Paulus: Der letzte Apostel

by Fik Meijer

Paulus wordt beschouwd als de grondlegger van het christendom. Hij heeft de boodschap van Jezus omgevormd tot een nieuwe godsdienst. Heilig overtuigd van zijn gelijk en met gevaar voor eigen leven predikte hij het geloof. Zonder hem zou de westerse wereld er anders hebben uitgezien.
Wie was deze controversiële man, die meer dan vijfentwintig jaar door de mediterrane wereld reisde? Die wist dat zijn boodschap op verzet zou stuiten, maar dat juist als een stimulans beschouwde om zijn geloof, dat in Israël was ontstaan, te verkondigen tot in het hart van het Romeinse rijk?

Fik Meijer volgt in dit boek Paulus op zijn reizen van Jeruzalem tot Rome, waar het Nieuwe Testament abrupt over zijn lot zwijgt. Door de informatie uit Paulus' brieven te combineren met zijn kennis van de oudheid plaatst Meijer leven en werk van Paulus in de context van de Grieks-Romeinse wereld.

Genres: History, Religion, Nonfiction

Hardcover

First published November 6, 2012

About the author

Fredericus Joannes Antonius Maria "Fik" Meijer is a Dutch historian and author. He studied classics and ancient history at Leiden University and graduated in 1973. Meijer is an emeritus professor of ancient history at the University of Amsterdam.

He has written numerous non-fiction books on the ancient world for a broad audience, a number of which have been translated into multiple languages. He has also published several translations of classic works into Dutch.

Reviews

[Marc Lamot · Rating 2 out of 5]

Een gedegen monografie, zo mag je dit werk van Fik Meijer gerust noemen. Het is eens wat anders dan de andere, kortere boekjes die ik van hem las. Hier geen saillante weetjes over allerlei aspecten van de oudheid, maar een historisch verantwoorde biografie van één van de centrale figuren van het vroege Christendom. Meijer plaatst Paulus in zijn historische context, en laat de figuur ook als persoon tot zijn recht komen. We wisten al dat Paulus geen sympathieke man was, maar zelfingenomen, koppig en drammerig (daarvoor moet je gewoon zijn brieven lezen), en dat hij met zijn reizen en brieven een flinke aanzet had gegeven tot de uitbouw van een echte kerkgemeenschap. Meijer laat mooi zien hoe fragiel dat werk van Paulus was: nog sterk geworteld in het jodendom (in tegenstelling tot de latere mythe), en voortdurend botsend op tegenstand binnen zijn eigen kring. Wat me opvalt is dat Meijer, ondanks het feit dat er over de historische Paulus al bij al toch veel geweten is, regelmatig een beroep moet doen op de techniek van "verantwoord interpreteren"; ik volg hem daar natuurlijk in, maar het geeft maar aan hoe voorzichtig we moeten blijven met historische inzichten.

[Xander · Rating 3 out of 5]

In Paulus (2012) reconstrueert historicus Fik Meijer het leven van Paulus, samen met Petrus de grondlegger/stichter van het latere christendom. Meijer put uit de bijbelteksten Handelingen en de brieven van Paulus (waarvan er maar een aantal door Paulus zelf zijn opgetekend). Hieruit weet hij een raamwerk te destilleren van Paulus' reizen door het oostelijk deel van de Mediterrane wereld in de eerste eeuw.

Het unieke van dit boek is dat Meijer deze reizen aanvult met verslagen van steden en gebieden die Paulus aandoet - alles wordt in de juiste historische context geplaatst en hiermee wekt Meijer de wereld die Paulus moet hebben ervaren tot leven. Met name de historie van steden is echt goed uitgewerkt, al maakt het soms het verhaal zelf wat wijdlopig.

Omdat er zo weinig oorspronkelijk materiaal is dat informatie verschaft over Paulus' leven, en het overige materiaal vooral van later tijd dateert (met alle bijbehorende onzekerheden), stipt Meijer bij alle onzekerheden de betreffende open plekken en verschillende interpretaties aan. Hij maakt hierbij veelvuldig gebruik van het analyseren van bronnen aan de hand van algemene kennis (over scheepvaardij, culturele gebruiken, etc.) en logica. Op deze manier weet Meijer de meer onwaarschijnlijke elementen uit de vertellingen over Paulus (zijn wonderbaarlijke genezingen en immuniteit voor slangengif) te scheiden van de meer algemene, meer aannemelijke informatie.

Al met al ontstaat er in de loop van het boek een beeld van een eigenwijze, nukkige en ijdele man, die bezeten is door bepaalde idee fixes. In zijn vroege jaren wordt hij na korte studie in Jeruzalem meteen een orthodoxe fundamentalistische jood die niet kan wachten om joodse christenen te vervolgen. Na de beroemde val van zijn ezel op weg naar Damascus, het zien van een fel licht en het horen van Jezus' stem, bekeert hij zich evensnel tot een obsessieve prediker van het christendom. Wonderwel is hij als joodse christen minder orthodox dan hij was als jood - juist Paulus staat de lijn voor om heidenen te bekeren en het naleven van de (strenge) joodse wetten op te geven. Jezus' boodschap heeft deze immers vervangen en overbodig gemaakt.

Dit leidt uiteraard tot religieuze twisten binnen de christelijke gemeenschappen en tussen christenen en joden. Op zijn reizen in Galatië, Cilicië, Macedonië, Illyrium en Griekenland raakt hij in vrijwel iedere plaats die hij aandoet in conflict. Meermaals wordt hij verjaagd uit steden door boze hordes joden en lokale inwoners, meermaals wordt hij ook gevangengezet. Zijn aanpak is al die jaren hetzelfde: bij aankomst eerst obsessief de joodse gemeenschap toespreken over hoe ze in dwaling leven door Jezus niet als Christus/Messias te erkennen. Wanneer dit vastloopt keert hij zich tot de heidenen (Grieken, Romeinen, autochtone bevolking), die hij duidelijk maakt dat al die tempels, standbeelden en religieuze feestdagen niets anders dan bijgeloof is.

Paulus is geen begenadigd redenaar (hij mijdt intellectuele debatten) en toont weinig respect en begrip voor degenen die hij meent te moeten 'redden'. Desondanks lukt het hem om op meerdere locaties christelijke gemeenschappen te stichten. Wanneer hij deze plaatsen jaren later aandoet, blijkt dat er allerlei stromingen zijn ontstaan - zijn enige reactie hierop is meer frustratie, meer preken en meer boze brieven.

Na zijn derde zendingsreis wordt Paulus gearresteerd in Jeruzalem door de Romeinen, omdat de Joden om vervolging vragen. Na twee jaar gevangenschap in Caesarea vraagt hij als Romeins burger om beoordeling door de keizer, waarna hij als gevangene op zeereis gaat naar Rome. Na het doorstaan van stormen, schipbreuk op Malta en een lange landreis komt hij in Rome aan. Over het laatste deel van zijn leven is weinig bekend. De uitkomst van het proces, een mogellijke trip naar Spanje, een vermoedelijk bezoek aan Milete, en een waarschijnlijke onthoofding in 67 A.D. als voltrekking van het Romeinse vonnis.

Vast staat dat latere christenen Paulus leven en daden hebben aangegrepen om hun geloof te onderbouwen én zich te distantiëren van de joden. Na het uitbreken van de Joodse oorlog (66 A.D.) en de verwoesting van Jeruzalem (70 A.D.) wordt jodenvervolging de norm. Christenen hebben nu de keuze om zich als jood te identificeren (en vervolging te riskeren) of als heiden te leven (en on-christelijke gebruiken te accepteren). In deze context ontstaat een anti-judaïsme waarbij christenen de jodenvervolging als straf voor hun wandaden - "christusdoders" - gaan zien. Juist de joden Paulus en Petrus worden door deze latere christenen, via herinterpretaties en herschrijvingen, aangegrepen om de opheffing van het jodendom door Jezus Christus te voltooien.

Dit boek van Fik Meijer biedt een fascinerend reisverslag door het Oostelijk Romeinse Rijk van de eerste eeuw en een psychologische analyse van een geöbsedeerde jood die zijn idealen in die wereld moet zien te verwezenlijken. De historische verslagen van steden, regio's en zeeroutes maken dit boek tot een leerzaam, toegankelijk en ondernemend werk. Een aanrader!

[Sylvia · Rating 4 out of 5]

Een fijn verhalend geheel van de reizen die Paulus maakte na zijn bekering. Aan de hand van de tekst van het Bijbelboek Handelingen reconstrueert Fik Meijer Paulus reizen om de boodschap van Jezus te verspreiden.
Hierbij botst hij herhaaldelijk met de visie van Petrus en de andere apostelen, die vasthielden aan de Joodse tradities. Paulus was van mening dat Jezus' boodschap ook voor niet-Joden was bedoeld.

[Lucas Adriaenssens · Rating 4 out of 5]

Fik Meijer zet in dit boek op een heldere manier het leven van Paulus uiteen. Hierbij maakt hij gebruik van mooie en uitvoerige schetsen van de situatie in de eerste eeuw.

Meijer is in dit boek in vergelijking met sommige van zijn andere werken overduidelijk in zijn element. Het leven van de apostel Paulus is voor hem niet puur een goed verhaal maar ook persoonlijk voor hem belangrijk, dat merk je.

Zowel de politieke en theologische aspecten als de beschrijvingen van onder andere de verschillende steden, maken het boek uitermate lezenswaardig ook voor niet-gelovigen.

[Daniël De waele · Rating 3 out of 5]

Nogal wijdlopig.

[Theo · Rating 1 out of 5]

Aardig teleurgesteld. Dhr Meijer is goed op de hoogte van de oudheid, en kan L/H en de brieven goed in context plaatsen en op een rij zetten. Maar als je de auteur van L/H op de boot zet met Paulus omdat dat nou eenmaal geschreven ("wij") staat in Handelingen, ben je niet echt op de hoogte van wanneer het boek nu doorgaans gedateerd wordt, en hoe de meeste historici hier tegenaan kijken (Pseudepigraaf). Er zijn goede aanwijzingen dan L/H geschreven wordt ná Josephus (93). Ver naar Paulus's dood dus.

[Rianne Stuut · Rating 3 out of 5]

De opbouw is goed, soms wel wat taai, de auteur belicht veel kanten, maar vult ook in wat eventueel gebeurd kan zijn. De historische context van de steden die Paulus heeft bezocht geeft veel inzicht in zijn denk- en leefwereld. Flavius Josephus is een veel geciteerde bron in zowel dit boek: Paulus als in het boek Petrus van Fik Meijer.

[Marc · Rating 3 out of 5]

Bijna net zoveel religieus als historisch...