Het verlaten individu: waarom voelen we ons zo leeg?

by Esther van Fenema

Het verlaten individu is overal. We lijden aan eenzaamheid, onzekerheid en somberheid, en voelen vertwijfeling en angst. We worstelen met tal van psychische klachten, die veelal terug te voeren zijn op zingeving en vooral het gebrek eraan: leegte. Dat nare gevoel proberen we te dempen door excessief te consumeren en te ‘genieten’, waardoor we ons steeds leger gaan voelen en in een negatieve, vicieuze cirkel terechtkomen.
Toen we ooit de baleinen uit de samenleving trokken en het individu bevrijdden uit allerlei groepsverbanden hoopten we zelf God te worden. Als ‘God’ hebben we overal recht op en bepalen we zelf de grenzen. De paradox is dat we deze verantwoordelijkheid niet goed verdragen en kwetsbaar zijn geworden. We verwachten de beloning en de verlossing van buiten, maar God heeft ons verlaten.
In dit boek onderzoekt psychiater Esther van Fenema wat de rol is van de zeven hoofdzonden in onze tijd. Ze voegt daar een nieuwe hoofdzonde aan toe die kenmerkend is voor nu: de leegte.

Genres: Psychology, Nonfiction, Philosophy

241 pages, Kindle Edition

First published October 27, 2022

About the author

Esther van Fenema is a Dutch psychiatrist, columnist and writer. She has also been active in politics since 2019.

Reviews

[Han Van der Sluijs · Rating 4 out of 5]

Een mooi boek dat op interessante, uiterst gestructureerde wijze een tijdsvisie geeft aan de hand van de zeven hoofdzonden en een achtste hoofdzonde 'leegte' daaruit voortkomend. Van Fenema doet rake observaties, waar het ook bij blijft voor dit boek. Er schijnt zoveel mis te zijn met onze huidige maatschappij en menselijkheid dat het van belang is dat dat eerst doordringt voor nagedacht kan worden over oplossingen.

Een minpuntje is dat het boek voornamelijk veel gedachtes van anderen bevat, maar al met al is het alles fijn en overzichtelijk gebundeld tot één overkoepelend verhaal.

[Peter A. van Tilburg · Rating 2 out of 5]

Dit boek viel me niet mee. Het begint er al mee waarom de schrijfster een verkenning aankondigt van een verkenning van de 7 hoofdzondes. Waarom doet ze dat? Ze voegt daar een achtste aan toe: verlatenheid. Ik vermoed dat ze bedoelt dat de zeven hoofdzondes leiden tot de achtste. Ik mis haar denkkader hierin, het is nogal stellend en ik mis de logica erachter. Elke hoofdzonde wordt besproken en geïllustreerd aan de hand van actuele voorbeelden. Deze bespreking vind ik vrij plat. Zo wordt bij hebzucht verwezen naar het neo liberalisme waar we zien dat de rijken zich verder verrijken met name sinds het Reagan/Thatcher tijdperk. Dit pleidooi is copy paste uit vele publicaties. Is de huidige hebzucht erger dan vroeger? Wordt de mens zondiger? Ik geloof daar helemaal niets van.
Veel wordt opgehangen aan de lagere sociale cohesie in onze maatschappij. De vroegere structuren zoals kerk met name en sociale klasse zorgt ervoor dat mensen zich minder geborgen voelen. Dat is herkenbaar, we leven inderdaad in een veranderende wereld. De vraag is echter of hier ook een element in zit van een mondiger mens die zelf zijn verantwoordelijkheid leert nemen in plaats van zich te verschuilen in een groep. Er zijn juist vele tendenzen naar moraliteit ter rechter en linkerzijde. Zou de schrijfster hier aan beroepsdeformatie leiden? Ze krijgt in haar praktijk de probleemgevallen. Ik heb zelf veel geleerd van het boek factfullness van Hans Goslings. Hier wordt op basis van feiten aangetoond hoe de welvaart met de jaren toeneemt. Een optimistische boodschap dus waarin de mensheid verder geholpen wordt.
Ze hoopt dat het boek de lezer een gevoel van nabijheid geeft in de verlatenheid. Nabijheid van wie, bedoelt ze herkenning, je bent de enige niet? Is de huidige verlatenheid erger dan vroeger toen mensen het in diepe armoede en onderdrukking maar moesten zien te rooien ? We hebben in onze maatschappij vele problemen maar zijn dat er meer als vroeger of zijn het andere ? Ik denk het laatste. Fenema noemt haar wereldbeeld dystopisch en daar ben ik het mee eens. De vele bijbelgedeelten die geciteerd worden ter definiering van de zonde in kwestie gebruiken de bijbelse boodschap zeer plat en selectief. God geeft ons in de bijbel reden tot optimisme. De zonde en dood heeft niet het laatste woord. God laat het werk van Zijn handen niet varen. De term zonde wordt ook niet uitgewerkt. Die wijst op schuld en dan is de vraag ten opzichte van wie, is dat God? De geestelijk, theologische invulling wordt gesuggereerd maar niet ingevuld dat is jammer het blijft in de lucht hangen.

Ik vind het samenvattend een fragmentarisch boek waarin al te gemakkelijk allerlei bekende bottle necks op een hoop geveegd worden zodat een negatief beeld ontstaat. Er lijkt een religieuze achtergrond te zijn maar dat wordt nergens concreet gemaakt.

[Marloes · Rating 2 out of 5]

Op zich heeft dit boek ons veel te zeggen, maar ik ergerde me aan de vele verwijzingen, de herhalingen en de afstandelijkheid van de schrijver. Van Fenema spreekt steeds over ‘wij’ als samenleving, ‘wij’ als mensen, maar ik weet als lezer niets van haar en hoe zij zelf omgaat met die hoofdzonden en haar eigen kwetsbaarheid, die er toch ook moet zijn. We zijn tenslotte allemaal maar mensen.
Het boek ‘Verbinding verbroken’ van Johann Hari raakt dezelfde thema’s, maar hij is als schrijver/journalist heel openhartig over zijn eigen valkuilen/misstappen, etc, waardoor het een heel eerlijk verhaal is. Daarnaast heeft hij gesprekken over de hele wereld gevoerd en die erg goed in zijn verhaal verweven. Daarom pakte zijn boek mij op een positieve manier bij de strot en krijg ik bij het boek van Van Fenema het gevoel dat er een vreemde met een opgeheven vinger tegenover me zit. Een wetenschapper/arts die van alles te zeggen heeft, maar die niets van zichzelf prijsgeeft.
Ik vind het wel heel goed dat ze dit boek heeft geschreven en dat ze het aan heeft gedurfd om deze levensthema’s zo scherp neer te zetten. Iedereen zal zich er op een bepaalde manier in herkennen. Misschien schuurt het daarom ook wel zo. Maar enige persoonlijke touch had ik wel op prijs gesteld.

[Sippy · Rating 1 out of 5]

Ergens in het boek zitten wel wat goede observaties verstopt, soms wel te karikaturaal, wat het betoog niet versterkt en way too much fluff. Kwaliteit gaat voor kwantitateit en schrijven iw schrappen, maar dat weten mevrouw Van Fenema en haar uitgever blijkbaar niet. Jammer.

[Bart Van vliet · Rating 4 out of 5]

Helder, vlot en leesbaar boek, waarin van Fenema als psychiater de samenleving analyseert aan de hand van 7 hoofdzonden. Het is een sombere analyse, die mij wel overtuigt.

[Esther Neven · Rating 2 out of 5]

Het thema is goed gekozen. Doordat mensen bevrijd zijn uit groepsverbanden en religie, zijn ze meer de prooi geworden van de 7 hoofdzonden en uiteindelijk van de leegte. De uitwerking hiervan is te fragmentarisch, er worden allerlei auteurs kort benoemd en het betoog verliest daardoor aan kracht. Jammer, een goede eindredactie was nodig.

[Linda Heeren · Rating 1 out of 5]

Het onderwerp van dit boek sprak me aan: psychische problemen in de huidige tijd en hun relatie tot de 7 hoofdzonden, geschreven door een psychiater. Ik begon me echter al vrij snel te ergeren aan de negatieve visie en de belerende toon die Fenema aanslaat. Daarbij wordt er ter illustratie overmatig veel gerefereerd naar zeer specifieke situaties omtrent bekende personen, terwijl deze referenties zelden iets toevoegen.

De druppel voor mij om te stoppen met lezen, was toen Fenema, ter illustratie van de hoogmoed van mensen tegenwoordig, volgend voorbeeld gaf: Een patiënt, opgenomen op de acute psychiatrische afdeling, had zijn deur gebarricadeerd en schreeuwde dat hij ‘god was’.

Geen verdere toelichting, geen informatie over het regelmatige voorkomen van godscomplexen bij mensen in een manische episode, niks.. Één gebeurtenis wordt volledig uit de context getrokken en als onderbouwing gebruikt voor iets wat voor de gehele bevolking zou gelden: dat wij allemaal denken dat we god zijn.

Het boek (tot pagina 40 in ieder geval, daarna ben ik gestopt) is doordrenkt met dit soort ‘cherry picking’ beargumentatie. Jammer, want het concept is, denk ik, erg tof.

[DeWereldvanKaat · Rating 4 out of 5]

Volgens van Fenema heeft de wereld en de samenleving zichzelf verloren door een doorgedreven individualisme waar het aan verbondenheid en verantwoordelijkheid ontbreekt. Grenzenloosheid: alles kan, alles mag, de mens als centrum van het het heelal, maar evengoed een mens vol eenzaamheid en leegte.

“De keuze om onszelf als God te zien en te denken dat we overal recht op hebben, zonder de bijhorende verantwoordelijkheid te nemen: dat maakt ons zondig”.

Haar boek is opgebouwd rond de 7 hoofdzonden zoals die in de christelijke kerk gekend zijn:

Superbia – hoogmoed
Acedia – luiheid of onverschilligheid

(lees de volledige recensie op blog 'DeWereldvanKaat.be')
Avartia – hebzucht
Gula – onmatigheid
Luxuria – lust
Ira – woede
Invidia – afgunst
Maakt dit haar boek tot een ‘religieus’ boek dat enkel interessant is voor wie bekend is met de christelijke religie? Ik denk het niet. Niemand zal moeite hebben om bij de hoofdzonden onmiddellijk voorbeelden te geven: ze doordrenken de geschiedenis. “Zonde” is dan misschien wel een religieus begrip, maar wat etymologie helpt ons hier: zonde komt van het Griekse woord: ἁμαρτία, hamartia, “het missen van het doel”. Of hier “from the root of ἁμαρτάνω (hamartánō, “to miss, fail”). Ergens liep iets fout. Wanneer dit chronisch wordt, volgt crisis.

Dit is een stuk uit een review die volledig te lezen is op www.DeWereldvanKaat.be

[Joana · Rating 2 out of 5]

Interessant hoe de bijbelse hoofdzonden worden vertaald naar oude religies en beschavingen en de samenleving van nu. Ik mis in de stukken uit de spreekkamer hoe de besproken cliënten verder zijn gekomen. Het is oprecht een dystopisch boek, zoals de schrijfster zelf aangeeft, met slechts één hoopvolle zin in het gehele verhaal.
En een duidelijke afkeer van Mark Rutte, die meerdere keren in het boek wordt genoemd als onbetrouwbare leider. Gezien de verdere afwezigheid van politieke personen ligt het er dik bovenop dat de auteur niet van hem gediend is.
Voor mensen die hoopvol zijn over onze samenleving en maatschappij is dit boek niet per se aan te raden. Voor de pessimist de ultieme bevestiging.

[Timon · Rating 4 out of 5]

Wie schrijft er tegenwoordig nog een boek over het probleem van zonde? Zelfs theologen zie ik dat amper doen. Dat God een psychiater (en geen christen) vond om dit te verkondigen mag in dat opzicht veelzeggend genoemd worden.

Interessante combinatie van Bijbel, Griekse oudheid, verhalen uit de psychiatrische praktijk en andere duiders van onze 'samenleving'. De vraag is namelijk hoeveel 'samen' er nog over is nu we allemaal onszelf tot God zijn geworden en geen andere goden naast ons dulden.

Waarom geen vijf sterren? Wanneer we hopeloos op de afgrond afrennen, kan alleen hoop ons redden. Maar als God niet bestaat, wie geeft ons dan nog hoop? Het is de hoop die in dit boek ontbreekt.

[Esther Heath · Rating 2 out of 5]

Eerste gedachtes: frontale aanval op alles wat met adverteren te maken heeft, via welke weg dan ook. Het doet dystopisch aan: wat moeten we zonder God? Het resultaat is volgens haar dat we een eenzame leegte voelen. Het is wel totaal haar kijk op de dingen, dus wat mij betreft is dit een beschouwend stuk. Sommige woorden had ik toegankelijker gemaakt. En... ik weet niet of ik had gekozen voor 'wij'. Ik heb namelijk geen idee wie ze bedoelt, dat legt ze niet (echt) uit. Ik kon me niet in alle gevallen in 'wij' herkennen. Toch vind ik dat ze ergens een punt heeft, maar ze raakt me niet in de manier waarop ze het brengt helaas.

[AHuitema · Rating 3 out of 5]

Ik vond dit boek wat tegenvallen. In onze maatschappij is weliswaar sprake van hebzucht, woede, eenzaamheid, angst en allerlei andere problemen die het leven heel complex maken. Esther van Fenema beschrijft dat ook uitvoerig door middel van voorbeelden uit de Bijbel, mythologie, films, filosofie en haar eigen spreekkamer. Het gaat zeker niet goed met ons en deze wereld, maar ik mis hoop in dit boek. Hoe kunnen we elkaar helpen om de wereld iets beter en oprechter te maken? Hoe kunnen we weerstand bieden tegen de beschreven zeven hoofdzonden? Verder valt de schrijfster vaak in herhaling en is het boek tamelijk cerebraal geschreven.

[Martijn van Hulten · Rating 4 out of 5]

Van Fenema verzamelde anekdotes en quotes van andere schrijvers en columnisten. Hiermee onderbouwt ze dat ‘de mens’ in deze tijd geneigd is om lijden onder de zeven hoofdzonden. Op zich niet onlogisch want de mens is nu eenmaal altijd al in mindere of meerdere mate gevoelig voor het begaan van (hoofd)zonden.
Ze zijn niet voor niets zo opgeschreven in de Bijbel.
Het betoog overtuigde mij wel en zet mij aan het denken. Goed boek!

[Kim Benjamins · Rating 5 out of 5]

Esther van Fenema beschrijft in dit boek de 7 hoofdzonden aan de hand van cultuur en praktijkverhalen, om vervolgens de koppeling te maken naar de individu en de maatschappij van nu. Ze voegt er een 8ste hoofdzonde aan toe namelijk leegte.

Een interessant boek om te lezen. Het leest niet makkelijk weg, maar is zeker het lezen waard.

[Gino · Rating 4 out of 5]

Het is geen verkeerd boek. De kernboodschappen die erin verwerkt zijn, zijn wel waardevol. Waar het tekort schiet is dat sommige lijntjes nogal snel getrokken worden. Het lijkt een poging om Jordan Peterson na te doen maar dan op een ander vlak. Bottom-line: het is het lezen waard. Het boek heeft qua druk kwaliteit wel een enorm dikke rug en bladert totaal niet fijn.

[Not A Real Wombat · Rating 2 out of 5]

Ik heb oprecht 7 keer hetzelfde hoofdstuk gelezen, zonder dat de aanleiding van het al geduid werd en zonder dat er een oplossing wordt aangedragen. Extra ster aftrek voor victim blaming tussen de regels.
Wel jammer want ik had best wel veel hoop voor dit boek. Aanrader voor wie dit nog wel wilde lezen; begin bij de samenvatting van de hoofdzonden op pagina 243 en lees het dan uit.

[Piet · Rating 3 out of 5]

Mijn leeservaring op: https://bit.ly/3HvoH3n

[Elsbeth Vogel · Rating 4 out of 5]

Goed boek. Leest als een trein. Boeiend door de verschillende perspectieven op de hoofdzonden.

[Hans Drayer · Rating 5 out of 5]

Een indringend boek dat echt tot nadenken stemt. Jammer genoeg draagt de schrijfster niet direct oplossingen aan.

[Janneke Elzinga · Rating 3 out of 5]

Zoals de auteur zelf aangeeft, een gitzwart boek.
Een boek dat aan het denken zet, voor mensen die zich daadwerkelijk leeg voelen of de "zondige" mens om zich heen beter probeert te begrijpen.
Ik ben benieuwd naar het vervolg!