Nieuw België: Een migratiegeschiedenis 1944-1978

by Tom Naegels

De dertig gloriejaren na de Tweede Wereldoorlog, die manische periode van wederopbouw en economische boom, zijn bepalend geweest voor het België van vandaag. Het hele land ging op de schop. Nieuwe jobs, gewoontes en ideeën vervingen de oude. Aan het einde van die triomfantelijke decennia waren de Belgen rijker, vrijer en beter opgeleid dan ooit tevoren.

Dit was ook de tijd van de gastarbeid. Honderdduizenden mensen, afkomstig uit de gordel van landen rond de Middellandse Zee, trokken naar ons land om het nieuwe België mee gestalte te geven. De impact die ze daarmee gehad hebben op economisch, demografisch, cultureel en politiek gebied, is immens. In dit eerste deel van zijn grote geschiedenis van België als migratieland vertelt Tom Naegels het verhaal van die volksverhuizing in al zijn aspecten. Het start bij de bevrijding in 1944 en eindigt bij de verkiezing in 1978 van de eerste volksvertegenwoordiger van de nieuwe partij het Vlaams Blok.

De Europese eenmaking, de Koude Oorlog, de dekolonisaties en de machtsstrijd in het Midden-Oosten zijn de geopolitieke achtergrond waartegen dit relaas zich afspeelt. Het perspectief van de Belgische elite wisselt af met dat van de Italiaanse, Marokkaanse en Turkse. Maar het verhaal heeft ook oog voor de spanningen in de Vlaams-nationalistische beweging, voor de Waalse angst om politiek en economisch gemarginaliseerd te raken, voor de moeilijkheden waarvoor de scholen zich geplaatst zagen en voor het diplomatieke getouwtrek rond de stichting van de Grote Moskee. En het plaatst de ervaringen van de nieuwkomers naast die van de autochtone Belgen. Zo schetst dit boek een rijk en veelzijdig beeld van 'België in de wereld', dat de context en inzichten biedt om het land vandaag te begrijpen.

Genres: Nonfiction, History, Belgium

480 pages, Hardcover

First published August 23, 2021

About the author

Tom Naegels is een Vlaamse schrijver.

Tom Naegels in de Nederlandstalige Wikipedia

Tom Naegels in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Tom Naegels bij "Schrijversgewijs"


Tom Naegels is a Flemish writer.

Tom Naegels in the English Wikipedia

Reviews

[Sam · Rating 3 out of 5]

Iets te veel een geschiedenis van het racisme in België en het Vlaams Belang, net iets te weinig een geschiedenis van, voor en vooral door migranten (een handjevol getuigen moeten ongeveer 800.000 migranten representeren?).

Voorts is dit echt pionierswerk. Een onderbelichte kant van een spraakmakend topic. Interessante bronnen en een brede inbedding in de algemene tendensen van de maatschappij brengen inzicht in de evolutie rond hoe de Belg dacht over migratie en migranten.

[Nils Van Delm · Rating 5 out of 5]

Migratie, een puur politieke en economische keuze.
Mensen gebruiken om rijk te worden.
Dit boek is een eye-opener. Het geeft je een duidelijke kijk hoe en waarom er migratie heeft plaatsgevonden in België (en Europa) na WOII.

Mensen gebruiken als product leidt tot afgunst en pijn.

Mensen helpen en kansen geven leidt tot liefde en integratie.

"We zijn allemaal migranten in de tijd."

[Victor · Rating 4 out of 5]

Heel interessant en genuanceerd verhaal. Vooral het tweede deel toont goed hoe we eigenlijk al 60 jaar dezelfde problemen en dezelfde foute reacties hebben. Legt ook goed uit hoe migratie en de Vlaamse beweging elkaar beïnvloed hebben. Eigenlijk echt heel interessant he ja, tof tof.

[Gunther Ramysen · Rating 5 out of 5]

Er zijn zo van die boeken die gerust omschreven mogen worden als een standaardwerk. En volgens mij past Nieuw België van Tom Naegels daar perfect onder. Nieuw België is een huzarenstuk waarin Tom Naegels de eerste grote naoorlogse migratiegeschiedenis van België bij elkaar heeft geschreven. Een geschiedenis waarin alle grote momenten de revue passeren zoals het moment dat de mijnen dringend gastarbeiders nodig hadden om België uit de ellende te halen na de Tweede Wereldoorlog. Maar ook de grote politieke beslissingen over migratie en het begin van het Vlaams Blok. Zoveel momenten die Tom Naegels neerschrijft vanuit een erg uitgebreide research waardoor er eindelijk eens een normale en gefundeerde terugblik op migratie en de geschiedenis en het belang ervan kan ontstaan. Het is niet voor niets dat het boek de prijs won van Belangrijkste Boek van het jaar. Aanrader !

[Peter Heirman · Rating 5 out of 5]

De naoorlogse geschiedenis van België is ook een migratiegeschiedenis. Tom Naegels duikt met een vuistdik boek in de verschillende migratiegolven die ons land kende. Dit eerste deel loopt van vlak na de Tweede Wereldoorlog tot eind jaren ’70 en omvat de zogenaamde ’30 gloriejaren’, waarin België een steile welvaartsopgang kende tot begin jaren ’70. Van die opstoot genieten wij nu nog altijd en die was onmogelijk geweest zonder de massale overkomst van honderdduizenden arbeidsmigranten.

Wie waren de eerste gastarbeiders? Niet de Italianen, wel Duitse krijgsgevangenen die in een regime van dwangarbeid de eerste naoorlogse jaren de Belgische mijnindustrie moesten depanneren. Nadien kwamen de Italianen en nog later Turken en Marokkanen. België hinkte daarbij altijd op twee benen. 3 decennia lang werden de deuren wagenwijd opengezet en dat was ook hard nodig. Gezinshereniging werd heel sterk aangemoedigd en de eerste inburgeringsinitiatieven zagen zelfs al in de jaren ’60 het licht (in tegenstelling tot het beeld dat wij vandaag over die jaren hebben). Zonder dat ze echt doorgezet werden evenwel.

De arbeid van de gastarbeiders was zeer welkom. Hun cultuur en sociale noden veel minder. Illegale migratie werd opzichtig gedoogd, terwijl er ook in die jaren veel onderhuids racisme sluimerde. Zo werden de eerste Marokkaanse trambestuurders in Brussel wel met open armen ontvangen door de MIVB, maar niet per se door de reizigers. Maar ook de Italiaanse gastarbeiders stuitten voordien al op veel vooroordelen en uitsluiting.

Dat racisme werd steeds minder onderhuids naarmate de jaren ’70 vorderden. Daar eindigt het boek ook, met de nog aarzelende opkomst van het Vlaams Blok in de donkeren jaren van een economische en energiecrisis die niet de welvaart, maar wel de werkloosheid de hoogte in duwde. Nieuw België is een boek dat je de ogen opent. Met verrassende gelijkenissen én verschillen in hoe Belgen toen en nu naar migratie keken en kijken.

[Greet · Rating 4 out of 5]

Tom Naegels heeft een heel mooi boek geschreven over de migratiegeschiedenis in België van 1944 tot 1978. Het is heel vlot geschreven en zeer toegankelijk. Geen enkele passage doet belerend aan. Met nuance en objectiviteit beschrijft hij dit heikele thema dat op de dag van vandaag zo hard wordt misbruikt om te polariseren en stemmen te winnen in ons zo al moeilijke politieke landschap.
Wanneer men over migratie spreekt en de aanhangende problemen, dan gaat het meestal over de migratie van niet-Europeanen. Maar in dit boek komt ook de migratie van de Vlamingen naar Wallonië aan bod, de taalkwestie, de verschuiving van het economische landschap.

Natuurlijk zijn er problemen en die moeten ook benoemd worden, en dat doet Tom Naegels ook, met nuance en objectiviteit.

Dit is een erg goed en noodzakelijk boek. Ik kijk uit naar deel II, Nieuw België na 1978.

[Karim Réga]

Zeer interessant en bijzonder relevant voor het begrijpelijk van de huiduge samenstelling van onze samenleving.

Enige puntje van kritiek dat ik (als niet-geschiedkundige) kan bedenken is dat gezien het hier gaat om mensen die nog in leven zijn, er misschien ook getuigenissen bij hadden kunnen zitten om hen ook aan het woord te laten.

[Heymanp · Rating 4 out of 5]

Vlot geschreven, toegankelijk boek over de geschiedenis van de migratie in ons land. Goed om eens te zien welke overwegingen, argumenten en problemen er al in de jaren 60 en 70 opdoken en “benoemd werden”. Iets meer persoonlijke verhalen hadden het boek nog wat levendiger kunnen maken

[Bart · Rating 5 out of 5]

Naegels geeft een zeer volledig beeld van de immigratie in België tussen WOII en 1978. Het gaat over de landen van herkomst, de Belgische politiek, demografie, maatschappij, ...
Het leest vlot, leerrijk, boeiend. Heel knap gedaan van Naegels.

[Pieter · Rating 5 out of 5]

Een noodzakelijk boek, waarvan je denkt 'dit had ik al veel eerder moeten lezen', maar daarvoor had het ook al veel eerder moeten worden geschreven. Ik kijk uit naar toekomstige migratiegeschiedenissen (of zie ik bestaande boeken over het hoofd?), bvb. geschreven door telgen van naoorlogse migratiefamilies en/of met sterkere focus op de vrouwelijke kant van het verhaal, zowel de vrouwen die migreerden als zij die dat niet deden, en hoe hun leven eruitzag in bvb. Emirdag of de Rif terwijl hun mannen in België en omstreken aan het gastarbeiden waren

[Geert · Rating 5 out of 5]

Een super-leesbaar boek over hoe de migratie van vooral gastarbeiders - periode loopt van 1944 to 1978 - richting Belgie is verlopen. Er waren eerder weinig echt nieuwe feiten, die de schrijver aanbrengt, maar de grote verdienste van dit boek is dat die geschiedenis in een leesbaar verhaal werd gegoten. Genuanceerd, zonder dat het vaag wordt. Een combinatie van de originele bronnen, persoonlijke verhalen en politiek-economische beschouwingen. Focus op Belgie, maar ook ingebed in een breder Europees kader. Hopelijk maakt dit boek de naoorlogse migratie-geschiedenis toegankelijker voor een breder publiek. Gezien de huidige politieke context, waar xenofobie bon ton is, lijkt een inzicht in hoe Belgie actief mensen gerecruteerd heeft en de belangrijke bijdrage die gastarbeiders hebben geleverd aan de Belgische economie, best nuttig.

Zaken, die eerder nieuw waren of bij mij opgefrist moesten worden: De centrale rol van steenkool in de opstart van de Belgische economie na 1945. En hoe dit zonder gastarbeiders - initieel uit Italie - nooit gelukt zou zijn. Ook nieuw voor mij was de centrale role van het bedrijfsleven - en vooral de federatie van steenkoolmijnen Fedechar - bij de aantrekking van gastarbeiders en hoe Fedechar soms de Belgische diplomatie overvleugelde door zelf mensen in de landen van herkomst aan te duiden die arbeiders moesten ronselen. Typisch Belgisch lijkt me ook dat het beleid zelden echt een beleid met een plan was, eerder reactief (obv vragen vanuit de werkgevers) of zelfs het eigen beleid negeren (de complete understaffing en underresourcing van de vreemdelingenpolitie, waardoor illegale migratie niet kon aangepakt worden). Intrigerend vond ik het verhaal van de 33-jarige Sebastienne Kokkinos, een vrouw begin de jaren 60 die mannen ging ronselen in Turkije om in Belgische mijnen te komen werken en er blijkbaar niet voor terugdeinsde om Turkse ambtenaren om te kopen (alhoewel ze werd vrijgesproken) en kort na het beeindigen van haar opdracht overleed in auto-ongeval in Griekenland ... die biografie lijkt me materiaal voor een goede film! De auteur toont ook goed aan hoe de competitie tussen verschillende Europese landen voor gastarbeiders - en vooral de competitie met Duitsland - tot een situatie leidde waarbij Belgische politici gemakkelijk onder druk konden worden gezet om minder veeleisend te zijn tav gastarbeiders en niet enkel tewerkstelling in de mijnen aan te bieden, maar vele andere sectoren van de economie zoals de bouwsector, taxi en buschauffeurs, poetsdiensten open te stellen voor buitenlandse werknemers. Fun fact, dat nog doorwerkt tot vandaag: Begin jaren 70 kwam reeds 1/4 van het personeel van de MIVB uit Marokko! De discussie over de hoofddoek bij de MIVB heeft dus een heel lange voorgeschiedenis.

Het uitgebreide citaat van de 'wij romatiekers'tekst door Vlaams-nationalist Jef Vercauteren was hilarisch. Het gezwollen taalgebruik is echt zo overdreven. Heerlijk, hoe non-sensicaal ook! Staat in hoofdstuk 12.

[Guido Desimpelaere · Rating 5 out of 5]

Dit boek is een aanrader. Vlot leesbaar geschreven en uitstekend gedocumenteerd. Heb er heel wat van opgestoken. Vooral over hoe de immigratie tot stand kwam onmiddellijk na de oorlog en de bedoeling(en) erachter van de overheid en het bedrijfsleven. Ook “vergeten” feiten worden in dit boek terug naar de oppervlakte gehaald. Een voorbeeldje : ik wist niet dat Duitse krijgsgevangen na de oorlog gedwongen te werk gesteld werden in de steenkoolmijnen en de meeste van hen pas na enkele jaren terug konden naar hun heimat en dit in tegenspraak met de Conventie van Geneve. Je komt ook tot het besef dat immigratie geen zwart-witverhaal is maar in tegendeel een verhaal vol nuances. Ik kijk uit naar het tweede deel.

[Julien Decoutere · Rating 4 out of 5]

Brengt nuance en context in het zowat minst genuanceerde thema in het maatschappelijk debat. De grondslagen van emigratie/immigratie worden glashelder uitgelegd en dit in een erg toegankelijke stijl. Van de nood aan een demografische en economische stimulans na WO II (met een focus op de mijnbouw) tot het belang dat landen als Turkije, Italië en Marokko,... hierbij hadden. Ook de verandering in perceptie bij de bevolking en het worden van een politiek thema wordt haarfijn met data en annekdotes aangetoond. Mag gerust een vervolg krijgen, van 1978 tot 2023?

[Geert Schoofs · Rating 5 out of 5]

Altijd leuk wanneer een onderzoeker ook een begenadigd verteller of schrijver blijkt te zijn. Dit boek plaatst Tom Naegels tussen andere grootheden als David Van Reybroeck of Bart Van Loo!
Het gaat om zeer moeilijke en gevoelige materie, maar ik vind dat Tom een vrij objectief en onderbouwd relaas geeft, en met stijl verwoord.
Lijkt mij ideale literatuur voor school als start voor een goed klasdebat...

[Anke · Rating 4 out of 5]

De kracht van dit boek licht in het feit dat het een duidelijk beeld schetst dat wij vragende partij waren voor migratie. Jammer genoeg wel alleen als het ons uitkomt. Sommige stukken zoals over de steenkoolmijnen kregen recent meer aandacht, anderen zijn onderbelicht en onbekend. Doordat het economische, politieke en maatschappelijk evoluties kadert, krijg je een scherp zicht op de geschiedenis. Een aanrader! Terechte winnaar van het belangrijkste boek.

[Steven · Rating 5 out of 5]

Looking forward to the sequel.

It was an easy read, well written, with a lot of examples, excerpts from magazines, as well as letters that give a good idea of what lived at any given moment.

It explains very well the difficult question of migration during the early period after the second World War.

[Jef Artois · Rating 5 out of 5]

Wat een ongelofelijke tour-de-force. Dit is geschiedenis waar ons land nood aan heeft: een genuanceerd maar klaarhelder verhaal over migratie. Vooral een macroverhaal over politiek, economie en diplomatie maar met oog voor individuele verhalen en opvattingen. Hoedje af, ik kijk uit naar het vervolg.

[Sven Deroose · Rating 4 out of 5]

Eerste boek van Tom Naegels dat ik lees en onder de indruk! Vlot geschreven, perfect evenwicht tussen feiten, getuigenissen en documenten. Voor me politiek neutraal geschreven. Veel bijgeleerd!
Wat mij betreft een aanrader en uitkijkend naar het vervolg!

[Kurt Goris · Rating 4 out of 5]

Een heel interessant boek dat bovendien heel vlot geschreven is. Mooi opgebouwd en geeft een mooi en diepgaand overzicht van de naoorlogse migratieproblematiek...een aanrader die iedereen zou moeten gelezen hebben.

[Tim · Rating 4 out of 5]

Zeer boeiend. Maar net zoals na het lezen van De strijd om de macht (Vansevenant) heb ik het gevoel dat we al meer dan 60jaar 'pattineren' en het misschien zelfs terug erger is aan het worden op vele gebieden .
Heel benieuwd naar Toms 2e deel (waar hij vermoedelijk nu naarstig aan bezig is) .

[Bram Nollet · Rating 5 out of 5]

Historisch accuraat en grondig onderbouwd werk over een thema dat vandaag vele harten beroert.

[Luc · Rating 4 out of 5]

Interessante en zeer leesbare geschiedenis van de migratie in België van na de Tweede Wereldoorlog tot in de jaren zeventig.

[Evelien Janssen · Rating 5 out of 5]

Heel goed geschreven, degelijk gedocumenteerd boek. Ik kijk uit naar deel 2 met hopelijk ook wat voorstellen van oplossingen voor de geschetste problemen.

[Katrien Schuermans · Rating 5 out of 5]

Het doet deugd de migratiegeschiedenis in België op zo’n overzichtelijke, chronologische, helder geschreven en op feiten gebaseerd, gebundeld te lezen.

[Jelle Mostien · Rating 4 out of 5]

Onmisbaar boek voor iedereen die zich een gefundeerde mening (bestaat er een andere?) omtrent migratie wil vormen.

[Heidi Willems · Rating 5 out of 5]

Bedankt, Tom!

[Shary · Rating 4 out of 5]

8/10

[Tim Vercammen · Rating 5 out of 5]

Een goed genuanceerd boek over migratie in België. Pijnpunten worden ook benoemd. Ik kijk uit naar het vervolg.

[Mike · Rating 5 out of 5]

Zeer interessant!