Μέτρα λιτότητας

by Karen Van Dyck (editor)

Κυκλοφορεί τώρα στην Ελλάδα η ανθολογία 49 ποιητών που έγραψαν ποίηση στα ελληνικά κατά τα χρόνια της κρίσης. Την ανθολογία συνέταξε η ΚΑΡΕΝ ΒΑΝ ΝΤΑΫΚ, καθηγήτρια νεοελληνικής λογοτεχνίας στο Τμήμα των Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης.
Η αγγλική δίγλωσση έκδοση στα Penguin και η αντίστοιχη αμερικανική στα New York Review Books τιμήθηκαν με το LONDON HELLENIC PRIZE (2016) και χαρακτηρίστηκαν από την εφημερίδα New Statement ως «κορυφαίο βιβλίο της χρονιάς» και από την Guardian ως «Βιβλίο του μήνα» (Δεκέμβριος 2016).



Ένα από τα ελάχιστα θετικά στοιχεία των ταραγμένων ιστορικών συγκυριών είναι ότι δημιουργούν μια νέα πολιτιστική άνθηση, που πουθενά δεν γίνεται εμφανέστερη απ’ ο,τι σε αυτή τη συναρπαστική ανθολογία. Εδώ συγκεντρώνεται μια αξιοσημείωτα πλούσια και ευφάνταστη ποικιλία ποιητικών ιδιωμάτων που προέκυψαν ως αντίδραση στην κοινή έννοια περί ηθικού και πολιτικού επείγοντος.
– TERRY EAGLETON

Τα Μέτρα λιτότητας είναι μια πολύ επιτυχημένη προσπάθεια να χαρτογραφηθεί το νέο ποιητικό πεδίο … η Κάρεν Βαν Ντάυκ τοποθετεί τους ποιητές της ανθολογίας στο ευρύτερο πλαίσιό τους, δίνοντας βιογραφικά στοιχεία, βιβλιογραφικές παραπομπές και διαδικτυακούς συνδέσμους – μια που αρκετοί επιλέγουν την online αυτοέκδοση αντί για το έντυπο βιβλίο. Η επιλογή της μας παρουσιάζει μια έμμεση εικόνα της κρίσης. Καταγράφει, επιπροσθέτως, την επίδραση της παγκοσμιοποίησης, του φεμινισμού, και ιδιαιτέρως την απορρόφηση άλλων πολιτισμών – το καινούργιο φαινόμενο των μεταναστών ποιητών που τώρα γράφουν μόνο στα ελληνικά ή παράλληλα με τη μητρική τους γλώσσα. – TLS

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά της ανθολογίας είναι η άρνησή της να οριστικοποιήσει ποιό γράψιμο είναι ή δεν είναι πολιτικό. Η Βαν Ντάυκ επιλέγει να παρουσιάσει ένα ευρύτερο φάσμα ποιημάτων, περιλαμβάνοντας πολλά που δεν αναφέρονται άμεσα στην πολιτική κατάσταση, με στόχο να προσφέρει βαθύτερες και πολύ διαφορετικές μεταξύ τους απαντήσεις στα ερωτήματα περί ευθύνης των ποιητών στο πολιτικό γίγνεσθαι.
– NEW YORKER


Το φως μέσα στο οποίο δουλεύουν οι ποιητές της ανθολογίας και η γλώσσα που μιλούν είναι ακόμη το φως και η γλώσσα του Ομήρου και των μεγάλων τραγικών. Τα Μέτρα λιτότητας, εμφανίζονται την ώρα που η Ελλάδα αντιμετωπίζει νέες δυσκολίες και οδύνες και προσφέρουν ένα σύγχρονα καυστικό, ευφάνταστο και δυνατό σώμα ποιημάτων.
– RUTH PADEL


Το συλλογικό πνεύμα ρέει φρέσκο, αδιαμεσολάβητο και αναζωογονητικό…
– THE GUARDIAN


Νά μια γλώσσα που χτυπάει απευθείας στα σωθικά και στην καρδιά, μια ηχηρή γήινη φωνή. Μας καθιστά υπόλογους για ό,τι βλέπουμε και αισθανόμαστε ως μάρτυρες μιας παγκοσμιοποιημένης εποχής. Αυτή η θαυμάσια επιτομή βιωμένων απεικονίσεων μιλάει με πλήρη ελευθερία…
– YUSEF KOMUNYAKAA

Genres: Poetry, Greece, Politics

288 pages, Paperback

First published April 7, 2016

About the author

Karen Van Dyck is the Kimon A. Doukas Professor of Modern Greek Literature at Columbia University. She writes on modern Greek and diaspora literature and on gender and translation. She has edited or co-edited several volumes of poetry, including A Century of Greek Poetry (2004); The Greek Poets: Homer to the Present (2010); and, for NYRB Poets, Austerity Measures: The New Greek Poetry (2017). She is also the translator of Margarita Liberaki’s Three Summers, an NYRB Classics title. Her translations have appeared in Brooklyn Rail, Asymptote, and The Baffler.

Reviews

[Το Άθχημο γατί του θενιόρ Γκουαναμίρου · Rating 5 out of 5]

Απόλαυσα αυτήν την ποιητική ανθολογία με τη χαρά και τον αυθορμητισμό ενός ανθρώπου που δεν κατέχει σε βάθος την ποίηση, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει να την απολαμβάνει. Γιατί όλοι έχουμε δικαίωμα από καιρού εις καιρόν σε λίγη ομορφιά. Κάτω από τον γενικό τίτλο που στα ελληνικά θα μεταφραζόταν ως "Μέτρα λιτότητας" ανθολογούνται Έλληνες και ξένοι ποιητές που δεν γράφουν υποχρεωτικά για την κρίση, αλλά έζησαν ή συνεχίζουν να ζουν μέσα σε αυτήν. Αν μέτρησα σωστά είναι 49 στο σύνολο οι ανθολογούμενοι ποιητές. Και ο καθένας με τον τρόπο του έχει κάτι ενδιαφέρον να προσφέρει.

Η συλλογή χωρίζεται σε έξι ενότητες:
1. Παράδοση και ατομικό ταλέντο. Ποιητές σε λογοτεχνικά περιοδικά.
2. Μύθος και Φάρμακο. Αυτοσχέδιοι ποιητές μικρών εκδόσεων.
3. Άδικη τιμωρία. Διαδικτυακοί ποιητές.
4. Διήγηση. Ποιητές σε μια παράσταση, δια μέσου των τεχνών.
5. Έξω από την Αθήνα. Βιβλιοπωλεία, καφετέριες και ποιητές της επαρχίας.
6. Διασυνοριακές ζώνες. Ποιητές ανάμεσα σε κουλτούρες και γλώσσες.

Ο κορμός του κειμένου είναι γραμμένος στα αγγλικά, η εισαγωγή, τα βιογραφικά των ποιητών, οι υποσημειώσεις, τα βιογραφικά των μεταφραστών, όλα προϋποθέτουν ο αναγνώστης να γνωρίζει καλά την αγγλική γλώσσα. Ωστόσο τα ίδια τα ποίηματα παρατίθενται στα ελληνικά και στα αγγλικά. Θα παραθέσω κάποια που ξεχώρισα και αγάπησα, ακολουθώντας καθαρά υποκειμενικά κριτήρια:

σελίδα 22: "27 ή ο άνθρωπος που πέφτει" (στην αγγλική μετάφραση ο τίτλος είναι "9/11 or the falling man". Είναι δηλαδή ένα ποίημα, όπως το αντιλαμβάνομαι τουλάχιστον, για έναν άνθρωπο που πέφτει από τους Δίδυμους Πύργους στις τις 11 Σεπτεμβρίου 2001). Του Γιάννη Ευθυμιάδη:

"Όλοι νομίζετε ότι φοβήθηκα και πως γι' αυτό έπεσα
πανικόβλητος στο κενό
Θε μου τί βλάκες! Επιτέλους πήρα για μια μόνη φορά
όλη μου τη ζωή στα χέρια μου
Προκλητικά, πέφτοντας μπροστά σε τρομαγμένα
τεράστια μάτια, σας βγάζω τη γλώσσα μου".

σελίδα 84: " Ο Κύριος Ταυ σε θαλασσινό τοπίο", της Κατερίνας Ηλιοπούλου:

"Μαζεύει ένα βότσαλο από την ακροθαλασσιά
Παρατηρεί πως το βότσαλο έχει την αξιοσημείωτη
ιδιότητα
Να μη διαθέτει εσωτερικό κι εξωτερικό.
Τα δύο ταυτίζονται.
Επειδή δεν μπορεί να σκεφτεί τίποτε άλλο,
αποφασίζει πως το βότσαλο είναι εχθρός του κόσμου
και το πετάει μακριά.
Το βότσαλο πέφτοντας δημιουργεί αυτό που λέμε
"τρύπα στο νερό".

σελίδα 91: "Τα σκυλιά" του Στάθη Αντωνίου. Στο ποίημα αυτό, ένας άνθρωπος περνάει με το αυτοκίνητό του μέσα από έναν οικισμό - καταυλισμό. Ένα άσχημο μέρος. Καθώς απομακρύνεται, παρατίθενται οι ακόλουθοι στίχοι, με τους οποίους τελειώνει το ποίημα:

"Τρία σκυλιά άρχισαν να γαυγίζουν, τρέχοντας πλάι στις ρόδες του. Παρόλο που αυτό του είχε ξανατύχει πολλές φορές, κάτι ήταν διαφορετικό εδώ, κάτι στο γάβγισμά τους. Ενώ πάντα νόμιζε πως τ' αδέσποτα σκυλιά τον διώχνουν, τούτα δω, έλεγαν αυτό που οι κάτοικοι ντρέπονταν να ζητήσουν, τον παρακαλούσαν να μείνει μαζί τους, να μοιραστεί τη μοναξιά τους".

σελ. 118: "Λωτοφάγοι ΙΙ", της Φοίβη Γιαννίση (ίσως κάποιοι την ξέρουν από θρυλικό περιοδικό "Μαύρο Μουσείο και τον Ε. Χ. Γονατά):

"τέλος καλοκαιριού μα ο χειμώνας δεν έρχεται
μπορείς έξω να κάθεσαι την ώρα που νυχτώνει
αηδόνια ακούγονται τα φώτα ανάβουν
εμπρός στα μεγάλα τραπέζια δείπνα μικρά του δειλινού
με νυχτοπεταλούδες δείπνα μεθυσμένα"

σελ. 132: "Οικογένεια" της Εύας Στεφανή (έχει κάνει το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ "Επισκέψεις στο σπίτι του Ε. Χ. Γονατά" όπου με υπέροχο τρόπο παρουσιάζει καθημερινές σκηνές από τη ζωή του λογοτέχνη). Αυτό το ποίημα με συγκίνησε πολύ και μάλιστα με έναν τρόπο μου ήταν πολύ οικείο. Με λίγη προσπάθεια θυμήθηκα μια καταγραφή από τα ημερολόγια του Κάφκα που με ανάλογο τρόπο περιγράφει μια αντίστοιχη "συμβιωτική" συνύπαρξη. Είναι όμορφες αυτές οι τυχαίες εκλεκτικές συγγένειες, εκεί όπου τα δημιουργικά πνεύματα συναντώνται.

Αυτό είναι το ποίημα της Στεφανή:

"Κοιμόμαστε όλοι μαζί στην κουζίνα για να βλέπουμε τηλεόραση. Ξαπλώνουμε ο ένας πάνω στον άλλο. Πρώτα ο μπαμπάς μπρούμυτα. Μετά η μαμά ανάσκελα. Ανάμεσα στον μπαμπά και στη μαμά μπαίνει ένας αδερφός. Από πάνω τα δίδυμα. Στην κορυφή η κόρη μπρούμυτα. Κουβέρτες δεν χρειάζονται γιατί ο ένας ζεσταίνει τον άλλο. Στο κρεβάτι μπορούν να μπουν και άλλοι συγγενείς, αρκεί ο καθένας να έχει το δικό του τηλεκοντρόλ".

Αυτή είναι η ημερολογιακή καταγραφή του Κάφκα 4 Ιανουαρίου 1914 (η μετάφραση είναι της Α. Βερυκοκάκη από τις εκδόσεις Εξάντα, σελ. 265):

"Είχαμε σκάψει μια τρύπα στην άμμο και είχαμε βολευτεί μέσα. Τη νύχτα κουλουριαζόμαστε μέσα στην τρύπα, ο πατέρας τη σκέπαζε με κορμούς δέντρων και σκόρπιζε από πάνω κλαδιά και ήμαστε, όσο γινόταν, προστατευμένοι από τις θύελλες και τα ζώα. "Πατέρα" φωνάζαμε πολλές φορές φοβισμένοι όταν είχε σκοτεινιάσει εντελώς κάτω από τους κορμούς κι ο πατέρας αργούσε να φανεί. Όμως ύστερα βλέπαμε μέσα από μια χαραμάδα τα πόδια του, γλιστρούσε μέσα κοντά μας, μας χαϊδολογούσε λίγο, γιατί το άγγιγμα του χεριού του μας ησύχαζε, κι ύστερα κοιμόμαστε κυριολεκτικά ο ένας πάνω στον άλλο. Εκτός από τους γονείς μας, ήμαστε πέντε αγόρια και τρία κορίτσια, η τρύπα ήταν πολύ στενόχωρη, όμως θα φοβόμαστε αν τη νύχτα δεν ήμαστε τόσο σφιχταγκαλιασμένοι ο ένας πάνω στον άλλο".

σελ. 148: "Το βιολί" της Kyoko Kishida είναι ένα πανέξυπνο, γεμάτο ειρωνεία ποίημα για τη γυναικεία περίοδο:

"Κάθε μήνα το ίδιο βιολί
Παλίρροια Λάβα Σκότος Φέξη
Της μήτρας σφίξη και διαστολή
Οι αιώνες ιερουργούν τον κύκλο
Που μας μάθαν να φροντίζουμε οι μανάδες
Ως μια ανωμαλία υγιεινής
Εκφυλισμένες μας συντονίζουν φερομόνες
Των άσηπτων νοικοκυρών εχθροί
Μια μηνιαία νεύρωση
Που πλέον καταστέλλουν με οπιοειδή
Πες το βιολί ή κόκκινο λουλούδι που ανθεί
Σε πείσμα των καιρών το μάτι κλείσε στη σελήνη
Το αίμα από τη μήτρα σου ενώ ρέει ξεσηκώσου
Νιώσε: ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ!
ΑΣΤΡΑΦΤΕΡΗ!
ΔΥΝΑΤΗ!"


Τέτοια ποιήματα της γυναικείας καθημερινότητας, υπάρχουν και αλλού μέσα στην Ανθολογία, δεν τους λείπει το χιούμορ και μια διάθεση σαρκασμού (ενίοτε και αυτοσαρκασμού). Για παράδειγμα:

σελίδα 282: "Η μαμά είναι ποιήτρια" της Γλυκερίας Μπασδέκη:

"ω, ναι - η μαμά είναι
σπουδαία ποιήτρια
όλη τη μέρα μαγειρεύει κόμματα,
σκουπίζει χρόνους, σιδερώνει
πτώσεις

αντί να δει Δευτέρα βλέπει Τρίτη

λέει το πλυντήριο ωκεανό
τη χύτρα υπερωκεάνιο"

Από τα υπόλοιπα που μου έρχονται πρόχειρα στο νου, το ποίημα του Στάθη Μπαρούτσου με τίτλο "SMS" γραμμένο στα greeklish, το ποίημα του Θοδωρή Ρακόπουλου με τίτλο "Σχισμένο" που μου θύμισε τα calligramme. Υπάρχουν επίσης μέσα κείμενα του Δημοσθένη Παπαμάρκου (στο στυλ δημοτικού τραγουδιού, με τίτλο "Από Παραλογή") και ένα πανέξυπνο πεζοποίημα του Γιάννη Παλαβού με τίτλο "Password".

Ένας μόνο ποιητής δεν μου άρεσε. Ο Jazra Khaleed. Δεν συμφωνώ ούτε με τις πολιτικές του απόψεις ούτε με την αισθητική του (αλλά επειδή πάσχω και λιγάκι από το σύνδρομο της Βάνας Καρούλου Λέκκα, δεν νομίζω πως θα μπορούσα να τον κρίνω διαφορετικά).

Βάνα Καρούλου Λέκκα: -Θα προτιμούσα να μη λέγονται τέτοιες λέξεις μπροστά μου
Γιάννης: -Τί είπα;
Δήμητρα: -Ε, είπες κώλος.
Βάνα Καρούλου Λέκκα: -Σας παρακαλώ είναι τελείως έξω από την αισθητική μου αυτού του είδους οι εκφράσεις.

Αυτά. Μια απολαυστική εμπειρία. Μια αξιόλογη προσπάθεια. Μακάρι να υπάρξουν και άλλες.

[la poesie a fleur de peau · Rating 4 out of 5]

"I came from the light,
I walk towards the light,
the dark hallways ends.
I pass the sacred starting line."

Yiannis Efthymiades

***

"They can call shadows an overcoat
but still I am naked under the tree
whose own shadow slithers
like a snake. Stay and it will bite
like water, bite like marble but not
like pine needles or sand. Those
are different nests. They are chance
drifting like strands in air."

Excerpt of "Penthesilea", by Katerina Iliopoulou

***

"Tonight death will turn widower
Machine guns still lusting in heat
Soldiers return to their countries
Castrated
Maimed
No longer to shoot
No longer to rape
Death sticks to their fingers like resin
Their deaths
The days stop at a checkpoint
The days are Muslim mothers
They don't have papers, they are deported
Tonight death will turn widower
I saw peace pluck her eyebrows
Just before she stepped on stage
Chewing popcorn
The masses on the square
Applaud the bombing of innocents
Murders of immigrants
The victory of civilization
The triumph of democracy"

Excerpt of "Death Tonight", by Jazra Khaleed

[Hanneleele · Rating 4 out of 5]

Ega siin midagi paha polnud, aga tõeliselt meeldejäävaid luuletusi ka nappis. Siiski, meeldiv Kreekas luulet lugeda. Päris huvitav kogu, lihtsalt osa sellist tänapävast ühiskondlik-igapäevaelulist luulet, mis mulle eriti ei istu. Aga mõne autori luuletusi tahaks kohe rohkem lugeda ka, nii et kõik tasakaalustas end ära.

Edit: I decided to write in English as well seeing as there aren't probably many Estonians who'd be interested :) All in all it was quite a good and interesting collection. There were few really memorable poems for me (I have quite particular taste in poems that I can call my favorites) but none that I'd call bad or boring and my overall memory of the book is really favorable. I enjoyed reading it and finding out about so many new poets - I was especially glad that there were so many women. I didn't know any of them beforehand (the only Greek poets available in my native language are Odysseas Elitis and Kavafis, I think) but this made me want to read more. I also like that there were many different genres and styles - poems about the society, everyday problems, nature, myths and so on... For example I don't much enjoy poems about the economy or everyday issues but for every one I didn't enjoy there was another poem or author that I did - and I'm sure some people like the ones I don't and can have the opposite effect. There aren't that many poems from one author or genre to get tired of them but just enough of the ones I liked to leave me wanting more. And reading on.

[k · Rating 4 out of 5]

This is an important update to the body of translated Greek poetry and one which strays from the usual clichés. The inclusion of migrant voices is a rare and welcome complication to the usual profile of poets in the modern Greek canon.

[Tom Scott · Rating 3 out of 5]

This is an extremely well-done project which focuses on Greek poetry written in response to the 2008 debt crisis and the later refugee crisis. It collects a wide range of contemporary Greek language poets, and organizes them into six loose groupings (Poets in Literary Magazines, DIY and Small Press Poets, Poets Online, Poets in Performance and across the Arts, Bookshops, Cafes, and Poets in the Provinces, and Poets between Cultures and Languages), and translates them into English (Greek on the left side; English on the Right).

Each grouping includes an outstanding introduction, and each poet is afforded an impressively flesh-out biography. The editorial content throughout is strong and helps orientates the reader to the people and trends of current Greek poetry. The book is handsome, high quality, and an obvious passion project.

The collection accomplishes what it sets to do in its Introduction (which I read after I bought the book, of course), which is to be unlike other more focused anthologies about the Greek crisis by "including a much greater proportion of work with doesn’t directly address the political situation.”

Unfortunately, I came for a more focused (and probably more literal) study of The Crisis. I’m an outsider wanting to know what Greeks felt and this collection is too abstract (and truthfully, only a few of the poems affected me). This is probably an important work though. I’m just an idiot.

Greek book #10

[Xinyan Chen · Rating 4 out of 5]

was recommended this for my oxford interview and tried to binge it and failed lol. it's not really a binge-reading kind of poetry collection. i did like parts of it and other poems i felt like flew right over my head. i'll come back to this after i learn greek maybe…

favorites were "black lips," "the perfect outcast," and "telemachus."

[Christina Vourcos · Rating 5 out of 5]

Almost Perfect

While I have given this book five stars, and recommend it, the book would have been better without the poem “Skin.”

There’s so many other poems that are truly amazing. That is why I recommend the book as a Greek author and poet.

[Richard Anderson · Rating 5 out of 5]

Fine selection of new Greek poetry.

[hesione · Rating 5 out of 5]

more jazra khaleed please

[Basil · Rating 3 out of 5]

Not bad. (Not only poetry. Important poets missing)

[Mark · Rating 5 out of 5]

A fantastic selection of new Greek poets.

[Yesenia · Rating 5 out of 5]

This is what poetry should be: a punch to the gut and a revelation. Kudos to the translators for bringing this into English.

[laudine · Rating 4 out of 5]

Life is not to be counted in years
But in breaths and beats
Pain in watts
Love in leagues

[Angelica Vanilia · Rating 3 out of 5]

Maybe it was the Varoufakis-line on the front cover, maybe it was the quality of the poems, maybe my expectations of poetry are too high... In any case, I didn't quite enjoy this book as much as I expected. However, I really appreciate the effort that the editor put in this book, as it is very well structured and organised in general.
Another point to consider is the translations of the greek poems. As far as I can judge (because I am not an expert in literary translation) they are good and it is clear that the translators tried their best to transfer the original poems into their english versions. But I mean there is no perfect way of doing that, right? Every reader approaches the poem in a unique way and the translator cannot guess everyone's approach and besides, the language itself may not offer the opportunity to translate all these approaches.
At any rate, the interest that was shown in this book in terms of the new Greek poetry is remarkable and thus, it could be taken into account as a guide for those who would like to learn what the Greek poetry turned out to be.

[Tori · Rating 5 out of 5]

you see books that are described as 'important' quite often, and far more of them than can actually be important. this is a book that is important; thoughtfully constructed, it brings together a genuinely diverse selection of poems and poets. i didn't like every poem in here, or every poet, but i was genuinely interested by it throughout, which seems an impressive feat for a book like this, and makes for a reading experience i'd highly recommend.

[Paul · Rating 4 out of 5]

Πολύ ωραίο βιβλίο. Lovely and varied collection of modern Greek poems, grouped in rough themes, and with the poems printed in Greek and English for your delectation.