Klaaglied om Agnes

by Marnix Gijsen

Dutch, Afrikaans

Genres: Roman, Fiction, Belgium, Literature

127 pages, Unknown Binding

First published January 1, 1951

About the author

Marnix Gijsen was de schrijversnaam van Joannes Alphonsius Albertus Goris, een Vlaams schrijver. Zijn pseudoniem komt van Marnix van Sint Aldegonde en de naam van zijn moeder, Gijsen.

Marnix Gijsen in de Nederlandstalige Wikipedia

Marnix Gijsen in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren

Marnix Gijsen bij "Schrijversgewijs"

In 1926 ontving hij de August Beernaertprijs voor Het huis.

Marnix Gijsen was the pen name of Joannes Alphonsius Albertus Goris, a Flemish writer. His pseudonym relates to Marnix van Sint Aldegonde and the surname of his mother (Gijsen).

Marnix Gijsen in the English Wikipedia

In 1926 he received the August Beernaertprijs for Het huis.

Reviews

[Noella · Rating 3 out of 5]

Eigenlijk gaat dit boek niet enkel over de relatie van de auteur met Agnes, zijn vriendinnetje, maar vooral over zijn eigen leven. Het begint met zijn jeugd, als hij nog afhankelijk is van zijn moeder; dan ontmoet hij Agnes, en beleeft zijn eerste prille liefde.
Daarna vertelt hij ons over zijn eerste job, zijn militaire dienst, en de job die hij daarna heeft.
Agnes wordt ziek, tuberculose, en de auteur voelt zich schuldig omdat hij niet enkel aan Agnes denkt, maar vooral aan wat deze situatie met hem doet, hoe hijzelf hieronder lijdt.
Dat is eigenlijk de hele kern van het boek, de auteur vertelt altijd over zijn eigen gevoelens, hij is veel meer een denker dan de meeste anderen van zijn leeftijd. Hij doet niet mee aan de losbandigheid, of de gemene praat in het leger, hij is eigenlijk veel te ernstig om plezier te hebben in het leven. Die indruk heb ik toch.
Het boek was wel ok, maar in mijn ogen toch niet echt met de waarde van een klassieker.

[Marc Lamot · Rating 2 out of 5]

Een Vlaamse klassieker, maar ik heb een dubbel gevoel bij dit boek. Aan de ene kant stoot het me af door de archaïsche taal, de verouderde setting (het nog door en door katholieke Vlaanderen van begin vorige eeuw), en het thema van de kalverliefde en dood van een kuise maagd. Van de andere kant blijkt het om een autobiografisch verhaal te gaan, en dan vind ik dat Gijsen toch wel relatief sober en analytisch dit ongetwijfeld traumatisch gegeven voorstelt. Maar het overtuigt me niet.

[David Troch · Rating 4 out of 5]

In de podcast 'Drie boeken' van Wim Oosterlinck koos oud-premier van België Mark Eyskens 'Klaaglied om Agnes' als een van de drie boeken die je moet gelezen hebben. Het lonkte vanuit mijn boekenkast al een tijdje naar me. Gezien de verloop van het verhaal is het best bijzonder om het te lezen in deze periode van quarantaine door het coronavirus. Los daarvan zit er een prima vaart in. En Gijsen wist me met enkele kwinkslagen tot een glimlach te bewegen. Ik dank de heer Eyskens voor de tip.

[John Jansen · Rating 4 out of 5]

In het prachtige Zuid-Nederlands van de jaren 50 van de vorige eeuw vertelt Marnix Gijsen over zijn eerste liefde, zijn eerste baantjes, zijn diensttijd, en over zijn eerste ervaring met de dood van een geliefde. Hij vergelijkt zichzelf met Orpheus en zijn Agnes met Eurydice.
Gijsen schreef dit boek op latere leeftijd terwijl de duidelijk autobiografische ik-figuur 16, 17 jaar is. Hierdoor ontstaat wel een bepaalde discrepantie omdat iemand die zo jong is nooit de erudiete, belezen geest kan hebben die Gijsen als volwassene wel had. Ik heb genoten van de mooie volzinnen en het bloemrijke taalgebruik.

[Wolf · Rating 4 out of 5]

“Ons bestaan is barbaars. Wij moeten werken en geld verdienen om ons te voeden.”

[Anton Segers · Rating 4 out of 5]

Ontroerende roman die ik als tiener enorm herkenbaar vond: de verlegenheid, het idealiseren van de geliefde, de sterfelijkheid die de liefde achterhaalt. Soms wat pathetisch wellicht, maar met veel gevoeligheid geschreven. Zijn beste werk.

[Frank · Rating 3 out of 5]

Een bizar geval eigenlijk. Niet een heel goed, maar wel een interessant boek.

In de jaren zeventig en tachtig leek Marnix Gijsen alomtegenwoordig in de Nederlandse boekenkasten. Tegenwoordig is van hem waarschijnlijk geen boek meer in druk en wordt hij niet meer gelezen. Dit Klaaglied om Agnes was een titel die door scholieren vaak op de leeslijst van het eindexamenjaar werd gezet. Het was althans een vaste suggestie. In de jaren zeventig is het dan ook als Bulkboek uitgebracht.
Maar ik kan me niet voorstellen dat dit boek pubers, toen of nu, kon aanspreken. Dachten de opvoeders dat het typisch een boek voor scholieren was omdat het een boy meets girl story is, een verhaal over (zoals de verteller zelf met enige tegenzin toegeeft) een kalverliefde? Ik vraag me af of je daar als tiener nu per se over wil lezen, en daarbij: wat nu vooral opvalt, is hoeveel meer gedateerd en archaïsch dit boek aandoet dan ander werk uit diezelfde tijd, zoals de puberroman bij uitstek, Catcher in the Rye, of het vroege werk van Claus.
Klaaglied is gedateerd in zijn taal, maar vooral in zijn mentaliteit. Ik vond het daarom ook wel fascinerend om te lezen: vergeleken bij het jeugdwerk van Claus doet Gijsens proza bepaald archaïsch, bijna negentiende-eeuws aan, maar toch is het niet onleesbaar of taai, het is juist behoorlijk helder. Daarbij zet Gijsen wel een grappig portret neer van de hoofdpersoon (een alter ego van zichzelf) als een vroegwijze boekenwurm die met zijn zakgeld niets liever wil dan het verzameld werk van Goethe kopen, want:

Volledige werken fascineerden mij in mijn jeugd. Ik wist wel dat ik ze nooit volledig zou lezen, maar ik had het gevoel dat het bezit van die tien deeltjes, onooglijk gedrukt op vergeeld en broos papier, mij als het ware Goethe als gevangene zou overleveren. Niets van de grote man zou mij ontsnappen; geen meesterwerk, geen tirade, zelfs geen snipper van zijn wezen en zijn talent: der ganze Goethe. In geen taal kon men het beter zeggen. De hele Vondel zou gek hebben geklonken. Der ganze Goethe had een edele klank.

Het portret van deze boekenwurm als jongeman doet soms denken aan Flauberts Education sentimentale en vergelijkbare romans (bijv. Julian Barnes’ Metroland) over jongelingen die zich afzetten tegen hun milieu. Dat is waar het boek mee begint: een tirade tegen zijn gierige moeder en de kleinburgerlijke moraal. Daarvoor denkt hij verlossing te vinden in zijn verheven liefde voor de al even zwijmelachtige Agnes.
Wat op den duur gaat tegenstaan is de kwezelachtigheid van de verteller (en ik vermoed: toch ook wel van Gijsen zelf). Mag hij zich met kracht afzetten tegen de burgerlijke en kerkelijke kleinzieligheid van zijn tijd, het gezemel over de kuisheid van zijn liefde, en de laagheid van de vulgaire vleselijke verlangens van al het klootjesvolk dat hem omringt (op school, op de redactie van een tijdschrift, in het leger) kan op den duur flink gaan irriteren – tenzij het je amuseert, zoals bij mij het geval was. Wanneer het op de lachspieren werkt, is dat wel meestal onbedoeld, want ik vrees dat Gijsen geen ironische bedoelingen heeft. In passages als de volgende, van een pathetiek die het glazuur van je tanden doen springen, is het hem evenzeer ernst als zijn verteller:

Na een tijd stond ik op en zei tot Carla: ‘Ik zal in mijn leven geen onedele daad meer doen.’ Mijn woorden hoorde ik klinken, alsof een ander ze sprak. Maar ik besefte dat wat ik zei, een eed was, zwaarder dan die welke de Grieken uitten bij Zeus of bij de duistere onderwereld. En dat ik op dit moment over de rest van mijn leven, wellicht vermetel, besliste.

Gaap.
Een literair meesterwerk kun je dit dus niet noemen. Een interessant kijkje in Gijsens herinneringen aan het België van tijdens en kort na de Eerste Wereldoorlog is het wel. Over de mores van die tijd, en hoe een pedante kwast van een kamergeleerde die bezag.
Nog een paar citaten.

De radio had toen het huiselijk leven nog niet vernield en wanneer muziek weerklonk, wist men dat er een feest aan de gang was of dat brooddronken kerels hun baldadige gedragingen en hun schaamte daarover in lawaai trachtten te smoren. Hoe zullen wij ooit het rustige ritme onzer jeugd terugvinden in de kakofonie van onze huidige wereld?

In het gasthuis had ik slechts twee vrienden, eenvoudige jongens die mij vroegen hun minnebrieven op te stellen en die mij soms, waar mijn kennis en ervaring tekortschoten, hun eigen woordenkeus voorschreven om hun denkbeelden te vertolken. Prosper van Willebroeck was wel tevreden over mijn lyrische ontboezemingen, maar eiste dat ik als postscriptum zou toevoegen: ‘We zullen een promenade pakken langs de boskant en ge zult het u niet beklagen.’ Dat, zei Prosper, zal ze heel goed verstaan. Hij bekeek mij wat meelijdend toen hij me dit dicteerde, zodat ik ten slotte zijn bedoeling wel moest begrijpen.

Onze weldoorvoede burgers menen dat Rubens een canon heeft vastgelegd waarvan zij niet mogen afwijken en, indien deze stelregels achter een toonbank en bij een jeugdige waardin van toepassing kunnen zijn, zo verwekken zij stellig rampen wanneer men te doen heeft met rijpere vrouwen wier vormen reeds onvast zijn geworden.

Wij zagen echter met misprijzen neer op de dikke, gedecolleteerde dames in de zaal, die met hun hamachtige armen soms de indruk gaven dat zij omgekeerd in hun stoelen zaten. Onze enige ergernis in de nok van de Opera waren de echte muziekkenners, die op de partituur elke noot volgden en soms, al fluisterend, druk commentaar leverden bij de vertolking of over een of andere hebbelijkheid van de orkestmeester. Hoe klein leek ons deze pedanterie, die de betekenis van wat zich op het toneel afspeelde terugbracht tot de proportie van een halve noot of van een sleutel. Agnes en ik waren samen niet in staat de gewoonste wijs van het blad af te lezen. Wij wisten alleen dat de noten op en af liepen; maar het pedante genoegen van onze buren, omdat een Wagnermotief na een uur terugkeerde in gewijzigde vorm, vonden wij potsierlijk en ergerlijk.

Tussort die, gezien zijn overdreven slemppartijen, geen toekomst had in het leger, concentreerde zich op de drank en de erotische literatuur. Terwijl mijn collega's en ik in de sombere achterplaats van het oude privé-hotel werkten, zat hij in de belendende veranda en keek aandachtig naar de haan en de kippen van de portier, die in de tuin rondliepen. Naar mijn beste weten is Tussort de enige natuurvorser, die ooit de familiale bedrijvigheid van de haan in strikt wetenschappelijke tabellen heeft weergegeven. De indrukwekkende totalen werden met eerbied door hem zelf en door mijn collega's van commentaar voorzien.

Het is grappig dat de verteller hoog opgeeft van zijn zuivere, kuise liefde voor Agnes. Het is een typisch geval van methinks he doeth protest too much. Uit passages als deze spreekt toch eerder een diepe fascinatie voor de vleselijke ervaringen van zijn slapies dan zijn hier met de mond beleden walging, die me meer voor de bühne lijkt:

Haast elke dag schreef ik aan Agnes en zij antwoordde mij regelmatig, doch ik was niet bij machte mijn gevoelens voor haar op papier te brengen. Ik vertelde alleen wat er rond mij omging. Ik verzweeg de ergerlijke taferelen, die ik met ontsteltenis soms moest bijwonen, de obscene taal van mijn gezellen, de atmosfeer van hoererij en dronkenschap in het dorpje bij het legerkamp, al die vieselijkheid die op mij aanstormde en mij met afschuw vervulde. Ik was nooit voorbereid geweest op een taalgebruik waarin de mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen als enig beeld fungeren, noch op de kleverige gedragingen van een paar homoseksuelen, noch op de kennismaking met een groep lijders aan venerische ziekten in allerlei stadia, die ik elke dag met de dokter moest bezoeken en die de eenvoudigste wetten der zindelijkheid verwaarloosden. Toen mij op een zondag de wacht was toevertrouwd, vond ik ze geposteerd rond de beduimelde ramen van de zaal waar een zieke gevangene verbleef.
Men had hem toegelaten het bezoek van zijn vrouw te ontvangen en zij hadden zich voorgesteld dat hij van zijn eenzaamheid met haar gebruik zou maken. Ik vond ze, een tiental, elk geknield voor een raam, diep ontgoocheld omdat de man niets anders deed dan zijn vrouw bij de hand houden en praten. Toen ik ze wegjoeg, naar hun eigen zaal, overlaadden ze mij met vuilbekkerij. Van dat alles zei ik aan Agnes niets en zelf ondervond ik dit bad van rauwe dierlijkheid niet als iets dat mij persoonlijk raakte. Het bevreemdde mij, het ergerde mij wanneer ik er op een of andere wijze bij betrokken werd. En ik moest gedurig vechten tegen de indruk dat, wat ik voor mezelf in edele woorden verheerlijkt had als ‘het volk’, niets anders was dan een bende smeerlappen die aan niets anders dachten dan aan de platste en meest smakeloze grofheden. Ik ontmoette hier jongens van mijn leeftijd voor wie het mechanisch geslachtsleven blijkbaar de enige bestaansreden was, die van hun verlofdagen terugkwamen met trotse verhalen over hun verrichtingen op dat gebied en die hun dagen en een deel van hun nachten doorbrachten met doodernstig te discussiëren over het record dat in die zaken te bereiken was. Om geld of toekomst schenen zij zich niet te bekommeren. Het enige wat in hun leven telde waren hun erotische avonturen. Zij die bij nacht een zaaduitstorting hadden, stonden in de morgen wanneer zij hun bed opmaakten geërgerd te vloeken, alsof hun een fortuin was ontsnapt.

Het boek is bij DBNL in zijn geheel online te lezen.

[Rein · Rating 5 out of 5]

Redelijk autobiografisch werk over de liefde van de hoofdpersoon voor een meisje dat dezelfde naam heeft als zus die niet lang mocht leven. Daarom wilde hij zijn moeder daarover niet vertellen. Ze hadden toch al een moeilijke relatie omdat zijn moeder hem zijn zakgeld niet meer uitbetaalde. Dat was in marken vanwege de oorlog. De hoofdpersoon is stuntelig in de liefde en het leven maar leert op kantoor en tijdens zijn dienstplicht in een ziekenhuis om weerbaarder te worden en ook om de ideeën van zijn sceptische vriend Alfred te weerstaan. Hierover een citaat waaruit ook de geweldige stijl naar voren komt: ‘Al wat wij samen zagen en waarvan wij hielden, zei ons, op een manier die al het overige van de wereld tegensprak, dat het hoogste en het schoonste in de liefde niet was de vervulling, waarvan Alfred mij zulk een afgrijselijke, cynische beschrijving had gegeven, maar wel de gezamenlijke ondergang, een wellust groter, dieper, edeler dan die welke door iedereen rondom ons werd betracht.’
Ik las de versie uit 1999 met een uitgebreid nawoord van Harold Polis.

[Daniek · Rating 2 out of 5]

Ik moest het lezen voor school en om eerlijk te zijn was het zo erg nog niet. De taal is niet heel moeilijk en het verhaal is nog wel leuk om te volgen ook

[Nynke HS · Rating 4 out of 5]

Awh

[Raf Verbeke · Rating 3 out of 5]

DNF. De matigste Gijsen die ik tot nu toe in handen heb gehad

[Nina G · Rating 3 out of 5]

leuk boek zeg!

[Grada (BoekenTrol) · Rating 3 out of 5]

One of the books I read for my Dutch literature class.

[Greta G]

Lament for Agnes