De in 1917 na een geheim proces wegens spionageactiviteiten ter dood veroordeelde Mata Hari is nog altijd een van de grote legendes van vaderlands avonturisme: een eenvoudig Fries meisje dat als oosterse naaktdanseres een van de meest fameuze sterren van de Parijse belle époque werd. Toch duurde het bijna zestig jaar totdat er een betrouwbare biografie van haar geschreven werd – door niemand minder dan Jan Brokken. Op grond van interviews, artikelen, archiefstukken en memoires van tijdgenotenbeschrijft Brokken het veelbewogen leven van Margaretha Zelle, de danseres die het publiek in extase bracht, totdat haar zucht naar geld en avontuur haar noodlottig werd en ze verstrikt raakte in de netten van de Franse en Duitse inlichtingendienst tijdens de Eerste Wereldoorlog.
A well-known journalist, Jan Brokken made his debut as a writer in 1984 with the largely autobiographical novel De provincie (The Province), the story of a youth spent in the countryside, which was made into a successful film. He has published gripping travel books about, among others, Africa, Indonesia and Curaçao, and is the author of the acclaimed and bestselling novels De blinde passagiers (The Blind Passengers, 1996), De droevige kampioen (The Sad Champion, 1998) and Jungle Rudy (2006). His work, which has been translated into several languages, has been compared in the international press to that of Graham Greene and Bruce Chatwin.
Mooi portret van een tragisch leven. Mata Hari groeide op als Marijke Zelle in Leeuwarden en werd danseres. Ze ambieerde internationale roem en kwam in contact met machtige personen in Frankrijk, Duitsland en Rusland. In de omstandigheden van de eerste Wereldoorlog kwam ze in politiek vaarwater en werd ze verdacht van spionage. Dat werd heer fataal, ze kreeg de doodstraf. In Leeuwarden staat een beeld van de jonge vrouw die een mythe werd.
Non-fictie, maar leest als een roman! Interessant om het Frankrijk van vóór en tijdens de eerste wereldoorlog te leren kennen en natuurlijk Mata Hari zelf, haar leven, haar dansen en haar oneerlijke proces.
Bij het zien van de schitterende cover zie je meteen over wie het boek zal gaan. Na het lezen van dit boek heb je een totaal ander beeld van Mata Hari dan je eerst had. Je gaat anders over haar denken en sluit haar (stiekem) in je hart. Het boek is het verhaal van Mata Hari die geboren is als Margaretha Zelle en later uit zal groeien tot Mata Hari. Je leest waar ze is geboren, hoe haar geboorteplaats er uitzag in haar jeugd, wie haar ouders waren en haar broers, waar en op welke scholen ze heeft gezeten. Waarom ze vertrok uit haar geboorteplaats en waarom ze Frankrijk zo adoreerde. Hoe ze Mata Hari werd en uiteindelijkdubbelspion. Waarom ze voor het laatste uiteindelijk koos. Je leest hoe en waar ze uiteindelijk werd opgepakt. Het is een mooi kijkje in het verleden waar je ontdekt hoe de mensen toen leefden, wat ze deden. In de eerste helft is er tussendoor geciteerd uit een verrassend eerlijk interview dat Mata Hari had met Priem. De auteur vraagt zich daar tussendoor af waarom bepaalde vragen niet gesteld zijn en waarom Mata Hari wel tegen deze journalist zo eerlijk was. Sowieso kan je merken dat de auteur heel veel onderzoeken heeft gedaan naar het ware verhaal over Mata Hari. Waar nodig geeft hij ziin onderbouwende mening waardoor je anders naar bepaalde zaken gaat kijken en je je af gaat vragen of Mata Hari wel terecht is gefusilleerd. Of het wel terecht is dat ze de naam draagt die de mensen haar hebben gegeven. De hoofdstukken hebben passende titels waardoor je een idee hebt waar het boek over zou kunnen gaan. In het nawoord verteld de auteur waarom hij dit boek heeft herschreven en waarom hij het boek jaren geleden voor het eerst schreef. Het verhaal laat zien wat hebzucht naar geld met een mens kan doen, wat wrok met een mens kan doen, hoe soms een leugen van iemand kan uitgroeien tot iets waar iedereen in gelooft, waardoor men de andere kant niet meer wil zien. Hoe moeilijk het dan is om het slachtoffer in een beter daglicht te plaatsen. Minpuntje is dat de noten achterin het boek staan in plaats van onderaan de bewuste bladzijde. Ook is het jammer dat er geen foto's van Mata Hari in staan. Die hadden het boek compleet gemaakt. Ondanks die twee minpuntjes is het boek een echte aanrader; dit boek belicht het leven van Mata Hari over wie ze echt was met geregeld een opbouwende mening van de auteur waardoor je anders naar bepaalde zaken gaat kijken.
Op 29 januari 2019 bezocht Jan Brokken onze boekhandel Maximus. Hij had weer eens een pareltje afgeleverd met De Rechtvaardigen en kwam daarover vertellen. Na afloop is er het traditionele signeren, waarbij we er een gewoonte van hebben gemaakt om voor iedere dochter een boek aan te schaffen en te laten signeren. Op de tafel naast de kassa lagen de mij bekende werken van Brokken uitgestald. Helemaal in de hoek zag ik verder een wat kleiner wit boek met een afbeelding van een gracieuze vrouw uit de gegoede burgerij, zittend op een bankje, ergens begin twintigste eeuw? Op de kaft stond verder in grote rode letters MATA HARI. Navraag bij Brokken leerde dat dit een geüpdatete heruitgave was van zijn allereerste werk. Wat kan het toch geweldig zijn om zo’n bijeenkomst te bezoeken en dan zulke ontdekkingen te doen. Want één van mijn favoriete non-fictieauteurs die een heel boek schrijft over één van de meest tot mijn verbeelding sprekende vrouwen ooit, dat kan alleen maar vuurwerk opleveren...
Margaretha Zelle, die naam herinner ik me nog wel van Triviant: “Onder welke naam was Margaretha Zelle beter bekend?” Mata Hari natuurlijk! Maar wat wist ik nou verder over deze intrigerende Leeuwardense? Oosterse sluierdansen. Mannenverslindster. Dubbelspionne. De kogel gekregen. In hoeverre lopen waarheid en mythe hier uiteen? Was ze nou echt de meedogenloze meesterspionne uit de overlevering of meer een slachtoffer van de omstandigheden? Was ze echt zo’n femme fatale? Hoe goed was ze als danseres? Wat voor iemand was ze eigenlijk? Op deze vragen en meer geeft Brokken feilloos antwoord, zoals je natuurlijk ook van hem mag verwachten.
Nu Mata Hari haar sluiers heeft afgeworpen is ze voor mij alleen nog maar boeiender geworden. Hopelijk raakt dochter E. echter niet al te zeer geïnspireerd door dit spannende levensverhaal... Voor de zekerheid pak ik haar waterpistool maar vast af denk ik.
Mata Hari heeft me altijd al gefascineerd en ik ben dan ook blij dat ik nu deze biografie gelezen heb. Ook al is het non-fictie, het leest bijna als een goed geschreven roman, deze biografie van Jan Brokken.
Mata Hari (1876 - 1917) werd geboren aan het eind van de 19de eeuw, in Leeuwarden. Zij boekte enorme successen in het begin van de 20ste eeuw als exotische danseres in Parijs. Het is voor mij duidelijk, na het lezen van deze biografie, dat Mata Hari een egoïstische vrouw was, maar dat zij door het Franse leger tijdens de Eerste Wereldoorlog gefusilleerd werd is, mijn inziens tenminste, niet terecht.
Zij was een zéér bekend danseres die deed alles om aan geld te komen. De vele leugens die zij ophing waren vooral bedoeld om haar carrière als exotische danseres te doen slagen. Dat zij (dubbel)spionne was staat voor mij ook vast, maar zij werd (nogmaals, mijn inziens) daartoe gedreven door haar zucht naar geld. Uit de biografie blijkt overigens dat zij niet een top-spionne was; zij gaf nauwelijks iets door wat nog niet bekend was 😊.
Mata Hari was altijd een intrigerende naam in mijn jeugd en ik was benieuwd naar haar achtergrond. Jan brokken stelt niet teleur met deze biografie, die een heel objectief beeld geeft van een eerzuchtige vrouw, die heel veel kwaliteiten had en zeer zwaar gestraft is voor onbewezen vergrijpen.
Jan Brokken heeft een poging gedaan om het verhaal van Mata Hari als danseres en spionne te herschrijven maar toch blijft het geheel vaag en rommelig. De schets van de Belle epoque is wel interessant.
Een vroeg journalistiek werk van één van mijn favoriete schrijvers. Ik heb de originele versie uit 1975 gelezen. Een ogenschijnlijk complete inventarisatie van de lotgevallen van de Nederlandse Mata Hari. Het leest meer als een journalistieke studie zijn meer recente boeken. Regelmatig kijk je even naar één van de meer dan tweehonderd ‘footnotes’ die in een lijst achter in het boek zijn opgenomen. Dat stoort wel een beetje, want die notes geven tijdens het lezen meestal geen extra informatie (je zou er de gerefereerde boeken of interviews zelf voor moeten gaan lezen). Een bonus is dat je in het verhaal wat politieke geschiedenis van de eerste wereldoorlog meekrijgt. Opvallend is dat Mata Hari, ondanks het met elkaar in oorlog zijn van diverse Europese landen, er in slaagt om in die tijd zo vaak heen en weer te reizen tussen Duitsland, Nederland en Frankrijk (soms via Engeland en Spanje). Na het lezen heb ik denk ik wel een compleet beeld gekregen van de levensgeschiedenis van Mata Hari. In mijn ogen een redelijk goede danseres die er alles aan doet om haar hang naar roem, rijkdom en aanzien te vergroten. Beïnvloeding van (oudere en vaak militaire) mannen was een sterk punt van haar. Van het verfijnde vak van amateur-spionne had zij echter niet veel kaas gegeten. Pech dat ze er desondanks toch fataal op wordt afgerekend.
Het is verbazingwekkend hoe een Fries meisje in de eerste 15 jaar van de twintigste eeuw kon uitgroeien tot een wereldster. Optreden in de grootste zalen van Parijs, Wenen en Milaan, omgang met politieke leiders en beroemde kunstenaars, en dat alles dankzij haar schoonheid en haar kunst. Dat ze vervolgens in de eerste wereldoorlog terechtkomt in een net van spionage en op dubieuze wijze door de Franse justitie ter dood veroordeeld is, maakt haar legendarische verhaal alleen maar groter.
Jan Brokken schreef al in de jaren '70 dit gedegen werk over haar leven, en heeft het in 2017 herschreven op basis van veel nieuwe informatie, die mondjesmaat door de Franse overheid is vrijgegeven. Brokkens werk is heel degelijk onderbouwd, maar valt toch tegen voor de gemiddelde lezer. We worden overstelpt met politici en militairen, die toen misschien bekend waren maar nu meer introductie behoeven. Een soort behoefte om volledig maar ook beknopt te zijn leidt tot een werk wat soms moeilijk te volgen en bij tijden zelfs saai is. Dat laatste zou toch niet bij zo'n interessante vrouw moeten gebeuren!
De naam Mata Hari had ik wel 's gehoord, maar eigenlijk wist ik niets over haar. Dit boek bracht daar verandering in. Maar na het lezen blijft Mata Hari nog steeds mysterieus. Waarom wilde ze überhaupt spion zijn? En zou ze echt alles doen voor geld en glamour? Een interessante vrouw moet zij zeker geweest zijn! Het tempo in de hoofdstukken was heel verschillend (sommige delen waren wel herschreven, anderen stamden nog uit 1975 - en hadden het over guldens!), wat ervoor zorgde dat ik niet in een lekker leesritme kwam.
Ik kwam de naam Mara Hari weer eens ergens tegen en dacht: nu wil ik weleens weten hoe het zit met die Friezin. Dit is een aardige biografie met veel achtergrond en tijdsbeeld van de Belle Époque. Niet al te best geschreven, maar voor deze keer zie ik dat door de vingers...
Mata Hari blijkt inderdaad een vrij verbazingwekkend figuur te zijn geweest. Van Fries meisje tot de meest besproken danseres van Parijs en Berlijn, ik geef het je te doen. En dan komen daar de (contra)spionage-avonturen en de trieste afloop daarvan nog bij. Brokken komt al met al tot een behoorlijk geloofwaardige karakterschets van een zeer getalenteerde, slimme vrouw die haar leven lang op zoek is geweest naar erkenning en waardering en daar zo ver in ging dat het haar uiteindelijk letterlijk de kop heeft gekost.
Een non-fictie boek wat wegleest als fictie! Jan Brokken weet in dit boek een mooi historisch afgewogen beeld te geven van het fenomeen Mata Hari. Het boek geeft zowel een mooi inzicht in Mata Hari maar ook in de Belle Epoque
Het goede aan het boek vind ik dat het Mata Hari op een gedegen manier schetst: niet als meesterspion, maar ook niet als de onschuld zelve. Daarbij vind ik het ook sterk dat het fenomeen Mata Hari als danseres ook uitgebreid wordt omschreven.
"Als toetje" komt Brokken in het laatste hoofdstuk met een sterke analyse waarin hij boven de inhoud gaat hangen en zich afvraagt waarom Mata Hari zo'n fenomeen is geworden. Goed hoofdstuk, maar mag nog iets meer worden uitgewerkt.
De eerste hoofdstukken waren wat moeilijk om te lezen (er zat niet een duidelijke structuur in) na een aantal hoofdstukken las het erg als een echte roman. Het verhaal is erg interessant mocht je wat meer willen weten over Mata Hari en haar leven!!
Aardig boek over leven en dood van deze Friese vrouw, beter bekend als Mata Hari. Er is veel onzin over haar geschreven maar Brokken scheidt heel vaardig feit en fictie. Vlot geschreven.
Wat is dit boek slecht geschreven! In het radioprogramma OVT werd dit boek recentelijk een jeugdzonde van Jan Brokken genoemd. Jeugdzondes hebbben we allemaal, maar die opnieuw laten uitbrengen door de uitgever lijkt me in veel gevallen geen goed idee. Brokken schijnt delen van dit boek herschreven te hebben en mijn indruk is dat die delen zich vooral in het tweede deel van het boek bevinden. In die delen lukt het Brokken beter om Mata Hari in haar tijd te plaatsen en die context zorgt voor wat vlees op de literaire botten. De eerste hoofdstukken zijn erg hakkerig geschreven met een hoog 'en toen' gehalte. Dat de uitgever en schrijver gezwicht zijn om in 2017, 100 jaar na de dood van Mata Hari, met een update te komen is logisch, maar dit is echt knoeiwerk.
Veel recensies benadrukken dat het boek vlot leest en daar ben ik het mee eens. Ik heb dit boek in twee dagen uitgelezen, maar aan een vlotte schrijfstijl kan dat niet liggen. De gulzigheid waarmee je dit boek leest, komt door het leven van Mata Hari zelf: de belle époque, een vrouw die tegen de tijdsgeest in kiest voor haar eigen geluk en ambitie, de intriges die haar affaires en werk met zich meebrachten. Als ik niet enigszins beslagen ten ijs wilde komen bij het bezoeken van de tentoonstelling over Mata Hari in het Fries museum, had ik dit boek veel eerder weggelegd.
In het radioprogramma Interne Keuken (maar ook in het nawoord bij deze editie) noemde Brokken dit boek onlangs een halve jeugdzonde. Je kan bijna zien welke stukken hij herschreven heeft en welke in soms nogal onbeholpen stijl zijn blijven staan. Onevenwichtig dus, maar best genietbaar.