Κατανοώντας τη ναζιστική γενοκτονία: Ο μαρξισμός μετά το Άουσβιτς

by Enzo Traverso, Κώστας Δεσποινιάδης (Translator), Σοφία Σάζο (Translator)

Στο Άουσβιτς βλέπουμε μια γενοκτονία στην οποία το φυλετικό μίσος ήταν ουσιαστικά το ένα και μοναδικό κίνητρο, και πραγματοποιήθηκε ανεξάρτητα από κάθε οικονομικό, πολιτικό ή στρατιωτικό παράγοντα. Στο Άουσβιτς βλέπουμε επίσης μια κατεξοχήν σύγχρονη γενοκτονία. Εάν το φυλετικό μίσος ήταν η πρώτη της αιτία, νομιμοποιημένη από μια ιδεολογία που επικαλούνταν την αυθεντία της επιστήμης, η εκτέλεσή της απαιτούσε διοικητικές, τεχνικές και βιομηχανικές δομές: κοντολογίς, μια «ορθολογικότητα» χαρακτηριστική του σύγχρονου καπιταλισμού. Αυτή η γενοκτονία απαιτεί από μας να αναστοχαστούμε τον εικοστό αιώνα και τα ίδια τα θεμέλια του πολιτισμού μας.

Ο Ζωρζ Μπατάιγ έγραψε το 1947 ότι μετά το Άουσβιτς «η εικόνα του ανθρώπινου όντος είναι αλληλένδετη, από τούδε και στο εξής, με έναν θάλαμο αερίων». Αλλά το Άουσβιτς μπορεί να μας προσφέρει επίσης ένα σημείο εκκίνησης από το οποίο μπορούμε να αποπειραθούμε να δούμε την ανθρωπότητα -στο άλλο διαλεκτικό άκρο αυτού του γκρεμού- ως ένα συγκεκριμένο σύμπαν, ως μια ολότητα συμφιλιωμένη με τη διαφορετικότητά της, χωρίς καταπίεση με βάση την τάξη, το φύλο και τη φυλή. Εάν το αντίκτυπο του Άουσβιτς στα θύματά του, τους Εβραίους, ήταν η απάρνηση της ανθρωπότητας, τότε μια νέα ανθρωπότητα μπορεί να δει το φως της ημέρας μόνο υπερβαίνοντας τον πολιτισμό που προκάλεσε αυτές τις φρικαλεότητες. Στην πραγματικότητα, εξακολουθούμε να ζούμε σε έναν τέτοιο πολιτισμό: αυτό μας δείχνει τη σπουδαιότητα και επικαιρότητα της κριτικής στη σύγχρονη βαρβαρότητα.

Μερικά από τα δοκίμια αυτής της συλλογής περιέχουν κάποιες πολύ οξείες κριτικές στη μαρξιστική πνευματική παράδοση. Το Άουσβιτς παραμένει μια «λυδία λίθος» για τους θεωρητικούς, ανεξαρτήτως προσανατολισμού, οι οποίοι ταυτίζονται με τη μαρξική σκέψη. Η ανικανότητα του μαρξισμού -του πιο ισχυρού και δυναμικού φορέα της χειραφετητικής σκέψης της σύγχρονης εποχής- πρώτον να δει κι έπειτα να κατανοήσει την εβραϊκή γενοκτονία, εγείρει ισχυρές αμφιβολίες ως προς την ορθότητα των απαντήσεών του στις προκλήσεις του εικοστού αιώνα.

Αλλά καθώς εδώ το Άουσβιτς γίνεται αντιληπτό ως ευκαιρία για μια απαραίτητη επανεκτίμηση της μαρξιστικής πνευματικής παράδοσης, αυτή η επανεκτίμηση γίνεται μέσα από την παράδοση, με την προοπτική της ανανέωσης και όχι της εγκατάλειψής της.

Περιεχόμενα:
Κεφάλαιο 1: Το Άουσβιτς, ο Μαρξ και ο Εικοστός Αιώνας
Κεφάλαιο 2: Η Τυφλότητα των διανοουμένων: Ιστορικοποιώντας το Στοχασμοί για το Εβραϊκό ζήτημα του Σαρτρ
Κεφάλαιο 3: Στα Όρια της Κατανόησης: Από τη Σχολή της Φραγκφούρτης στον Έρνεστ Μαντέλ
Κεφάλαιο 4: Η μοναδικότητα του Άουσβιτς: Υποθέσεις, Προβλήματα και Λάθος Στροφή στην Ιστορική Έρευνα
Κεφάλαιο 5: Το Χρέος: Η Εξέγερση στο Γκέτο της Βαρσοβίας
Κεφάλαιο 6: Η Shoah, Οι Ιστορικοί και η Δημόσια Χρήση της Ιστορίας: Για την Υπόθεση Goldhagen
Συμπέρασμα

Genres: History, Germany

192 pages, Paperback

First published July 1, 1998

About the author

Enzo Traverso is an Italian scholar of European intellectual history. He is the author of several books on critical theory, the Holocaust, Marxism, memory, totalitarianism, revolution, and contemporary historiography. His books have been translated into numerous languages. After living and working in France for over 25 years, he is currently the Susan and Barton Winokur Professor in the Humanities at Cornell University.

Reviews

[ehk2 · Rating 3 out of 5]

"Auschwitz’s challenge to Marxism is thus twofold. First, history must be rethought through the category of catastrophe, from the standpoint of the defeated. Second, socialism must be rethought as a radically different civilisation, no longer founded on the paradigm of the blind development of the forces of production and the domination of nature by technology. Socialism must be based on a new quality of life; a new hierarchy of values; a different relationship with nature; egalitarian relations among sexes, nations and ‘races’; and social relations of sisterhood and solidarity among peoples and continents. This means reversing the line of march followed by the Western world for several centuries. It means jettisoning the naive optimism of a way of thinking that claimed to be the conscious expression of the ‘movement of history’, and of a movement that believed it was ‘swimming with the tide’. It also means restoring socialism’s utopian dimension."