Hemelse mevrouw Frederike: biografie van F. Harmsen van Beek [1927-2009]

by Maaike Meijer

F. Harmsen van Beek wordt tot de grootste dichters van Nederland gerekend. Geachte Muizenpoot en achttien andere gedichten werd in 1965 ontvangen als een literaire sensatie. Ook schreef ze betoverende korte verhalen en was ze journalist, kunstenaar en illustrator. Frederike Martine ten Harmsen van der Beek, ‘Fritzi’, werd lang afgeschilderd als spilzieke ‘flodderdiva’.
Deze kunstenaarsbiografie vertelt een ander verhaal. Harmsen van Beek was nog zoveel meer dan het creatieve middelpunt van villa Jagtlust. Voor het eerst komt Frederike zelf aan het woord, in brieven en fragmenten uit haar dagboek dat ze sinds haar vroege jeugd bijhield. Maaike Meijer sprak met tal van vriendinnen, vrienden en collega-kunstenaars en kreeg inzage in Harmsen van Beeks gehele archief. Ze doet met haar biografie recht aan een fascinerend en veelzijdig kunstenaarschap van internationale allure.

Genres: Biography, Nonfiction

669 pages, Paperback

Published January 1, 2018

About the author

Maaike Meijer (1949) is hoogleraar aan de Universiteit van Maastricht. Zij werkte zes jaar aan M. Vasalis. Een biografie en kreeg van de familie toegang tot alle archieven. Ze publiceerde veel over Vasalis en deed eerder onder meer onderzoek naar Nederlandse dichteressen van na de Tweede Wereldoorlog.

Reviews

[Hans Moerland · Rating 3 out of 5]

Over het algemeen boeiende biografie van een in haar doen en laten eigenlijk volkomen onmogelijk mens. "Ze [F. ten Harmsen van der Beek] zocht de schuld altijd buiten zichzelf," noteert Maaike Meijer op p. 558, en ook verder is het boek niet helemaal gespeend van kritiek jegens de persoon om wie het allemaal te doen is, maar al met al vallen er helaas toch de nodige hagiografische trekjes in dit werk te bespeuren.
Ronduit storend acht ik het gepsychologiseer c.q. psychoanalytisch geneuzel dat Meijer veelvuldig aan de dag legt. De biografe in kwestie toont zich al te pretentieus (een woord van waardering voor de geweldige hoeveelheid research die is verricht mag hier overigens niet ontbreken) en bovendien erg van zichzelf overtuigd. Hiermee staat ze, wat mij betreft, in schril contrast met biografen als Aleid Truijens en Annejet van der Zijl, wier werk van meer nuchterheid en bescheidenheid getuigt.

[Judith Ploegman · Rating 4 out of 5]

Een heel knap geschreven biografie over een aanvankelijk heerlijk chaotisch bestaan, waarin je opgelucht alles herkent wat je in je eigen leven en om je heen mis ziet gaan en wat geweldig is. Maar het wordt pijnlijk, een eeuwige belofte die aan drank ten onder gaat. Ik heb vaak op mijn handen gezeten van ergernis en gedacht: ‘Nee! Doe het niet!’. Ik heb me ook verwonderd over haar onbeschoftheid en hoe vergevingsgezind en tergend behulpzaam, of lijdzaam, haar vrienden zijn geweest. En over hoezeer ze publiek bezit was en hoe ze dat liet gebeuren.

[Wanja Krah · Rating 4 out of 5]

Wat een pil. Het is niet zomaar een verhaal over een dichteres, het is een studie. Compleet met voetnoten en analyses, van zowel haar werk, als haar leven, als hoe het één tot het ander verhoudt.
Als je, zoals ik, eigenlijk niet zo heel veel op hebt met dichten en ook niet gebiologeerd bent door de verschijning 'fritzi', is het wel een opgave.
Na het boek 'Jagtlust' was het een verademing dat het boek is geschreven met respect voor de persoon. Het zet het e.e.a. recht, maar het doet vooral een oprecht geïnteresseerd onderzoek naar het werkelijke verhaal en wat maakt dat het verhaal zich ontvouwt, zoals het zich ontvouwen heeft.
Het resultaat mag er zijn. Al lezend reis je met Frederike mee door het leven, hoe het tijdsbeeld zich ontwikkeld, hoe het leven zijn uitdagingen toewerpt en hoe de rekening soms als een boemerang terugkomt van al dan niet gemaakte keuzes. Het is letterlijk opbloeien, tot volwassenheid komen, vergrijzen en afsterven.
Ik geef toe dat ik blij ben dat het boek eindelijk uit is, maar er rest ook een dankbaarheid dat ik dit proces, van bloei, tot manifestatie, tot aftakeling en wegglijden, dankzij dit boek, al eens tot in zijn totaliteit heb mogen proeven.
Een bijzonder boek over een bijzonder leven, wat je wel even aan moet durven.

[Eugenie · Rating 4 out of 5]

Door het boek "een knipperend ogenblik" portret van Remco Campert kwam ik op de weg van dit boek. In een knipperend ogenblik wordt verhaald van het huwelijk tussen Remco Campert en Frederike (Fritzi) Harmsen van Beek. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt en ik was dan ook blij met de biografie van Frederike HvB door Maaike Meijer. Ik moet eerlijk zeggen dat ik "een knipperend ogenblik" veel leesbaarder vond dan "Hemelse mevrouw Fredrike". Dit laatste boek is toch meer een studieboek en leest niet zo makkelijk weg. Dit neemt niet weg dat het een rijke biografie is en dat er een goed beeld wordt geschetst hoe leven en werk met elkaar samenhangen.

[Mir Westen · Rating 5 out of 5]

Wonderful and thorough biography about a 'forgotten' Dutch artist and poet, her beautiful language, her loves, her network and many more friends who lived with her in Jagtlust, and were inspired by her.

[Ferre Wyckmans]

Wat een boek over een hoogst merkwaardige vrouw.
Maaike Meijer schreef na haar schitterende biografie van Vasalis opnieuw een topper.

[Gijs Zandbergen · Rating 3 out of 5]

Interessant boek, maar wat mij betreft toch te weinig verhalend en journalistiek, en met te veel zijsporen en academische poëzie-interpretaties. Maaike Meijer is soms erg stellig Frederike-minded, terwijl 'Fritzi' op zijn zachtst gezegd niet alleen in haar laatste levensjaren een raar, excentriek, alcoholisch en onmogelijk mens was. Dat was ze al veel eerder, maar toen viel men nog op dat malle wijf, dat zo gemakkelijk verliefd werd en bij wie je zo lekker kon klaplopen. Eén ding is zeker: was je met haar bevriend of verloofd, dan maakte Frederike daar op enig moment abrupt een eind aan en het was altijd de schuld van de ander. De klacht van Meijer dat de meeste artikelen over Harmsen van Beek haar levensstijl betroffen en niet haar literaire werk deel ik niet, want zo veel geschreven heeft Frederike niet. Ze heeft wel veel sherry gedronken, gefeest en mannen versleten.

[Hugo Van Zoest · Rating 4 out of 5]

Een prachtige biografie -wat een werk om die zo voor elkaar te krijgen-

[Marjan Kloosterman · Rating 5 out of 5]

Prachtige volle beschrijving van een vrouwenleven, een kunstenares in hart en nieren, haar tijd ver vooruit. Ze durfde en deed, wilde geen last hebben van publiciteit, het eeuwig zelfgenoegzame duiden van literatuur en kunst critici, ze wilde geen last en had dat wel.
Aantrekken en afstoten, hechten en onthechten, vertrouwen en wantrouwen, verantwoordelijkheid nemen en vaker laten.
Het wonen in twee ogenschijnlijk verschillende landstreken, wel haar leven op haar manier leven.

De biografe heeft gezocht naar de kunstenaar in deze vrouw, en naar de vrouw in de kunstenaar en daarin een goed evenwicht in het weergeven van dit boeiende leven gevonden.
Heel de mens.

Ik las het boek in mijn vakantie, in 3 dagen, en ja, ook ik, moet even bijkomen van de wondere wereld van mevrouw Frederike Harmsen van Beek.