest, alles heeft gezien en meeslepend kan verhalen over de avonturen van een in 1865 opgeleverd schip. Het schip is de droom, de vrouw en het kind van de opvarende Breeuwer, die -een geboren zeeman- naast excellent zeilmaker en kundig timmerman, ook over exceptionele stuurkunst beschikt. Mens, wat heb ik genoten van dit heerlijk boek.
Zoek je een boek vol psychologische problemen en intriges om je lekker te kunnen inleven? Laat dit boek dan staan! De ontroering openbaart zich in het kopje ondergaan in de zakelijke, afstandelijke non-poëtica die obsessie en de acceptatie van het onoverkomelijke met zich meebrengt.

[Arjan Van Noort · Rating 4 out of 5]

Weer zo’n bijzonder boek van Arthur van Schendel! De liefde voor een schip is het onderwerp, in de nadagen van de zeilvaart. Van Schendel heeft met dit boek denkelijk ook een monument willen oprichten voor het Hollandse zeemanschap, de talloze ambachten die daarbij komen kijken en de grillige spelingen van het lot (de kwaadaardige acties van de medemens daaronder ook begrepen) die het leven op een zeilschip op zee en in de havens bepalen. De zeilmaker en timmerman Jacob Brouwer maakt de hele levenscyclus van de Johanna Maria mee en deelt in haar lot. Hij leeft met haar en kent haar geheimen. Onder zijn handen bloeit het schip en vaart het sneller en mooier dan bij wie ook. Door zijn gebrek aan scholing kan hij niet zelf overweg met kaarten en navigatie-instrumenten om de koers te bepalen zodat telkens wisselende kapiteins nodig zijn voor het bevel over het schip. Soms vindt hij erkenning voor zijn bijzondere kwaliteiten en band met het schip, maar vaker is de kapitein een alcoholistische dwingeland en vaak ook slecht zeeman. Het schip is als een lichaam dat gedijt bij goede verzorging en behandeling, maar zienderogen achteruit gaat als het verwaarloosd wordt. Uiteindelijk slaagt Jacob erin eigenaar van het schip te worden om het naar een waardige laatste rustplaats in Amsterdam te brengen.
De prachtige taal van van Schendel is in dit boek nog verrijkt met een overvloed aan scheeps- en zeevaarttermen, die net als het indringend beschreven leven van de laatste generatie zeilende zeelieden, daarmee bewaard is voor ons en het vermoedelijk vrij schaarse aantal lezers uit toekomstige generaties. Alles bij elkaar een prachtig boek, hecht doortimmerd als het schip zelf.

[Karin Behaegel · Rating 2 out of 5]

Het boek is echt wat gedateerd en vele woorden (vooral dan uit de scheepvaart) kennen wij niet meer. Vele wisselende personages en een echt logboek van het leven als zeeman en schip.
Het kernverhaal is wel mooi, natuurlijk : een kleine jongen verliest wat hem het dierbaarste is; zijn liefdevolle zus 'Joanna' en ontwaart daarna in de haven een prachtig zeilschip de 'Johanna Maria' en wil sindsdien enkel nog bij het schip zijn ... Anderen gebruiken het schip, maar hij heeft er een diepe liefde voor.

[Nick Rijnsaard · Rating 1 out of 5]

1,5 stars**
Note: (As if it wasn't clear from the rating I have given this book) This was a school-read.

Not as unreadable as Gijsbrecht van Aemstel wich I've read last year. But it comes very, very close.

The plot is so thin that I still don't really know the purpose off this book. And I also don't really like books without dialogue.
This book is a fine example why - as an author - you should SHOW your story instead off TELLING about the story.

Rating: 5,2/10

[Mila · Rating 2 out of 5]

Dit boek was een beetje verwarrend, dit komt door de manier waarop het geschreven is. Ook gebeurt er niet heel veel in het boek, alleen de obsessie die de schipper heeft met het schip. Hij ziet het schip als zijn grote liefde en hij moet 'haar' hebben. Dit alle maakte het voor mij moeilijk om het boek door te blijven lezen en wilde ik snel een ander boek lezen.

Wel vind ik het goed dat het schipperstaal bevat, hierdoor werd het wel meer realistisch.

[Madeleine · Rating 2 out of 5]

Wat was het plot?
Te veel stukken die zomaar overgeslagen zijn: waarom lieten ze hem achter? Wat voelde hij bij het smokkelen? Hoe voelde hij zich bij de wissels van de kapiteins?
Jakob bleef Jakob zonder veel diepgang; ik had graag nog meer over hem geweten (zijn gevoelens, zijn liefde voor het schip...)
Ondanks dat heb ik toch bewondering voor Jakob Brouwer, het personage

[Paco · Rating 3 out of 5]

3.5*

[janna :D · Rating 1 out of 5]

super saai

[Johan van den Berg · Rating 4 out of 5]

Schitterende klassieker. Veel nostalgie en bomvol historische zeemanstaal. En och, die droevige laatste alinea…

[Fred Peeters · Rating 4 out of 5]

Meeslepend opgebouwd verhaal over het leven van Jacob Brouwer en het fregatschip Johanna Maria. Van Schendel geeft een goed beeld van de zeilscheepvaart maar vooral van de ontwikkeling van het hoofdpersonage Jacob Brouwer, de opkomst, bloei en verval van zowel schip als mens. We zien hoe het schip in handen komt van opeenvolgende kapiteins, waarvan de eerste, Wilkens, goed wordt uitgewerkt. Deze heeft niets dan tegenslagen in zijn privéleven, telkens als hij aan wal komt is er een kind geboren maar ook eentje overleden. Hij is een hardvochtig en streng kapitein, die in onmin leeft met Brouwer. Brouwer is opgegroeid in armoede, is zowat de handigste matroos en blijkt ook de beste stuurman, ook al is hij er niet voor bevoegd. Als uiteindelijk ook de vrouw van Wilkens sterft pleegt deze zelfmoord door overboord te springen. Er komen dan een aantal andere kapiteins en het schip gaat over in handen van verschillende reders die het schip verwaarlozen. Brouwer vat de hoop op het schip ooit te kopen. Ondanks veel tegenwerking en afzetterij slaagt hij er uiteindelijk in, maar de hoogtijdagen van de zeilvaart zijn dan voorbij: het schip wordt een soort museum.
Van Schendel slaagt er goed in de verschillende karakters van de personages te tekenen waardoor je als lezer echt meegezogen wordt in get verhaal. Hij beschikt ook over een rijktaalpalet, niet alleen over de verschillende scheepvaarttermen, maar ook om ons vast te houden aan het verhaal. Het gegeven van de zeilvaart is misschien voorbij, maar de tekening van de intermenselijke relaties blijft meesterlijk.

[Freddie · Rating 3 out of 5]

Dit boek stond op een boekenlijst met boeken die ik voor het vak Nederlands moet lezen en ik heb hem vrij willekeurig gewoon meegenomen. Ik moest er even inkomen, maar ik had na een poosje moeite om het weg te leggen. De band die er lijkt te zijn tussen Jacob Brouwer en de Johanna Maria is iets wat mij persoonlijk aanspreekt. Het is best inspirerend hoe Jacob zijn hele leven lang spaart om 'zijn' schip, wat dan dus ook al best oud is, te kunnen kopen.
Ik ben blij dat ik het een keer gelezen heb, maar ik denk niet dat ik het gauw nog een keer ga lezen, daarom 3 sterren.

[Aniek Kaasbanaan · Rating 2 out of 5]

In het begin vond ik het geen leuk boek, maar ook een stom boek. Ik kon toen niet good meeleven met de personages, omdat alles bondig werd beschreven en stervende mensen vaak maar in een zin beschreven werden. Maar in de tweede helft vond ik het boek wel leuker worden. Ik kon goed meeleven mat Brouwer en ik was ook wat meer gewend aan de schrijfstijl.

[Charlotte · Rating 3 out of 5]

I would give this 3.5 stars. It's a beautiful story, and beautifully written. Unfortunately it did take me a little time to get into it and to understand it properly. But it's definitely worth reading!