De engelen van Elisabeth

by Els Florijn

Als dood beter lijkt dan leven... 'De engelen van Elisabeth' is een eerbetoon aan onderdrukte vrouwen. Een aangrijpende, historische roman over een jonge vrouw die in een gesticht belandt op verdenking van de moord op twee van haar kinderen.

Het is 1890 en Elisabeth de Lange, een drieëntwintigjarige vrouw uit Dordrecht, wordt verdacht van de moord op twee van haar eigen kinderen. Omdat er een gebrek aan bewijs is, wordt ze krankzinnig verklaard en opgesloten in een gesticht. In de harde en ongenadige omgeving leert ze tegen wil en dank overleven. Aan één ding klampt ze zich vast: de hoop haar zoontje Jan nog één keer te mogen vasthouden. En voor wat er daarna zal gebeuren, sluit ze het liefst haar ogen - tot dat niet langer kan.

Genres: Roman, Historical Fiction, Fiction, Ebooks, Audiobook

252 pages, Paperback

Published October 20, 2020

Reviews

[Marjolein · Rating 3 out of 5]

Tijdens het lezen wisselde ik telkens tussen 3 en 4 sterren - uiteindelijk ben ik op 3 geëindigd omdat het verhaal me nooit volledig in z'n greep heeft gekregen. Ik was zeker geïntrigeerd door het concept van deze roman en ik denk dat het een onderwerp is waar wel wat aandacht aan besteed mag worden: 1890 is niet eens zo verschrikkelijk lang geleden en als je leest hoe vrouwen in die tijd behandeld werden, hoe ze in een gesticht gestopt werden omdat mannen van hen af wilden of gewoon omdat anderen niet wisten wat ze met hen aan moesten. Gestichten, grotendeels gerund door zusters die hun patiënten zo vreselijk behandelden. Gestichten, zo mensonterend ingericht dat je het je ergste vijand niet zou toewensen om op zo'n plek opgesloten te worden en langzaam maar zeker het kleine beetje zekerheid en geestelijke gezondheid dat er nog was uiteindelijk te verliezen. Het is vreselijk om je in te denken dat mensen, vrouwen, die juist extra hulp nodig hadden in de samenleving, zo slecht werden behandeld of zelfs aan hun lot werden overgelaten. Het blijft vreselijk, als je je realiseert waar mensen toe in staat zijn en wat ze hun medemens in sommige gevallen zonder blikken of blozen aan kunnen doen.

De roman van Els Florijn over een jonge vrouw van 23 die wordt beschuldigd van de moord op twee van haar kinderen, is een aangrijpend verhaal, gebaseerd op historische feiten. Het verhaal zelf is misschien fictief, maar de omstandigheden en de omgeving zijn dat niet. Florijn heeft een mooie schrijfstijl, soms is het bijna poëtisch. Ik vind het vooral mooi hoe ze haar research in haar verhaal verwerkt maar tegelijkertijd toch haar eigen personages creëert. Ik vond de switch tussen het heden en Elisabeths jeugd ook interessant; zo kreeg je langzaam maar zeker door waarom ze op zo'n specifieke manier in het leven stond. Toch vond ik het boek te kort om echte diepgang te creëren. Net toen ik het idee kreeg dat ik Elisabeth begon te begrijpen, was er ineens het einde. Ondanks dat de auteur een goede keus heeft gemaakt met het einde dat er nu is, vind ik het einde een beetje gehaast. Plus, sommige elementen van haar schrijfstijl waren me een beetje té poëtisch. Ik heb zeker wel van het boek genoten - al was het zeker geen leuk boek, zoals mijn moeder zou zeggen, maar vooral een ingrijpend verhaal - maar die 4 sterren kan ik uiteindelijk niet geven.

[Anoeska Nossol · Rating 5 out of 5]

Het boek 'de engelen van Elisabeth' weergeeft een gesticht/psychiatrie in de jaren '90 van de negentiende eeuw. Een emotionele kijk in het leven van toen en vooral in de gedachten van een vrouw die er beland. Elisabeth wordt beschuldigd van moord op haar twee dochters, maar zelf ziet ze dat anders.

Het is een zeer aangrijpend boek dat meermaals naar de keel grijpt. Als lezer wordt je overvallen door een heleboel emoties die je niet kan plaatsen. Elisabeth is een zeer geloofwaardig en 'echt' karakter. Hoewel ze een vlak karakter heeft, is haar rol in het verhaal eerder symbolisch. Haar verhaal is niet van één individu, maar van een grote groep mensen uit die tijd.
Voor moeder moet het boek nog een andere dimensie hebben. De moederliefde wordt benadrukt, al hangt het sterk samen met het afstoten van kinderen. Het is een absurde, psychologische puzzel die jou als lezer op een geheel ander niveau brengt.
De aangename en beeldende manier van vertellen, maakt dat alles net echt lijkt. Alsof je als lezer in de gangen van het gesticht ronddwaalt en Elisabeth ziet lopen. Wel waren er enkele zaken die wat uitgebreider ontdekt mochten worden. Zoals het gedeelte van het spook. Om vaag iets te benoemen. Hier en daar kon een beetje achtergrond informatie het verschil maken.
Uiteindelijk stopt het boek zeer abrupt. Hoewel het een nadeel is, geeft het ook aan dat het verhaal van Elisabeth -en vele andere- uitverteld was. Eenmaal in het gesticht, was altijd in het gesticht. Die duistere gedachten neem je als lezer mee na het lezen. Iets dat opnieuw naar de keel grijpt en zwaar weegt op de schouders. Je hebt wel even nodig om te 'bekomen'.

Het is een prachtig verhaal dat ik sterk aanraad. Mij heeft het omver geblazen en emotioneel geraakt.

[Axellesbooks · Rating 4 out of 5]

Wat een aangrijpend verhaal. Alles kon ik me beeldig voorstellen en het verbaasde me dat er vroeger echt zo omgegaan werd met vrouwen in de psychiatrie, of in die boek genoemd: het gesticht. Er is een verschil tussen het weten en er effectief iets over te lezen. Gelukkig is dit vandaag de dag niet meer aan de orde.
Elisabeth is een sterk personage. Wat zij meemaakte is te gek voor woorden.

[Isabelle · Rating 3 out of 5]

--- boekenclub boek #9 ---

Al drie keer alledrie een boek gekozen en inmiddels wel wat voorkeuren en genres ontdekt. Dit boek las onwijs makkelijk weg, mede door de vaak korte zinnen en eenvoudige taal. Dat had zeker haar charme, maar met momenten had het wat mij betreft meer descriptief gemogen en wat meer beeldspraak. Els was heel sterk in de zwaarte en de donkerte in woorden uit te drukken, en ik ben er inmiddels achter dat ik wel houd van historische romans. Desalniettemin een simpele (en daarmee saaie) opbouw. Het had wat meer kunnen hebben.

[Yv · Rating 3 out of 5]

De dag dat de 23-jarige Elisabeth de Lange wordt gearresteerd, is er eentje dat in haar geheugen gegrift staat. Op een dag staan er veldwachters voor haar deur die haar meenemen omdat ze wordt verdacht van de moord op haar twee overleden dochters. Na het arrest wordt ze naar een tehuis gebracht waar vrouwen verblijven die ze - volgens de gemeenschap- niet helemaal op een rijtje hebben. Elisabeth toont geen bezwaar en wacht rustig haar lot af.

De setting is weelderig weergeven. Het kost nauwelijks moeite om de levenswijze van het eind van de 19e eeuw voor de geest te halen. Niet alleen de armoede wordt goed naar voren gehaald, ook de verschillen in de lagen van de samenleving zijn duidelijk herkenbaar. Florijn toont op een abstracte manier hoe vrienden en familie kunnen oordelen. Ook godsdienst speelt een flinke rol in het verhaal. Het is niet overduidelijk aanwezig, maar de gedachten en handelingen van personages kapselen het verhaal in een godsdienstige ambiance.

De vertelling geschiedt door passages uit verschillende periodes die elkaar afwisselen. De hoofdstukken uit het verleden omschrijven gebeurtenissen die in de jeugdige jaren van Elisabeth hebben plaatsgevonden. Ze worden chronologisch verteld en komen uiteindelijk uit bij de oorzaak van haar arrestatie en opsluiting. In de stukken die het heden weergeven ervaren we de situatie van de drieëntwintigjarige Elisabeth als ze tussen de muren van het gesticht rondwaart. De stukken uit het verleden zijn royaal van informatie en geven uitdieping in de karakters. De personages stijgen op het uit papier en worden levend. En dit laatste geeft stof tot nadenken. Want nadat je de laatste pagina hebt omgeslagen, is het niet onwaarschijnlijk dat er een persoonlijke vete in je hoofd gaande is. Je hebt sympathie voor personages gekweekt die je eigenlijk niet wil hebben. Dit is heel dubbel, maar wel erg goed geschetst van Florijn.

De Engelen van Elisabeth is geen boek dat diepgang toont in macabere praktijken in gestichten. De roman geeft een inzicht in deze activiteiten, maar het verhaal van Elisabeth is het belangrijkst,. De uitwerking van de details vormen een aanvulling op dat verhaal en maken het compleet. De verbluffende wending die het verhaal al vroeg in het boek neemt is een goede zet van de auteur en zorgt deze naargeestige geschiedenis toch enigszins dweperig overkomt. 3,5*

[Inge · Rating 3 out of 5]

Triest verhaal over de erbarmelijke omstandigheden van vrouwen in een gesticht eind 19e eeuw. Toch greep het me niet en kwam ik er niet goed in. Had wat meer diepgang mogen hebben. Naar het einde toe werd het beter; 2,5 tot 3 sterren.

[Martina · Rating 4 out of 5]

Erg mooi! Onvoorstelbaar dat er vroeger op deze manier met psychiatrische patiënten werd omgesprongen! Ik vond de schrijfstijl ook erg prettig, personages werden goed beschreven.

[Michelle Weijers · Rating 4 out of 5]

Een jonge moeder komt terecht in het krankzinnigengesticht. Het verhaal speelt zich af in 1890.
-
Een stukje geschiedenis waar ik nog niet eerder over heb gelezen. Des te interessanter! Een schrijnend verhaal over Elisabeth die na de dood van haar tweede dochter in het krankzinnigengesticht komt. De situatie is uitzichtloos. De vrouwen in het gesticht worden vernederd, mishandeld en verwaarloosd.
-
Het verhaal leest vlot door de korte hoofdstukken en de wisselingen tussen het gesticht en het verleden van Elisabeth zorgen ervoor dat je aandacht niet verslapt. De gebeurtenissen verlopen ook in redelijk raptempo achter elkaar. Enige nadeel voor mij was het einde. Dit ging erg snel en liet mij ook ietwat verwarrend achter.
-
Al met al een prima, interessant en vlot lezend verhaal.

Instagram: @vrouwzoektboek

[Valerie Van Reeuwijk · Rating 4 out of 5]

Een aangrijpend verhaal over vrouwen in de psychiatrie aan het einde van de negentiende eeuw. Mensonterend.

[Esther Vertelman · Rating 5 out of 5]

Ik merkte dat ik echt een beetje kwaad werd op de manier hoe vrouwen werden behandeld. Je krijgt echt sympathie voor de hoofdpersoon

[Els Meulemans · Rating 4 out of 5]

Schrijnend verhaal over het lot van de vrouw in de 19de eeuw, gemiste kansen, het wegstoppen van anders denkend en spirituele vrouwen in de psychiatrie.

[Simon · Rating 5 out of 5]

Goed geschreven aangrijpend verhaal over een jonge vrouw die eind 19e eeuw in Dordrecht woont. Na de dood van 2 dochtertjes kort na hun geboorte wordt ze in een psychiatrische instelling opgenomen na een onduidelijke verdenking. Het verlangen haar zoontje Jan terug te zien houdt haar op de been. Gaandeweg het boek begin je te vermoeden dat de vrouw last heeft (gehad) van een postnatale depressie. Mooi neergezet in afwisselende hoofdstukken over haar jeugd en haar verblijf in de - ouderwets geleide - instelling.

[Alexandra - Alexs books and socks · Rating 4 out of 5]

De engelen van Elisabeth - Els Florijn (Mozaïek)

Een aangrijpende historische roman over een jonge vrouw die in een gesticht belandt op verdenking van de moord op twee van haar kinderen.

In ‘De engelen van Elisabeth’ geeft Els Florijn een inkijkje in de harde en ongenadige wereld binnen de muren van een gesticht, waar hoofdpersoon Elisabeth de Lange tegen wil en dank leert te overleven.

Dordrecht, 1890. Elisabeth de Lange, drieëntwintig jaar oud, wordt verdacht van de moord op twee van haar kinderen. Bij gebrek aan bewijs wordt ze krankzinnig verklaard, en ze komt in een gesticht terecht. Ze klampt zich vast aan de hoop haar zoontje Jan nog een keer te mogen vasthouden. Voor wat er daarna zal gebeuren, sluit ze haar ogen – tot dat niet langer kan.
Een eerbetoon aan onderdrukte vrouwen.

Wat een enorm krachtige cover. Een cover met een echte foto op, dat kan beide kanten uitgaan. Ofwel vind je dat niets ofwel heb je, zoals ik had met dit boek, pure aantrekkingskracht. Weet je gewoon, dit boek moet ik lezen. En dat omdat die cover zoveel emoties uitstraalt.

In dit boek neemt de auteur ons mee naar een tijd waar vrouwen en Elisabeth tot niets gereduceerd werden in een gesticht. Hoe ze daar belanden? Maakt niet uit, terecht of niet terecht. Wanneer er geen bewijzen waren of je gewoon vrouw was in die tijd kan het je overkomen.

Je leest het boek door middel van heden en verleden hoofdstukken. Zo leer je Elisabeth echt kennen, haar jeugd, haar moeder die haar leerde kantklossen, haar vader die tiranniek is. De band met haar moeder en vader maar ook met haar echtgenoot Julius.

‘Ik voelde het aankomen, ik zag het aan de manier waarop Julius naar mij was gaan kijken, ik merkte het aan het bezoek van de arts, twee keer maar liefst, en aan de agent, die hier kwam en vragen stelde.’

Elisabeth word beschuldigd van het vermoorden van twee van haar kinderen, dochtertjes. Ze heeft nog twee kinderen, zoontjes. Met haar oudste zoon heeft ze niet echt een vlotte band - tijdens het lezen ontdek je waarom - maar haar zoontje Jan is hemel en aarde voor haar.

Elisabeth wil eerst nog vechten, naarmate ze langer in het gesticht verblijft slaat de moedeloosheid toe en dooft dat vlammetje. Tot de herinneringen aan haar Jan ervoor zorgen dat ze alles op alles zet om haar kind, haar kracht, te kunnen weerzien.

‘Toen ik een jaar of vier oud was, begon moeder mij te leren hoe ik kant moest maken. Ze leerde me kantklossen en kant borduren op het spieraam. Mijn vingers bloedden, gingen kapot van de stijve naalden, van de spelden en van het garen.’

Naarmate het boek vordert zorgt de auteur dat je sommige denkpatronen van Elisabeth leert begrijpen en of ze haar dochtertjes effectief gedood heeft. Maar waar het boek echt om draait is dat vrouwen gebroken, vernederd, mishandeld worden in gestichten waar ze belanden omdat niemand, echt niemand, tijd neemt om naar ze te luisteren.

De situatie toen moet schrijnend geweest zijn. Om als vrouw zo aan de goodwill van andere afhangen alleen maar omdat je vrouw bent. Amper te geloven dat dit kon, zomaar gek verklaard worden, zomaar alles verliezen, onderdrukt worden, mishandeld worden, effectief gek gemaakt worden, en toch... toch is dit nog niet volledig de wereld uit lijkt mij.

Els Florijn bezorgd je met dit boek in een heel aangename en vlotte schrijfstijl een schrijnend verhaal. Of je het boek nu erg goed of minder goed gaat vinden, na het lezen blijft het hangen en blijf je nadenken over dit verhaal.

[Anne · Rating 4 out of 5]

Leerzaam en mooi geschreven verhaal over de gestichten van vroeger.

[Diane · Rating 5 out of 5]

Ze komen haar halen, 2 mannen in zwarte pakken en zetten haar in een koets, voor ze het weet is Elisabeth opgenomen in een van de psychiatrische ziekenhuizen in Nederland. Ze wordt verdacht van de moord op haar 2 dochtertjes en de dokters denken dat ze gek is. Wat volgt is een puzzel van 2 verhalen, het ene verhaal gaat over het leven van Elisabeth voor de opname, over haar leven als enige dochter in een klein gezin. Het kantklossen dat ze samen met haar moeder doet totdat haar moeder het niet meer kan. Geweld, alcohol en armoede is een garantie voor een zwaar leven. Zeker als je als jonge vrouw meer talenten bezit dan je omgeving wil zien. Ze ziet soms engelen en vertelt erover, zijn dit de engelen waar de titel naar verwijst?
Het andere verhaal gaat over haar leven in het gesticht. Over de mensen die bij haar op de afdeling wonen, zijn dit de engelen waar de titel naar verwijst? Over Hildegard, Jansje Maria, Marike en Esther die hun bijzonderheden hebben maar eigenlijk ook gewoon vrouwen die vastzitten en niet goed behandeld worden.
De zusters Rademaker, Hanlo Rading die zo verschillend zijn in aanpak, de een wreed en mensonterend, de ander liefdevol en die kent iedereen bij de naam.
De grote vraag

Elke hoofdstuk begint met de laatste zin van het hoofdstuk dat je aan het lezen bent, ik vond dat zo mooi gedaan, het schept verwachtingen en geeft niks weg.
De karakters dringen diep onder je huid en de beschrijvingen van de gebeurtenissen laten je gruwen en ik liet soms een traan omdat de machteloosheid in de beide levens van Elisabeth zo ontzettend groot is.
Dat laat Els Florijn vooral zien in de volgende zin:

“Ik ga zitten en trek mijn benen op, vouw de jurk zo goed als het gaat om mijn koude voeten. Voorzichtig laat ik mijn hoofd op mijn knieën zakken en keer in mijzelf, alsof mijn lijf er niet meer is.”

Elisabeth is een hele slimme vrouw en lijkt te berusten in haar lot maar de lezer blijft tot lang na het begin twijfelen of ze dat echt zal doen en zich ook blijven afvragen of zij echt de moorden op haar meisjes gepleegd heeft.

Els Florijn vertelt eigenlijk hoe het is. En dat is helaas geen fictief verhaal. Ze heeft zich verdiept door oude dagboeken te lezen over de psychiatrie van toen. Ze beschrijft het verhaal van de vrouwen die toen opgesloten werden in verband met hysterie en hoe ze behandeld werden, ontdaan van hun eigen kleding en hun eigen ik. Geen privacy of comfort, geen contact met dierbaren. Maar ook de kleine lichtpuntjes worden benoemd, hoe weinig die er ook zijn. Het is bijna niet voor te stellen dat verpleging echt zo met deze mensen omging, misbruik maakte van hun gevangenschap. Gelukkig is het tegenwoordig beter geregeld,
De schrijfstijl van Els Florijn is open, ze kan je in een paar zinnen de gevoelens van de personen in dit boek laten meevoelen. Zelfs zo dat je twijfelt of de zusters en dokters ook niet handelen uit onmacht. De diepere lagen in het verhaal vormen op het einde een mooi geheel waarbij alles bij elkaar komt.
De engelen van Elisabeth is een mooie historische roman die iedereen die in de zorg werkt of daar interesse heeft zou moeten lezen. Een roman dat je niet meer loslaat na het lezen en je een paar mooie leesmomenten zal geven.

[Ella · Rating 4 out of 5]

Dordrecht 1890.
Elizabeth een meisje uit een arbeidersbuurt, heeft van haar moeder kantklossen geleerd en zo proberen ze wat geld bij te verdienen. Vader werkt wel maar brengt lang niet altijd zijn geld thuis.
Het boek is geschreven vanuit Elizabeth en het vuil, de ziektes en de uitzichtloosheid van hun klasse maakt je medelijden met de vrouwen uit die tijd los. Elizabeth is eenzaam en dwaalt 's nachts soms door de stad.
Dan trouwt Elizabeth en krijgt eerst twee jongens en daarna een meisje wat sterft vlak na de geboorte en daarna nog een meisje waarvan niet bekend is waarom ook zij sterft. Elizabeth keert helemaal in zichzelf maar er gaan vreemde verhalen over haar rond. Haar man laat haar gek verklaren en ze wordt opgenomen in een inrichting. Wat de vrouwen daar mee maken is eigenlijk met geen pen te beschrijven maar Els Florijn heeft een heleboel research gedaan en weet wat zich daar ongeveer afspeelde. Je kunt het boek niet wegleggen en hebt te doen met al die mensen uit die tijd die dit hebben moeten verduren.

[Bep · Rating 4 out of 5]

Een aangrijpende historische roman over een jonge vrouw die in een gesticht belandt op verdenking van de moord op twee van haar kinderen.

In ‘De engelen van Elisabeth’ geeft Els Florijn een inkijkje in de harde en ongenadige wereld binnen de muren van een gesticht, waar hoofdpersoon Elisabeth de Lange tegen wil en dank leert te overleven.

Dordrecht, 1890. Elisabeth de Lange, drieëntwintig jaar oud, wordt verdacht van de moord op twee van haar kinderen. Bij gebrek aan bewijs wordt ze krankzinnig verklaard, en ze komt in een gesticht terecht. Ze klampt zich vast aan de hoop haar zoontje Jan nog een keer te mogen vasthouden. Voor wat er daarna zal gebeuren, sluit ze haar ogen – tot dat niet langer kan.

Een eerbetoon aan onderdrukte vrouwen.

[Carola · Rating 5 out of 5]

Wat een aangrijpend verhaal over hoe in 1890 er wordt omgegaan met vrouwen waarbij het verhaal van Elisabeth centraal staat. Je wordt meegenomen in haar jeugd en hoe ze uiteindelijk zonder proces in een psychiatrisch ziekenhuis (gesticht) terecht komt.
Haar levensverhaal afgewisseld met haar leven in het gesticht gaat je niet in de koude kleren zitten.
=========================
What a gripping story about how women were treated in 1890 where the story of Elisabeth is central. You are taken along in her youth and how she ends up in a psychiatric hospital (asylum) without a trial.
Her life story interspersed with her life in the asylum is not easy to digest.

[Francisca den Otter · Rating 4 out of 5]

Ik wisselde lezen en luisteren af, het boek draait om Elisabeth die haar tweede dochter heeft verloren en door haar man gedwongen wordt om naar een gekkenhuis te gaan. De hoofdstukken wisselen af tussen de jonge Elisabeth die 15 jaar is en de getrouwde 23e-jarige jonge vrouw die ze inmiddels is. We leren haar goed kennen door de hoofdstukken in haar jeugd en ook hoe het eraan toegaat in het gesticht komt goed naar voren. Toch viel een puntje in het verhaal mij tegen, ik vond het zelfs afbreuk aan het verhaal doen en het maakte het minder geloofwaardig hierdoor vond ik. Maar al met al een prachtig boek.

[Monica Wies · Rating 4 out of 5]

Enerzijds een deprimerend boek, anderzijds toch heel interessant.
Elisabeth, een 23 jarige vrouw, wordt verdacht van het doden van haar 2 laatst geboren kinderen, 2 meisjes. Ze had al 2 jongens. het verhaal speelt eind 19e eeuw.
Bij gebrek aan bewijs wordt ze krankzinnig verklaard en belandt in een gesticht.
Hoe daar met de mensen wordt omgegaan is hemeltergend.
Elisabeth blijft hopen haar jongste zoon Jan ooit nog te kunnen vasthouden.
Ze ziet kans te vluchten, maar Jan herkent haar eerst niet en de buurvrouw roept de politie erbij.

[Véronique Janssens · Rating 4 out of 5]

De engelen van Elisabeth is een aangrijpend verhaal over de schrijnende wereld van de psychiatrie aan het einde van de negentiende eeuw. Een tijd waarin vrouwen voor wie er geen plek was in de maatschappij werden opgesloten in een gesticht, waar ze in ieder geval de kans liepen gek te worden van wanhoop of verdriet. Deze roman is een eerbetoon aan onderdrukte vrouwen en aan de liefde van een moeder die sterker is dan de..

[Jolieg G · Rating 4 out of 5]

Een goed boek.
Korte hoofdstukken. Het ene hoofdstuk over "hoe het was" en daarna "hoe het is".
Kon de aandacht er goed bijhouden.
Beeldend beschreven ook.
Op het eind wordt vermeld hoe de schrijfster er toe is gekomen om dit onderwerp te nemen voor dit boek.
Voor ons niet te bevatten dat dit toendertijd gewoon werd gevonden.

[Kelvin Zomer · Rating 4 out of 5]

Indrukwekkend hoe geschiedenis vorm gegeven wordt. Ik vind het zelf ook erg leuk om op deze manier twee verhaallijnen te lezen. Toch voelde het ritme een beetje wonky. Maar ik heb me goed vermaakt met dit boek.

[Gieneke · Rating 4 out of 5]

Indrukwekkend boek over het leven in een gesticht rond 1890. Je kunt je niet voorstellen dat het echt zo ging. Niet om vrolijk van te worden, maar je wilt het wel uitlezen. Ik vond het einde niet zo sterk.

[Alexandra · Rating 4 out of 5]

Mooi inkijkje in hoe het er eind 19e eeuw aan toeging in een gesticht. En angstaanjagend je te realiseren dat dat nog helemaal niet zo lang geleden is. Fijn geschreven met afwisselend Elisabeths verhaal als kind en als jonge vrouw.

Score: 7

[Kim · Rating 3 out of 5]

Een boek wat vlot en makkelijk doorleest, had wat mij betreft nog diepgaander mogen zijn. Ik vond de emotie van de hoofdpersonage vrij mild beschreven en miste diepgang en feiten over historische gebeurtenissen. Omdat het onderwerp zo interessant is en er veel over te vertellen is.

[Andrea Duine · Rating 3 out of 5]

Heel knap geschreven, tot het einde toe blijft het onduidelijk wat er precies is gebeurt. Vooral de emoties en uitingen van Elizabeth bijzonder op papier gezet. Wel heel triest hoe het ging in de psychiatrie in 1890…

[Bernadette Heiningen · Rating 5 out of 5]

To short

[Julie · Rating 5 out of 5]

Ongelofelijk hard, maar kon toch niet stoppen met lezen. Ik voel het nog knagen... ik heb mijn kinderen een extra kus gegeven na het lezen.

[Chris · Rating 4 out of 5]

Dit boek is zooo mooi!!