شب سمور

by بهرام بیضائی

عنوان: شب سمور فیلمنامه؛ نویسنده: بهرام بیضایی؛ مشخصات نشر: تهران، عکس معاصر، 1366، در 84 ص، موضوع: فیلمنامه های نویسندگان ایرانی قرن 20 م

Genres: Plays, Iran

84 pages, Paperback

First published January 1, 1987

About the author

بهرام بیضایی: مروری بر زندگی و آثار یک اسطوره زنده

بهرام بیضایی، نویسنده، کارگردان، پژوهشگر و اسطوره‌شناس برجسته ایرانی، در ۵ دی ۱۳۱۷ در تهران چشم به جهان گشود ور در روز ۵ دی ۱۴۰۴ در سن ۸۷ سالگی، دور از وطن، چشم از جهان فروبست. او به عنوان یکی از پیشگامان موج نوی سینما و تئاتر ایران و از تأثیرگذارترین چهره‌های فرهنگی معاصر شناخته می‌شود که با خلق آثاری عمیق و چندلایه، نقشی بی‌بدیل در غنای هنر و اندیشه ایرانی ایفا کرده است.

آغاز راه و شکل‌گیری اندیشه

بیضایی در خانواده‌ای اهل فرهنگ و ادب در تهران زاده شد. پدرش، ذکایی بیضایی، شاعر بود و این پیشینه، او را از همان ابتدا با ادبیات و هنر مأنوس کرد. علاقه‌ی وافر او به سینما و نمایش از دوران نوجوانی آغاز شد و همین علاقه او را به سمت پژوهش‌های گسترده در تاریخ نمایش ایران و جهان سوق داد. بیضایی تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی در دانشگاه تهران آغاز کرد، اما آن را ناتمام گذاشت تا به صورت مستقل به تحقیق و آفرینش هنری بپردازد.

حاصل پژوهش‌های ژرف او در همان دوران جوانی، کتاب مرجع و ماندگار "نمایش در ایران" بود که به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع در زمینه تاریخ نمایش ایرانی شناخته می‌شود و تسلط عمیق او بر ریشه‌های فرهنگی و نمایشی ایران را به نمایش می‌گذارد.

کارنامه هنری: از صحنه تئاتر تا پرده سینما

فعالیت‌های هنری بیضایی در دو حوزه اصلی تئاتر و سینما متمرکز است، هرچند قلم او در قالب فیلمنامه، نمایشنامه، پژوهش و داستان‌نویسی نیز آثاری درخشان خلق کرده است.

در عرصه تئاتر، بیضایی با نگارش نمایشنامه‌هایی چون "پهلوان اکبر می‌میرد"، "مرگ یزدگرد"، "چهار صندوق" و "افرا، یا روز می‌گذرد"، جانی تازه به تئاتر ایران بخشید. آثار نمایشی او با بهره‌گیری هوشمندانه از اساطیر، تاریخ و فرم‌های نمایش ایرانی (همچون تعزیه و نقالی) و ترکیب آن با تکنیک‌های مدرن تئاتری، به کاوش در مفاهیمی چون هویت، تاریخ، زن، مرگ و حقیقت می‌پردازند. زبان فاخر، ساختار پیچیده و شخصیت‌پردازی عمیق از ویژگی‌های بارز نمایشنامه‌های اوست.

در حوزه سینما، بیضایی کار خود را با ساخت فیلم کوتاه "عمو سیبیلو" در سال ۱۳۴۹ آغاز کرد و با اولین فیلم بلندش، "رگبار" (۱۳۵۱)، نام خود را به عنوان یک فیلمساز صاحب‌سبک و اندیشمند مطرح کرد. "رگبار" با نگاهی دقیق و شاعرانه به تحولات اجتماعی و تقابل سنت و مدرنیته، آغازگر مسیری بود که با شاهکارهایی چون "باشو، غریبه کوچک" (۱۳۶۴)، "شاید وقتی دیگر" (۱۳۶۶) و "مساف" (۱۳۷۰) ادامه یافت.

فیلم "مرگ یزدگرد" (۱۳۶۰)، که اقتباسی از نمایشنامه خود او بود، نقطه عطفی در کارنامه سینمایی او و سینمای ایران به شمار می‌رود. این فیلم با ساختاری مبتنی بر روایت‌های متناقض و تمرکز بر مفهوم نسبیت حقیقت، نمونه‌ای درخشان از سینمای فلسفی و تاریخ‌نگر است. "سگ‌کشی (۱۳۷۹) نیز پس از سال‌ها دوری از فیلمسازی، بازگشتی قدرتمندانه برای او بود که با استقبال منتقدان و تماشاگران روبرو شد.

سبک و مضامین کلیدی

آثار بیضایی، چه در سینما و چه در تئاتر، از ویژگی‌های منحصر به فردی برخوردارند:

زبان و دیالوگ: استفاده از زبانی فاخر، ادیبانه و در عین حال دقیق و حساب‌شده که به آثار او عمقی چندبعدی می‌بخشد.
اسطوره و تاریخ: بهره‌گیری از اساطیر ایرانی و بازخوانی رویدادهای تاریخی برای طرح مسائل جهان معاصر.
هویت زنانه: توجه ویژه به شخصیت زن و جایگاه او در تاریخ و اجتماع. زنان در آثار بیضایی اغلب شخصیت‌هایی قدرتمند، کنش‌گر و پیچیده هستند.
ساختار روایی: استفاده از ساختارهای روایی غیرخطی، روایت‌های تودرتو و شکستن مرز میان واقعیت و خیال.
پژوهش و دقت: تمامی آثار او بر پایه تحقیقات گسترده و دقیق در زمینه‌های تاریخی، اسطوره‌شناسی و فرهنگی بنا شده‌اند.

مهاجرت و تداوم فعالیت

بهرام بیضایی در سال ۱۳۸۹ به دعوت دانشگاه استنفورد به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و به عنوان استاد مدعو در این دانشگاه به تدریس و پژوهش در زمینه ادبیات و هنرهای نمایشی ایران پرداخت. او در طول اقامت خود در آمریکا نیز از فعالیت هنری باز نایستاد و چندین نمایشنامه از جمله "طرب‌نامه" و "چهارراه" را با حضور بازیگران ایرانی در کالیفرنیا به روی صحنه برد و کارگاه‌های آموزشی متعددی برگزار کرد.

بهرام بیضایی، با بیش از نیم قرن فعالیت هنری و پژوهشی، نه تنها به عنوان یک هنرمند بزرگ، بلکه به مثابه یک اندیشمند و روشنفکر تأثیرگذار، جایگاهی رفیع در تاریخ فرهنگ

Reviews

[Arisarah · Rating 3 out of 5]

«در این جنگ روابط عاطفی وجود نداره.»

[Miss Ravi · Rating 3 out of 5]

اینکه شخصیت‌ها گذشته‌ای ندارند و همه‌چیز؛ ماجرا‌ها، شک بردن‌‌ها و درگیری‌ها در همین لحظه حال اتفاق می‌افتد، باعث می‌شود که روایت تخت به نظر برسد و بدون عمق اما شخصیت مرد (امانی) با آن رفت و برگشت بین تعهد و عشق، جنون و ایمان موج خوشایندی به فضا می‌داد و جانی می‌بخشید به روایت.

[Ali · Rating 2 out of 5]

یک فیلم نامه ی جنایی؟! بنظر می رسد این فیلم نامه برای این نوشته شده که اگر از نگاه سانسور قبول شد و ساخته شد، این تکیه کلام اهل سینما را بشکند که همیشه گفته اند؛ فیلم های بیضایی گیشه ندارد!
بیضایی در زمینه ی ادبیات نمایشی ما اثر گذارترین قلم در پنج دهه ی اخیر بوده است. بیضایی سنت نمایشی ما را هم خوب می شناسد. خواندن بیضایی را، بهررو توصیه می کنم.

https://www.goodreads.com/author_blog...

[Niuosha · Rating 3 out of 5]

سمور نماد زیرکی و پنهان کاری ...

[ali rezaei · Rating 3 out of 5]

امانی: خیال می‌کنی من کی هستم، خیال می‌کنی دلم نمی‌خواست جای برادر تو الان در ولایات کمکی به این مردم بدبخت بکنم؟«ولی برای من این موقعیت نبود»
نمایشنامه بیضایی روایت تفاوت موقعیت ها و تاثیر آن بر روی انسان هاست.
امانی بعد از هر سیلی که به گوش لاله می‌زند با نگرانی می‌پرسد چیزیت نشد؟ و مدام با خودش تکرار می‌کند در این جنگ روابط عاطفی جایی ندارد.
بیضایی در فرا متن نشان می‌دهد چگونه ایدئولوژی به نیروهای خود القا می‌کند که احساسات فردی و مفاهیم انسانی در برابر وفاداری به قدرت هیچ ارزشی ندارندو انسان ها را از هویت خود دور می‌کند
تقریبا بعد از نگارش این نمایشنامه کیمیایی فیلم خط قرمز را از روی آن تولید کرد، فیلمی که ۴۰ سال بعد اکران شد.

[Pooyan Rezaeipour · Rating 3 out of 5]

امانی می زند؛ لاله دور خودش می چرخد. امانی می زند؛ تصویری از مهمانی. امانی می زند؛ تصویر دیگری از مهمانی. لاله که به او ضربه می خورد؛ تصویر مادر. ضربه ی دیگر؛ مادر از خواب می پرد. ضربه ی دیگر؛ شرکای امانی جام هایشان را به سلامتی بالا می برند. ضربه ی دیگر؛ جمال در اتاقش از خستگی زمین می خورد. ضربه ی دیگر؛ سیما در رختخواب غلت می زند. ضربه ی دیگر؛ شعله زبانش را در می آورد. ضربه ی دیگر؛ خواهر امانی بشکن می زند. ضربه ی دیگر؛ آقای ساغری شمع ها را فوت می کند. ضربه ی دیگر؛ پدر می گرید. ضربه ی دیگر؛ از کف پای لاله خون می ریزد...

[Maryam Dehkordi · Rating 3 out of 5]

جمله طلایی فیلمنامه: در این جنگ روابط عاطفی وجود نداره

[امیرمحمد حیدری · Rating 1 out of 5]

این مزخرف را به هیچکاک هم بدهی نمی‌تواند چیزی از تویش دربیاورد.

[rohola mahdavi]

دانلود کتاب اول عضو شويد
http://www.goodreads.com/author/show/...