Νεοελληνική πεζογραφία - Μυθιστόρημα "Ο Παυλάκος ήταν παρών στην εκτέλεση του Βασίλημη. Τον Βασίλημη τον σκότωσε ένας αδερφός του. Ένας αδερφός του και ο Μαυρόγιαννης. Ο Μιχάλης Μαυρόγιαννης που παίρνει τώρα και σύνταξη για αντίσταση. Έσφαξε τον άνθρωπο παίρνει και σύνταξη. Τον πιάσανε τον Γιάννη Βασίλημη έναν άντρα μέχρι κει πάνω. Ωραία παρουσία, ωραία εμφάνιση. Με ένα αγόρι και ένα κορίτσι ανήλικα. Τον πιάσανε με τον πατέρα του. Ο πατέρας του πήγαινε κοντά. Ρε παιδιά τι σας έκανε ο Γιάννης, τους λέει. Του έδωσε μια κάποιος, δεν ξέρουμε ποιος, και τον έριξε μέσα σε κάτι βάτα. Αλλά έζησε ο γέρος, δεν πέθανε. Τον Γιάννη τον πήγαν παραπάνω, το λένε στους Σπαθοκομμένους το μέρος, είναι ψηλότερα, στο δρόμο απ' το Κούβλι. Στο Κούβλι τον είχαν πιάσει. Ο αδελφός του, ο Παυλάκος και οι άλλοι. Και τον σκοτώσανε στους Σπαθοκομμένους. Βγήκε ο γέρος από τα βάτα, πήγε στη νύφη του. Μηλιά, Μηλιά, της φωνάζει. Τον Γιάννη τον φάγανε παιδάκι μου, άντε να τον μάστε. Πήρε η Μηλιά την κουνιάδα μου την Ηλέκτρα και πήγαν εκεί πάνω και τον βρήκανε. Είπε η κουνιάδα μου ότι είχε τόσο πολύ δαρθεί που είχε κόψει, ακριβώς έτσι μου είπε, ένα γόνα μπουχό. Ήταν μες τον μπουχό θαμμένος. Γιατί φαίνεται δάρθηκε πολλές φορές πριν ξεψυχήσει. Δεν ξέρω αν τον κάναν σφαχτόν, δεν ξέρω για τον Παυλάκο αλλά τούτος ο άλλος, ο Ρουβαλιάνος, έκατσε στη φυλακή κάμποσα χρόνια. Κάπου τον είχανε σε κάποια φυλακή. Και τώρα λένε πετάγεται στον ύπνο του, τον κυνηγάει το αίμα."
Thanassis Valtinos (Greek: Θανάσης Βαλτινός) was born in an Arcadian village in the Peloponnesus in 1932. He first achieved national recognition with the publication of his widely read novellas The Descent of the Nine (1963) and The Book of Andreas Kordopatis (1964). In addition to his novels, novellas and short stories, he has translated classical Greek drama for the Art Theater of the late Karolos Koun, and written film scripts in collaboration with film director Theodoros Angelopoulos, most notably the award-winning Voyage to Kythira (Cannes Film Festival, 1984) His novel Data from the Decade of the Sixties won the National Book Award for Best Novel in 1990 and was short-listed for the Aristeion European Literature Prize in 1991. He was awarded the Cavafy Prize (2001), the Petros Haris Prize, conferred by the Academy of Athens for lifetime achievement (2002), and the Gold Cross of Honour of the President of the Greek Republic (2003). He served as president of the Society of Greek writers from 1990–1994, and again from 2005–2009. In 2008 he was elected a member of the Greek Academy.
Όπως ο Βαλτινός με αυτό το λογοτεχνικό του έργο ουσιαστικά νομιμοποιεί τους ταγματασφαλίτες, έτσι και εγώ δικαιωματικά, νομιμοποιούμαι να τον κρίνω όχι λογοτεχνικά αλλά ιστορικά και πολιτικά. Ο ίδιος σε δηλώσεις του μετά την κυκλοφορία του βιβλίου, φάσκει και αντιφάσκει, τη μία δηλώνει πως πρόκειται για μυθοπλασία, την άλλη ότι πρόκειται για ιστορικά ντοκουμέντα, σε κάποια συνέντευξη δήλωσε ότι πρόκειται για «αριστερό» βιβλίο, ένας άνθρωπος σε πλήρη σύγχυση δηλαδή, ωστόσο γνωρίζει πολύ καλά μέσω της ιδιότητας του να προωθεί συγκεκριμένα συμφέροντα με τρόπο συγκαλυμμένο.
Το μυθιστόρημα σε όλη την έκτασή του, βρίθει από υποτιθέμενες μαρτυρίες δοσίλογων, αντικομμουνιστών, ταγματασφαλιτών και χωριατών ακραιφνών εθνικών φρονημάτων - ωστόσο αυτό ποτέ δεν τους εμπόδισε να συνεργαστούν με τον εχθρό- γεγονός που μοιραία προσδίδει στο έργο σαφή ιδεολογικό προσανατολισμό. Η επιλογή των αφηγητών προφανώς και δεν είναι τυχαία αλλά βοηθά στην επιλεκτική ιστορική καταγραφή των γεγονότων και εξυπηρετεί την πολιτική σκοπιμότητα του συγγραφέα, που στόχο έχει να υπονομεύσει τη δράση των ανταρτών και να απενοχοποιήσει όσους δεν αντιστάθηκαν στον εχθρό, τους αντιδραστικούς όπως τους ονομάζει.
Δεν έχω σκοπό να αγιοποιήσω τη δράση του ΕΑΜ, θηριωδίες έγιναν και από τις δύο πλευρές, ωστόσο οι αιτίες που τις προκάλεσαν έχουν ειδική σημασία. Αποκρύπτονται επανειλημμένα οι κοινωνικές τάξεις και οι ιδεολογικές πεποιθήσεις των αφηγητών ενώ κυριαρχεί η άποψη ότι οι ταγματασφαλίτες οργανώθηκαν μόνο και μόνο για να αντιμετωπίσουν τους αντάρτες και για να εκδικηθούν το θάνατο αθώων πολιτών. Απουσιάζουν εντελώς τα ιδεολογικά κίνητρα και τη θέση τους παίρνουν το πάθος, η εκδίκηση, η παρόρμηση, ο καταναγκασμός κτλ. Η βία των ταγματασφαλιτών ήταν αποτέλεσμα της κόκκινης τρομοκρατίας, ενώ όσοι εντάχθηκαν στις τάξεις του ΕΑΜ υπέστησαν πλύση εγκεφάλου ή εξαναγκάστηκαν. Ουσιαστικά, η παραπάνω φράση συνοψίζει τη θέση του Βαλτινού σχετικά με το ιστορικό κοινωνικό πλαίσιο της περιόδου όπου τα γεγονότα στο Μελιγαλά χαρακτηρίζονται ως απάνθρωπο έγκλημα ενώ δεν σχολιάζεται ποτέ αρνητικά η συνεργασία Γερμανών -ταγματασφαλιτών εις βάρος άλλων συντοπιτών.
Τα τοπωνύμια και τα οικογενειακά ονόματα που αναφέρονται είναι υπαρκτά, τα γνωρίζω επειδή έχω καταγωγή από την Κυνουρία, γι’ αυτό και γνωρίζω επίσης τον ιδεολογικό προσανατολισμό της πλειοψηφίας των συντοπιτών μου, όπως έχω και τις αμφιβολίες μου για το αν χρησιμοποιήθηκαν οι λίρες που πετούσαν οι Εγγλέζοι στον Πάρνωνα για την ενίσχυση της αντίστασης.
Ίσως η κριτική μου ξέφυγε από τη φιλοσοφία του goodreads, ωστόσο τα όσα καταγράφονται σε αυτό το μυθιστόρημα είναι επικίνδυνα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους υποστηρικτές των ταγματασφαλιτών ως πρόφαση πχ. για τους βανδαλισμούς που λαμβάνουν κάθε χρόνο σε μνημείο που έχει ανεγερθεί στη Βόρεια Κυνουρία, υπέρ αγωνιστών που εκτελέσθηκαν από το Στρατοδικείο της Τρίπολης την περίοδο 1947-49.
H αλήθεια είναι έννοια υποκειμενική ιστορικά προσδιορισμένη, οπότε ο καθένας μας μπορεί να ερμηνεύσει την Ορθοκωστά σύμφωνα με την κοσμοαντίληψή του και να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα και ίσως να εντοπίσει την πολιτική μηχανορραφία που κρύβεται πίσω από αυτό το μυθιστόρημα.
Τυχαία έπεσε στα χέρια μου και ο λόγος που δεν το παράτησα είναι γιατί πίστευα ότι θα έβρισκα μέσα μαρτυρίες και από ανθρώπους που αντιστάθηκαν κατά των Γερμανών... Δυστυχώς όλο το βιβλίο είναι ένας κυκεώνας από μαρτυρίες των προγόνων αυτων που σήμερα καμώνονται τους "πατριώτες" και εξυμνούν τα κατορθώματα των ταγματασφαλιτών και των γερμανοτσολιάδων. Ότι πιο σιχαμερό έχω διαβάσει. Ένα αστεράκι λοιπόν γιατί οι φασίστες δεν θέλουν ύμνους και αστέρια, μόνο ξύλο...
Ένα μετρίως μέτριο βιβλίο μυθοπλασίας (όλες οι "μαρτυρίες" είναι γραμμένες από τον ίδιο τον Βαλτινό, δεν είναι δηλαδή μαρτυρίες), με ατελείωτη ατέλειωτη παρέλαση ονομάτων και χωρίς ειρμό, γεγονός που κάνει κουραστική την ανάγνωση και δυσκολεύει αρκετά την παρακολούθηση της αφήγησης. Το γεγονός δε ότι η μυθοπλασία του εκλαμβάνεται από πολλούς ως πραγματική ιστορία είναι τόσο αστείο όσο θα ήταν αν μιλάγαμε για τις φανταστικές ιστορίες του Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ εκλαμβάνοντάς τες ως αληθινές και το χταπόδι Κθούλου ως πραγματικό!
This novel may well be an important and acclaimed work of modern Greek literature, and may well have been greeted with much controversy when it was published in 1994, and may well in fact be a great novel, but I have to admit it completely defeated me. Thankfully there’s a long and helpful introductory essay which although in itself is pretty hard going at least gives a few clues. Without it I would have been completely at sea. Even the introduction, written by someone who obviously admires the novel, admits that it’s a “potentially confusing narrative.” Take away the “potentially” and you’re a bit closer. For a start the novel presupposes a far greater knowledge of the Greek Civil war than I have – and I suggest that many non-Greek readers will have, maybe even Greek readers as well – and the author gives no helpful signposts. Then it’s written as a series of first-person narratives by people who took part in or experienced the Civil war and I could never work out who was speaking as little background is given. All in all I just found this book too much like hard work and I had to give up. If a book takes that amount of work and previous knowledge and needs so much exposition and explanation to make it accessible for the “common reader” then it hasn’t succeeded in my opinion and it’s one of those rare books that I’m happy to leave unfinished.
Πρόσφατα το συζητούσα με την αδερφή μου που το διάβασε. Μπράβο της που τα κατάφερε, εγώ δεν μπόρεσα να το τελειώσω. Μου επιβεβαίωσε πάντως την εικόνα που είχα σχηματίσει για το συγκεκριμένο βιβλίο: θέλει πολύ κόπο και αξιοσημείωτη υπομονή για να το διαβάσεις και τελικά τι μένει; Αμφιβάλλω αν μένουν πολλά.
"A human life wasn't worth much then, that's how things were."
So remarks one of the characters -- unnamed -- in this novel of World War II and the Civil War in Greece. Set up in documentary form, the story is about a group of villages in the Peloponnese [southern Greece, a mountainous area] and the atrocities suffered by the locals at the hands of not only Germans but also at the hands of rebels [Communist and also a rival group to the real Resistance]. It consists of a series of dialogues between a couple of characters and also interviews conducted by someone unnamed [the author?] where personal stories are told at the distance of many years. Sometimes the same incident is told by several people so you get a different POV--a "Rashomon effect", if you will. Central to the story is burning of the village of Kastrí and how people are affected. Detention camps have been set up at various locations, the one most central to the narrative being at Orthokostá Monastery.
The unrelenting narration of torture [usually beating on the soles of the feet], how cruelly one group of Greeks could treat their own countrymen and how the villagers coped was depressing. The torture of Iraklís was especially graphic. But the story did give me some insight into those turbulent times. I thought the translation very good. The language was casual, but not slangy. I liked the translator's using accent marks in each Greek proper name; that made them easier to remember. A long introduction, essay, translator's note and explanation of unfamiliar terms to help non-Greeks understand the book were very helpful.
I really wanted to like this book and it seemed (from reviews) that it would be a good fit for my reading preferences. Even the marvelous introduction led me to anticipate a great work. Alas, not so. The author patches together brief "interviews" from people who experienced the Greek Civil War. That, in and of itself, might not have been a bad idea. However, the work assumes for it's success that the reader has a firm grasp (in detail) of Greek history and geography. Lacking such familiarity, a reader is left with story after story ungrounded in any overarching structure. An unending and random cast of characters adds to the confusion. The style is little more than a word for word transcription of the witnesses' brief homespun observations.
If a potential reader had a firm and detailed familiarity with both Greek history and geography and a ton of patience, the book might make a worthwhile read. If one lacks those I would stick to the well-written and informative introduction.
(6/10) Μέσω της προσφιλούς σε αυτόν μεθόδου της ακατέργαστης μαρτυρίας, ο Βαλτινός μας δίνει μία διαφορετική προσέγγιση του Εμφυλίου, την προσέγγιση της 'άλλης πλευράς', αυτών δηλαδή που εντάχθηκαν στα Τάγματα Ασφαλείας. Αποκηρυγμένο από αυτούς που βλέπουν τα πράγματα μονόπλευρα, από όσους προσεγγίζουν τον Εμφύλιο σαν western με καλούς και κακούς και από από όλους όσους αγωνίζονται για την ελευθερία του λόγου (αρκεί να μην είναι εναντίον μας). Ωστόσο, αν και υπάρχουν συγκλονιστικές περιγραφές δεν είναι ένα εύκολο ανάγνωσμα ούτε ένα βιβλίο που παρακαλάς να μην τελειώσει. Προσωπικά, με κούρασαν πολύ οι ατελείωτες αναφορές σε ονόματα και σόγια, που δεν έχουν καμία σημασία στην εξέλιξη του έργου.
Δεν μου προσέφερε κάτι αναγνωστικά. Ήταν ένα μάλλον βαρετό βιβλίο. Εξού και τα 3 μόλις αστέρια. Αλλά δεν καταλαβαίνω όσους το βαθμολογούν αρνητικά επειδή πιστεύουν ότι αυτά που αναφέρονται σε αυτό δεν συνέβησαν. Εμένα μου προκαλούσε θλίψη η σκέψη ότι αυτά που διάβαζα συνέβησαν στ' αλήθεια...
The novel consists of individual interviews or reports about events taking place during the Nazi occupation of Greece or the ensuing civil war. The POV shifts from chapter to chapter, there are sometimes multiple versions of the same event,and it's densely packed with personal- and place-names, which can make it a difficult read.
After having read it, some of the names / events described stand out as signposts, and I'm looking forward to re-reading it and being able to better piece together the fragments of the story line.
Πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις μαρτύρων για κάποια γεγονότα στην Κατοχή τα οποία αποτελούν ρίζες του Εμφυλίου. Τα κεφάλαια αλληλοσυμπληρώνονται, αλληλοδιορθώνονται, αλληλοαναιρούνται ανάλογα με το τι είδε, πώς το είδε και πώς (επέλεξε να) το θυμάται ο καθένας.
Υπερβολικά δύσκολο να το παρακολουθήσει κανείς με την πληθώρα προσώπων που ίσως να αναφερθούν ξανά, ίσως όχι και με τη δυσκολία να καταλάβεις σε κάθε κεφάλαιο ποιος μιλάει και πού τον έχεις ξαναδεί. Προτείνω στους επίδοξους αναγνώστες να κρατήσουν σημειώσεις και δεν υπερβάλω. Έχω εξαιρετική μνήμη και πάλι έχασα τ' αυγά και τα καλάθια. Επίσης, στο τελευταίο τρίτο το βιβλίο ξεφουσκώνει ραγδαία.
Αλλά έχει πολύ δυνατές εικόνες και την καλύτερη χρήση της μόνιμης τεχνικής αφήγησης του Βαλτινού ανάμεσα σε όλα τα βιβλία του που έχω διαβάσει. Μάλλον βοηθάει που εδώ υπάρχει μια σαφής ιστορία με αρχή-μέση-τέλος (έστω κι αν τη μαθαίνεις αποσπασματικά).
Επίσης, υποπτεύομαι ότι η σύγχυση του αναγνώστη είναι και ζητούμενο - δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να βάλεις εκείνη την εποχή σε σειρά χωρίς να την απλοποιήσεις υπερβολικά
Το επέλεξα γιατί μ αρέσει η γραφή του Βαλτινού και ήθελα να διαβάσω για μια περίοδο της σύγχρονης ιστορίας που λίγοι τολμούν να αγγίξουν. Στην αρχή έχει ενδιαφέρον το βιβλίο. Με πήρε κάμποσες σελίδες να καταλάβω το συγγραφικό ύφος και τη γλώσσα. Όσο περνούσα τα διηγήματα όμως και έφτανα πιο βαθιά στο βιβλίο, κατάλαβα ότι ονόματα και τοπωνύμια άρχισαν να επαναλαμβάνονται, δεν υπήρχε συνοχή, όλες οι ιστορίες ήταν γύρω απ το ίδιο θέμα και τελικά τι σου μένει διαβάζοντας το; (Δηλαδή ‘so what?’) Τίποτα. Ακριβώς αυτό. Το βιβλίο δεν οδηγεί πουθενά. Οπότε και δεν κατάφερα να το τελειώσω…
Ένα εμβληματικό βιβλίο που προσεγγίζει σε επίπεδο καθημερινών, προσωπικών ιστοριών το κρυμμένο μυστικό της Ελλ. Αριστεράς: την προσπάθεια χειραγώγησης του ΕΑΜ ώστε να χρησιμοποιηθεί σαν εργαλείο επιβολής (και προσωπικών αντεκδικήσεων, πλουτισμού και τελικά, αρπαγής της εξουσίας) υπέρ των κομμουνιστών και εις βάρος όλων των πολιτικών τους αντιπάλων. Αυτό εκδηλώνεται με τη συστηματική προσπάθεια απορρόφησης ή εξόντωσης όλων των αντιπάλων ένοπλων ομάδων από τα τέλη του '43 και έπειτα, και αφορά πλείστες όσες περιπτώσεις απαγωγών, ομηρίας, εκβιασμών, υποχρεωτικής στράτευσης, λεηλασιών, εμπρησμών, βασανισμών και εκτελέσεων (συχνά με τρόπους σχεδόν κανιβαλικούς που φέρνουν σε πέρας λούμπεν, περιθωριακά στοιχεία κυρίως της ΟΠΛΑ). Υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα: από τις εκτελέσεις των (αριστερών) προκρίτων του Πόρου στις Αδέρρες της Ερμιονίδας/Τροιζηνίας, τις φυλακίσεις και σφαγές αμάχων (αστών, "αντιδραστικών" ή απλώς ανεπιθυμήτων) της Αργολίδας στα Δίδυμα Ερμιονίδας (βλέπε το βιβλίο "Φαντάσματα του Εμφυλίου") και την "εκτέλεση" της ηθοποιού Ελ. Παπαδάκη ως τις επιθέσεις εναντίον του ΕΔΕΣ, τη δολοφονία Ψαρρού, και τις αποτυχημένες επιθέσεις εναντίον των πατριωτών ανταρτών (κυρίως Ποντίων, όπως του Αντόν Τσαούς) στην Ανατ. Μακεδονία, κυρίως το Παγγαίο (βλέπε το βιβλίο "ΑΝΤΑΡΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΙ.Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ, 1942-1944" του Τ. Χατζηαναστασίου. Επιθέσεις που ευτυχώς απέτυχαν γιατί μετά την αλλαγή καθεστώτος στη Βουλγαρία οι κομμουνιστές του ΕΛΑΣ ήταν εξαιρετικά πρόθυμοι να δεχτούν Βούλγαρους στις τάξεις τους και προσπάθησαν να οικειοποιηθούν τις παρακρατικές δομές των Βουλγάρων στην περιοχή. Αποκορύφωμα των παραπάνω είναι οι ιστορίες που έρχονται στην επιφάνεια για όσα έγιναν στα κολαστήρια του Μπουλκες αλλά και "Τα τραγικά γεγονότα της 7ης Μεραρχίας του ΔΣΕ" στον Έβρο [https://greekcivilwar.wordpress.com/2...] όπου σύντροφοι στράφηκαν εναντίον άλλων "συντρόφων" (με βασανιστήρια και εκτελέσεις) στα πλαίσια του αγώνα κομματικής επικράτησης και απόσεισης των ευθυνών για τις πολιτικές και στρατιωτικές αποτυχίες.
Στα πλαίσια των παραπάνω, είναι λογικό να επιτίθονται συστηματικά και οργανωμένα εναντίον της μυθοπλασίας του Βαλτινού, η οποία όμως εμβανθύνει στην καθημερινότητα των πιέσεων και απειλών που δέχονταν όσοι δεν ήθελαν να υποταχτούν τυφλά στα σχέδια της ηγεσίας του ΚΚ. Η οργανωμένη βία που ασκούνταν από τα λούμπεν όργανα των κομμουνιστών γέννησε και τη συστηματική, ένοπλη αντίσταστη στις "ανταρτόπληκτες" περιοχές. Αν και μυθοπλασία, είμαι βέβαιος ότι βασίστηκε σε πραγματικές συνεντεύξεις γι'αυτό και τόσο αληθοφανής στις λεπτομέρειες της.
This is a very unusual book: a retelling, in 47 first-person narratives, of the German occupation, Greek resistance, and civil war, as it played out in a part of Arcadia, Greece. With a few exceptions, I found the narratives repetitive, hard to follow, and often intentionally muddled. The stories (with the help of the various notes and essays) do give a collective impression of the interconnectedness of rural life in that period, and the cruel randomness (and random cruelty or compassion) that determined individual fates. I imagine reading this book in the original Greek, and/or with a sound knowledge of the regional geography and history of the period, would be more engaging and illuminating. Ultimately, I do not think it translates well as a novel.
Μέτριο λογοτεχνικά, μια συνεχή και κουραστική παράθεση "αναμνήσεων" από ταγματασφαλίτες , τοπονυμίων και φρικαλεοτήτων που βιώσανε από τους αντάρτες. Καμία σύνδεση, συνοχή αυτό των αφηγήσεων ή κάποιου είδους πλοκή δεν υπάρχει. Ακόμα και τα πρόσωπα που εμφανίζονται μιλάνε με τον ίδιο τρόπο (μικρές κοφτές προτάσεις) σαν να είναι συνέχεια το ίδιο άτομο. Σχετικά με το περιεχόμενο τώρα, το βιβλίο είναι γραμμένο σαν να επρόκειτο ��ια αντικομμουνιστική προπαγάνδα της εποχής του Παπάγου. Μια απογοήτευση μου έμεινε γιατί περίμενα να διαβάσω κάτι έστω καλογραμμένο και ας ήταν και πολεμική.
Προσωπικά το βιβλίο αυτο με άγγιξε πολύ, καθώς και λόγω της καταγωγής μου από τα λεγόμενα Καστριτοχωρια με αφορά προσωπικά. Η προφορικότητα της γραφής και η χρήση όλων αυτών των παλιών τοπωνυμίων το έκανε να φαντάζει σαν προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα. Η φρίκη του εμφυλίου και τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του το κάνει ένα πολύ βάρυ βιβλίο από άποψη θεματικής. Προβληματίζομαι λίγο αν τέτοια βιβλία θα πρέπει να συνεχίσουν να γράφονται. Τα γεγονότα αυτά συνεχίζουν να διχάζουν έως και τις μέρες μας. Παρόλα αυτά για εμένα ήταν ένα πολύ δυνατό ανάγνωσμα.
Έψαχνα ένα βιβλίο για τον εμφύλιο που να είναι αποδεκτό από όλους. Δεν υπάρχει. Ούτε και σήμερα. Ο Βαλτινός, στο βιβλίο αυτό, ασχολήθηκε με τα προσωπικά πάθη που προϋπήρχαν του πολέμου και τα οποία καθόρισαν αποφάσεις στο όνομα των πολιτικών συγκρούσεων. Σε πόσο ποσοστό άραγε ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα; Από αφηγήσεις παλαιών, φαίνεται ότι ανταποκρίνεται σε μεγάλο ποσοστό, ανεξαρτήτως πλευράς.
Ένας ορυμαγδός από ονόματα, τοπωνύμια, συγγενικές σχέσεις που είναι δύσκολο να παρακολουθήσεις. Το κεντρικό θέμα είναι οι αδελφοκτόνες συγκρούσεις μεταξύ εθνικιστών και κομμουνιστών στην Αρκαδία λίγο πριν την απελευθέρωση το 1944, όπως τις αφηγούνται αυτόπτες μάρτυρες.
Και πολύ έβαλα. Με το ζόρι το τελείωσα στο πλαίσιο του ψυχαναγκασμου που έχω να τελειώνω τα βιβλία. Δεν μου άρεσε η γραφή, δεν μπόρεσα να το δω καν σαν απόδοση προφορικού λόγου. Σε ο,τι αφορα το περιεχόμενο, ήρθα στα πρόθυρα της οργής διαβάζοντας το
Δεν διαβάζεται εύκολα αυτό το βιβλίο, και λόγω γραφής (στεγνή, τηλεγραφική, με πάρα πολλά ονόματα, τοπωνύμια, και κοφτές επαναλαμβανόμενες προτάσεις) και λόγω περιεχομένου. Φαντάζομαι ότι ακόμα πιο δύσκολη θα έπρεπε να είναι η συγγραφή του. Έχει διχάσει τους αναγνώστες, ειδικά τους πολιτικά φορτισμένους, δεν παύει όμως να αποτελεί άλλη μια κατάθεση (μυθοπλασία ή καταγραφή μαρτυριών) για τη μεγαλύτερη δυστυχία που σημάδεψε ανεξίτηλα αυτό τον τόπο. Νομίζω ότι αξίζει ιδιάιτερης προσοχής.