Reconstrúe as vidas de Elisa e Marcela, as dúas mestras galegas que en 1901 protagonizaron un dos primeiros matrimonios entre persoas do mesmo sexo. En palabras do escritor Manuel Rivas, «temos un libro que é algo máis que un libro. Aquí está a novela de Elisa e Marcela que non foi quen de escribir dona Emilia Pardo Bazán». Unha vez descuberto o que a prensa da época nomeou como un «matrimonio sen home» víronse obrigadas a buscar refuxio, primeiro en Portugal e logo na Arxentina. O autor achega novos datos sobre a súa andaina por terras arxentinas.
Demasiados datos históricos y periodísticos. La mitad se libro es un ensayo sobre hermafroditismo, lesbianismo, travestismo y feminismo. La primera mitad, sobre la historia de Elisa y Marcela.
Lo que me fascina de Elisa y Marcela es lo mismo que me hizo perder parte de mi interés en este libro: sus voces. Hace algunos años que escuché hablar de ellas por casualidad, a través de alguien que relataba su historia como quien habla de seres míticos. En los últimos meses, y gracias a la película de Netflix, su historia aparecía más a menudo en las conversaciones entre el café y el ascensor, pero nunca sin perder esa reverencia, ese toque de irrealidad, de personaje de cartón piedra. Y no niego que su historia, al menos la que conocemos, tiene algo de eso. Los riesgos que estuvieron dispuestas a correr, su inteligencia y valentía a la hora de enfrentarse a los límites sociales, su tesón y compromiso mutuo son elementos que podrían crear una gran historia de Hollywood y en su momento alimentaron los periódicos y la imaginación popular durante meses. Y es precisamente a través de esos periódicos que conocemos su historia, a través del sensacionalismo, y las parodias y los pocos registros oficiales que se conservan, a través de una prensa que las utilizó sin escrúpulos para vender periódicos, una prensa que tal vez ellas también utilizaron como pudieron, como quisieron o como supieron, pero que no deja de ser una representación, un peligroso juego de espejos donde es difícil distinguir la verdad del esperpento. Sin duda, Narciso de Gabriel ha hecho un gran trabajo de investigación separando rumores de hechos, pero,sin embargo, a mí lo que me interesaba de estas dos mujeres eran sus voces, su visión del mundo, sus razones, algo que se ha perdido para siempre, y que todas las rotativas del mundo no serán capaces de darme.
Tiña moitas ganas de adentrarme na lectura deste libro. A historia de Elisa e Marcela interesoume dende o primeiro momento que souben algo delas, sin embargo o que sabía delas era pouco e bastante abstrato. Polo que, cando atopei este libro, lanceime de cabeza a compralo. Este exemplar planteanos a historia de Elisa e Marcela reconstruída a través dos documentos legais e da cobertura que dou a prensa de historia, así como fai fincapé no tratamento social do hermafroditismo, o lesbianismo, o travestismo, etc. A dedicación de Narciso de Gabriel á historia das dúas mestras paréceme admirable, e a súa investigación é bastante exhaustiva e moi interesante. Sorprendeume saber que a súa historia reconstrúese a través da prensa case na súa totalidade e que fáltannos as testemuñas que haberían de ser as más interesantes e cruiciales, as das propias Elisa e Marcela. Deixo a puntuación en 4 estrelas porque ao tratarse dunha investigación de tantos anos comprimida en 200 páxinas, hai momentos nos que te atopas cun sinfín de datos (sobre todo na parte de cobertura da prensa galega, madrileña, protuguesa e boanense) que producen un pouco de confusión e obrigante a volver a leer con máis deteñimento. Trátase dun libro que precisa tempo e leelo con calma para poder apreciar todo o que aporta.
Este libro busca relatar la historia detrás del documental sobre Elisa y Marcela de manera más detallada y mostrando las fuentes históricas en las que se basó su realizador. Elisa Sánchez Loriga y Marcela Gracia Ibeas fueron dos mujeres gallegas que se hicieron amigas mientras estudiaban para ser profesoras. Esta amistad, cada vez más cercana, les generó incluso problemas con sus familias, pues no comprendían la intensidad de esta relación. En 1901, Elisa decide vestirse como hombre y hacerse pasar por un primo de ella, bajo el nombre de Mario, para poder casarse con Marcela. Sin embargo, una vez que el "matrimonio sin hombre" fue descubierto, debieron huir para tratar de alejarse de las autoridades españolas que condenaban este casamiento y también de la prensa, que las convirtió en el tema de moda del que todo el mundo hablaba. El libro cuenta también con un capítulo en el que se discuten las concepciones relacionadas con la homosexualidad en España a lo largo del tiempo, y también se presentan los artículos periodísticos, fotografías y caricaturas que permitieron al autor reconstruir la historia de Elisa/Mario y Marcela.
Lo que me gustó: Me pareció que esta es una historia muy interesante y me sorprende que se haya podido recuperar a partir de los registros en la prensa, aunque es una pena que no exista una fuente más personal, como un diario o cartas. Este libro, incluyendo las fotos, da muestra de una investigación extensa y realizada a consciencia. Igualmente, es relevante la discusión teórica que presenta sobre la homosexualidad y el hermafroditismo (que es el concepto que utiliza el autor).
Lo que no me gustó: Siempre me molesta un poco cuando se utiliza la primera persona (especialmente en singular) en los textos de no ficción. También, creo que la revisión de los artículos de prensa es un poco tediosa porque es extensa, y la información no varía mucho entre una fuente y otra. Esa parte del libro me costó un poco más. Por otro lado, creo que hizo falta una aclaración sobre el término "hermafrodita" pues, aunque es la palabra que utilizaron Elisa/Mario y Marcela en su momento, y es el término médico, muchas personas que serían llamadas así actualmente la consideran como una palabra peyorativa que no las identifica, y esa es una discusión importante que se debería al menos mencionar en un libro contemporáneo.
No sabía nada de ellas (más allá de lo obvio) y me sorprende cuánto se habló en prensa y su repercusión incluso en Portugal. Además del hecho de que la documentación referente a ellas se fuese destruyendo en cada paso que dieron. Como dice aquí otra lectora, es una pena no tener más testimonios de primera mano, pero no deja de sorprenderme todo lo que aún así llegó a descubrir en la investigación.
Leí este libro en ebiblio y añaden que hay más anexos y documentación en la web de la editorial. Me falta leer eso.
O traballo de investigación que hai detrás destas páxinas é marabilloso. Trátase da reconstución dunha historia, na recompilación de datos sen caer en xuízos de valor para achegarnos á historia de Elisa e Marcela, dúas mulleres que revolucionaron as costumes da súa época e foron contra vento e marea. Tristemente, hai moitas lagoas na historia que é probable que xamais cheguemos a coñecer, pero non por iso é menos fascinante.
Bastante interesante a historia, o libro moi ben escrito e cheo de fontes, probablemente o texto máis completo ao respecto, pero tbf skimmeei a metade pq non me importaban tanto os cargos xudiciais e movidas